Eνδεικτική των προθέσεων του να συνεχίσει και να εντείνει τις έρευνες για τις παρακολουθήσεις, παρά τα εμπόδια που προβάλλονται από την Εισαγγελία του Αρείου Πάγου, είναι η εκτενής συνέντευξη που δίνει στην “Καθημερινή” της Κυριακής ο πρόεδρος της ΑΔΑΕ και ανώτατος δικαστικός Χρήστος Ράμμος, κάτι που φανερώνει πως οι επόμενες εβδομάδες θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμες στο μείζον αυτό ζήτημα.

“Η ΑΔΑΕ προχωρεί και θα προχωρήσει στην πραγματοποίηση όλων των απαραίτητων ελέγχων. Αυτό όμως γίνεται με βάση ένα πολύπλοκο νομικό πλαίσιο, το οποίο πρέπει να τηρηθεί κατά γράμμα, και γι αυτό χρειάζεται πολύ καλή προετοιμασία και σε βάθος μελέτη των θεμάτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Η ΑΔΑΕ είναι η μόνη δημόσια αρχή που έχει την αρμοδιότητα από το Σύνταγμα (αρθρο 19,παρ.2) και το νόμο να ελέγχει την τήρηση της νομιμότητας στον τομέα ΄ρσης του απορρήτου των επικοινωνιών. Μπορεί να ελέγχει κατόπιν καταγγελίας αλλά και αυτεπαγγέλτως αρχεία, τράπεζες δεδομένων κλπ, μεταξύ άλλων της ΕΥΠ και των παρόχων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών”, αναφέρει ρητά ο κ. Ράμμος.

Στην συνέντευξή του ο πρόεδρος της ΑΔΑΕ επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι:

–Η ανεξαρτησία της ΑΔΑΕ είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη και υπόκειται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο,

–Δεν προβλέπεται από τον νόμο προληπτική παρέμβαση της δικαστικής εξουσίας στην δράση της Αρχής και δεν είναι νοητό να ασκούνται οι αρμοδιότητές της ύστερα από προηγούμενη κρίση ενός δικαστικού λειτουργού (έμμεση αιχμή σχετικά με την παρέμβαση του εισαγγελέα του ΑΠ Ισίδωρου Ντογιάκου),

–Οι πάροχοι είναι ελεγχόμενοι και οφείλουν να υπόκεινται στους ελέγχους τους οποίους προβλέπει ο νόμος, αλλιώς παρανομούν (σαφές μήνυμα προς τις εταιρείες τηλεπικοινωνιών που αντιδρούν στους ελέγχους),

–Δεν μπορεί να αντιταχθεί στην ΑΔΑΕ το απόρρητο διότι έχει την αρμοδιότητα να ελέγχει τους παρόχους, τόσο τεχνικά, όσο και από την άποψη του σεβασμού του νομικού πλαισίου άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών,

-Προσωπική μου γνώμη είναι ότι στο Κοινοβούλιο που είναι ο εκφραστής της υπέρτατης συνταγματικής αρχής, που είναι η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, δεν είναι αντιτάξιμο το απόρρητο από ένα μέλος της Ανεξάρτητης Αρχής, εκτός εάν συντρέχουν λόγοι υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος,

Ο Χρήστος Ράμμος εκφράζει τις αντιρρήσεις του σχετικά με την τροπολογία του 2021 για την ενημέρωση παρακολουθούμενων, όπως και σχετικά με τον πρόσφατο νόμο που ψήφισε η κυβέρνηση, υπενθυμίζοντας την σχετική γνωμάτευση-ανακοίνωση της ΑΔΑΕ.

Απαντώντας, δεν σε ερώτηση σχετικά με όσα είδαν πρόσφατα το φως της δημοσιότητας για πιθανή αντικατάστασή του ή και κατάργηση μέσω συγχωνευσης της ΑΔΑΕ υπό την σημερινή της μορφή, αναφέρει: “Δεν θέλω να σχολιάσω ούτε φήμες, ούτε απόψεις που διατυπώνονται για θέματα που αφορούν την Αρχή ή το πρόσωπό μου”.

