Σεραφείμ Κοτρώτσος

Κατ’ αρχάς δεν είναι η πρώτη φορά που ένα κόμμα της “περιοχής” στα δεξιά της Ν.Δ -αν και αυτή η τοποθέτηση στην κλίμακα αριστερά-δεξιά αμφισβητείται από αρκετούς– φθάνει σε τέτοια ποσοστά. Στις εκλογές του 2007, ο Λαϊκός Ορθόδοξος Συναγερμός του Γιώργου Καρατζαφέρη συγκέντρωσε 3,8% και πήρε 10 έδρες και στις επόμενες, του 2009, σχεδόν διπλασίασε το ποσοστό του (5,63%) και πήρε 15 έδρες στην Βουλή.

Η τροχιά αυτή θα μπορούσε ενδεχομένως να συνεχιστεί εάν δεν εμφανιζόταν στην πολιτική σκηνή ο Πάνος Καμμένος με τους ΑΝΕΛ. Αξιοποιώντας στο έπακρο την σύγκρουση μνημόνιο-αντιμνημόνιο και ενώ κατέρρεε το σύμπαν στη χώρα οι ΑΝΕΛ αναδείχθηκαν τέταρτο κόμμα στις εκλογές του 2012 με 10,62% και 33 έδρες. Ο ΛΑΟΣ υποχώρησε σημαντικά και μέρος των ψηφοφόρων του ίσως απορροφήθηκε από τους ΑΝΕΛ επειδή συμμετείχε στην διακομματική κυβέρνηση Παπαδήμου. Τα προβεβλημένα στελέχη που ανέδειξε ο Καρατζαφέρης μετακινήθηκαν ως επί το πλείστον στη Ν.Δ (Μάκης Βορίδης, Άδωνις Γεωργιάδης, Θάνος Πλεύρης), ενώ ο Κυριάκος Βελόπουλος διέγραψε μονήρη πολιτική πορεία και αργότερα ίδρυσε την Ελληνική Λύση, η οποία τώρα καταγράφει το δημοσκοπικό 10%+ και φαίνεται ικανή στις ευρωεκλογές να κερδίσει τουλάχιστον την τέταρτη θέση.

Όπως οι ΑΝΕΛ κέρδισαν στις κάλπες του 2012 την τέταρτη θέση σε μία περίοδο πολιτικής ρευστοποίησης λόγω των μνημονίων και της περιθωριοποίησης μεγάλου τμήματος της ελληνικής κοινωνίας, έτσι και τώρα η Ελληνική Λύση εκτοξεύεται δημοσκοπικά και πιθανότατα εκλογικά σε μία άλλη φάση πολυκερματισμού του κομματικού συστήματος που, όμως, διέπεται από αρκετά διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Κάποιοι αναλυτές εγγράφουν την Ελληνική Λύση στην ακροδεξιά. Υπό την έννοια αυτή, βεβαίως, την ίδια εγγραφή θα έπρεπε να κάνει κανείς και για τους προπάτορες του ίδιου χώρου, τους ΑΝΕΛ και τον ΛΑΟΣ. Ωστόσο και τα δύο αυτά κόμματα απεκδύθηκαν σχετικά εύκολα τον χαρακτηρισμό, το δεύτερο με την συμμετοχή στην μνημονιακή συγκυβέρνηση με τη Ν.Δ, το ΠΑΣΟΚ και την ΔΗΜΑΡ, το δε πρώτο με την συγκυβέρνηση 2015-18 με τον ΣΥΡΙΖΑ. Οι όποιες θέσεις τους που παρέπεμπαν σε ακροδεξιά ρητορική “κανονικοποιήθηκαν” με την συμμετοχή τους σε κυβερνητικά σχήματα και την υπαγωγή τους σε συστημικές πολιτικές επιλογές.

