Θεόκριτος Αργυριάδης

Το Άουσβιτς ιδρύθηκε το 1940 όταν η Ναζιστική Γερμανία άνοιξε ένα νέο συγκρότημα στρατοπέδων στην πόλη Όσβιεντσιμ, στη νότια Πολωνία, για να φυλακίζει κρατούμενους. Αυτό που ξεκίνησε ως πολιτικό στρατόπεδο για Πολωνούς πολίτες εξελίχθηκε σε εργοστάσιο θανάτου για τους Εβραίους της Ευρώπης, και το όνομα Άουσβιτς σύντομα θα γινόταν συνώνυμο της γενοκτονίας και του Ολοκαυτώματος. Κατά το πρώτο έτος λειτουργίας του, λίγα ήταν γνωστά για τις δραστηριότητες του στρατοπέδου, μέχρι που ένας άνδρας αποφάσισε να ρισκάρει τη ζωή του για να το ανακαλύψει.

Για τους φρουρούς και τους άλλους κρατούμενους, αυτός ο άνθρωπος ήταν ο Τόμας Σεραφίνσκι, κρατούμενος με αριθμό 4859, ένας Εβραίος που βρέθηκε στο λάθος μέρος την λάθος στιγμή. Αλλά για μια μικρή ομάδα ενός αντιστασιακού κινήματος κατά της Ναζιστικής Γερμανίας, το όνομά του ήταν Βίτολντ Πιλέτσκι, υπολοχαγός του στρατού, πράκτορας πληροφοριών, σύζυγος και πατέρας δύο παιδιών και Καθολικός.

«Ο Βίτολντ Πιλέτσκι ήταν ένας από τους ιδρυτές της οργάνωσης του αντιστασιακού κινήματος που ονομάζεται Μυστικός Πολωνικός Στρατός», δήλωσε ο Dr Πιοτρ Σέτκιεβιτς, ιστορικός στο Auschwitz-Birkenau Memorial and Museum. “Όταν ο Μυστικός Πολωνικός Στρατός είχε νέα για το στρατόπεδο του Άουσβιτς, άρχισαν συζητήσεις για την αποστολή κάποιου εκεί ώστε να μάθει τι συνέβαινε. Ο Πιλέτσκι συμφώνησε να αναλάβει αυτό το έργο”.

«Θα πρέπει να τονιστεί ότι εκείνη την εποχή κανείς στον Μυστικό Πολωνικό Στρατό δεν γνώριζε τι ήταν το Άουσβιτς», συνέχισε ο Σέτκιεβιτς. «Μόνο τότε άρχισαν να φτάνουν τα πρώτα τηλεγραφήματα που ενημέρωναν για τους θανάτους των ανθρώπων που απελάθηκαν στην πρώτη μεταφορά από τη Βαρσοβία».

Ωστόσο, ο Πιλέτσκι χρειαζόταν ένα σχέδιο για να μπει μέσα. Έτσι, μια μέρα του Σεπτεμβρίου του 1940 κανόνισε να βρεθεί στο διαμέρισμα της κουνιάδας του στη γειτονιά Ζολιμπορζ της Βαρσοβίας κατά τη διάρκεια μιας αστυνομικής επιδρομής και χρησιμοποίησε την εβραϊκή ταυτότητα ενός νεκρού Πολωνού στρατιώτη για να εξασφαλίσει την σύλληψή του από τους Ναζί και τους συνεργάτες τους.

Τρεις μέρες αργότερα, ο Πιλέτσκι πέρασε μέσα από τις πύλες που έγραφαν το περίφημο “Arbeit Macht Frei”, όπου θα ζούσε τα επόμενα δυόμισι χρόνια διεισδύοντας στο στρατόπεδο και στέλνοντας αποδείξεις για να προειδοποιήσει τον κόσμο για τις δραστηριότητές του, ενώ ταυτόχρονα υποβαλλόταν σε σκληρή εργασία, πείνα, αρρώστιες και πολλούς κινδύνους θανάτου όπως οποιοσδήποτε άλλος κρατούμενος.

Έγραψε αναφορές που βγήκαν λαθραία από τον στρατόπεδο συγκέντρωσης, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών για τις συνθήκες, τα βασανιστήρια και τους θανάτους. Ταυτόχρονα, ενέπνευσε ένα υπόγειο κίνημα που σαμποτάριζε εγκαταστάσεις και δολοφόνησε αξιωματικούς των SS ενώ κανόνιζε να φέρουν λαθραία τρόφιμα και φάρμακα.

