Του Σπύρου Σιδέρη

Παρά την καταστροφική αυτή κατάσταση, τα χειρότερα δεν έχουν έρθει ακόμα και η περιοχή μπορεί να εισέλθει σε μια φάση μακρών σκοτεινών ετών. Για παράδειγμα, ο Λίβανος απειλείται να αλλάξει την πολιτική του δομή για πρώτη φορά μετά τη Συμφωνία του Τάιφ που τερμάτισε τον εμφύλιο πόλεμο το 1989.

• Ούτε η Χεζμπολάχ είναι σε θέση να αντιμετωπίσει το Ισραήλ, ούτε το τελευταίο είναι σε θέση να την εξαλείψει, και παρόλο που οι πιθανότητες ενός πολέμου πλήρους κλίμακας αυξομειώνονται, εξακολουθούν να υπάρχουν, και αν συμβεί, θα ανοίξει ο δρόμος για έναν ανοιχτό πόλεμο που θα ανάψει σε πολλά μέτωπα.

Στο εσωτερικό, παρ’ όλο τον θόρυβο από ορισμένα μαρωνιτικά κόμματα και άλλα κόμματα που αυτοαποκαλούνται «κυρίαρχα», δεν υπάρχει καμία δυνατότητα ή δύναμη να αναγκάσουν τη Χεζμπολάχ να παραδώσει τα όπλα της υπέρ του κράτους ή να επιστρέψει στην απόφαση 1701 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ του 2006.

Υπό το πρίσμα αυτής της ανασταλτικής και τεταμένης κατάστασης, ο συμβιβασμός που μπορεί τελικά να αποδεχτεί η Χεζμπολάχ και οι σύμμαχοί της είναι να μετατραπεί ο Λίβανος από ένα σύστημα «50-50» μεταξύ μουσουλμάνων και χριστιανών σε ένα «τριγωνικό» σύστημα, δηλαδή το ένα τρίτο της εξουσίας στα χέρια των χριστιανών, το ένα τρίτο για τους μουσουλμάνους, τους Δρούζους και τις υπόλοιπες άλλες φατρίες και το τελευταίο τρίτο για τους πολιτικούς σιίτες.

• Αυτό σημαίνει τη διατήρηση της προεδρίας της Βουλής των Αντιπροσώπων, την απόκτηση της διοίκησης του στρατού, την ενσωμάτωση πρόθυμων στοιχείων της Χεζμπολάχ στον λιβανέζικο στρατό και το ένα τρίτο των υπουργείων, με αντάλλαγμα την παραίτηση από τα όπλα και την μετατροπή της σε πολιτικό κόμμα, πράγμα που σημαίνει ότι οι δυνατότητες του λιβανέζικου κράτους και του στρατού του και οι αποφάσεις τους θα βρίσκονται στα χέρια των συμμάχων του Ιράν.

Αυτή η κατάσταση μπορεί να γίνει αποδεκτή από τις δυτικές δυνάμεις, ακόμη και από το ίδιο το Ισραήλ, με αντάλλαγμα το κλείσιμο αυτού του φακέλου και την οριοθέτηση των χερσαίων συνόρων με τον Λίβανο, αλλά θα οδηγήσει στη διατάραξη όλων των πολιτικών ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή του Λεβάντε και οι αρνητικές επιπτώσεις της θα αντηχήσουν σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο.

Σουδάν

Το Σουδάν, το οποίο αποτελεί τη νότια ασφάλεια της Αιγύπτου, την πηγή ζωής της μέσω των νερών του Νείλου και τη σωτηρία της από μια επισιτιστική κρίση που φαίνεται αναπόφευκτη στο εγγύς μέλλον λόγω της περιορισμένης καλλιεργήσιμης γης, με το μερίδιό του σε νερό [αν αυτό διατηρηθεί και δεν επηρεαστεί από το φράγμα της Αναγέννησης και άλλα σχεδιαζόμενα φράγματα], υφίσταται έναν ολέθριο πόλεμο στον οποίο ο σουδανικός στρατός, ο μόνος εναπομείνας θεσμός του κράτους, αντιμετωπίζει την επαναστατική πολιτοφυλακή Ταχείας Υποστήριξης.

• Η δράση της πολιτοφυλακής έχει αποφέρει το θάνατο σε εκατοντάδες χιλιάδες, έχει εκτοπίσει εκατομμύρια ανθρώπους στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, έχει χάσει την κληρονομιά του και ό,τι έχει επιτύχει το έθνος-κράτος από την ανεξαρτησία του 1956.

