Οι πολλαπλές μεταλλάξεις (37 με τις 15 στην περιοχή ακίδα του ιού) του στελέχους στην περιοχή spike του ιού δημιουργούν ανησυχία για το εάν τα υπάρχοντα εμβόλια παρέχουν αποτελεσματική ανοσία έναντι του όμικρον.

Μία μελέτη (doi: https://doi.org/10.1038/d41586-021-03826-3) έδειξε ότι το νέο στέλεχος είναι ανθεκτικό στην εξουδετέρωση από ορό ατόμων που είχαν νοσήσει, όσο και από ορό ατόμων που είχαν εμβολιαστεί με κάποιο από τα εγκεκριμένα εμβόλια.

Ακόμα και ο ορός από άτομα που είχαν λάβει δόσεις ενίσχυσης είχε μειωμένη εξουδετερωτική ικανότητα έναντι του στελέχους όμικρον.

Όσο αφορά τα μονοκλωνικά αντισώματα η αποτελεσματικότητα τους έναντι του νέου στελέχους είναι μειωμένη, ακόμα και εκείνων που έχουν εγκριθεί και χορηγούνται ήδη.

Μία άλλη μελέτη (doi: https://doi.org/10.1038/d41586-021-03824-5) ύστερα από αλληλούχιση του γονιδίου του στελέχους όμικρον απέδειξε ότι και το νέο στέλεχος απαιτεί τον υποδοχέα ACE2 για να μολύνει τα ανθρώπινα κύτταρα.

Σε δείγματα ορών και από άτομα που είχαν νοσήσει και εμβολιαστεί αλλά και όσων είχαν εμβολιαστεί μόνο, η εξουδετέρωση του στελέχους όμικρον που παρείχαν τα εμβόλια ήταν κατά 22 φορές μικρότερη σε σχέση με το αρχικό στέλεχος της Wuhan.

Σε άτομα που είχαν νοσήσει και λάβει δύο δόσεις εμβολίου η εξουδετέρωση του στελέχους όμικρον ήταν αντίστοιχη με την εξουδετέρωση που παρείχε μόνο ο εμβολιασμός χωρίς ιστορικό νόσησης έναντι στο αρχικό στέλεχος όμως του ιού.

Συμπερασματικά η μελέτη αυτή καταλήγει ότι αν και μειωμένη η ανοσία που παρέχουν τα εμβόλια, σίγουρα παρέχουν μία κάποια προστασία ειδικά με τις δόσεις ενίσχυσης.

Μία τρίτη μελέτη (doi: https://doi.org/10.1038/d41586-021-03825-4) που δημοσιεύτηκε επίσης στο περιοδικό Nature, επιβεβαίωσε τη μειωμένη αποτελεσματικότητα έναντι του όμικρον στελέχους, κάτι που πιθανά υπερνικά η τρίτη δόση.

Τα αντισώματα εναντίον της περιοχής RBM έχασαν την αποτελεσματικότητα τους in vitro για το στέλεχος όμικρον, με μόνο 3 από τα 29 να διατηρούν την αποτελεσματικότητα τους (συμπεριλαμβανομένου του ACE-2 μιμητικού αντισώματος S2K146). Επίσης άλλα αντισώματα που δεν στοχεύουν το RBM ήταν αποτελεσματικά έναντι του όμικρον όπως το sotrovimab, το SX259 και το S2H97.

Η διαφυγή του στελέχους όμικρον από την προστασία των αντισωμάτων είναι κομβικής σημασίας αντιγονική αλλαγή στην εξελικτική πορεία του ιού SARS-CoV-2. Επομένως, είναι ιδιαίτερα σημαντική η χορήγηση της τρίτης ενισχυτικής δόσης παράλληλα με τα γνωστά μέτρα προστασίας, προκειμένου να περιοριστεί η εξάπλωση του μεταλλαγμένου στελέχους όμικρον και ιδιαιτέρως να αποφευχθεί η νόσηση από αυτό.

