Η απόφαση ελήφθη κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης.

Σύμφωνα με τον καταστατικό χάρτη του Αραβικού Συνδέσμου, ο γενικός γραμματέας διορίζεται με πλειοψηφία τουλάχιστον δύο τρίτων. Μπορεί το καταστατικό να μην ορίζει συγκεκριμένη εθνικότητα για τη θέση, παραδοσιακά όμως αυτή κατέχεται από Αιγύπτιο,  αντικατοπτρίζοντας τον ρόλο του Καΐρου ως έδρας της οργάνωσης. Μοναδική εξαίρεση ήταν ο Τυνήσιος Τσεντλί Κλιμπί, ο οποίος κατείχε τη θέση από το 1979 έως το 1990.

Ο Φάχμι, υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου από τον Ιούνιο του 2013 έως τον Ιούλιο του 2014, διετέλεσε επίσης πρέσβης της Αιγύπτου στις ΗΠΑ από το 1999 έως το 2008 και στην Ιαπωνία μεταξύ 1997 και 1999.

Είναι γιος του Ισμαήλ Φάχμι, υπουργού Εξωτερικών της Αιγύπτου υπό τον πρόεδρο Ανουάρ Σαντάτ από το 1973 έως το 1977, όταν παραιτήθηκε λόγω διαφωνίας για την επίσκεψη του Σαντάτ στην Ιερουσαλήμ.

Ο Αραβικός Σύνδεσμος ιδρύθηκε το 1945 και συγκεντρώνει 22 κράτη-μέλη για τον συντονισμό πολιτικών στάσεων, οικονομικών πολιτικών και πολιτιστικών πρωτοβουλιών σε ολόκληρη την περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Στο επίκεντρο του κειμένου βρίσκεται η απερίφραστη καταδίκη της «άνανδρης και παράνομης», όπως χαρακτηρίζεται, ισραηλινής επίθεσης στη Ντόχα. Η Σύνοδος έκανε λόγο για παραβίαση της κυριαρχίας ενός κράτους που λειτουργεί ως ουδέτερος μεσολαβητής και προειδοποίησε ότι τέτοιες ενέργειες υπονομεύουν τις διεθνείς διαδικασίες ειρηνευτικής διαμεσολάβησης.

Οι ηγέτες δήλωσαν την πλήρη στήριξή τους στο Κατάρ, επιδοκιμάζοντας τη «σοφή και ψύχραιμη» στάση της κυβέρνησης της Ντόχα, η οποία διατηρεί κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες διαπραγμάτευσης για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα.

Η ισραηλινή επιδρομή, που σύμφωνα με καταριανές πηγές είχε στόχο υψηλόβαθμα στελέχη της Χαμάς, προκάλεσε τον θάνατο του διευθυντή του πολιτικού γραφείου της οργάνωσης στη Ντόχα, Τζιχάντ Λαντ, του γιου του ηγετικού στελέχους Χαμάς Χαλίλ αλ-Χάγια, καθώς και τριών συνοδών τους. Η ίδια η Χαμάς ανακοίνωσε ότι ο Χαλίλ αλ-Χάγια, επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας από τη Γάζα, γλίτωσε απόπειρα δολοφονίας.

Διπλωματική και οικονομική αναθεώρηση

Το πιο ηχηρό σημείο του κοινού ανακοινωθέντος είναι η έκκληση για επανεξέταση των διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων με το Ισραήλ. Οι συμμετέχουσες χώρες δεσμεύτηκαν να αξιολογήσουν μέτρα όπως:

• πάγωμα εμπορικών συναλλαγών,
• διακοπή στρατιωτικών προμηθειών και μεταφοράς όπλων,
• περιορισμό επενδύσεων σε ισραηλινές επιχειρήσεις,
• υποστήριξη νομικών ενεργειών σε διεθνή δικαστήρια, συμπεριλαμβανομένης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.

Η απόφαση αυτή δεν είναι δεσμευτική για όλα τα κράτη, αλλά δίνει πολιτική κάλυψη σε κυβερνήσεις που ήδη δέχονται πίεση από την κοινή γνώμη τους για αυστηρότερη στάση απέναντι στο Τελ Αβίβ.

Σαφές μήνυμα για τη Γάζα και την Παλαιστίνη

Η διακήρυξη της Ντόχα επαναλαμβάνει την ανάγκη για άμεση κατάπαυση του πυρός στη Γάζα και κατηγορεί το Ισραήλ για «γενοκτονία, εθνοκάθαρση και παράνομο αποκλεισμό». Καλεί τη διεθνή κοινότητα να στηρίξει τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ, και να εργαστεί για την αποπυρηνικοποίηση της Μέσης Ανατολής.
Παράλληλα, ζητά την αναστολή της ισραηλινής ιδιότητας μέλους στον ΟΗΕ ως μέτρο πίεσης, μια πρόταση που εάν τεθεί σε ψηφοφορία θα ανοίξει πρωτόγνωρη συζήτηση στους διεθνείς οργανισμούς.