Ο κ. Ράμμος καθιστά σαφές πως η ΑΔΑΕ “δεν μπορεί να παραμείνει παρατηρητής και έχει καθήκον να ελέγχει αυτεπαγγέλτως”, προσδιορίζοντας έτσι τις κινήσεις της Αρχής το επόμενο χρονικό διάστημα, μετά την τελευταία παρέμβαση σε τηλεπικοινωνιακό πάροχο που αποκάλυψε την επισύνδεση μέσω ΕΥΠ στα κινητά τηλέφωνα των Γιώργου Κύρτσου και Τάσσου Τέλλογλου.

Με βάση αυτά πρέπει να θεωρηθεί μάλλον βέβαιο πως επίκειται αντιπαράθεση με τον Ισίδωρο Ντογιάκο, ο οποίος τις επόμενες μέρες -όπως γράφει η Ιωάννα Μάνδρου στην “Καθημερινή της Κυριακής”- αναμένεται να εκδόσει γνωμάτευση σχετικά με τις δυνατότητες ελέγχου εκ μέρους της ΑΔΑΕ με βάση τον νόμο που ψηφίστηκε πρόσφατα από την κυβερνητική πλειοψηφία και ξεσήκωσε την αντίδραση της αντιπολίτευσης, συνταγματολόγων και νομικών κύκλων.

Την γνωμοδότηση θα συντάξει ο ίδιος ο εισαγγελέας του ΑΠ σε μια προσπάθεια να ξεκαθαρίσει, όπως αναφέρουν πηγές της εφημερίδας, θέματα που απασχολούν την πολιτική επικαιρότητα. Και θα εστιάζει στις “πραγματικές δυνατότητες της ΑΔΑΕ”, εάν μπορεί, για παράδειγμα, να ζητάει από τους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους στοιχεία για την παρακολούθηση συγκεκριμένων προσώπων, όταν η παρακολούθησή της έχει γίνει από την ΕΥΠ για λόγους εθνικής ασφαλείας.

“Ανεξάρτητη, χωρίς αμφιβολία, είναι η ΑΔΑΕ, ανέλεγκτος κανένας”, φέρεται να δηλώνει σε συνομιλητές του ο κ. Ντογιάκος.

Με βάση όσα δηλώνει ο κ. Ράμμος, οιαδήποτε γνωμοδότηση του κ. Ντογιάκου για το αντίθετο, είναι προφανές πως θα ανοίξει ένα νέο κύκλο συγκρούσεων που θα προκαλέσει μεγάλη ένταση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.

Ο υπουργός υπογράμμισε πως καταβλήθηκε μια προσπάθεια, που μπροστά της είχε πολλά εμπόδια, με πρώτο αυτό της αδράνειας – ο νόμος που διαμορφώνει το σημερινό πλαίσιο είναι του 1994, το νομοθέτημα που επηρεάζεται από τις τεχνολογικές εξελίξεις παρέμεινε σε τυπική ισχύ για περίπου 28 χρόνια. «Το νομοσχέδιο που θα έπρεπε να επικαιροποιείται σε σχέση με την τεχνολογία, να αναβαθμίζει το επίπεδο δικαιωμάτων, βρέθηκε για όλα αυτά τα χρόνια ουσιαστικά στο περιθώριο της νομοθετικής πρωτοβουλίας και αυτό προφανώς δεν μας τιμά».

Ο κ. Γεραπετρίτης ανέφερε ότι είναι καλό ότι βρισκόμαστε σε ένα νέο νομοθέτημα , έστω και εάν αυτό υπαγορεύτηκε από ένα «λάθος» λόγο και μία «λάθος» αφορμή, με όσα συνέβησαν τον περασμένο Αύγουστο.

Επισήμανε ότι το νομοσχέδιο αυτό αναβαθμίζει την λειτουργία της ΕΥΠ, της κυβερνοασφάλειας, της προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Εξέφρασε την ευχή «η εθνική αντιπροσωπεία να το αποδεχθεί» σημειώνοντας ότι «αντιλαμβάνομαι ότι σε ορισμένα σημεία μπορεί να υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις, αλλά όλοι θα πρέπει να δεχθούμε την ανάγκη εκσυγχρονισμού του πλαισίου» και «δεν μπορώ να αντιληφθώ για ποιον λόγο ένας πολιτικός σχηματισμός δεν θα δεχόταν επί της αρχής ένα νομοσχέδιο που αποδεδειγμένα αποσκοπεί στο να βελτιώσει την υφιστάμενη κατάσταση».