Απαντήσεις δίνουν δύο νέες μελέτες που διεξήχθησαν σε πραγματικές συνθήκες από ειδικούς του Δικτύου VISION των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC).

Η μελέτη του Δικτύου VISION η οποία ανακήρυξε τον νικητή μεταξύ των τριών εμβολίων στον πόλεμο με το στέλεχος Δέλτα.

Και αυτός ήταν το εμβόλιο της Moderna.

Κατά το περασμένο καλοκαίρι, οπότε και διεξήχθη η ανάλυση:

–Το εμβόλιο της Moderna είχε 95% αποτελεσματικότητα στην πρόληψη των νοσηλειών σε άτομα 18 ετών και άνω.

^–Το εμβόλιο της Pfizer είχε 80% αποτελεσματικότητα στην πρόληψη των νοσηλειών σε άτομα 18 ετών και άνω.

–Το εμβόλιο της Johnson & Johnson είχε 60% αποτελεσματικότητα στην πρόληψη των νοσηλειών σε άτομα 18 ετών και άνω.

Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι από τη μελέτη προέκυψε πως η αποτελεσματικότητα των εμβολίων ήταν χαμηλότερη ενάντια στο στέλεχος Δέλτα στα άτομα 75 ετών και άνω – κάτι που δεν είχε φανεί από προηγούμενες μελέτες. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό μπορεί να οφείλεται σε πολλούς και διαφορετικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του μεγάλου χρονικού διαστήματος που έχει παρέλθει από τον εμβολιασμό των ηλικιωμένων ατόμων, τα οποία, ως γνωστόν, είχαν προτεραιοποιηθεί για εμβολιασμό και στην πλειονότητά τους έχουν συμπληρώσει πάνω από έξι μήνες από τη στιγμή του εμβολιασμού τους, με αποτέλεσμα να έχει πιθανότατα εξασθενήσει η ανοσία τους.

Σχετικά με την πρόληψη επίσκεψης σε ΤΕΠ εξαιτίας της COVID-19, η μελέτη έδειξε ότι:

–Το εμβόλιο της Moderna ήταν 92% αποτελεσματικό.

–Το εμβόλιο των Pfizer/BioNTech ήταν 77% αποτελεσματικό.

–Το εμβόλιο της Johnson & Johnson ήταν 65% αποτελεσματικό.

Ο καθηγητής Γκράνις υπογράμμισε ότι απαιτείται περαιτέρω παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης σε βάθος χρόνου, προκειμένου να προσδιοριστεί αν τα ποσοστά αποτελεσματικότητας που εξήχθησαν από τη μελέτη συνεχίζουν να ισχύουν. «Πάντως και τα τρία εμβόλια βοηθούν στην πρόληψη της σοβαρής νόσησης από τον SARS-CoV-2. Παρά τις διαφορές στην αποτελεσματικότητα που προέκυψαν, η προστασία που παρέχουν είναι πολύ μεγαλύτερη από το να μείνει κάποιος ανεμβολίαστος. Και ενώ πράγματι εμφανίζονται κρούσματα σε εμβολιασμένους (breakthrough infections), τα στοιχεία δείχνουν ότι τα συμπτώματα που εμφανίζουν τα εμβολιασμένα άτομα με COVID-19 είναι πιο ήπια. Η συντριπτική πλειονότητα των νοσηλειών και των θανάτων εξαιτίας COVID-19 συνεχίζει να αφορά ανεμβολίαστα άτομα. Τα εμβόλια είναι ισχυρά εργαλεία για να ελέγξουμε την πανδημία».

Οι Pfizer Inc και BioNTech SE ανακοίνωσαν την περασμένη εβδομάδα ότι η αποτελεσματικότητα του εμβολίου τους μειώνεται κατά 6% κάθε δύο μήνες και φθάνει στο 84% έξι μήνες μετά την χορήγηση της δεύτερης δόσης.

Και τα δύο εμβόλια βασίζονται στην τεχνολογία του mRNA.