Νομικές κινήσεις και διεθνής λογοδοσία

Οι ηγέτες κάλεσαν τα κράτη–μέλη να υποστηρίξουν την εκτέλεση ενταλμάτων σύλληψης που έχει εκδώσει ή θα εκδώσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου στα παλαιστινιακά εδάφη. Επίσης ζήτησαν την άσκηση κάθε «αποτελεσματικού νομικού μέσου» ώστε να τερματιστεί η ατιμωρησία του Ισραήλ, περιλαμβανομένης της επιβολής κυρώσεων και της αναστολής μεταφοράς στρατιωτικού υλικού. Πρόκειται για σαφή αναβάθμιση του διεθνούς νομικού πλαισίου που οι αραβικές και ισλαμικές χώρες επιδιώκουν να κινητοποιήσουν εναντίον της ισραηλινής πολιτικής.

Αντιδράσεις στο Ισραήλ και διεθνείς ισορροπίες

Η ισραηλινή κυβέρνηση, που ήδη βρίσκεται υπό πίεση για τις επιχειρήσεις στη Γάζα και τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, αντιμετωπίζει τώρα ένα νέο διπλωματικό μέτωπο. Η προοπτική οικονομικών κυρώσεων και η πιθανότητα ενεργοποίησης διεθνών δικαστικών διαδικασιών αυξάνουν το κόστος της συνέχισης των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Παράλληλα, η αναφορά στη συλλογική ασφάλεια του αραβοϊσλαμικού κόσμου ενισχύει την πολιτική απομόνωση του Τελ Αβίβ, ιδίως αν χώρες–κλειδιά όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία ή η Ινδονησία μετατρέψουν τις δηλώσεις σε πρακτικές κινήσεις.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρότι αναγνωρίζονται στο κείμενο ως μεσολαβητικός παράγοντας μαζί με το Κατάρ και την Αίγυπτο, βρίσκονται σε δύσκολη θέση: από τη μία στηρίζουν το Ισραήλ στρατιωτικά, από την άλλη καλούνται να στηρίξουν τις διαπραγματεύσεις κατάπαυσης του πυρός που τώρα υπονομεύονται από την ίδια την ισραηλινή στρατηγική.

Επιπτώσεις για την ευρύτερη περιοχή

Η απόφαση της Ντόχα να θέσει υπό αμφισβήτηση ακόμη και την παρουσία του Ισραήλ στον ΟΗΕ έχει κυρίως πολιτικό συμβολισμό, αλλά δείχνει ότι το πλαίσιο των συμμαχιών αλλάζει. Χώρες που είχαν επιλέξει την «ήπια προσέγγιση», όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Μπαχρέιν –που είχαν υπογράψει τις Συμφωνίες του Αβραάμ– θα βρεθούν μπροστά σε διλήμματα αν η πίεση των γειτόνων τους αυξηθεί.

Η ίδια η Γάζα παραμένει στο επίκεντρο μιας ανθρωπιστικής κρίσης με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, αριθμοί που η Σύνοδος παρουσίασε ως απόδειξη «γενοκτονικών πρακτικών». Η νέα διπλωματική γραμμή δίνει ισχυρότερο βήμα στους Παλαιστίνιους στις διεθνείς οργανώσεις, ενώ αυξάνει την πίεση σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που μέχρι τώρα αρκούνταν σε γενικές εκκλήσεις για «αυτοσυγκράτηση».

Η Σύνοδος της Ντόχα δεν αρκέστηκε σε μια ακόμη διακήρυξη συμπαράστασης. Εισήγαγε ένα οδικό χάρτη πολιτικών, οικονομικών και νομικών μέτρων που, αν εφαρμοστούν, θα μπορούσαν να μετατρέψουν την ισραηλινο–παλαιστινιακή σύγκρουση σε ευρύτερη διεθνή κρίση. Για το Ισραήλ, οι αποφάσεις σημαίνουν αυξημένη διπλωματική απομόνωση και τον κίνδυνο κυρώσεων σε επίπεδο ΟΗΕ, σε μια στιγμή που η στρατιωτική επιχείρηση στη Γάζα έχει ήδη προκαλέσει σοβαρό ανθρωπιστικό και πολιτικό κόστος. Για τη διεθνή κοινότητα, η Ντόχα αποτελεί υπενθύμιση ότι ο πόλεμος στη Γάζα δεν είναι μόνο ένα περιφερειακό ζήτημα, αλλά ένας κόμβος όπου συναντώνται οι στρατηγικές ισορροπίες, οι ενεργειακοί σχεδιασμοί και η ίδια η αξιοπιστία του διεθνούς δικαίου.