Το μεγαλύτερο ζήτημα στο Σουδάν είναι ότι η σημερινή κατάσταση θα μπορούσε να συνεχιστεί για αρκετές δεκαετίες χωρίς την επιστροφή του κράτους ή την επίτευξη μιας φόρμουλας για τη διχοτόμηση, για να γίνει ένα τυπικό αποτυχημένο κράτος που θα κυβερνάται από πολέμαρχους και φυλετικές συμμορίες, γεγονός που θα το έβγαζε από την εξίσωση της αραβικής εξουσίας.

Λιβύη

Η Λιβύη είναι μια άλλη ιστορία μιας χώρας διαιρεμένης μεταξύ ανατολής, δύσης και νότου, και πολλών πολιτοφυλακών και πολιτικών δυνάμεων που υποστηρίζονται από ξένες δυνάμεις. Όλα αυτά εν μέσω μιας κατάστασης λαϊκής και διεθνούς εξομάλυνσης με την τρέχουσα διαδικασία διαίρεσης χωρίς να επιλύεται, ή να επιτυγχάνεται μια ομοσπονδιακή φόρμουλα, ή ακόμη και μια διαίρεση που νομιμοποιεί την πραγματική κατάσταση. Ένα σενάριο που φαίνεται ελκυστικό για πολλές επαναστατικές δυνάμεις και ξένα σχέδια που πιέζουν άλλες αραβικές χώρες να ενταχθούν στο κλαμπ των αποτυχημένων κρατών που διαιρούνται χωρίς να διαιρούνται.

Υεμένη

Η Υεμένη, ο πραγματικός κίνδυνος για τη Σαουδική Αραβία, παρόμοια με το μοντέλο της Λιβύης, πάσχει από διχασμό χωρίς διαίρεση ή λύση και η κατάσταση έχει γίνει πιο επικίνδυνη επεκτεινόμενη προς την Αίγυπτο με τη δράση της πολιτοφυλακής των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, η οποία κάποτε ήταν μια καθαρή αραβική θάλασσα, ενώ σήμερα όλοι οι διεθνείς στρατιωτικοί στόλοι περιφέρονται σε αυτήν, με απειλές για την ασφάλεια των περιφερειακών χωρών και τα βασικά αναπτυξιακά έργα στην Ερυθρά Θάλασσα από τα οποία εξαρτώνται η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία για την ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας.

Συρία – Ιράκ

Η Συρία είναι άλλη μια τραγωδία που προστίθεται στις τραγωδίες του αραβικού κόσμου, και το μέγεθος της καταστροφής, των δολοφονιών και των εκτοπίσεων που προκλήθηκαν σε αυτήν ξεπερνά κατά πολύ την παλαιστινιακή Νάκμπα, και η κατάσταση έχει φθάσει σε ένα στάδιο όπου δεν είναι δυνατή η επιστροφή στο παρελθόν με τα ίδια εργαλεία, που αντιπροσωπεύει το καθεστώς Άσαντ, ούτε η ριζική αλλαγή που φιλοδοξούσαν οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης.

Το δε Ιράκ αδυνατεί να επιβάλει τον κρατικό έλεγχο των όπλων, μια από τις σημαντικότερες πτυχές ενός σύγχρονου κράτους, και η Σομαλία υποφέρει από τη διάλυση και τον πολιτικό και στρατιωτικό εκφοβισμό από την Αιθιοπία.

Αυτό το χάος φαντάζει δύσκολο να σταματήσει στα σύνορα αυτών των προαναφερθέντων χωρών ή στην άμεση γειτονιά τους. Στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον η Ευρώπη θα έχει να αντιμετωπίσει ένα νέο κύμα προσφυγικό-μεταναστευτικό πολύ πιο ισχυρό από το 2015, με ότι αυτό συνεπάγεται. Το να κρύβεις τα προβλήματα δεν είναι η πιο έξυπνη κίνηση από την πλευρά της ΕΕ.

• Στο Κάιρο, δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές, μερικές χιλιάδες από τους οποίους στην εμβληματική πλατεία Ταχρίρ, φώναξαν «Ψωμί, ελευθερία, αραβική Παλαιστίνη» και «Ο λαός θέλει την πτώση του Ισραήλ», παραφράζοντας τα δύο κυριότερα συνθήματα της «αραβικής άνοιξης» και της επανάστασης του 2011 που ανέτρεψε τον πρόεδρο Χόσνι Μουμπάρακ.
• 
  
  Κατά τη 14η ημέρα του πολέμου ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς που ασκεί την εξουσία στη Γάζα, συγκεντρώσεις πραγματοποιήθηκαν στις περισσότερες πόλεις της Αιγύπτου, σύμφωνα με τα τοπικά μέσα ενημέρωσης.

• Στη Βαγδάτη, μερικές χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους, μεταξύ των οποίων πολλοί υποστηρικτές του Χασντ αλ-Σάαμπι, ενός συνασπισμού ένοπλων παρατάξεων που πρόσκεινται στο Ιράν, ορκισμένο εχθρό του Ισραήλ και υποστηρικτή της Χαμάς.
  