Η ευρωπαϊκή τάση

Αυτή η “κανονικοποίηση” συναντάται ολοένα και περισσότερο τα τελευταία χρόνια σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Ο μέσος Γάλλος ψηφοφόρος έχει πάψει να αντιλαμβάνεται την Μαρίν Λεπέν ως ακροδεξιά και της δίνει αυτό τον καιρό δέκα μονάδες περισσότερες στις δημοσκοπήσεις από το κόμμα του Εμανουέλ Μακρόν. Ο αντίστοιχος Γερμανός ψηφοφόρος εκτοξεύει το AfD στην δεύτερη θέση (σε μερικά κρατίδια ακόμα και στην πρώτη) πολύ πιό πάνω από τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους. Στην Ιταλία, η Τζώρτζια Μελόνι έγινε πρωθυπουργός παρά το “μουσολινικό” παρελθόν της. Το ίδιο συμβαίνει και σε άλλες χώρες, αφενός λόγω της τάσης για αντισυστημική ψήφο πολιτών που νοιώθουν περιθωριοποιημένοι από τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα (οι διαφορές μεταξύ των οποίων αμβλύνθηκαν πολύ στα χρόνια της κρίσης), αφετέρου διότι πολιτικοί και κόμματα που θεωρούνταν ακροδεξιά, κατόρθωσαν να απομακρυνθούν από την παλαιότερη ακραία ρητορική τους.

Μεταλλάξεις

Στην εγχώρια σκηνή όλα αυτά έχουν την δική τους αντανάκλαση. Η σημερινή Ελληνική Λύση, για παράδειγμα, πόρρω απέχει από την εποχή της ίδρυσής της και από όσα έλεγε ο ιδρυτής της στις τηλεοπτικές του εκπομπές. Είναι ένα κόμμα που συμμετέχει πλήρως και χωρίς ιδιαίτερα ακραίες εξάρσεις στον κοινοβουλευτικό βίο, αντιμετωπίζεται ως απόλυτα κανονικό κόμμα και από την κυβέρνηση αλλά και από τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης. Προσφυώς, μάλιστα, ο Κυριάκος Βελόπουλος έχει εγκαίρως αποστεί (και το τονίζει διαρκώς) από τις όντως ακροδεξιές απόψεις του μορφώματος των “Σπαρτιατών”, ή και αυτές της “Νίκης”, με τέτοιο τρόπο, μάλιστα, που να αποκηρρύσει και τα δύο αυτά κόμματα και να εμφανίζεται ως ο πραγματικός εκφραστής του λεγόμενου “πατριωτικού” και “χριστιανικού” χώρου.

Πως η Ελληνική Λύση παίρνει ψηφοφόρους από Ν.Δ, ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ

Στην μέτρηση της MRB, η άνοδος της Ελληνικής Λύσης αποδίδεται στην μετακίνηση του 6% των ψηφοφόρων της Ν.Δ του Ιουνίου του 2023 (περίπου 2,4 μονάδες), του 4% των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ (περίπου 0,8 μονάδες) και περίπου του ίδιου ποσοστού των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ. Αν για την εισροή ψηφοφόρων της Ν.Δ αυτό μπορεί να πει κανείς ότι οφείλεται στην επίμονη πορεία του Κυριάκου Μητσοτάκη προς τον χώρο του κέντρου (κάτι που αφήνει ίσως μερικώς ακάλυπτη την κυβερνώσα παράταξη στα δεξιά της σύνορα) και στην δυσαρέσκεια του συντηρητικού ακροατηρίου της λόγω της ψήφισης του νόμου για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, τι είναι αυτό που επιτρέπει στην Ελληνική Λύση να υποδέχεται με ευκολία ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ και του ΠΑΣΟΚ;

Για τον πρώτο ίσως είναι η απαξίωσή του ως κόμμα εξουσίας και περισσότερο ως πολιτικό υποκείμενο με στοιχεία αντισυστημικότητας από το παλαιότερο παρελθόν (στην περίοδο του Αλέξη Τσίπρα μπορούσε ακόμα να συγκεράσει και τα δύο, αν και με το δεύτερο στοιχείο να συρρικνώνεται σημαντικά), οφείλεται, ωστόσο, και σε ένα τμήμα ψηφοφόρων του που προέρχεται από τους ΑΝΕΛ και παρέμειναν στον ΣΥΡΙΖΑ και οι οποίοι τώρα μετακινούνται προς το (όμορο) κόμμα Βελόπουλου. Για το δεύτερο μάλλον πρέπει να αποδοθεί στην απουσία ευκρινούς πολιτικής ταυτότητας σε συνδυασμό με την δυνατότητα του προέδρου της Ελληνικής Λύσης να επικαλείται την …πολιτική του καταγωγή από τον συγκεκριμένο χώρο και να συνομιλεί με το λεγόμενο “πατριωτικό ΠΑΣΟΚ”.

