Στο χαιρετισμό του ο Κωστής Χατζηδάκης, μεταξύ άλλων δήλωσε: «Το φαινόμενο της χαμηλής αποταμίευσης στην Ελλάδα δεν είναι σημερινό» και τόνισε πως «ακόμα και πριν την οικονομική κρίση της τελευταίας δεκαετίας αποταμιεύαμε λιγότερο από τις άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες – αλλά και σε σχέση με χώρες που έχουν χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο».

Σύμφωνα με τον κ. Χατζηδάκη, χρειάζεται λοιπόν μια συνολική στρατηγική ενίσχυσης της αποταμίευσης των νοικοκυριών:

1. Με διασφάλιση ενός εύρωστου και ανταγωνιστικού τραπεζικού συστήματος και αποτελεσματική λειτουργία της κεφαλαιαγοράς.
2. Με ανάπτυξη κεφαλοποιητικών συνταξιοδοτικών συστημάτων υψηλών αποδόσεων.
3. Με παροχή φορολογικών και άλλων κινήτρων προς τους αποταμιευτές – υπενθυμίζω την κατάργηση του φόρου στα έντοκα γραμμάτια.
4. Με ενδυνάμωση της οικονομικής εκπαίδευσης των πολιτών.

Καταλήγει λέγοντας ότι «ενώ βέβαια και το κράτος οφείλει να δίνει το καλό παράδειγμα δαπανώντας αυτά που έχει και όχι αυτά που δεν έχει».

Το 2023 έκλεισε με την Ελλάδα να καταλαμβάνει τη 2η χειρότερη θέση στην Ε.Ε. όσον αφορά την αναλογία των ακαθάριστων επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα ως ποσοστού του ΑΕΠ. Το πρόβλημα των μειωμένων αποταμιεύσεων επιτείνεται λόγω της πληθωριστικής κρίσης, καθώς οι αυξήσεις των τιμών συμπιέζουν το διαθέσιμο εισόδημα και περιορίζουν τις δυνατότητες αποταμίευσης. Αν παρακολουθήσει κανείς την εξέλιξη της αποταμίευσης των νοικοκυριών στην Ελλάδα, θα διαπιστώσει ότι καταγράφεται «αναγκαστική» αύξηση των διαθεσίμων κατά τη διάρκεια του 2020 και του 2021, δηλαδή κατά τα δύο έτη των υποχρεωτικών λουκέτων στα καταστήματα, άρα και των περιορισμένων δυνατοτήτων κατανάλωσης, αλλά και συνεχής μείωση από το «άνοιγμα» της αγοράς και μετά.

Τα στοιχεία, όπως αποτυπώθηκαν στις εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έχουν ως εξής: Ενώ το 2020 και το 2021 καταγράφηκε ποσοστό αύξησης των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών κατά 2,4% και 3,6% αντίστοιχα, από το 2022 και μετά η χώρα έχει επιστρέψει και πάλι στη συρρίκνωση των αποταμιεύσεων. Το 2022 έκλεισε στο -3,1%, ενώ το 2023 στο -2,7%. Για το 2024 και για το 2025 προβλέπεται από την Κομισιόν μείωση 1,5% και 1,3% αντίστοιχα. Μάλιστα, οι εαρινές προβλέψεις έχουν επιδεινωθεί για την Ελλάδα συγκριτικά με τις αντίστοιχες φθινοπωρινές. Ενώ το φθινόπωρο η Κομισιόν έβλεπε τέλος στην συρρίκνωση των αποταμιεύσεων το 2025 (προέβλεπε μεταβολή -1,7% για το 2024 και 0% για το 2025), τώρα αναθεωρεί και προβλέπει συνέχιση της πτώσης.

Η απόκλιση από την Ευρώπη

Η εικόνα δεν είναι αντίστοιχη στην Ευρώπη. Το 2023 η Ελλάδα ήταν η μοναδική χώρα στην Ε.Ε. με αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης. Ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαμορφώθηκε στο +13,5%, ενώ η Ευρωζώνη κινήθηκε ακόμη υψηλότερα στο +14,4%.

Με βάση τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα θα παραμείνει ουραγός και για τη διετία 2024-2025. Άλλη χώρα με αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης και κατά τη φετινή χρονιά δεν αναμένεται να υπάρξει.