Το νομοσχέδιο, είπε, μπορεί να μην είναι τόσο «εμπροσθοβαρές» όσο κάποιοι θα ήθελαν, αλλά σίγουρα είναι μια σημαντική προσπάθεια.

Αναφερόμενος στις διατάξεις του σχεδίου νόμου, είπε ότι προσδιορίζεται για πρώτη φορά η έννοια της «εθνικής ασφάλειας» και μάλιστα με έναν απόλυτα οριοθετημένο τρόπο, όταν ο προσδιορισμός αυτός ήταν στην απόλυτη διακριτική ευχέρεια του δικαστή. Εισάγεται η διασφάλιση ότι αιτήματα άρσης απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας θα μπορούν να υποβάλλουν μόνον οι αρχές που είναι επιφορτισμένες για το έργο αυτό (δηλ. η ΕΥΠ και η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία) και όχι αυτό που ίσχυε μέχρι σήμερα και προέβλεπε ότι κάθε δημόσια Αρχή μπορούσε να υποβάλλει σχετικό αίτημα. Επιπροσθέτως, για πρώτη φορά το αίτημα δεν μπορεί να έχει μια στενή, τυπική αιτιολόγηση για την άρση, αλλά και μια στοιχειοθέτηση της αναγκαιότητας, ότι έχουν εξαντληθεί όλα τα ηπιότερα μέσα και πλέον είναι αναγκαίο το τελευταίο έσχατο μέσο της παρέμβασης στο απόρρητο της επικοινωνίας. Προστίθεται και δεύτερος εισαγγελέας για την έγκριση μιας αίτησης. Ο εσωτερικός εποπτεύον εισαγγελέας της ΕΥΠ και της Αντιτρομοκρατικής, θα έχει μόνο μια τριετή θητεία που δεν μπορεί να ανανεωθεί, ο δε δεύτερος εισαγγελέας θα είναι μόνο για μια θητεία ενός έτους και δικαίωμα ανανέωσης άλλου ενός έτους. Με τον τρόπο αυτό καταπολεμείται το ενδεχόμενο «στεγανοποίησης» και «ιδρυματοποίησης» των εισαγγελέων.

Για τις περιπτώσεις παρακολουθήσεων πολιτικών προσώπων, ο υπουργός επισήμανε ότι σήμερα δεν υπήρχε κανένα κριτήριο διασφάλισης και τώρα προστίθενται δύο δικλείδες ασφαλείας. Μία οργανική, που είναι ότι προ των δύο εισαγγελικών διατάξεων τίθεται το πολιτειακό φίλτρο της έγκρισης του προέδρου της Βουλής που θα μπορεί να κάνει και τις αναγκαίες πολιτικές σταθμίσεις. Και η δεύτερη δικλείδα που προστίθεται, είναι πως επιπλέον δεν αρκεί μόνο ο όρος της αναγκαιότητας μιας επικείμενης παρακολούθησης, αλλά θα πρέπει να υπάρχει και ένας άμεσος και επικείμενος κίνδυνος για την εθνική ασφάλεια.