Ως εκ τούτων, η νέα αντισυστημική ψήφος και συνάμα η “κοινωνική αντιπολίτευση” που είδαμε στο αγροτικό, τις διαδηλώσεις για τα μη κρατικά ΑΕΙ, και, κυρίως, στο κίνημα οργής για το έγκλημα των Τεμπών, αναζητούν νέες διόδους.

Ένα τμήμα της βρίσκει, λοιπόν, διέξοδο προς την Ελληνική Λύση ή και προς το ΚΚΕ, παρότι δεν υπηρετούν (για διαφορετικούς λόγους το καθένα) κάποιο όραμα προοπτικής διακυβέρνησης. Αν και, για να είμαστε ακριβείς, ο Κυριάκος Βελόπουλος αναρριχάται εντυπωσιακά και ως προς την “καταλληλότητα για πρωθυπουργός” (σε μία μέτρηση είναι λίγο κάτω από τον Στέφανο Κασσελάκη και λίγο πάνω από τον Νίκο Ανδρουλάκη!). Και αυτό πιθανότατα θα φανεί στις πιό “χαλαρές” ευρωεκλογές- με μετακινήσεις και προς τα μικρότερα κόμματα όπως η “Νίκης”, πιθανώς και προς άλλα. Αξίζει, δε, να σημειωθεί πως όσον αφορά την Ελληνική Λύση και το ΚΚΕ οι μετρήσεις δείχνουν πως τα διψήφια ποσοστά που καταγράφουν ενόψη ευρωεκλογών είναι πολύ πιθανό να επαναληφθούν και στις κάλπες των εθνικών εκλογών.

Στην εγχώρια σκηνή αυτό αποκτά πρόσθετα χαρακτηριστικά: πρώτον, η Ν.Δ αποδεικνύεται το πιό ανθεκτικό και συνεκτικό κόμμα μετά την Μεταπολίτευση, ικανό να μετακινείται χωρίς σημαντικές απώλειες από την λαϊκή δεξιά μέχρι το λεγόμενο μεταρρυθμιστικό κέντρο, και δεύτερον, η αντιπολίτευση στον ευρύτερο χώρο της κεντροαριστεράς αδυνατεί να αποκτήσει καθαρή ταυτότητα και, κυρίως, να παρουσιάσει πειστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης, παραμένει, δε, διασπασμένη και ανταγωνιστική μεταξύ των κομμάτων που την συνθέτου.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Διασταλτικά θα μπορούσε να πει κανείς πως ο εμπρηστικός λόγος του, το πρώτο εξάμηνο του 2015, δημιούργησε σε κάποιο βαθμό τις συνθήκες για το περιπετειώδες και επώδυνο καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς που κατέληξε στα capital controls ( ο ίδιος θεωρεί πως αποτέλεσαν τον ύστατο εκβιασμό του Μάριο Ντράγκι), το δημοψήφισμα, την υπογραφή του τρίτου μνημονίου, την διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και την εκλογική νίκη του Αλέξη Τσίπρα, τον Σεπτέμβριο. Και υπό την έννοια αυτή είχε προσφέρει στον πανίσχυρο τότε Γερμανό υπουργό Οικονομικών όλα τα πειστήρια που χρειαζόταν για να απειλήσει ευθέως με Grexit, κάτι που προκάλεσε την κινητοποίηση του Ομπάμα, του Γιουνκέρ και άλλων για να αποφευχθεί το μοιραίο. Αποδείχθηκε, δηλαδή, ότι ο Γιάνης Βαρουφάκης χρησιμοποιήθηκε ως “εργαλείο” για τον “λύκο” του Βερολίνου.