Η διατήρηση της αποτελεσματικότητας του εμβολίου σημαίνει ότι ο εμβολιασμένος θα έχει την δυνατότητα να παρατείνει το διάστημα ανάμεσα στις δόσεις, αν τελικά χρειασθεί αναμνηστική (τρίτη) δόση ή μπορεί να σημαίνει ότι δεν θα χρειασθούν επιπλέον δόσεις για την προστασία από την Covid.

Οι αρχές δημόσιας υγείας ανά τον κόσμο που ασχολούνται με την αντιμετώπιση της υψηλής μεταδοτικότητας παραλλαγής Δέλτα συζητούν αν η χορήγηση συμπληρωματικής δόσης εμβολίου θα είναι ασφαλής, αποτελεσματική και αναγκαία. Η Pfizer σχεδιάζει να ζητήσει έγκριση για τρίτη δόση του εμβολίου της εντός του μήνα και ορισμένες χώρες, όπως το Ισραήλ, σχεδιάζουν ή έχουν ήδη ξεκινήσει την χορήγηση τρίτης δόσης σε ηλικιωμένα ή ευάλωτα άτομα.

Η Moderna ανακοίνωσε ότι οι συνεχιζόμενες μελέτες της επί τριών υποψήφιων ενισχυτικών δόσεων παρήγαγαν ισχυρή ανοσολογική απόκριση απέναντι σε σημαντικές παραλλαγές στις οποίες περιλαμβάνονται οι Γάμα, η Βήτα και η Δέλτα (που εντοπίστηκαν πρώτη φόρα στη Βραζιλία, τη Νότια Αφρική και την Ινδία αντίστοιχα) και ότι τα επίπεδα εξουδετερωτικών αντισωμάτων μετά την ενισχυτική δόση προσεγγίζουν τα επίπεδα που εξασφαλίσθηκαν μετά την δεύτερη δόση του εμβολίου.

Για τον χρόνο αυτό, η Moderna αναμένεται να είναι σε θέση να παραγάγει 880 εκατομμύρια έως 1 δισεκατομμύριο δόσεις εμβολίου και αναμένεται να φθάσει στην παραγωγή 2-3 δισεκατομμυρίων δόσεων το επόμενο έτος. Η Pfizer αναμένεται να έχει ικανότητα παραγωγής 3 δισεκατομμυρίων δόσεων αυτόν τον χρόνο.

Η μελέτη αυτή που δημοσιεύτηκε στην ιατρική επιθεώρηση The Lancet διαπιστώνει “τα οφέλη για τη δημόσια υγεία ενός εθνικού προγράμματος εμβολιασμού”, σύμφωνα με αυτούς που την πραγματοποίησαν, επιστήμονες της Pfizer και της ισραηλινής κυβέρνησης.

Αλήθειες, στατιστικές και…εντυπώσεις για τους εμβολιασμούς- Υπάρχουν απρόθυμοι και γιατί;-Τι συμβαίνει ανά ηλικιακή κατηγορία

Αυτοί επισημαίνουν όντως ότι στο Ισραήλ, πρωταθλητή στον κόσμο στους εμβολιασμούς, αυτοί “ήταν η βασική κινητήριος δύναμη της μείωσης των λοιμώξεων από COVID-19”.

Ωστόσο θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όσον αφορά τη γενίκευση των πορισμάτων αυτών για άλλα κράτη, καθώς η ταχύτητα των προγραμμάτων εμβολιασμού και η εξέλιξη της πανδημίας του νέου κορονοϊού διαφέρουν ανάλογα με τη χώρα, προειδοποιούν.

Η μελέτη αυτή αποτελεί την εκδοχή που δημοσιεύτηκε και επανεξετάστηκε από άλλους ανεξάρτητους επιστήμονες των πρώτων αποτελεσμάτων που είχαν ανακοινωθεί τον Μάρτιο από την Pfizer και το ισραηλινό υπουργείο Υγείας.