  Οι διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν μπροστά από μία γέφυρα που οδηγεί στην Πράσινη Ζώνη, την οχυρωμένη συνοικία όπου βρίσκεται κυρίως η πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών. «Υποστηρίζουμε τον παλαιστινιακό λαό ενάντια στην κατοχική ισραηλινή οντότητα», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Άλι Χουσέιν, ένας 45χρονος οδηγός ταξί.
  
  Διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν επίσης στις ιρακινές επαρχίες Νινευή (βόρεια) και Ντι Καρ (νότια). Στο δυτικό τμήμα της χώρας, κοντά στα σύνορα με την Ιορδανία, μερικές εκατοντάδες οπαδοί του Χασντ αλ–Σάαμπι ξεκίνησαν καθιστική διαμαρτυρία «σε υποστήριξη στη Γάζα».
• Η οργή ήταν επίσης μεγάλη στην Ιορδανία, μια χώρα γειτονική με το Ισραήλ με το οποίο έχει υπογράψει συμφωνία ειρήνης. Στην πρωτεύουσα Αμάν, περισσότεροι από 5.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν μπροστά στο μεγάλο τέμενος Χουσεϊνί φωνάζοντας «Σώστε τη Γάζα!» και «Ανοίξτε τα σύνορα για να υποστηρίξετε τον παλαιστινιακό λαό».
• Στην Τύνιδα, χιλιάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν μπροστά από την πρεσβεία της Γαλλίας. «Έξω η Γαλλία» «Ο λαός θέλει να φύγει ο πρεσβευτής (της Γαλλίας)», φώναξαν, εκφράζοντας την υποστήριξή τους στη Χαμάς.
  
  Δεκάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν κοντά στην αμερικανική πρεσβεία, στα βόρεια προάστια της Τύνιδας, και έκαψαν μια αμερικανική σημαία. Η αστυνομία της Τυνησίας τους εμπόδισε να προσεγγίσουν την πρεσβεία, σύμφωνα με τοπικά ΜΜΕ.
• Στο Μπαχρέιν, αυτή τη μικρή χώρα του Κόλπου, περίπου 2.000 άνθρωποι φώναξαν «Θάνατος στο Ισραήλ!» και «Θάνατος στην Αμερική!» στο τέμενος Ντιράζ.
  
  «Είμαι μητέρα, δεν μπορώ να φανταστώ τι περνάνε οι οικογένειες της Γάζας», λέει μία διαδηλώτρια, με το μωρό της αγκαλιά, στη διάρκεια μιας πορείας που πραγματοποιήθηκε μετά την προσευχή.
  
  «Θέλουμε το τέλος της εξομάλυνσης και την απέλαση του Ισραηλινού πρεσβευτή», προσθέτει, αναφερόμενη στις συμφωνίες του Αβραάμ το 2020, που διαπραγματεύθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οδήγησαν το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στη συνέχεια το Μαρόκο, να εγκαθιδρύσουν επίσημες σχέσεις με το Ισραήλ.
• Συνεχίζονται οι διαδηλώσεις και στο Λίβανο και το Πακιστάν, αλλά και στην Ινδονησία και τη Νότια Κορέα.

Το παιχνίδι κρίνεται στα ενεργειακά. Η Τουρκία είναι βασικός υποστηρικτής της Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA) στην Τρίπολη, η οποία ελέγχει τα περιουσιακά στοιχεία πετρελαίου και φυσικού αερίου που κατέχει η ιταλική εταιρεία ενέργειας Eni. Ενώ η Γαλλία υποστηρίζει την αντίπαλη διοίκηση με επικεφαλής τον Στρατηγό Χάφταρ του αυτοαποκαλούμενου Εθνικού Στρατού της Λιβύης.

Όμως «η Ρώμη δεν μπορεί να ανεχθεί την εξάρτηση του GNA από την Τουρκία ως πάροχο ασφαλείας στο βαθμό που θα εξαρτά τα ενεργειακά συμφέροντα της Eni από τις εντολές της Άγκυρας», ισχυρίζεται ο Tanchum. Οι απρόβλεπτες κινήσεις του Ερντογάν, καθώς και η παραίτηση του Σάρατζ, αφήνουν τους Ιταλούς εκτεθειμένους. Οι Γάλλοι, αν και βάζουν την Ιταλία σε δεύτερη μοίρα, παρέχουν σταθερότητα.

Με τις γαλλοτουρκικές σχέσεις στα άκρα, όταν το τουρκικό πλωτό γεωτρύπανο «Γιαβούζ» επιχειρήσει ξανά στο οικόπεδο 8 της Κυπριακής ΑΟΖ, που έχει αδειοδοτηθεί στην Γαλλοϊταλική κοινοπραξία TOTAL/ΕΝΙ, η Ρώμη θα πρέπει να πάρει ξεκάθαρη θέση. Και κάτι μας λέει πως δεν θα στηρίξει τον Ερντογάν.