Οκτώ χρόνια μετά ο “εμπρηστής” επιστρέφει. Η “Δήμητρα” δεν είναι μόνο μία ακόμα εκδοχή των Θεωρίας των Παιγνίων που συχνά επικαλείται. Ούτε κάποιο βατό και αναγκαίο σχέδιο που, όπως ο ίδιος λέει, κάθε σοβαρή χώρα και κεντρική τράπεζα (της) πρέπει να διαθέτει, ιδιαίτερα σε εποχές που τράπεζες-κολοσσοί καταρρέουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρώπη. Διότι, αυτό που δεν λέει, είναι πως οι σοβαρές αυτές χώρες που πιθανώς διαθέτουν τέτοια σχέδια κρίσης δεν έχουν κυβερνήσεις και κόμματα που τα περιφέρουν σε δημόσια θέα, τα αναλύουν στα τηλεοπτικά πάνελ, και τα επιδεικνύουν ως παράσημα και απειλές ρήξης.

Ο Γιάνης Βαρουφάκης δεν εκμαιεύει τα εύσημα αυτού του εμπνευσμένου σχεδίου. Οι ευφυείς επιστήμονες συνήθως επιζητούν (πρώτα) την αποδοχή των εμπνεύσεών τους από την κοινότητά τους. Τα δημοσιεύουν σε επιστημονικά περιοδικά και τα παρουσιάζουν σε συνέδρια. Ο επικεφαλής του Μερα25 προτιμά τις τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Άλλος είναι ο λόγος από τον οποίο εκπορεύεται η “ανάγκη” του, και είναι γνωστός. Με την αδιευκρίνιστη ζώνη στιο 15%, λίγες εβδομάδες πριν τις εκλογές, και την αντισυστημική ψήφο εντός και εκτός αυτής να έχει αποκτήσει διαστάσεις …Γέτι (χιονάνθρωπος των Ιμαλαϊων), ο Γιάνης Βαρουφάκης ανακάλυψε έναν δίαυλο επικοινωνίας με την περιρρέουσα οργή και την αμφισβήτηση του “συστήματος” για τον προσπορισμό ψήφων. Το κόμμα του που μέχρι πριν λίγο καιρό αγκομαχούσε στο τεντωμένο σχοινί του 3% -έμπαινε και δεν έμπαινε στη Βουλή-, τώρα καταγράφει ποσοστά που μπορεί να φτάσουν στις κάλπες το 5%- κάποιοι δημοσκόποι υποστηρίζουν πως μπορεί να είναι και περισσότερο.

Και ως γνήσιος εμπρηστής, μάλλον δυσκολεύεται να αντιληφθεί πως η φωτιά που βάζει μπορεί να κάψει και χρήσιμες υποδομές γύρω από τον “στόχο” του.

Κάποιοι αφελείς της μιας πλευράς είχαν πιστέψει πως ο Γιάνης Βαρουφάκης θα μπορούσε να είναι ένα δυνητικός εταίρος σε μία (προοδευτική) κυβέρνηση συνεργασίας ΣΥΡΙΖΑ-ΠΑΣΟΚ. Πρακτικά κάτι τέτοιο δεν ήταν ποτέ εφικτό, ούτε με την εκδοχή της συμμετοχής, ούτε με την άλλη της ανοχής.

Και αυτό δεν οφείλεται μόνο στην εξ αρχής άρνηση του Νίκου Ανδρουλάκη σε κάτι τέτοιο. Ούτε ο Αλέξης Τσίπρας το θεωρούσε εφικτό. Πρώτον, γιατί δίπλα στον Γιάνη Βαρουφάκη στέκονται πλέον οι αποχωρήσαντες από τον ΣΥΡΙΖΑ, τον Αύγουστο του ’15. Είναι τέτοια η αποστροφή τους για τον νέο ΣΥΡΙΖΑ και τόσο βαθύ το χάσμα τους με τον Αλέξη Τσίπρα που δεν θα προσχωρούσαν στην συνεργασία με το Μερα25 για να επιστρέψουν στις παρυφές της Κουμουνδούρου. Δεύτερον, επειδή (κι αυτό έχει υποτιμηθεί) υπάρχουν πάρα πολλοί στον ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ που θα έφευγαν από την πίσω πόρτα την ώρα που από την κύρια είσοδο θα έμπαινε σε μία κυβερνητική σύμπραξη ο Γιάνης Βαρουφάκης. Οι “πασοκογενείς” το έχουν καταστήσει σαφές στον Αλέξη Τσίπρα.