Αυτή αφορά σε υγειονομικά δεδομένα που συγκεντρώθηκαν μεταξύ της 24ης Ιανουαρίου και της 3ης Απριλίου, ημέρα κατά την οποία το 72% των ανθρώπων άνω των 16 ετών (ήτοι σχεδόν 5 εκατομμύρια) και το 90% των άνω των 65 ετών στο Ισραήλ είχαν λάβει και τις δύο δόσεις του εμβολίου τους των Pfizer/BioNTech.

Η ανάλυση αφορά κυρίως την αποτελεσματικότητα του εμβολίου κατά του παραλλαγμένου στελέχους του νέου κορονοϊού που ταυτοποιήθηκε πρώτα στη Βρετανία, το B.1.1.7, που είναι κυρίαρχο στη χώρα.

Η μελέτη δείχνει ότι το εμβόλιο είναι “πολύ αποτελεσματικό” σε αυτούς που είναι άνω των 16 ετών επτά ημέρες μετά την δεύτερη δόση: προστατεύει κατά 95,3% έναντι της λοίμωξης, κατά 97,2% έναντι της νοσηλείας και κατά 96,7% έναντι του θανάτου. Τα επίπεδα αυτά προστασίας παραμένουν παρόμοια και για αυτούς που είναι άνω των 85 ετών.

Ωστόσο αυτά μειώνονται σημαντικά όταν οι άνθρωποι έχουν λάβει μόνο μία από τις δύο δόσεις του εμβολίου: 57,7% έναντι της λοίμωξης, 75,7% έναντι της νοσηλείας και 77% έναντι του θανάτου στους άνω των 16 ετών.

Η μελέτη αυτή “δείχνει τη σημασία που έχει ένας πλήρης εμβολιασμός στους ενηλίκους” με δύο δόσεις, επισημαίνουν οι συντελεστές της έρευνας. Σύμφωνα με αυτούς, μία μόνο δόση μπορεί επίσης να παρέχει μια βραχύτερη προστασία, ιδίως με την εμφάνιση παραλλαγμένων στελεχών του νέου κορονοϊού που είναι πιο ανθεκτικά στο εμβόλιο.

Κατά την περίοδο της ανάλυσης, καταγράφηκαν 232.268 επιβεβαιωμένες λοιμώξεις από COVID-19 στο Ισραήλ (με 4.481 σοβαρές λοιμώξεις και 1.113 θανάτους) και σχεδόν το 95% των δειγμάτων που εξετάστηκαν ήταν του βρετανικού παραλλαγμένου στελέχους του νέου κοροναϊού.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι αυτό δεν επέτρεψε να μελετηθεί η αποτελεσματικότητα του εμβολίου κατά του νοτιοαφρικανικού παραλλαγμένου στελέχους, το οποίο κυκλοφορεί επίσης στη χώρα.

Τον Φεβρουάριο μια πρώτη μελέτη σε μεγάλη κλίμακα (1,2 εκατομμύριο άνθρωποι), που έγινε στο Ισραήλ και δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση NEJM, είχε καταλήξει σε παρόμοια συμπεράσματα.

Αυτό αναφέρει σε ανάρτηση του στο Facebook ο καθηγητής Πολιτικής της Υγείας Ηλίας Μόσιαλος της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου (LSE), ο οποίος παραθέτει και σχετικό πίνακα.

• Τα έξι εμβόλια είναι των Pfizer/BioNTech, Moderna, Οξφόρδης/AstraZeneca, Johnson & Johnson, Novavax και το ρωσικό Sputnik.

Κάνει λόγο για «τεράστια επιτυχία των εμβολίων» και επισημαίνει «πως για το στέλεχος της νότιας Αφρικής χρειαζόμαστε περισσότερα επιδημιολογικά και κλινικά στοιχεία για να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα». Όπως επισημαίνει, «ίσως κάποιοι να εκτεθούμε στον ιό, αφού εμβολιαστούμε. Αλλά ελπίζω να είναι καθησυχαστικό να γνωρίζουμε πως, έχοντας κάνει το εμβόλιο, δεν χρειάζεται να φοβόμαστε τόσο για τον εαυτό μας. Και θα συνεχίσουμε να προσέχουμε και τους άλλους που δεν έχουν εμβολιαστεί ακόμα, προσέχοντας για κάποιους μήνες».