Εκτός από την κουνιάδα του, η οικογένειά του είχε ελάχιστη ιδέα για τη στρατιωτική του δραστηριότητα.

«Είχαμε μια πολλή μικρή ιδέα ότι ο μπαμπάς έκανε κάποιες σημαντικές εργασίες, αλλά σίγουρα εμείς, ως παιδιά, δεν ξέραμε τι είδους. Αν η μαμά ήξερε κάτι περισσότερο, δεν είμαι σίγουρος, αλλά υποθέτω ότι δεν ήξερε λεπτομέρειες για τα καθήκοντα του μπαμπά», είπε η κόρη του Πιλέτσκι, Ζοφία Πιλέτσκα-Οπτούλοβιτς. «Οι συνωμοτικές απαιτήσεις ήταν ότι για την ασφάλεια τόσο του μπαμπά όσο και του εαυτού μας, όσο λιγότερα γνωρίζουμε, τόσο το καλύτερο».

Στις αναφορές του, ο Πιλέτσκι τόνισε την πραγματικότητα του Άουσβιτς και ζήτησε από τις Συμμαχικές Δυνάμεις να επιτεθούν στο στρατόπεδο. Αν και τα έγγραφα έφτασαν σε ορισμένους από τους ανώτατους διοικητές, ως επί το πλείστον αγνοήθηκαν, καθώς η Πολωνία δεν ήταν στρατιωτική προτεραιότητα. Ακόμη και την ημέρα της τελικής απελευθέρωσης του στρατοπέδου, ο ουκρανικός στρατός υπό τη σοβιετική διοίκηση ενημερώθηκε για το στρατόπεδο μόνο τυχαία αφού απελευθέρωσε την κοντινή πόλη της Κρακοβίας.

Αν και οι μαρτυρίες του Πιλέτσκι δεν οδήγησαν άμεσα στην απελευθέρωση του στρατοπέδου, δημιούργησαν την πρώτη μαζική συνωμοσία για τις συνθήκες εκεί. Ήταν ο πρώτος που έφερε στον κόσμο πληροφορίες από πρώτο χέρι για τα βασανιστήρια και τους θανάτους αιχμαλώτων τρία χρόνια πριν οι συμμαχικοί διοικητές αναγνωρίσουν επίσημα την ύπαρξη του στρατοπέδου. Χρειάστηκαν άλλα δύο χρόνια μετά την απόδρασή του για να σωθούν οι επιζώντες κρατούμενοι του Άουσβιτς. Μέχρι τότε, από τον συνολικό αριθμό σχεδόν 1,1 εκατομμυρίων ανθρώπων που μεταφέρθηκαν στον καταυλισμό, μόνο περίπου 7.000 είδαν την ελευθερία, βγαίνοντας ζωντανοί από το ναζιστικό κολαστήριο.

Ο Πιλέτσκι έγινε γνωστός ως «ο άνθρωπος που προσφέρθηκε εθελοντικά στο Άουσβιτς», αν και η ιστορία του δεν θα ειπώθηκε ευρέως για πολλά χρόνια. Μετά τον πόλεμο, η Πολωνία περιήλθε υπό σοβιετική κυριαρχία και ο Πιλέτσκι και η υπόγεια αντιστασιακή μονάδα του συνέχισαν να πολεμούν για την ανεξαρτησία της Πολωνίας. Τελικά συνελήφθη, αναγκάστηκε να υπογράψει μια ομολογία ως προδότης και εκτελέστηκε κρυφά στη φυλακή το 1948. Οι αναφορές για τον Βίτολντ Πιλέτσκι ήταν απαγορευμένες και οι εκθέσεις και τα έγγραφα για τις ενέργειές του καταστράφηκαν ή κατατέθηκαν κρυφά.

Καθώς η Πιλέτσκα-Οπτούλοβιτς και ο αδελφός της, Αντρέι, άκουγαν τις αναφορές για τη δίκη και την εκτέλεση του Πιλέτσκι από το ραδιόφωνο, μεγάλωσαν ακούγοντας ότι ο πατέρας τους ήταν προδότης και εχθρός του κράτους. Μόλις στη δεκαετία του 1990 ανακάλυψαν ότι ο πατέρας τους ήταν στην πραγματικότητα ένας ήρωας.