Επιπλέον, δεν θα υπήρχε χειρότερο σήμα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στους Ευρωσοσιαλιστές μια τέτοια σύμπραξη. Όταν ο Αλέξης Τσίπρας είπε πως δεν θα δεχόταν να συναντηθεί μαζί του -και ακόμα περισσότερο να συμφωνήσουν στην ανάγκη συνεργασίας των προοδευτικών δυνάμεων– ο Όλαφ Σολτς εάν στην εξίσωση υπήρχε ο “άγνωστος Χ” Βαρουφάκης. Και έχει δίκιο. Για να μην αναφέρουμε το …σύγκρυο που θα αισθανόταν ο διοικητής της ΤτΕ Γιάννης Στουρνάρας (που, ας σημειωθεί, κρατά σχεδόν ίσες αποστάσεις στα εκλογικά, κάτι που εκλαμβάνεται από παράγοντες της αγοράς ως έμμεση αποδοχή, ή έστω όχι ανησυχίας, μιας πιθανής επιστροφής Τσίπρα στην εξουσία- με το ΠΑΣΟΚ) εάν έβλεπε ξανά μπροστά του τον παλιό του συμφοιτητή.

Ο Βαρουφάκης δίπλα στον Τσίπρα θα αποδομούσε το προφίλ που υπομονετικά και επίμονα οικοδομεί εδώ και πολύ καιρό ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ. Θα ήταν σαν να εγκατέλειπε τις περιοχές που έχει κατακτήσει στον κεντρώο χώρο και θα τον κατέτασσε ξανά στους απρόβλεπτους. Θα προκαλούσε, δε, ρήξη στις σχέσεις του με το ΠΑΣΟΚ και μεγάλη αναταραχή και εσωστρέφεια στο κόμμα του.

Όλα αυτά τα γνωρίζει ο Κυριάκος Μητσοτάκης και αδράχνει -λογικά- την ευκαιρία να γκρεμίσει το αφήγημα της προοδευτικής διακυβέρνησης. Ο “εμπρηστής” βάζει την φωτιά με την “Δήμητρα”, ο πρωθυπουργός απλώς ρίχνει το λάδι. Ο Αλέξης Τσίπρας από την άλλη γνωρίζει -και το λέει- πως το …asset και λάθος του 2015 δρα πλέον ως “παρτενέρ” του πολιτικού του αντιπάλου. Είναι, επίσης, βέβαιο πως στο ντιμπέϊτ των πολιτικών αρχηγών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα επιδιώξει να αναλώσει ένα μεγάλο μέρος του χρόνου σε αυτή την πολιτική βαβέλ που δημιουργεί ο Βαρουφάκης. Και είναι λογικό, μέχρι τις 20 Μαϊου, σε κάθε δέκα λέξεις που θα λέει στις προεκλογικές συγκεντρώσεις και συνεντεύξεις του οι επτά να είναι Βαρουφάκης και “Δήμητρα” με τις υποδιαιρέσεις της.

Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ έχει αρχίσει προσεκτικά να τον δείχνει ως άτυπο …επικοινωνιολόγο του Κυριάκου Μητσοτάκη και επισημαίνει πως η μοναδική του βούληση είναι η συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ, εφόσον, φυσικά, το επιτρέψει η εκλογική αριθμητική (είπε: το πρώτο και το τρίτο κόμμα θα σχηματίσουν κυβέρνηση). Το κάνει προσώρας προσεκτικά επειδή δεν θέλει να ενισχύσει την δήθεν αντισυστημικότητα του λόγου του επικεφαλής του Μερα25 και τις διαρροές από το κόμμα του προς την Βαρουφάκεια εμπρηστική αυταρέσκεια. Ανάλογα με τις συνθήκες είναι μάλλον βέβαιο πως θα το κάνει εντονότερα: θα τον υποδείξει ως τον πολιτικό που στρώνει το χαλί για την επιστροφή του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου.