Ενδεικτικά, σε σχετικό πίνακα που ανάρτησε ο καθηγητής του LSE στα social media, αναφέρεται ότι η αποτελεσματικότητα για το εμβόλιο της Pfizer είναι 95%, ενώ για το εμβόλιο της Moderna εκτιμάται στο 94,5%. Για το εμβόλιο της Οξφόρδης/ AstraZeneca υπολογίζεται λίγο χαμηλότερη, στο στο 90%.

Αναφορικά με το κόστος, στον ίδιο πίνακα επισημαίνεται πως για το πρώτο είναι 20 δολάρια, για το δεύτερο 32 – 37 δολ., και για το τρίτο 3 – 4 δολ., κατά τις πρώτες αναφορές και στα διεθνή ΜΜΕ.

Εξάλλου, για τον αριθμό δόσεων που απαιτείται να γίνουν προκειμένου το εμβόλιο να παρέχει ανοσία έναντι της Covid-19 ο κ. Μόσιαλος αναφέρει πως για τα εμβόλια των δύο πρώτων εταιρειών χρειάζονται 2.

Για το εμβόλιο της AstraZeneca, δε, απαιτούνται 1,5 – 2 δόσεις*.

Υπενθυμίζεται πως και τα τρία αυτά εμβόλια θα διατεθούν μέσω της Ε.Ε. στα κράτη – μέλη, όπως προστίθεται, ενώ στον ίδιο πίνακα αναδεικνύονται και άλλα στοιχεία, όπως ο τρόπος με τον οποίο τα εμβόλια παρέχουν ανοσία.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) θα μπορούσε να έχει διαμορφώσει επιστημονική άποψη για τα εμβόλια κατά της Covid-19 τα οποία αιτούν έγκριση των ρυθμιστικών αρχών προς το τέλος του έτους, σύμφωνα με το καλύτερο σενάριο, όπως δήλωσε ο εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού, Έμερ Κουκ, την Τρίτη.

«Αν υποθέσουμε ότι όλα είναι θετικά – και πρέπει να εξετάσουμε τα δεδομένα για να είμαστε βέβαιοι – αλλά στην καλύτερη περίπτωση, θα έχουμε επιστημονική άποψη προς το τέλος του έτους», εξηγεί σε συνέντευξή του που δημοσιεύεται στην εφημερίδα Irish Independent.

«Αυτά (τα εμβόλια) αναπτύχθηκαν πολύ γρήγορα, πράγμα που είναι ελπιδοφόρο από επιστημονικής απόψεως, αλλά σημαίνει ότι θα πρέπει να επιδειχθεί μεγάλη προσοχή στα αποτελέσματα και πρέπει να διασφαλίσουμε ότι θα τα αξιολογήσουμε με την μεγαλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα χωρίς να θέτουμε σε αμφισβήτηση τα συνήθη επιστημονικά μας στάνταρντ», προσθέτει ο εκτελεστικός διευθυντής του EMA.

Στόχος του ευρωπαϊκού οργανισμού είναι να καταλήξει σε θετική εισήγηση σε αντίστοιχους χρόνους με τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων Φαρμάκων (U.S. Food and Drug Administration-FDA), ο οποίος αναμένεται να αποφανθεί περί τα μέσα Δεκεμβρίου για το εμβόλιο που παρουσιάζεται από την Pfizer, δήλωσε ακόμη ο Έμερ Κουκ, σύμφωνα με την εφημερίδα, προσθέτοντας ότι ο οργανισμός είναι πιθανόν να συστήσει την χρήση των εμβολίων με βάση τα αποτελέσματα που έχουν σε διαφορετικές ομάδες του πληθυσμού, όπως οι ηλικιωμένοι ή τα άτομα με υποκείμενα νοσήματα.