Απαντώντας στην κριτική περί του χρόνου ενημέρωσης του παρακολουθούμενου, ο κ. Γεραπετρίτης είπε ότι αυτό που εισάγεται είναι η πάροδος τριετίας από την λήξη της άρσης του απορρήτου. Ο λόγος αυτού του κενού είναι ότι – ειδικά στην περίπτωση μιας γνήσιας εξωτερικής εθνικής απειλής – χρειάζεται να υπάρχει αρκετός χρόνος προκειμένου να κριθεί ότι δεν συντρέχει λόγος να συνεχιστεί η παρακολούθηση. Η τριετία που εισάγεται είναι αρκετά βραχύτερη από ό,τι ισχύει σήμερα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου υπάρχει η σχετική πρόβλεψη, ενώ σε μια σειρά από άλλες χώρες, αυτή η ενημέρωση δεν προβλέπεται. Επισήμανε πως η απόφαση γνωστοποίησης της παρακολούθησης του υποκειμένου θα λαμβάνεται από μια τριμελή επιτροπή, όπου λόγω της παρέλευσης τριετίας, δεν υπάρχει περίπτωση να είναι οι ίδιοι εισαγγελείς που αποφάσισαν την άρση του απορρήτου, καθώς θα έχει λήξει η θητεία τους. Επίσης η ενημέρωση, από «δυνητική» που είναι σήμερα, πλέον γίνεται «ρητή αφού συντρέχουν οι προϋποθέσεις». Τόνισε πως η καταστροφή του οπτικού, ηχητικού ή άλλου υλικού, θα μπορεί να γίνεται μετά από έξι μήνες, αφού δεν θα έχει προκύψει κίνδυνος εθνικής ασφάλειας. Η δε αιτιολόγηση της άρσης του απορρήτου, παραμένει στην υπηρεσία για δέκα χρόνια, ώστε να μπορεί να γίνει ουσιαστική αξιολόγηση εάν συνέτρεχαν οι όροι της παρακολούθησης. Σε αντίθεση με τα παραπάνω, το ισχύον πλαίσιο του 1994 που σήμερα εφαρμόζεται, προβλέπει ότι το υλικό μπορεί να καταστρέφεται από την πρώτη ημέρα της λήξης της άρσης.

Για την χρήση και λειτουργία κακόβουλων λογισμικών είπε ότι έχουμε οριζόντια και καθολική απαγόρευση, και τα αδικήματα επανέρχονται στα κακουργηματικά αδικήματα ή στα βαριά πλημμελήματα με αυξημένες ποινές.

Ο κ. Γεραπετρίτης δήλωσε ικανοποιημένος για το νομοθέτημα αυτό που κατατέθηκε, λέγοντας πως «έχω ήσυχη την συνείδησή μου» γιατί είναι ένα νέο πλαίσιο, «πολύ πιο πάνω από τον μέσο όρο όσων ισχύουν σήμερα στις χώρες της ΕΕ. Πάμε την χώρα σε ένα δύσκολο πεδίο μπροστά, σε ό,τι αφορά την ουσιαστική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων»

“Στη Ν.Δ δεν φοβόμαστε να μιλάμε”, λέει με νόημα στο news247.gr και παρεμβαίνει συνολικά για τις υποκλοπές και το ν/σ που κατέθεσε η κυβέρνηση:

“Σωστά η κυβέρνηση προχωρά σε αλλαγή του θεσμικού πλαισίου, μετά και την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου που προηγήθηκε, αναγνωρίζοντας με τον τρόπο αυτόν ότι το μέχρι πρότινος ισχύον πλαίσιο υπήρξε ανεπαρκές να προστατεύσει, με τρόπο ισόρροπο, θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα του Συντάγματος από τη μία και την εθνική ασφάλεια φυσικά, από την άλλη.

Σε σχέση με αυτό το κρίσιμο διακύβευμα, όπως έχω τονίσει, από την πρώτη στιγμή στο δημόσιο λόγο μου, ο ρόλος της ΑΔΑΕ είναι κομβικός. Είναι εξαιρετικής σημασίας, το πρόσωπο το οποίο έχει πληγεί από την άρση του απορρήτου των επικοινωνιών του για λόγους εθνικής ασφάλειας, να μπορεί να ενημερώνεται πότε και γιατί παρακολουθήθηκε – εφόσον δεν προέκυψε αξιόποινη/επιζήμια για την εθνική ασφάλεια δραστηριότητα – ώστε να προσφεύγει στην Ανεξάρτητη Αρχή, για να προστατευθεί.

Πολύ σημαντικό βήμα είναι και ο προσδιορισμός της έννοιας της εθνικής ασφάλειας, ως αιτίας κάμψης ατομικών ελευθεριών, ώστε αυτή η άκρως σημαντική έννοια για την προστασία κρίσιμων, εθνικών ζητημάτων, να μην μπορεί να εργαλειοποιείται κατά το δοκούν και για αλλότριους σκοπούς.