Ο ίδιος, όμως, ο επικεφαλής του Μερα25 ζει προς το παρόν στο νεφέλωμα ότι είναι στο επίκεντρο των εξελίξεων και μεθά με τις δημοσκοπήσεις. Ίσως το βράδυ της 21ης Μαϊου να απολαμβάνει ένα ποσοστό που ούτε στα όνειρά του δεν θα μπορούσε να φανταστεί. Εκει, όμως, θα προκύψει το δίλημμα της διαχείρισης της επόμενης μέρας και την σφοδρή πιθανότητα να επιστρέψει ταχύτατα εκεί που βρισκόταν. Εάν ο ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ είναι πρώτο κόμμα, ή εάν η διαφορά του από την πρώτη ΝΔ είναι αρκετά μικρή ( μάλλον πιθανότερο), τότε μπορεί να υπάρξει μια μεγάλη μετατόπιση ψηφοφόρων προς τον Αλέξη Τσίπρα υπό το μέγα δίλημμα της διακυβέρνησης.

Εν κατακλείδι, είναι άλλο πράγμα η συγκυρία και άλλο η Ιστορία. Η πρώτη σε κάνει να αισθάνεσαι στιγμιαία κυρίαρχος, η δεύτερη μπορεί να σε καταστρέψει. Είναι θέμα επιλογής και δυνατοτήτων υπέρβασης.

Ανάλυση του Απόστολου Πιστόλα*

Η Νέα Δημοκρατία ανέκτησε σε πολύ σημαντικό βαθμό τις δυνάμεις που είχε, προσωρινά όπως αποδείχθηκε, χάσει όμως η ενίσχυση των μικρότερων κομμάτων εξακολουθεί να υφίσταται (σε αυτό παίζει ρόλο και το σύστημα της απλής αναλογικής). Μεγάλος κερδισμένος αυτής της αλλαγής ο επικεφαλής του ΜεΡΑ25 Γιάνης Βαρουφάκης, το κόμμα του οποίου τις εβδομάδες πριν το δυστύχημα φαινόταν πως δύσκολα θα έμπαινε στη Βουλή. Πλέον δημοσκοπήσεις του δίνουν ακόμα και 5%. Πως συμβαίνει όμως αυτό; Γιατί οι αντισυστημικοί ψηφοφόροι επιλέγουν σε σημαντικό βαθμο το κόμμα του κυρίου Βαρουφάκη και το έχουν κάνει να διπλασιάσει σχεδόν τα δημοσκοπικά ποσοστά του;

Ο κύριος λόγος είναι η στρατηγική που έχει επιλέξει το συγκεκριμένο κόμμα στην προεκλογική περίοδο. Είναι σαν να έχει πάρει το εγχειρίδιο του λαϊκισμού και να λειτουργεί με αυτό. Έχει βρει τους “κακούς”, οι διεθνείς οικονομικές δυνάμεις, τους “άλλους”, τα εγχώρια παραδοσιακά κόμματα-υπηρέτες αυτών των δυνάμεων. Το ΜεΡΑ25 είναι ο “καλός” της υπόθεσης, ο “προστάτης των επιθυμιών του λαού” και ο επικεφαλής του ως “ενσαρκωτής” τους. Θα μπορούσε να πει κάποιος πως αυτή τη στρατηγική την ακολουθεί κάθε λαϊκίστικο κόμμα (ισχύει), γιατί ο Γιάνης Βαρουφάκης ξεχωρίζει; Διότι κάνει το βήμα παραπέρα που είτε άλλα κόμματα δεν κάνουν, είτε δεν το κάνουν τόσο καλά. Κάνει την κρίσιμή κίνηση. Την πρόταση ενός εναλλακτικού δρόμου. Έχει βρει συγκεκριμένο κοινό (αντισυστημικοί νέοι) και του προσφέρει μια διαφορετική κατεύθυνση σε σύγκριση με την παραδοσιακή, και μέσω αυτής μια ελπίδα πως η ζωή τους μπορεί να γίνει καλύτερη*. Μπορεί πολλοί να ακούνε για πιθανή έξοδο από το ευρώ και για κλείσιμο τραπεζών και να τρομάζουν. Κάποιοι άλλοι να μην κατανοούν την εναλλακτική πρόταση που προτείνει. Άλλοι όμως και κατανοούν την πρόταση Βαρουφάκη (ή νομίζουν ότι την κατανοούν) και ενθουσιάζονται με μια εναλλακτική μέσω ψηφιακών νομισμάτων όπου οι τράπεζες δε θα έχουν τον πρώτο λόγο στη ζωή τους. Και αυτοί είναι κυρίως νέοι που θεωρούν τους εαυτούς τους χαμένους του συστήματος που κυριαρχεί και θέλουν να το αλλάξουν.