AstraZeneca: Γιατί υπάρχει προβληματισμός

Στο μεταξύ, πολλοί επιστήμονες προσπαθούν να εξηγήσουν τα ενθαρρυντικά αλλά μάλλον ασυνήθιστα αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής του εμβολίου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και της βρετανικής εταιρείας AstraZeneca, σύμφωνα με τα οποία αυτό είναι πιο αποτελεσματικό (έως 90%), όταν η πρώτη από τις δύο δόσεις τους χορηγηθεί μισή*. Αντίθετα από ό,τι θα περίμενε κανείς, όταν η πρώτη δόση χορηγηθεί ολόκληρη, η αποτελεσματικότητα του εμβολίου στις δοκιμές φάνηκε αρκετά χαμηλότερη (μόνο 62%).

Όπως έδειξαν τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής φάσης 3, και όπως μεταδίδει το ΑΠΕ ΜΠΕ, το εμβόλιο εμφάνισε μια αποτελεσματικότητα κατά μέσο όρο 70%, δύο εβδομάδες μετά τη χορήγηση της δεύτερης δόσης. Οι δύο δόσεις χορηγήθηκαν με διαφορά ενός μηνός και η αποτελεσματικότητα αφορούσε την πιθανότητα οι εμβολιασμένοι να αρρωστήσουν από Covid-19, σε σχέση με όσους είχαν κάνει εικονικό εμβόλιο (πλασίμπο).

Διάφοροι επιστήμονες, σύμφωνα με το «Nature», επεσήμαναν ότι δεν είναι δυνατό να γίνει άμεση σύγκριση με τα άλλα εμβόλια (των Pfizer/BioNTech και Moderna), που έχουν εμφανίσει αποτελεσματικότητα έως 95% στις δοκιμές, καθώς τα έως τώρα διαθέσιμα στοιχεία είναι ανεπαρκή. Μεταξύ άλλων, δεν έγινε γνωστό πόσοι συμμετέχοντες στις δοκιμές της Οξφόρδης/Astra Zeneca εμβολιάστηκαν πραγματικά και πόσοι ψευδο-εμβολιάστηκαν.

Υπενθυμίζεται πως οι τελικές κλινικές δοκιμές φάσης 3 του εμβολίου είχαν ξεκινήσει πριν από εκείνες των Pfizer/BioNTech και Moderna, οι οποίες όμως πρόλαβαν και δημοσιοποίησαν πρώτες τα προσωρινά -άκρως ενθαρρυντικά- αποτελέσματα των δοκιμών τους. Οι δοκιμές του εμβολίου Οξφόρδης/AstraZeneca συνεχίζονται σε αρκετές χώρες (ΗΠΑ, Ρωσία, Ιαπωνία, Νότια Αφρική κ.α.). Τα προσωρινά αποτελέσματα βασίζονταν σε 131 διαγνωσμένα περιστατικά Covid-19 μεταξύ άνω των 11.000 εθελοντών που συμμετείχαν στις δοκιμές σε Βρετανία και Βραζιλία.

Σημειώνεται, τέλος, πως η AstraZeneca σκοπεύει να συλλέξει περισσότερα στοιχεία σχετικά με τη σχέση δόσεων-αποτελεσματικότητας. Οι επιστήμονες θεωρούν πάντως πιθανότερο ότι τελικά η εταιρεία θα ζητήσει άδεια από τις εποπτικές αρχές για το σχήμα με τη χαμηλότερη πρώτη δόση.