Αντίθετα, και στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ευρωζώνη προβλέπεται βελτίωση της επίδοσης. Ο ρυθμός αποταμίευσης θα φτάσει στο 15,5% το 2024 σε επίπεδο Ευρωζώνης και στο 14,4% σε επίπεδο Ε.Ε.

Ίδια εικόνα και για το 2025. Ενώ η αποταμίευση θα υποχωρεί στην Ελλάδα με ποσοστό 1,3%, στην Ευρωζώνη θα «τρέχει» με ρυθμό +15,1% (ελαφρώς χαμηλότερο σε σχέση με το 2024) και στην Ε.Ε. με +13,9%. Μετά την Ελλάδα, τις χειρότερες επιδόσεις θα εμφανίσουν η Πολωνία και η Κύπρος, με τη διαφορά ότι και οι δύο αυτές χώρες θα κινούνται για την επόμενη διετία σε θετικό έδαφος.

Η εικόνα των αποταμιεύσεων πριν από την κρίση

Οι ακαθάριστες αποταμιεύσεις του ιδιωτικού τομέα ως ποσοστό του ΑΕΠ ανέρχονταν πριν από την κρίση στην Ελλάδα στο 15,4%. Η ύφεση έφερε κατάρρευση, καθώς στο πρώτο μισό της μνημονιακής περιόδου το ποσοστό υποχώρησε στο 13%, ενώ την 4ετία 2015-2019 οι ακαθάριστες αποταμιεύσεις «προσγειώθηκαν» (προφανώς και λόγω συρρίκνωσης του ΑΕΠ) στο 7,9%. Η ανάκαμψη της οικονομίας, όμως, δεν έχει φέρει βελτίωση, καθώς ενώ αυξάνεται ο παρονομαστής του κλάσματος (δηλαδή το ΑΕΠ), οι αποταμιεύσεις δεν ακολουθούν.

Έτσι, μετά την αύξηση της διετίας 2020-2021 που χαρακτηρίστηκε από την πανδημική ύφεση (ο δείκτης ανήλθε σε 10,6% και 11,8% αντίστοιχα), με την ανάκαμψη ήρθε και η πτώση: 9,6% για το 2022 και μόλις 8,2% για το 2023. Μόνο η Κύπρος έχει χειρότερο ποσοστό από την Ελλάδα (3,6%), ενώ ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαμορφώνεται στο 24,7%.

Για το 2024 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βλέπει τον δείκτη ακαθάριστων επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα στο 9,3% του ΑΕΠ, ενώ για το 2025 ο δείκτης προβλέπεται να φτάσει στο 10,2%. Συγκριτικά με τις φθινοπωρινές προβλέψεις, έχει γίνει διόρθωση προς τα κάτω.

Πηγή: Η Ναυτεμπορική

Όπως φαίνεται σε αυτό το Διάγραμμα της Εβδομάδας, υπολογίζουμε ότι τα νοικοκυριά στη ζώνη του ευρώ εξοικονόμησαν σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο ευρώ περισσότερα σε αυτά τα δύο χρόνια από ό,τι θα είχαν κάνει αν η πανδημία δεν συνέβαινε ποτέ. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι εξοικονόμησαν ένα ποσό ρεκόρ —που ισοδυναμεί με περίπου 8 τοις εκατό του συνολικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ζώνης του ευρώ.

Η οικονομική ανάπτυξη της ευρωζώνης και δυνητικά ο πληθωρισμός θα λάμβαναν μεγάλη ώθηση εάν οι καταναλωτές ξόδευαν μέρος της πλεονάζουσας αποταμίευσής τους μειώνοντας προσωρινά τον ρυθμό με τον οποίο αποταμιεύουν σε χαμηλότερο από αυτό που παρατηρήθηκε πριν από την πανδημία.

Αυτό θα ήταν συνεπές με το μοτίβο μετά από κάποιες προηγούμενες πανδημίες και σοβαρούς οικονομικούς κλυδωνισμούς, όταν τα νοικοκυριά εξοικονομούσαν πολύ μικρότερο ποσοστό του εισοδήματός τους από ό,τι είχαν κάνει ιστορικά.

