Του Απόστολου Πιστόλα, αναλυτή εκλογικής συμπεριφοράς- ιδρυτή της Mastermind Analytics

1. Θα καταφέρει η Ένωση (Χριστιανοδημοκράτες & Χριστιανοκοινωνιστές) να λάβει ποσοστά άνω του 30%;
2. Τι απόσταση θα έχει η ένωση από το δεύτερο AfD;
3. Θα μπορέσει να σχηματιστεί κυβέρνηση ανάμεσα στην ένωση και τους σοσιαλδημοκράτες ή θα χρειαστεί συνεργασία περισσότερων από δύο κομμάτων;
4. Πόσα κόμματα θα περάσουν το όριο του 5% για την είσοδο στη Βουλή; (αυτά που βρίσκονται στο όριο είναι το BSW, το FDP και το Die Linke).

Το τρίτο ερώτημα είναι το πιο βασικό για το μέλλον της χώρας αλλά θα εξαρτηθεί σε σημαντικό βαθμό από την απάντηση στο τέταρτο. Όσο περισσότερα κόμματα εισέλθουν στη Βουλή, τόσο λιγότερο πιθανή μια κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού.

Για να μπορούμε όμως να έχουμε μια πιο καθαρή εικόνα του τι μπορεί να βγει από την κάλπη της 23^ης Φεβρουαρίου και τη σημασία αυτού θα πρέπει να κατανοήσουμε το, σχετικά περίπλοκο είναι η αλήθεια, εκλογικό σύστημα της χώρας.

Με βάση το εκλογικό σύστημα, η Γερμανία χωρίζεται σε Α) 299 περιφέρειες και Β) 16 κρατίδια.

Τα μισά μέλη της Βουλής (Bundestag) εκλέγονται απευθείας στις 299 περιφέρειες (οι οποίες έχουν 250,000 πληθυσμό κάθε μία) ενώ τα υπόλοιπα 299 εκλέγονται από λίστες υποψηφίων των κομμάτων σε επίπεδο κρατιδίου.

Ο τρόπος εκλογής βουλευτών για την Α ομάδα των 299 είναι διαφορετικός από αυτόν για τη Β ομάδα των 299. Έτσι, οι ψηφοφόροι έχουν δύο ψήφους. Μία για την περιφέρεια τους και μία για το κρατίδιο.

Τι εκλογικό σύστημα ισχύει όμως για κάθε ψήφο;

Α: Εκλογικό σύστημα περιφερειών

Σε κάθε περιφέρεια ο ψηφοφόρος με την πρώτη ψήφο του επιλέγει τον υποψήφιο που επιθυμεί να τον εκπροσωπήσει στην Bundestag. Ο υποψήφιος με τις περισσότερες ψήφους κερδίζει τη θέση. Το σύστημα αυτό (ίδιο με αυτό του Ηνωμένου Βασιλείου) ονομάζεται First Past the Post (FPTP) όπου ο νικητής έστω και με μία ψήφο διαφορά, παίρνει τη μοναδική θέση ενώ ο χαμένος τίποτα.

Β: Εκλογικό σύστημα κρατιδίων

Η δεύτερη ψήφος βρίσκεται σε επίπεδο κρατιδίων και είναι ψήφος σε κόμμα. Εδώ οι ψηφοφόροι ψηφίζουν το κόμμα που επιθυμούν σε ένα εκλογικό σύστημα αναλογικής εκπροσώπησης. Δηλαδή, αναλογικά με τις ψήφους στη δεύτερη ψήφο το κάθε κόμμα κερδίζει θέσεις στη Bundestag. Όπως είναι λογικό κρατίδια με μεγαλύτερο πληθυσμό εκλέγουν στην Bundestag περισσότερους βουλευτές. Σημείωση πως για να έχει ένα κόμμα αντιπροσώπους στην Bundestag θα πρέπει να λάβει τουλάχιστον 5% στη δεύτερη ψήφο.

Αυτό το σύστημα βοηθάει τη λεγόμενη στρατηγική ψήφο. Να ψηφίζει δηλαδή ένας ψηφοφόρος υποψήφιο χ κόμματος στην πρώτη ψήφο και το κόμμα ψ στη δεύτερη ψήφο. Κλασικό παράδειγμα αυτής της στρατηγικής: ψήφος στον υποψήφιο του CDU (Χριστιανοδημοκράτες) στην πρώτη ψήφο αλλά ψήφο στο FDP (Φιλελεύθεροι Δημοκράτες) στη δεύτερη ώστε να περάσει το 5%, να εκλέξει βουλευτές και να συμμαχήσει σε κυβέρνηση με το CDU).