Γενικότερα, με το νέο νομοσχέδιο επιχειρείται από τη μία πλευρά να τεθεί ένας φραγμός στο σοβαρό πρόβλημα της κατοχής, εμπορίας και χρήσης των παράνομων και κακόβουλων λογισμικών που προσβάλλουν με τρόπο ανατριχιαστικό κάθε έννοια ιδιωτικότητας και από την άλλη να προστατευθούν, με περισσότερες θεσμικές εγγυήσεις οι ατομικές ελευθερίες.”

Η Όλγα Κεφαλογιάννη δεν αφήνει την παραμικρή υπόνοια ότι δεν στηρίζει την κυβέρνηση, ωστόσο είναι εμφανές πως οικοδομεί το δικό της (αρχηγικό) προφίλ, διαφοροποιούμενη αισθητά σε αρκετά θέματα της κυβερνητικής γραμμής.

Για το σκάνδαλο των υποκλοπών

Η βουλευτής της ΝΔ, μιλώντας στην Όλγα Τρέμη και στην εκπομπή Meeting Point του newsbomb, επεσήμανε όσον αφορά τις νομοθετικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης Μητσοτάκη ότι ήταν λάθος η απαγόρευση ενημέρωσης του παρακολουθούμενου που θέσπισε η κυβέρνηση το 2021 και λάθος η νέα πρόβλεψη για ενημέρωση του θύματος μετά από τριετία και εφόσον δοθεί έγκριση τον Διοικητή της ΕΥΠ και τον εισαγγελέα της υπηρεσίας πληροφοριών. Παράλληλα επεσήμανε ότι είναι σημαντική η εθνική ασφάλεια, ωστόσο, δεν πρέπει να καταστρατηγούνται θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα και κανείς δεν μπορεί να επικαλείται απόρρητο απέναντι στην ΑΔΑΕ

Για την προστασία της πρώτης κατοικίας

Όσον αφορά στην προστασία της πρώτης κατοικίας η Όλγα Κεφαλογιάννη χαρακτήρισε τραγικό να χάνει ένας συμπολίτης μας το σπίτι του και επεσήμανε πως είναι αναγκαίο η κυβέρνηση να δώσει λύσει ερχόμενη σε αντίθεση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον κυβερνητικό εκπρόσωπο που έσπευσαν να κατηγορήσουν τους δανειολήπτες για τον πλειστηριασμό των σπιτιών τους. «Θα πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η πρώτη κατοικία θα πρέπει να προστατεύεται», σημείωσε η βουλευτής της ΝΔ.

Για την «Αριστερά του χαβιαριού»

Η Όλγα Κεφαλογιάννη ρωτήθηκε και για την εκρηκτική ακρίβεια και για την αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη σε « Αριστερά του χαβιαριού και της σαμπάνιας», η βουλευτής της ΝΔ ξεκαθάρισε ότι η ίδια δεν θα χρησιμοποιούσε αυτούς τους χαρακτηρισμούς, σημειώνοντας ότι η ουσία είναι πως το «καλάθι του νοικοκυριού» έχει λειτουργήσει. Παράλληλα ανέφερε ότι απαιτούνται και νέες παρεμβάσεις και περισσότεροι έλεγχοι για την αντιμετώπιση της κερδοσκοπίας.

Η ανεξάρτητη αρχή στην έκθεση πεπραγμένων για το 2021 αναφέρει ότι παρέλαβε 15.475 εισαγγελικές διατάξεις που αφορούσαν άρση απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας, έναντι 13.751 το 2020 και 11.680 2019.

Την ίδια στιγμή τονίζει ότι η απόφαση της κυβέρνησης με την οποία απαγορεύτηκε η γνωστοποίηση της παρακολούθησης για λόγους εθνικής ασφάλειας είναι ασύμβατη με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Όπως σημειώνει η ΑΔΑΕ, η απουσία υποχρέωσης γνωστοποίησης στο θιγόμενο σε οποιοδήποτε στάδιο είναι ασύμβατη με την ΕΣΔΑ, καθώς στερεί από τον θιγόμενο τη δυνατότητα να αιτηθεί επανόρθωση για παράνομη επέμβαση στο δικαίωμά του βάσει του άρθρου 8 και, ως εκ τούτου, καθιστά τα διαθέσιμα βάσει του εθνικού δικαίου ένδικα μέσα προσχηματικά και απατηλά, παρά πρακτικά και αποτελεσματικά.