Ακόμη και μια μέτρια αύξηση των δαπανών – εάν τα νοικοκυριά χρησιμοποιούσαν περίπου το ένα τρίτο της πλεονάζουσας αποταμίευσής τους για μεγαλύτερη κατανάλωση σε διάστημα δύο ετών, ας πούμε – θα προσθέσει 2,5 ποσοστιαίες μονάδες στο ΑΕΠ και έως και 0,75 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό μέχρι το τέλος του δεύτερου έτος.

Κάποια χαλάρωση αλλά χωρίς ξεφάντωμα δαπανών

Οι μισές από τις πλεονάζουσες αποταμιεύσεις της ζώνης του ευρώ βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς, πράγμα που σημαίνει ότι θα μπορούσαν, καταρχήν, να είναι εύκολα προσβάσιμες και να δαπανηθούν μόλις αρθούν οι περιορισμοί για την πανδημία.

Και οι περισσότερες από τις αποταμιεύσεις ήταν αναγκαστικές, όχι προληπτικά, όπως είναι πιο συνηθισμένο σε περιόδους ύφεσης, όταν οι άνθρωποι ανησυχούν για το μελλοντικό εισόδημα, γεγονός που υποδηλώνει ότι μπορεί να δαπανηθούν σύντομα.

Ωστόσο, υπάρχουν τέσσερις λόγοι για τους οποίους αυτές οι οικονομίες ενδέχεται να μην απελευθερωθούν βιαστικά στην πραγματική οικονομία.

Πρώτον, το είδος των δαπανών που αναγκάστηκαν να παραιτηθούν από τα νοικοκυριά κατά τη διάρκεια της πανδημίας δεν αντικαθίσταται εύκολα. Σχεδόν το 80% της συνολικής μείωσης των δαπανών το 2020 προήλθε από τη μείωση της φιλοξενίας και των μεταφορών. Οι καταναλωτές είναι απίθανο να αναπληρώσουν ποτέ όλες τις ακυρωμένες αεροπορικές πτήσεις, τις διαμονές σε ξενοδοχεία ή τα γεύματα σε εστιατόρια.

Δεύτερον, οι πλεονάζουσες αποταμιεύσεις συγκεντρώθηκαν κυρίως σε άτομα με υψηλά εισοδήματα. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, το πλουσιότερο 10 τοις εκατό των νοικοκυριών αύξησε σημαντικά τις αποταμιεύσεις, ακόμη και όταν ορισμένες φτωχότερες οικογένειες μείωσαν τις αποταμιεύσεις, δείχνουν τραπεζικά στοιχεία. Τα άτομα με υψηλό εισόδημα συνήθως εξοικονομούν μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματός τους και έτσι είναι λιγότερο πιθανό να ξοδέψουν τις αποταμιεύσεις τους.

Τρίτον, τα προβλήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας σημαίνουν ότι πολλοί μπορεί να δυσκολεύονται να ξοδέψουν τις αποταμιεύσεις τους — ακόμα κι αν το επιθυμούν. Οι μεγάλοι χρόνοι παράδοσης και οι υψηλότερες τιμές καθιστούν πιο δύσκολο για τους καταναλωτές να αντικαταστήσουν αυτά που θα ξόδευαν συνήθως για υπηρεσίες με αυξημένες δαπάνες για αγαθά (αν και αυτή η περιορισμένη ζήτηση θα μπορούσε να τονώσει την κατανάλωση αγαθών στο μέλλον).

Και τέταρτον, η εξάπλωση της παραλλαγής Omicron σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι μπορεί να αναγκαστούν να αποταμιεύουν για λίγο περισσότερο.

Η αβεβαιότητα γύρω από τις προοπτικές για την κατανάλωση παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα πρέπει να παρακολουθούν στενά τα επιτόκια αποταμίευσης καθώς αξιολογούν την ισχύ της ανάκαμψης και, εάν είναι απαραίτητο, να προσαρμόσουν τη νομισματική και δημοσιονομική πολιτική για να εξασφαλίσουν βιώσιμη και δίκαιη ανάπτυξη και να διατηρήσουν τη σταθερότητα των τιμών.

Πηγή: IMF