Η Πιλέτσκα-Οπτούλοβιτς έχει μνήμες από τον πατέρα της, ο οποίος ήταν ένας ευγενικός αλλά αυστηρός άνδρας. Ένας άνθρωπος με αρχές που αγαπούσε την οικογένειά του. «Θυμάμαι πολύ καθαρά τις πολλές συζητήσεις που είχα με τον πατέρα μου για τη φύση – πώς λειτουργεί η αλυσίδα της ζωής, πόσο σημαντικά είναι όλα τα πλάσματα σε αυτή την αλυσίδα», είπε. «Μου έδειξε επίσης τον κόσμο με φιλικό και αγαπητό τρόπο και μου εξήγησε πώς να συμπεριφέρομαι σε διάφορες καταστάσεις… μας εμφύτευσε την αξία της αλήθειας ως ιδιαίτερα σημαντική. Αυτά τα μαθήματα τα έχω κρατήσει σε όλη μου τη ζωή.»

Ο σοβιετικός κομμουνισμός τελείωσε στην Πολωνία το 1989 και τελικά ειπώθηκε η πραγματική ιστορία του Πιλέτσκι. Δημοσιεύτηκαν βιβλία για αυτόν, δρόμοι πήραν το όνομά του και η ιστορία του διδάσκονταν σε πολωνικά σχολεία. Ένα Ινστιτούτο Πιλέτσκι ιδρύθηκε για να ερευνήσει την πολιτική ιστορία της Πολωνίας του 20ου αιώνα και να τιμήσει όσους βοήθησαν Πολωνούς υπηκόους σε δύσκολες στιγμές, και η ιστορία του Πιλέτσκι αποτελεί μέρος των εκθεμάτων στο Μνημείο και Μουσείο του Άουσβιτς.

Στην ανάρτησή της σημείωσε: «Περνώντας την είσοδο του Άουσβιτς-Μπιρκενάου ουσιαστικά διέρχεσαι μια επίγεια πύλη της κολάσεως. Μπροστά σου, στους θαλάμους κράτησης και εξόντωσης, συναντάς παντού τα απομεινάρια της πιο φρικτής ανθρώπινης εμπειρίας και τα αποδεικτικά στοιχεία του πιο ακραίου, ολοκληρωτικού κακού.

Η Θεσσαλονίκη έχασε δικά της παιδιά στην κόλαση τούτη, κάπου σαρανταπέντε χιλιάδες μεταφέρθηκαν βιαίως στο Άουσβιτς. Οι περισσότεροι ούτε τη Θεσσαλονίκη ξαναείδαν, ούτε περπάτησαν ξανά στους δρόμους της, ούτε αντίκρισαν τα ηλιοβασιλέματα της, ούτε ξαναζωντάνεψαν με την παρουσία τους τις αγορές της.

Οι λίγοι από την μεγάλη εβραική κοινότητα της Θεσσαλονίκης που επέστρεψαν και οι περήφανοι απόγονοί τους, εμπνέουν όλους μας να διατηρούμε ισχυρή τη μνήμη. Ώστε το φως αυτό του κεριού της ελπίδας που άντεξε, να διαχέεται για πάντα απέναντι στο κακό. Ζωντανή μνήμη για τους αγώνες που πρέπει να δώσουμε για να μην ξαναθεριέψει.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, κάθε πύλη στον φασισμό και τον ναζισμό, ατομική ή πολιτική, οφείλει να είναι ερμητικά κλειστή».

Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ αύριο θα συμμετάσχει στην εκδήλωση για τη Διεθνή Ημέρα Ολοκαυτώματος και την 79η επέτειο από την Απελευθέρωση του στρατοπέδου από τον Κόκκινο Στρατό.

Αναλυτικά η ανακοίνωση του ΚΚΕ

«Το ΚΚΕ με θλίψη αποχαιρετά τη Βάσω Σταματίου, μια ηρωίδα της Αντίστασης ενάντια στους Ναζί κατακτητές και του αγώνα του ελληνικού λαού, τελευταία Ελληνίδα επιζήσασα που ήταν φυλακισμένη στο Άουσβιτς.

Η Βάσω Σταματίου γεννήθηκε στην Αριδαία του νομού Πέλλας και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Στις 28 Μάρτη 1944, όντας δεκαεννιά χρονών και φοιτήτρια Νομικής, συνελήφθη από τους Γερμανούς και την 1η Απρίλη 1944 μεταφέρθηκε από τις φυλακές Παύλου Μελά στις φυλακές Μπάνιτσα έξω από το Βελιγράδι της Γιουγκοσλαβίας.