Υπενθυμίζει επίσης ότι εκ των υστέρων γνωστοποίηση του μέτρου στον θιγόμενο προβλέφθηκε στο εθνικό δίκαιο, στην παρ. 9 του άρθρου 5 του Ν. 2225/1994. Η διάταξη αυτή, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή της με το άρθρο 87 του Ν. 4790/2021 ( Α’ 48) όριζε τα εξής: ««9. Μετά τη λήξη του μέτρου της άρσης και υπό την αναγκαία προϋπόθεση ότι δεν διακυβεύεται ο σκοπός για τον οποίο διατάχθηκε, μπορεί η Α.Δ.Α.Ε. να αποφασίζει τη γνωστοποίηση της επιβολής του στους θιγόμενους.»

Ωστόσο, με το άρθρο 87 του νόμου 4790/2021, τροποποιήθηκε η παρ. 9 του άρθρου 5 του Ν. 2225/1994 [«Άρση του Απορρήτου (ΦΕΚ Α 121)] με αποτέλεσμα να καταργείται ρητώς η αρμοδιότητα της ΑΔΑΕ να γνωστοποιεί τη λήψη του μέτρου της άρσης, μετά τη λήξη αυτής, ακόμη και αν δεν διακυβεύεται πλέον ο σκοπός για τον οποίο διατάχθηκε, σε κάθε περίπτωση που η λήψη του μέτρου είχε γίνει για λόγους εθνικής ασφάλειας (άρθρο 3 του Ν. 2225/1994)- ακόμη και για άρσεις του απορρήτου που έχουν γίνει για λόγους εθνικής ασφάλειας στο παρελθόν.

Πιο συγκεκριμένα, η ΑΔΑΕ αναφέρει τα εξής:

«Οι άρσεις του απορρήτου που διατάχθηκαν για λόγους εθνικής ασφάλειας το έτος 2021 υπερέχουν εμφανώς σε σχέση με τις άρσεις που διατάχθηκαν για τη διακρίβωση εγκλημάτων εκ των περιλαμβανομένων στον numerus clausus κατάλογο του άρθρου 4 του Ν. 2225/1994 ή εκ των πληρούντων τις προϋποθέσεις του άρθρου 36 παρ. 1 εδ. β ́ του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, όπως τροποποιήθηκε με Ν. 4620/2019, καθώς και ρυθμίσεων εγκατεσπαρμένων σε ειδικούς ποινικούς νόμους (όπως τα άρ. 1 παρ. 2 εδ. α ́ και β ́, 6 του Ν. 2713/1999 για αδικήματα τελεσθέντα από δημόσιους υπαλλήλους): (15.475 διατάξεις έναντι 3.097 βουλευμάτων δικαστικών συμβουλίων.) Αν λάβουμε υπόψη και τα αριθμητικά δεδομένα των προηγούμενων ετών (πρβλ. ετήσιες εκθέσεις προηγούμενων ετών) παρατηρούμε ότι πρόκειται για μία σταθερή και διαχρονική τάση, η οποία θέτει προς προβληματισμό τα ακόλουθα ζητήματα:

Στη διάταξη, διά της οποίας επιβάλλεται η άρση του απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας, δεν προβλέπεται εκ του νόμου υποχρέωση αναγραφής του ονόματος «του προσώπου ή των προσώπων κατά των οποίων λαμβάνεται το μέτρο της άρσης» [a contrario, άρθρο 5 παρ. 2 περ.

(α)]. Αυτό πρακτικά οδηγεί στη δυνατότητα άρσης του απορρήτου χαρακτήρα της επικοινωνίας για αόριστο αριθμό φυσικών προσώπων (μη ατομικώς προσδιορισμένων). Στην περίπτωση ωστόσο, τέτοιων «μαζικών ή χωρικών» άρσεων ανακύπτουν ζητήματα συμβατότητας της εγχώριας διαδικασίας με τους όρους και τις προϋποθέσεις της ΕΣΔΑ.