Η γαλλική στήριξη στη Λευκωσία αποτελεί μια ισχυρή ένδειξη για τα παραπάνω.

Έχουν διαρραγεί οι σχέσεις με τον αραβικό κόσμο

Επιπλέον δέκα επτά χρόνια μετά την εκλογή Ερντογάν το κλίμα έχει αλλάξει άρδην καθώς πλέον έχει καταστρέψει πλήρως τους δεσμούς με τον αραβικό κόσμο, με μοναδική εξαίρεση το εμιράτο του Κατάρ που διατηρεί άριστες σχέσεις μαζί του.

Μάλιστα ο νυν εμίρης Ταμίμ μπιν Χαμάντ αλ Θάνι ήταν αυτός που… δώρισε το 2018 στον κ. Ερντογάν το πολυτελές προεδρικό αεροσκάφος με το οποίο μετακινείται – όπου παρεμπιπτόντως για να γεμίσει τις δεξαμενές του απαιτούνται κάθε φορά καύσιμα αξίας 250.000 ευρώ.

Μουσουλμανική Αδελφότητα

Όλοι οι άλλοι Άραβες ηγέτες όμως έχουν διαταράξει τις επαφές με την Άγκυρα από τότε που ο Τούρκος πρόεδρος άρχισε να δείχνει με έντονο τρόπο την υποστήριξή του στη «Μουσουλμανική Αδελφότητα», μια διακρατική οργάνωση ισλαμιστών που έχει ιδρυθεί το μακρινό 1928 αλλά από το 2012 θεωρείται τρομοκρατική οργάνωση από τις κυβερνήσεις του Μπαχρέιν, της Αιγύπτου, της Συρίας, της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αλλά και της Ρωσίας του Βλαντιμίρ Πούτιν.

Το χάσμα που χωρίζει τον κ. Ερντογάν με τον αραβικό κόσμο βάθυνε ακόμη περισσότερο μετά την νέα αραβοϊσραηλινή συμφωνία που επιτεύχθηκε προ ημερών στην έκρυθμη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Αρχικά τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ακολούθως το Μπαχρέιν κατέληξαν σε συμφωνία με το Ισραήλ για την εξομάλυνση των σχέσεών τους, την οποία γνωστοποίησε μέσω Twitter ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Η δημοσιοποίηση έγινε αφού προηγουμένως ο Αμερικανός πρόεδρος συνομίλησε τηλεφωνικά με τον βασιλιά του Μπαχρέιν Χαμάντ μπιλ Ίσα Αλ Χαλίφα και τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Ιστορική πρόοδος

Στην κοινή ανακοίνωση που εξέδωσαν οι τρεις ηγέτες αναφέρουν ότι συμφώνησαν «να εγκαθιδρυθούν πλήρεις διπλωματικές σχέσεις μεταξύ του Ισραήλ και του Βασιλείου του Μπαχρέιν. Πρόκειται για μια ιστορική πρόοδο για την περαιτέρω ειρήνευση στη Μέση Ανατολή. Το άνοιγμα του απευθείας διαλόγου και των δεσμών μεταξύ αυτών των δύο δυναμικών κοινωνιών και προηγμένων οικονομιών θα συνεχίσει τη θετική μεταμόρφωση της Μέσης Ανατολής και θα αυξήσει τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την ευημερία της περιοχής».

Πληροφορίες αναφέρουν ότι και άλλες αραβικές χώρες τώρα σκέφτονται να ακολουθήσουν το παράδειγμα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Μπαχρέιν συνάπτοντας διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ, κάτι που σίγουρα δεν αρέσει καθόλου στην Άγκυρα.

Όπως αναφέρει η μεγάλη ειδησεογραφική ιστοσελίδα Al Monitor που εδρεύει στην Ουάσιγκτον και καλύπτει το χώρο της Μέσης Ανατολής, το γεγονός ότι η Τουρκία μπερδεύεται στις αραβικές υποθέσεις και υποστηρίζει διακαώς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα συνέβαλαν επίσης στο να οδηγηθούν κάποιες κυβερνήσεις της περιοχής πιο κοντά στο Ισραήλ.

Η Άγκυρα μπορεί να καλεί της άλλες χώρες να μην έχουν λόγο στα εσωτερικά της ζητήματα, αλλά η ίδια τα τελευταία χρόνια έχει εμπλακεί στα εσωτερικά της Αιγύπτου, της Συρίας και της Λιβύης, επιχειρώντας να φέρει στην εξουσία των χωρών αυτών κυβερνήσεις που διάκεινται θετικά απέναντί της.

Με πληροφορίες από: Foreign Policy