Γι αυτό και βλέπουμε το ΜεΡΑ25 να έχει υψηλά ποσοστά στους νέους ψηφοφόρους (Gen Z) (12,9% και τρίτο κόμμα σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα της Metron Analysis, με την Νέα Δημοκρατία να βρίσκεται στο 13%. Είναι πιθανό πλέον στις εκλογές να είναι δεύτερο κόμμα σε αυτήν την κατηγορία ψηφοφόρων).

Με αυτήν τη στρατηγική βλέπουμε πως έχει φύγει από την κατηγορία των κομμάτων της απλής αντίδρασης. Η ψήφος στο ΜεΡΑ25 δεν αποτελεί απλά ψήφο τιμωρίας του συστήματος αλλά θετική ψήφο σε ένα εναλλακτικό σχέδιο. Επειδή τα όσα προτείνει με το πρόγραμμα “Δήμητρα” σοκάρουν τους περισσότερους παίρνει χρόνο στη συζήτηση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Αυτό το εκμεταλλεύτεται σε μεγάλο βαθμό και αναλύωντας το συγκεκριμένο πρόγραμμα αλλά και προωθώντας νέα προγράμματα σε άλλους τομείς, όπως το “Οδυσσέας”.

Ο Γιάνης Βαρουφάκης ουσιαστικά λέει στους ψηφοφόρους: “ψηφίστε με για να κυβερνήσω. Έχω σχέδιο”. Κάνει αυτό που έπρεπε να κάνει το ΠΑΣΟΚ (προφανώς με άλλη, πιο συστημική εναλλακτική) και δεν έκανε.

Οι νέοι ψηφοφόροι που μεγάλωσαν μέσα σε συστημικές κρίσεις, που βλέπουν να ζουν χειρότερα από ότι οι προηγούμενες γενιές, που με δυο μισθούς δε μπορούν να κάνουν ούτε τα μισά από όσα έκανε πριν δεκαετίες μια οικογένεια με ένα μισθό, που θεωρούν πως το σύστημα τους βάζει εμπόδια αντί να τους βοηθά (και σε μεγάλο βαθμό έχουν δίκιο), που μπορεί να μην έχουν 1000 ευρώ στην τράπεζα αλλά εχουν 0,1 μπίτκοιν στο λέτζερ τους, έψαχναν εναλλακτική. Ο Γιάνης Βαρουφάκης τους δείχνει το δικό του δρόμο και κάποιοι εξ αυτών τον αγοράζουν. Και εάν τελικά απαγορευτεί στο κόμμα Κασιδιάρη η κάθοδος στις εκλογές θα το αγοράσουν περισσότεροι. Διότι για πολλούς αντισυστημικούς ψηφοφόρους το δίπολο είναι “σύστημα – αντισύστημα” και το “αριστερά – δεξιά” δεν έχει καμία ουσία.

Όσον αφορά τη νέα γενιά έχουμε φτάσει στο σημείο για το οποίο γράφω συνεχώς. Εάν ως συστημικό κόμμα δε σκύψεις πάνω από τα προβλήματά τους, εάν δεν τους δώσεις λύσεις τόσο θα απομακρύνονται από το σύστημα. Και θα έρθει η στιγμή που κάποιος άλλος θα προτείνει μια αντισυστημική εναλλακτική. Και δεν έχει σημασία εάν αυτή η εναλλακτική φαίνεται παλαβή στους περισσότερους. Είναι η μόνη που έχουν. Γι αυτό και θα την ακολουθήσουν. Αυτό συμβαίνει τώρα.