Σε κάθε κρατίδιο λοιπόν ο αριθμός των βουλευτών κάθε κόμματος αποτελείται από:

1) τον αριθμό των περιφερειών που έχουν κερδίσει οι εκπρόσωποί του στο κρατίδιο και

2) τον αριθμό που του αναλογεί με βάση τα ποσοστά του στη δεύτερη ψήφο. Προσμετρώντας και τα δύο για όλα τα κόμματα φτάνουμε τους 598 βουλευτές.

Όμως τα περίεργα του εκλογικού συστήματος της Γερμανίας δεν τελειώνουν εδώ.

Ο αριθμός 598 είναι ο ελάχιστος αριθμός βουλευτών. Συνήθως αυτός ο αριθμός μεγαλώνει σε μια προσπάθεια να υπάρξει αναλογικότητα των βουλευτών με βάση το ποσοστό των κομμάτων σε πανγερμανικό επίπεδο. Για παράδειγμα ένα κόμμα μπορεί να εκλέξει περισσότερους βουλευτές (από ότι του αναλογεί με βάση τα ποσοστά του κόμματος) μέσω της πρώτης ψήφου (overhang seats). Έτσι για να έρθει μια ισορροπία με βάση τα πανγερμανικά ποσοστά προστίθενται οι θέσεις ισορροπίας (balance seats) και έχουμε τον τελικό αριθμό των βουλευτών, ο οποίος μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτερος από τον ελάχιστον αριθμό. Αυτή η στιγμή η Bundestag έχει 733 μέλη.

Για να εκλεγεί καγκελάριος χρειάζεται να έχει την πλειοψηφία στη Βουλή. Επειδή είναι (εξαιρετικά) δύσκολο για ένα κόμμα να φτάσει στην πλειοψηφία, έχουμε διαπραγματεύσεις και συμφωνία μεταξύ κομμάτων για κυβέρνηση συνεργασίας. Έτσι το πόσα κόμματα (και ποια) θα εισέλθουν στη Βουλή θα κρίνει το ποια από αυτά θα καταφέρουν να δημιουργήσουν κυβέρνηση, αλλά και το εάν το AfD θα αποτελέσει τη μοναδική κοινοβουλευτική αντιπολίτευση για τα επόμενα χρόνια, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Ανάλυση του Απόστολου Πιστόλα*

Η Νέα Δημοκρατία ανέκτησε σε πολύ σημαντικό βαθμό τις δυνάμεις που είχε, προσωρινά όπως αποδείχθηκε, χάσει όμως η ενίσχυση των μικρότερων κομμάτων εξακολουθεί να υφίσταται (σε αυτό παίζει ρόλο και το σύστημα της απλής αναλογικής). Μεγάλος κερδισμένος αυτής της αλλαγής ο επικεφαλής του ΜεΡΑ25 Γιάνης Βαρουφάκης, το κόμμα του οποίου τις εβδομάδες πριν το δυστύχημα φαινόταν πως δύσκολα θα έμπαινε στη Βουλή. Πλέον δημοσκοπήσεις του δίνουν ακόμα και 5%. Πως συμβαίνει όμως αυτό; Γιατί οι αντισυστημικοί ψηφοφόροι επιλέγουν σε σημαντικό βαθμο το κόμμα του κυρίου Βαρουφάκη και το έχουν κάνει να διπλασιάσει σχεδόν τα δημοσκοπικά ποσοστά του;

Ο κύριος λόγος είναι η στρατηγική που έχει επιλέξει το συγκεκριμένο κόμμα στην προεκλογική περίοδο. Είναι σαν να έχει πάρει το εγχειρίδιο του λαϊκισμού και να λειτουργεί με αυτό. Έχει βρει τους “κακούς”, οι διεθνείς οικονομικές δυνάμεις, τους “άλλους”, τα εγχώρια παραδοσιακά κόμματα-υπηρέτες αυτών των δυνάμεων. Το ΜεΡΑ25 είναι ο “καλός” της υπόθεσης, ο “προστάτης των επιθυμιών του λαού” και ο επικεφαλής του ως “ενσαρκωτής” τους. Θα μπορούσε να πει κάποιος πως αυτή τη στρατηγική την ακολουθεί κάθε λαϊκίστικο κόμμα (ισχύει), γιατί ο Γιάνης Βαρουφάκης ξεχωρίζει; Διότι κάνει το βήμα παραπέρα που είτε άλλα κόμματα δεν κάνουν, είτε δεν το κάνουν τόσο καλά. Κάνει την κρίσιμή κίνηση. Την πρόταση ενός εναλλακτικού δρόμου. Έχει βρει συγκεκριμένο κοινό (αντισυστημικοί νέοι) και του προσφέρει μια διαφορετική κατεύθυνση σε σύγκριση με την παραδοσιακή, και μέσω αυτής μια ελπίδα πως η ζωή τους μπορεί να γίνει καλύτερη*. Μπορεί πολλοί να ακούνε για πιθανή έξοδο από το ευρώ και για κλείσιμο τραπεζών και να τρομάζουν. Κάποιοι άλλοι να μην κατανοούν την εναλλακτική πρόταση που προτείνει. Άλλοι όμως και κατανοούν την πρόταση Βαρουφάκη (ή νομίζουν ότι την κατανοούν) και ενθουσιάζονται με μια εναλλακτική μέσω ψηφιακών νομισμάτων όπου οι τράπεζες δε θα έχουν τον πρώτο λόγο στη ζωή τους. Και αυτοί είναι κυρίως νέοι που θεωρούν τους εαυτούς τους χαμένους του συστήματος που κυριαρχεί και θέλουν να το αλλάξουν.