Στις 28 Ιούνη 1944 μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς στην Πολωνία και στις 30 Σεπτέμβρη 1944 στο Ράβενσμπουργκ της Γερμανίας. Από κει, στις 27 Οκτώβρη 1944 στο Μπούχενβαλντ και επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη στις 14 Σεπτέμβρη 1945.

Είναι από τις ελάχιστες Ελληνίδες που χωρίς να είναι Εβραίες έφτασαν ως το στρατόπεδο του Άουσβιτς και κατάφεραν να επιβιώσουν.

Μετά από την Απελευθέρωση, έφυγε στο Μιλάνο της Ιταλίας και σπούδασε ενδυματολογία θεάτρου και κοστούμι μόδας. Γύρισε στην Ελλάδα και ανέλαβε τη διεύθυνση του βεστιαρίου της Λυρικής Σκηνής. Επίσης, πήρε δίπλωμα σκηνογραφίας από τη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας.

Η Βάσω Σταματίου τα τελευταία χρόνια της ζωής της τα πέρασε στη “Στέγη Γερόντων – Ίδρυμα Πετρή” στη Στυλίδα. Εκεί ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας είχε την ευκαιρία να την γνωρίσει, σε μία από τις περιοδείες του στο ν. Φθιώτιδας τον Δεκέμβρη του 2022, χαρακτηρίζοντας συγκλονιστική αυτή τη συνάντηση, κάνοντας λόγο για “μεγάλη τιμή και χαρά, καθώς είναι μια γυναίκα πραγματική αγωνίστρια της ζωής, του κόσμου, που αγωνίστηκε για υψηλά ιδανικά και βασανίστηκε.”

Η κηδεία της θα πραγματοποιηθεί, αύριο, Σάββατο στις 12.30 το μεσημέρι, στον ναό της Αγίας Αικατερίνης στη Στυλίδα. Το ΚΚΕ εκφράζει τα θερμά συλλυπητήρια στους οικείους της».

«Βρισκόμαστε εδώ, στον απόηχο της τραγωδίας των Τεμπών, για να διατηρήσουμε ζωντανή τη μνήμη ενός από τα πλέον επαίσχυντα και οδυνηρά συμβάντα του 20ου αιώνα», είπε στην ομιλία της Αικ. Σακελλαροπούλου
Κρατώντας λευκά μπαλόνια και με το σύνθημα «Ποτέ Ξανά», πλήθος κόσμου συμμετείχε σήμερα στην Πορεία Μνήμης για την εξόντωση των 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης και τα άλλα θύματα του ναζισμού της πόλης.

Η πορεία – στην οποία συμμετείχε και η πρόεδρος της Δημοκρατίας – ξεκίνησε στις 11.30 το πρωί από την πλατεία Ελευθερίας και κατέληξε στον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό, εκεί απ’ όπου 80 χρόνια πριν αναχώρησε ο πρώτος συρμός για το Άουσβιτς.

«Βρισκόμαστε εδώ, στον απόηχο της τραγωδίας των Τεμπών, την οποία ολόκληρη η ελληνική κοινωνία βιώνει με αισθήματα βαθιάς συντριβής, για να διατηρήσουμε ζωντανή τη μνήμη ενός από τα πλέον επαίσχυντα και οδυνηρά συμβάντα του 20ου αιώνα», είπε στην ομιλία της η Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

«Με την Πορεία Μνήμης τιμάμε τα θύματα του ναζισμού, του φασισμού, του αντισημιτισμού, συμμετέχουμε στο πένθος των απογόνων τους, αφουγκραζόμαστε τον αποκαλυπτικό λόγο των ελάχιστων επιζώντων, ενώνουμε τη φωνή μας μαζί με τους χιλιάδες πολίτες που πορεύονται στην ίδια διαδρομή, από τα γκέτο στον σιδηροδρομικό σταθμό, κάνοντας πράξη το πανανθρώπινο σύνθημα ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ», επισήμανε η Κατερίνα Σακελλαροπούλου.

Ο Αυστριακός αστέρας του Χόλυγουντ μετέβη στο ναζιστικό στρατόπεδο μαζί με τον Σάιμον Μπέργκσον, που είναι γιος Εβραίου που επέζησε του ολοκαυτώματος και τώρα είναι πρόεδρος του «Ιδρύματος Εβραϊκού Κέντρου Άουσβιτς». Ο Σβαρτσενέγκερ κάλεσε, λοιπόν, τον κόσμο να αγωνιστεί ενάντια στο μίσος και τις διακρίσεις, δηλώνοντας:

υτός και εγώ είμαστε η δεύτερη γενιά και αγωνιζόμαστε μαζί ενάντια στις προκαταλήψεις, το μίσος και τις διακρίσεις».