Ομοίως, στην άρση του απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας, ο νόμος δεν προβλέπει υποχρέωση αιτιολόγησης της σχετικής απόφασης [a contrario, άρθρο 5 παρ. 2 περ. (β)]. Μολονότι είναι φανερό ότι η επιλογή αυτή του νομοθέτη συναρτάται με την ανάγκη διαφύλαξης πληροφοριών που ανάγονται στον σκληρό πυρήνα του κράτους και της ασφάλειάς του, είναι, εντούτοις, αξιοσημείωτο το προαναφερθέν γεγονός, ότι δηλαδή στην άρση του απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας δεν απαιτείται τέτοια αιτιολογία. Ειδικότερα, η παράλειψη αιτιολογίας αποκλείει τον δικαστικό έλεγχο ως προς την τήρηση των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας και της αρχής της αναλογικότητας – γεγονός που θέτει αυτοτελή ζητήματα σε σχέση με τις αρχές και τα minima του κράτους δικαίου.

(β) Η δυνατότητα του θιγόμενου να λαμβάνει εκ των υστέρων γνώση της άρσης του απορρήτου της τηλεφωνικής ή/και ηλεκτρονικής επικοινωνίας του απασχόλησε την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΔΔΑ) ήδη από το 1978 στην απόφαση Klass κ.α. κατά Γερμανίας 21, αλλά και μετέπειτα σε μία σειρά κομβικών αποφάσεων που έκριναν επί της συμβατότητας των εθνικών νομοθεσιών περί παρακολουθήσεων και άρσης του απορρήτου με το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ.

Η υποχρέωση ενημέρωσης των θιγόμενων από το μέτρο της άρσης περιλαμβάνεται μεταξύ των πάγιων κριτηρίων της νομολογίας του ΕΔΔΑ τα οποία θα πρέπει να πληρούνται προκειμένου να καταγνωστεί η συμβατότητα του εθνικού δικαίου προς την ΕΣΔΑ. Όπως έχει κριθεί από το ΕΔΔΑ, το ζήτημα της εκ των υστέρων -μετά το πέρας της άρσης του επικοινωνιακού απορρήτου- γνωστοποίησης στον θιγόμενο, ότι είχε κατά το παρελθόν διαταχθεί εις βάρος του το εν λόγω μέτρο, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το ζήτημα της αποτελεσματικής προσφυγής, άλλως με την εκ μέρους του θιγόμενου δυνατότητα άσκησης ενδίκων βοηθημάτων και μέσων προκειμένου να υπερασπισθεί τα δικαιώματα και έννομα συμφέροντά του απέναντι σε κάθε τυχόν μη σύννομη ή καταχρηστική και δυσανάλογη εις βάρος του χρήση του μέτρου.

Η απουσία υποχρέωσης γνωστοποίησης στο θιγόμενο σε οποιοδήποτε στάδιο είναι ασύμβατη με την ΕΣΔΑ, καθώς στερεί από τον θιγόμενο τη δυνατότητα να αιτηθεί επανόρθωση για παράνομη επέμβαση στο δικαίωμά του βάσει του άρθρου 8 και, ως εκ τούτου, καθιστά τα διαθέσιμα βάσει του εθνικού δικαίου ένδικα μέσα προσχηματικά και απατηλά, παρά πρακτικά και αποτελεσματικά.

Η εκ των υστέρων γνωστοποίηση του μέτρου στον θιγόμενο προβλέφθηκε στο εθνικό δίκαιο, στην παρ. 9 του άρθρου 5 του Ν. 2225/1994. Η διάταξη αυτή, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή της με το άρθρο 87 του Ν. 4790/2021 ( Α’ 48) όριζε τα εξής: ««9. Μετά τη λήξη του μέτρου της άρσης και υπό την αναγκαία προϋπόθεση ότι δεν διακυβεύεται ο σκοπός για τον οποίο διατάχθηκε, μπορεί η Α.Δ.Α.Ε. να αποφασίζει τη γνωστοποίηση της επιβολής του στους θιγόμενους.»