Στο τελικό ανακοινωθέν της συνόδου κορυφής του Αραβικού Συνδέσμου και του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας που διεξήχθη στο Ριάντ αναφέρεται ότι τα μέλη των δύο διεθνών οργανισμών «αρνούνται να χαρακτηρίσουν αυτόν τον πόλεμο ως νόμιμη άμυνα ή να τον δικαιολογήσουν υπό οποιοδήποτε πρόσχημα».

Η σύνοδος καταδίκασε «την επιθετικότητα του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, τα εγκλήματα πολέμου και τις βάρβαρες και απάνθρωπες σφαγές από την κατοχική κυβέρνηση». Στο ανακοινωθέν ζητείται να τερματιστεί η πολιορκία της Γάζας, να επιτραπεί η είσοδος ανθρωπιστικής βοήθειας στον θύλακα και να σταματήσουν οι εξαγωγές όπλων στο Ισραήλ.

🇸🇦🕊️Emergency Arab-Islamic summit on Gaza kicks off in Riyadh, Saudi Capital 🕊️🇸🇦

“Joint summit discusses 'dangerous developments' amid ongoing Israeli attacks on Gaza Strip”

“Saudi Arabia is hosting an extraordinary summit on Saturday, bringing together countries from the… pic.twitter.com/CplggET2RV

— marie🔪 (@Healhaus) November 11, 2023

Οι ηγέτες κάλεσαν επίσης το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να υιοθετήσει ένα «αποφασιστικό και δεσμευτικό ψήφισμα» ώστε να μπει τέλος στην ισραηλινή «επιθετικότητα» στη Γάζα. Όποιος αρνείται να το στηρίξει «ενθαρρύνει το Ισραήλ να συνεχίσει τη βάναυση επίθεση που σκοτώνει αθώους (…) και μετατρέπει τη Γάζα σε ερείπια».

Ο Σαμέχ Σούκρι αγκάλιασε τον Φαϊζάλ Μεκντάντ όταν έφθασε στο αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών, στο πρώτο επίσημο ταξίδι του αφότου ξέσπασε η εξέγερση και η σύγκρουση στη Συρία το 2011.

Πολλές δυτικές και αραβικές χώρες είχαν αποξενώσει τον πρόεδρο Ασαντ εξαιτίας του πολέμου στη Συρία, που οδήγησε στον θάνατο εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και στον κατακερματισμό της χώρας.

Αιγυπτιακή πηγή, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας, δήλωσε πως η επίσκεψη έχει σκοπό να σημειωθούν βήματα για την επιστροφή της Συρίας στον Αραβικό Σύνδεσμο μέσω αιγυπτιακής και σαουδαραβικής διαμεσολάβησης.

Ο εδρεύων στο Κάιρο Αραβικός Σύνδεσμος ανέστειλε τη συμμετοχή της Συρίας το 2011 και πολλές αραβικές χώρες απέσυραν τους απεσταλμένους τους από τη Δαμασκό.

Ορισμένες χώρες, περιλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών και του Κατάρ, εναντιώθηκαν στην αποκατάσταση των σχέσεων με τον Ασαντ, επικαλούμενες τη βαναυσότητα που επέδειξε η κυβέρνηση στη διάρκεια της σύγκρουσης και την ανάγκη για ορατή πρόοδο προς μια πολιτική επίλυση στη Συρία.

Σημαντικές, ωστόσο, περιφερειακές δυνάμεις, περιλαμβανομένων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας, δείχνουν μια όλο και περισσότερο ανοικτή στάση προς τη Συρία.

Το υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου δημοσιοποίησε εικόνες των δύο υπουργών σε μια κεκλεισμένων των θυρών συνάντηση πριν από τις διευρυμένες συζητήσεις.

Το συριακό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων SANA μετέδωσε πως οι συνομιλίες έχουν σκοπό την ενίσχυση των σχέσεων των δύο χωρών. Ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Σούκρι επισκέφθηκε τη Συρία και την Τουρκία τον Φεβρουάριο μετά τους καταστροφικούς σεισμούς στις δύο χώρες.

Σε δήλωσή του, ο Αραβικός Σύνδεσμος ζήτησε να ενοποιηθούν οι διεθνείς και περιφερειακές θέσεις για να ενισχύσουν τις προσπάθειες διευθέτησης που υποστηρίζουν τα Ηνωμένα Έθνη.

Παράλληλα, εξέφρασε την ικανοποίησή του για το νέο Προεδρικό Συμβούλιο με επικεφαλής τον Μοχάμεντ Αλμνίφι και για το σχηματισμό της νέας κυβέρνησης με επικεφαλής τον Χαμίντ Νταμπίμπα το συντομότερο δυνατό. Και πρόσθεσε ότι θα βοηθήσει στην προετοιμασία για τη διεξαγωγή των προεδρικών και κοινοβουλευτικών εκλογών που έχουν προγραμματιστεί για το τέλος του 2021.