Εν προκειμένω, ένα από τα πράγματα που χρειάζεται περισσότερη διευκρίνιση, είναι τι ακριβώς σημαίνει ότι στις κλινικές δοκιμές τους τα εμβόλια των Pfizer/BioNTech και Moderna εμφάνισαν -μεγαλύτερη του αναμενομένου- αποτελεσματικότητα περίπου 95% (ενώ και το ρωσικό Σπούτνικ-5 πάνω από 90%) και κατά πόσο αυτό σημαίνει ότι σχεδόν όλοι όσοι κάνουν αυτά τα εμβόλια θα είναι «άτρωτοι» από τον κορωνοϊό.

«Πρόκειται για εμβόλια που αλλάζουν τους όρους του παιγνιδιού. Όλοι περιμέναμε αποτελεσματικότητα 50% έως 70%», δήλωσε στους Times της Νέας Υόρκης (ΝΥΤ) ο ερευνητής εμβολίων δρ Γκρέγκορι Πόλαντ της αμερικανικής Κλινικής Mayo.

Όπως, όμως, διευκρινίζει ο επιστημονικός συντάκτης των ΝΥΤ, βιολόγος και συγγραφέας Καρλ Ζίμερ, η αποτελεσματικότητα 95% στις δοκιμές δεν σημαίνει ότι θα είναι ίδια και στην πράξη μετά τους μαζικούς εμβολιασμούς. Η αποτελεσματικότητα στις δοκιμές είναι ένας στατιστικός δείκτης που προκύπτει με συγκεκριμένους μαθηματικούς υπολογισμούς.

Η φαρμακευτική εταιρεία εμβολιάζει μερικούς ανθρώπους, ενώ σε άλλους δίνει εικονικό εμβόλιο (placebo), χωρίς κανείς συμμετέχων να ξέρει αν έχει όντως εμβολιαστεί ή όχι («τυφλή» δοκιμή).

Στη συνέχεια οι εμβολιασμένοι και οι ψευδο-εμβολιασμένοι κάνουν κανονικά τη ζωή τους και η εταιρεία παρακολουθεί πόσοι θα εμφανίσουν συμπτώματα covid-19 και θα διαγνωστούν θετικοί στον κορωνοϊό (170 άτομα στην περίπτωση των Pfizer/BioNTech). Μετά υπολογίζεται ποιο ποσοστό των αρρώστων είχαν εμβολιαστεί και ποιο όχι, καθώς και η σχετική διαφορά ανάμεσα στα δύο ποσοστά. Στην περίπτωση και των δύο εμβολίων η μεγάλη πλειονότητα όσων αρρώστησαν, δεν είχαν εμβολιαστεί.

Η διαφορά αυτή, που εκφράζεται ως ποσοστό (π.χ. 95%), δείχνει την αποτελεσματικότητα (efficacy) και αποτελεί πειστική ένδειξη ότι το εμβόλιο «δουλεύει» καλά.

Όμως, όπως έχει δείξει η εμπειρία με προηγούμενα εμβόλια, η αποτελεσματικότητα των δοκιμών είναι διαφορετική από την αποτελεσματικότητα ενός εμβολίου στον πραγματικό κόσμο (effectiveness) και είναι σημαντικό, σύμφωνα με τους ειδικούς, τα δύο αυτά είδη αποτελεσματικότητας να μη συγχέονται.

Το ποσοστό 95% δεν αντιπροσωπεύει την πραγματική πιθανότητα να μολυνθεί κάποιος από τον κορωνοϊό, ούτε ισοδυναμεί στην πράξη -όπως κακώς πολλοί νομίζουν- με το ότι οι 95 στους 100 άνθρωποι που θα εμβολιαστούν, σίγουρα δεν θα μολυνθούν ή δεν θα αρρωστήσουν.

«Η αποτελεσματικότητα (effectiveness) δείχνει πόσο καλά δουλεύει το εμβόλιο έξω στον πραγματικό κόσμο», σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή επιδημιολογίας Ναόρ Μπαρ-Ζέεβ της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς της Βαλτιμόρης.