*Επειδή είμαι σίγουρος πως αρκετοί θα αντιδράσετε διαβάζοντάς το. Δεν ισχυρίζομαι πως όντως το πρόγραμμά του μπορεί να φέρει ένα καλύτερο οικονομικό μέλλον. Αλλά ότι κάποιοι αυτό πιστεύουν.

*Ο Απόστολος Πιστόλας είναι εκλογικός αναλυτής

“Τι με συμβουλεύεις γέροντα να κάμω; του είπε ψοφοδεής ο μπάρμπα Κωνσταντός ο πάρεδρος”, γράφει ο Παπαδιαμάντης. Μόνο που δεν είναι ψοφοδεείς αυτοί που διακινούν τα παραπάνω. Ψηφοδεείς, είναι. Τρέμουν πως ο πάνδημος θρήνος και θυμός θα οδηγήσουν σε κονιορτοποίηση της εκλογικής κανονικότητας, κάποιοι, μάλιστα, παραπέμπουν στις μνήμες του 2012 και εκείνης της πρώτης αναμέτρησης του Μαϊου ένα περίπου χρόνο μετά το όργιο καταστολής για την διάλυση της τεράστιας συγκέντρωσης στο Σύνταγμα (Ιούνιος 2011) από τους “Αγανακτισμένους”.

Μου έλεγε ένας πολύ έμπειρος πολιτικός που χειρίστηκε μείζονες κρίσεις κατά το παρελθόν: “μετά την τραγωδία υπάρχει παντού χυμένη βενζίνη, ένα (ακόμα) σπίρτο αρκεί, ο Μητσοτάκης δεν πρέπει να κοιμάται τις νύχτες, ό,τιδήποτε, το παραμικρό, συμβεί από τώρα μέχρι τις εκλογές είναι βέβαιο πως θα προκαλέσει μαζική πολιτική καταστροφή”.

Δεν έχει άδικο. Τι καταλαβαίνουν, όμως, τα εκλογικά και λοιπά κυβερνητικά επιτελεία απ΄ όλα αυτά; Όταν φοβάσαι την αντισυστημική ψήφο (την οποία, μάλιστα, συλλήβδην ενοχοποιείς) υπάρχει μόνο ένας τρόπος να την αντιμετωπίσεις: να αποδοθούν πλήρως και με απόλυτη διαφάνεια οι ευθύνες σε εκείνους που τις φέρουν.

Κι’ όχι να στέλνεις τα ΜΑΤ κατά των φοιτητών που αφήνουν δυο λουλούδια στη μνήμη των φίλων τους, όχι να παρατάσσεις τις διμοιρίες απέναντι στους διαδηλωτές του θρήνου και της οργής και να εκσφενδονίζεις χημικά και δακρυγόνα. Όχι να κάνεις συμψηφισμούς με τις συμβάσεις του Σπίρτζη, τις “αμαρτίες” της …717, και να μετράς με μεζούρα τα μέτρα του σιδηροδρομικού δικτύου όπου λειτουργούσε η τηλεδιοίκηση απί ΣΥΡΙΖΑ και να τα συγκρίνεις με τα δικά σου μέτρα. Όχι, φυσικά, με το να είναι ξανά υποψήφιος (και αύριο σίγουρα βουλευτής και ξανά υπουργός) ο Καραμανλής του Αχιλλέως. Τι κι αν ανέλαβε την πολιτική ευθύνη, όταν αυτή η ανάληψη δρα ως κολυμβήθρα του Σιλωάμ που θα τον οδηγήσει πεντακάθαρο στο ψηφοδέλτιο Σερρών και το ασφαλές εκλογικό πελατολόγιο;

Την αντισυστημική ψήφο δεν την οικτίρεις και δεν την ενοχοποιείς, πρέπει να αντιλαμβάνεσαι πόθεν εκπηγάζει, ποιές είναι οι αιτίες της, κι αυτές πρέπει να αντιμετωπίζεις. Για ακόμα μία φορά είναι έτοιμοι να κάνουν το ίδιο λάθος…