Today I toured @AuschwitzMuseum with @AuschwitzJCF. This is a story that has to stay alive, that we have to tell over and over again. We can all do our part to terminate hate if we are willing do the work and educate ourselves. Never again. pic.twitter.com/FHq2VMhHZP

— Arnold (@Schwarzenegger) September 28, 2022

Ο Μπέργκσον από την πλευρά του τόνισε:

«ΟΆρνολντ και εγώ είμαστε η ζωντανή απόδειξη πως μέσα σε μία γενιά το μίσος μπορεί να σβηστεί εντελώς. Κυβερνήτη, σας ευχαριστούμε, που ήσασταν μαζί μας σήμερα».

Στο πλαίσιο της επίσκεψής του ο Σβαρτσενέγκερ συναντήθηκε και με την Λιντίγια Μαξίμοβιτς που μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο όταν ήταν τριών ετών και υπέστη τα απάνθρωπα πειράματα του Δρ Μένγκελε.

Πριν αποχωρήσει από το στρατόπεδο του Άουσβιτς ο Σβαρτσενέγκερ έγραψε στο βιβλίο επισκεπτών του ιστορικού χώρου την εμβληματική φράση του: «Θα επιστρέψω» (“I’ll be back”) που έλεγε στην ταινία «Ο εξολοθρευτής».

“Το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδας αποδοκιμάζει τον απαράδεκτο και ανυπόστατο παραλληλισμό των συνθηκών του Άουσβιτς με τη ζωή σε μια δημοκρατική χώρα όπως η Ελλάδα”, αναφέρει μεταξύ άλλων η ανακοίνωση και καταλήγει: Δεν θα σταματήσουμε ποτέ να καταγγέλλουμε κάθε προσπάθεια ευτελισμού και εργαλειοποίησης του Ολοκαυτώματος που οδηγεί στη λήθη και στην παραποίηση της ιστορίας”.

Αναλυτικά η ανακοίνωση του ΚΙΣ:

“Μόνο ντροπή προκαλεί η αναφορά της κας Έλενας Ακρίτα σε σχετικό άρθρο της «…Ζούμε σε ένα κρανίου τόπος. Ζούμε σε ένα Άουσβιτς. Σε λίγο θα ράψουμε κι αστέρια στο πέτο του παλτού μας για να ξέρουν ποιους ποδοπατούν σε αυτή την ατέλειωτη Νύχτα των Κρυστάλλων». Το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος αποδοκιμάζει τον απαράδεκτο και ανυπόστατο παραλληλισμό των συνθηκών του Άουσβιτς με τη ζωή σε μια δημοκρατική χώρα όπως η Ελλάδα.

Ν.Σμύρνη: Μαρτυρίες που σοκάρουν από αυτόπτες μάρτυρες και θύματα της πρωτοφανούς αστυνομικής βίας

Γιατί στο Άουσβιτς οι άνθρωποι δεν ζούσαν… Πέθαιναν κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε λεπτό, κάθε στιγμή… γιατί στο Άουσβιτς η ζωή είχε χάσει κάθε αξία… γιατί ο άνθρωπος είχε χάσει την ανθρωπιά του… γιατί στο Άουσβιτς επικρατούσε μόνο η απανθρωπιά… γιατί στο Άουσβιτς η κάπνα των κρεματορίων απλωνόταν στον ουρανό και η στάχτη της ανθρώπινης σάρκας σκέπαζε τη γη… γιατί στο Άουσβιτς εξοντώθηκαν 1.500.000 άνθρωποι που δεν είχαν τη δυνατότητα να φωνάξουν «Πονάω ρε …».

Επαναλαμβάνουμε για μια ακόμη φορά ότι το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος, οι Έλληνες Εβραίοι, όσοι από εμάς διάβηκαν την πύλη του Άουσβιτς και επιβιώσαμε και είμαστε ακόμα ζωντανοί, οι απόγονοι των θυμάτων, δεν θα σταματήσουμε ποτέ να καταγγέλλουμε κάθε προσπάθεια ευτελισμού και εργαλειοποίησης του Ολοκαυτώματος που οδηγεί στη λήθη και στην παραποίηση της ιστορίας”.