Γι αυτό και βλέπουμε το ΜεΡΑ25 να έχει υψηλά ποσοστά στους νέους ψηφοφόρους (Gen Z) (12,9% και τρίτο κόμμα σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα της Metron Analysis, με την Νέα Δημοκρατία να βρίσκεται στο 13%. Είναι πιθανό πλέον στις εκλογές να είναι δεύτερο κόμμα σε αυτήν την κατηγορία ψηφοφόρων).

Με αυτήν τη στρατηγική βλέπουμε πως έχει φύγει από την κατηγορία των κομμάτων της απλής αντίδρασης. Η ψήφος στο ΜεΡΑ25 δεν αποτελεί απλά ψήφο τιμωρίας του συστήματος αλλά θετική ψήφο σε ένα εναλλακτικό σχέδιο. Επειδή τα όσα προτείνει με το πρόγραμμα “Δήμητρα” σοκάρουν τους περισσότερους παίρνει χρόνο στη συζήτηση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Αυτό το εκμεταλλεύτεται σε μεγάλο βαθμό και αναλύωντας το συγκεκριμένο πρόγραμμα αλλά και προωθώντας νέα προγράμματα σε άλλους τομείς, όπως το “Οδυσσέας”.

Ο Γιάνης Βαρουφάκης ουσιαστικά λέει στους ψηφοφόρους: “ψηφίστε με για να κυβερνήσω. Έχω σχέδιο”. Κάνει αυτό που έπρεπε να κάνει το ΠΑΣΟΚ (προφανώς με άλλη, πιο συστημική εναλλακτική) και δεν έκανε.

Οι νέοι ψηφοφόροι που μεγάλωσαν μέσα σε συστημικές κρίσεις, που βλέπουν να ζουν χειρότερα από ότι οι προηγούμενες γενιές, που με δυο μισθούς δε μπορούν να κάνουν ούτε τα μισά από όσα έκανε πριν δεκαετίες μια οικογένεια με ένα μισθό, που θεωρούν πως το σύστημα τους βάζει εμπόδια αντί να τους βοηθά (και σε μεγάλο βαθμό έχουν δίκιο), που μπορεί να μην έχουν 1000 ευρώ στην τράπεζα αλλά εχουν 0,1 μπίτκοιν στο λέτζερ τους, έψαχναν εναλλακτική. Ο Γιάνης Βαρουφάκης τους δείχνει το δικό του δρόμο και κάποιοι εξ αυτών τον αγοράζουν. Και εάν τελικά απαγορευτεί στο κόμμα Κασιδιάρη η κάθοδος στις εκλογές θα το αγοράσουν περισσότεροι. Διότι για πολλούς αντισυστημικούς ψηφοφόρους το δίπολο είναι “σύστημα – αντισύστημα” και το “αριστερά – δεξιά” δεν έχει καμία ουσία.

Όσον αφορά τη νέα γενιά έχουμε φτάσει στο σημείο για το οποίο γράφω συνεχώς. Εάν ως συστημικό κόμμα δε σκύψεις πάνω από τα προβλήματά τους, εάν δεν τους δώσεις λύσεις τόσο θα απομακρύνονται από το σύστημα. Και θα έρθει η στιγμή που κάποιος άλλος θα προτείνει μια αντισυστημική εναλλακτική. Και δεν έχει σημασία εάν αυτή η εναλλακτική φαίνεται παλαβή στους περισσότερους. Είναι η μόνη που έχουν. Γι αυτό και θα την ακολουθήσουν. Αυτό συμβαίνει τώρα.

*Επειδή είμαι σίγουρος πως αρκετοί θα αντιδράσετε διαβάζοντάς το. Δεν ισχυρίζομαι πως όντως το πρόγραμμά του μπορεί να φέρει ένα καλύτερο οικονομικό μέλλον. Αλλά ότι κάποιοι αυτό πιστεύουν.

*Ο Απόστολος Πιστόλας είναι εκλογικός αναλυτής