Ίσως η αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά του κορωνοϊού στις δοκιμές (efficacy) αποδειχθεί εξίσου εντυπωσιακή στην πράξη (effectiveness), αλλά με βάση την προηγούμενη εμπειρία εμβολιασμών, θα είναι μάλλον κάπως μικρότερη- άγνωστο πόσο. Αυτό εν μέρει οφείλεται στο ότι οι λίγες χιλιάδες άνθρωποι που συμμετέχουν στις κλινικές δοκιμές, δεν αποτελούν αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού.

Για παράδειγμα, «εκεί έξω» υπάρχουν άνθρωποι με ποικίλα χρόνια προβλήματα υγείας που μπορεί να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα του εμβολίου.

Από την άλλη, οι δοκιμές στα εμβόλια των Pfizer/BioNTech και Moderna, όπως και σε άλλα, σχεδιάστηκαν για να δείξουν κατά πόσο προστατεύουν τους ανθρώπους από το να αρρωστήσουν με covid-19. Αν κάποιος εθελοντής στη δοκιμή εμφάνιζε πυρετό ή βήχα, έκανε τεστ για κορωνοϊό. Όμως, οι δοκιμές δεν «έπιασαν» όσους μολύνθηκαν από τον κορωνοϊό, αλλά χωρίς συμπτώματα.

Συνεπώς είναι πιθανό ότι ορισμένοι άνθρωποι που εμβολιάστηκαν στις δοκιμές, μολύνθηκαν αλλά χωρίς να το καταλάβουν ούτε οι ίδιοι ούτε οι φαρμακευτικές (οι οποίες δεν έχουν τρόπο να ξέρουν, αφού δεν έκαναν μετά τον εμβολιασμό τεστ κορωνοϊού σε όλους όσοι συμμετείχαν στις δοκιμές, αλλά μόνο σε όσους στην πορεία εκδήλωσαν συμπτώματα).

Εφόσον υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις εμβολιασθέντων ασυμπτωματικών φορέων του κορωνοϊού, αυτοί μπορούν να συνεχίσουν να μεταδίδουν τον ιό, καθώς είναι γνωστό ότι και οι ασυμπτωματικοί είναι μεταδοτικοί, έστω κι αν -σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις- έχουν μικρότερο ιικό φορτίο.

Αν, μάλιστα, κάποιος έχει κάνει το εμβόλιο και απερίσκεπτα νομίζει ότι πλέον αποκλείεται να αρρωστήσει ή ούτε καν να μολυνθεί από τον κορωνοϊό, τότε θα χαλαρώσει τα μέτρα πρόληψης, π.χ. μη φορώντας πια μάσκα ή μη κρατώντας τις αποστάσεις από τους άλλους.

«Σε αυτή την περίπτωση, θα μπορούσε να υπάρξει η παράδοξη κατάσταση, τα πράγματα να γίνουν χειρότερα», παρά τον εμβολιασμό, προειδοποιεί ο δρ Μπαρ-Ζέεβ.

Ένας άλλος κρίσιμος παράγοντας που θα καθορίσει την πραγματική αποτελεσματικότητα (effectiveness) του εμβολίου, θα είναι ποιο ποσοστό του πληθυσμού θα το κάνει. Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ακόμη κι ένα εμβόλιο με καταπληκτική αποτελεσματικότητα στις δοκιμές (efficacy) μπορεί να κάνει μικρή ουσιαστική διαφορά στον κόσμο, αν λίγοι μόνο άνθρωποι εμβολιαστούν.

«Τα εμβόλια δεν σώζουν ζωές. Τα προγράμματα εμβολιασμού σώζουν», τονίζει ο καθηγητής Ντέιβιντ Πάλτιελ της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Yale.

Ο ίδιος ήταν επικεφαλής πρόσφατης μελέτης μοντελοποίησης, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Health Affairs» και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, όσον αφορά τη μείωση των κρουσμάτων, των εισαγωγών στα νοσοκομεία και των θανάτων από covid-19, η έκταση του εμβολιαστικού προγράμματος έχει την ίδια επίπτωση με την αποτελεσματικότητα του εμβολίου στις δοκιμές.