Όπως προαναφέρθηκε, με το άρθρο 87 του νόμου 4790/2021, τροποποιήθηκε η παρ. 9 του άρθρου 5 του Ν. 2225/1994 [«Άρση του Απορρήτου (ΦΕΚ Α 121)] ως εξής:

Με τη νέα αυτή διάταξη διατηρείται κατ’ αρχήν η αρμοδιότητα της ΑΔΑΕ να γνωστοποιεί σε εκείνους το απόρρητο των οποίων ήρθη για τη διακρίβωση κακουργημάτων (άρθρο 4 του Ν. 2225/1994), την επιβολή του μέτρου, μετά τη λήξη του και υπό την προϋπόθεση ότι δεν διακυβεύεται ο σκοπός, για τον οποίο είχε διαταχθεί, υπό την επιπρόσθετη, όμως, προϋπόθεση ότι πρέπει, εφεξής, να προηγείται της σχετικής απόφασης της ΑΔΑΕ η σύμφωνη γνώμη του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου.

Η διατύπωση της σύμφωνης γνώμης του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, πριν αποφασίσει η Αρχή, αν θα γνωστοποιήσει – μετά τη λήξη του μέτρου της άρσης του απορρήτου τη λήψη του στον θιγέντα, συνιστά μείζονα διαδικαστική εγγύηση και βαίνει προς την ορθή κατεύθυνση. Με την ίδια, όμως, διάταξη ρητώς καταργείται η αρμοδιότητα της ΑΔΑΕ να γνωστοποιεί τη λήψη του μέτρου της άρσης, μετά τη λήξη αυτής, ακόμη και αν δεν διακυβεύεται πλέον ο σκοπός για τον οποίο διατάχθηκε, σε κάθε περίπτωση που η λήψη του μέτρου είχε γίνει για λόγους εθνικής ασφάλειας (άρθρο 3 του Ν. 2225/1994)- ακόμη και για άρσεις του απορρήτου που έχουν γίνει για λόγους εθνικής ασφάλειας στο παρελθόν».

Ειδάλλως, πώς εξηγείται το γεγονός ένας διοικητής της ΕΥΠ, διορισθείς από κυβερνητική πλειοψηφία και υπαγόμενος στις αρμοδιότητες του ίδιου του πρωθυπουργού:

• αφενός, να μην ενημερώνει τον πολιτικό του προϊστάμενο σχετικά με το ποιά πολιτικά πρόσωπα παρακολουθεί και ποιοί λόγοι (δήθεν) “εθνικής ασφάλειας” επιβάλλουν κάτι τέτοιο,
• αφετέρου, να μην λογοδοτεί στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής και να επικαλείται το “απόρρητο” ώστε να μην απαντήσει σε κανένα από τα κρίσιμα ερωτήματα

Έτσι, κάθε Κοντολέων στο μέλλον δικαιούται να διοικεί “εκ θεού”, να πράττει οτιδήποτε εκείνος θεωρεί αναγκαίο (…), να παρακολουθεί πολιτικούς, δημοσιογράφους και κάθε πολίτη, δίχως να ενημερώνει τις πολιτικές ηγεσίες που τον διορίζουν και χωρίς να έχει τον φόβο να αξιολογηθεί και να δεχθεί κυρώσεις επ΄ αυτού, αφού ούτε η ίδια η Βουλή των Ελλήνων στο όνομα του λαού μπορεί να τον ελέγξει.

Ο εκάστοτε διοικητής της ΕΥΠ δρα υπέρ ενός “δημοσίου συμφέροντος” που μόνο εκείνος έχει την εξουσία και την ισχύ να κρίνει και να αξιολογήσει, ακόμα και όταν το καταστρατηγεί. Ακόμα κι αν κουρελιάζει τους θεσμούς.

Ο δε παρακολουθούμενος δεν θα έχει ποτέ την δυνατότητα να ενημερωθεί γι αυτό, άρα να κρίνει την πράξη του, αφού η σχετική νομοθεσία (τροπολογία) δεν το επιτρέπει.

Απόρρητη δημοκρατία…

Libre