Το σώμα ρυθμίζει τη θερμοκρασία του μέσω διαφόρων μηχανισμών: εφίδρωση, αύξηση της ροής αίματος στο δέρμα και ισορροπία υγρών. Όμως, ορισμένα κοινά φάρμακα παρεμβαίνουν σε αυτές τις διαδικασίες, δυσκολεύοντας τη φυσική ψύξη του σώματος.

Ακολουθούν μερικές από τις βασικές κατηγορίες φαρμάκων που μπορεί να επιδεινώσουν τις επιπτώσεις της ακραίας ζέστης.

1. Αντικαταθλιπτικά

Δύο είδη αντικαταθλιπτικών – οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) και τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (TCAs) – ενδέχεται να δυσκολεύουν την αντιμετώπιση της ζέστης, καθώς επηρεάζουν την ικανότητα του οργανισμού να παράγει ιδρώτα. Τα TCAs μπορούν να εμποδίσουν τη δράση της ακετυλοχολίνης, ενός νευροδιαβιβαστή σημαντικού για την εφίδρωση. Ωστόσο, αυξάνουν και τη νοραδρεναλίνη, που διεγείρει τους ιδρωτοποιούς αδένες, και αυτό μπορεί να αυξήσει την εφίδρωση. Συνολικά, μέχρι και το 14% των χρηστών αντικαταθλιπτικών παρουσιάζουν αυξημένη εφίδρωση.

Επιπλέον, οι SSRIs μπορεί να επηρεάζουν τον υποθάλαμο – την περιοχή του εγκεφάλου που ρυθμίζει τη θερμοκρασία και ενεργοποιεί την εφίδρωση – προκαλώντας δυσλειτουργία στο σήμα προς τους ιδρωτοποιούς αδένες. Η διαταραγμένη εφίδρωση μπορεί να οδηγήσει σε θερμική εξάντληση ή αφυδάτωση.

2. Αντιψυχωσικά

Τα αντιψυχωσικά, που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ψυχώσεων όπως η σχιζοφρένεια ή η διπολική διαταραχή, επηρεάζουν τα επίπεδα ντοπαμίνης και σεροτονίνης, απορρυθμίζοντας την ικανότητα του υποθαλάμου να αντιλαμβάνεται και να αντιδρά στις αλλαγές θερμοκρασίας. Κατά συνέπεια, το άτομο ενδέχεται να μην αντιληφθεί την ζέστη ή τη δίψα, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο υπότασης και μειωμένης καρδιακής λειτουργίας. Το σώμα προσπαθεί να αντισταθμίσει με αγγειοσυστολή, διατηρώντας τη θερμότητα και μειώνοντας την εφίδρωση.

Επιπλέον, τα αντιψυχωσικά έχουν αντιχολινεργικές ιδιότητες, οι οποίες μειώνουν περαιτέρω την ικανότητα εφίδρωσης.

3. Φάρμακα για την καρδιά

Οι β-αναστολείς, που χορηγούνται για την καρδιακή ανεπάρκεια και τις αρρυθμίες, μειώνουν τον καρδιακό ρυθμό και τη δύναμη της καρδιάς, περιορίζοντας τη ροή αίματος στο δέρμα και συνεπώς την απελευθέρωση θερμότητας. Τα διουρητικά αυξάνουν την παραγωγή ούρων, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση και διαταραχή των ηλεκτρολυτών. Με λιγότερα υγρά, η εφίδρωση μειώνεται, και η θερμορύθμιση δυσχεραίνεται. Η σοβαρή αφυδάτωση μπορεί να μπλοκάρει το αίσθημα της δίψας, προκαλώντας ζάλη ή λιποθυμία – ιδίως κατά την ορθοστασία.

Φάρμακα όπως η ραμιπρίλη και η λοσαρτάνη αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο αφυδάτωσης, καθώς μπλοκάρουν το σύστημα ρύθμισης της πίεσης και της δίψας.

4. Διεγερτικά

Τα διεγερτικά, όπως οι αμφεταμίνες που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), επηρεάζουν τα επίπεδα ντοπαμίνης και νοραδρεναλίνης, αυξάνοντας τη θερμοκρασία του σώματος, το μεταβολισμό και την εφίδρωση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο κίνδυνο αφυδάτωσης ή θερμοπληξίας, ειδικά κατά τη σωματική άσκηση ή σε ζεστές καιρικές συνθήκες. Τα διεγερτικά μειώνουν επίσης το αίσθημα κόπωσης, με αποτέλεσμα το άτομο να υπερβαίνει τα όριά του χωρίς να το αντιλαμβάνεται.

Ενδιαφέρον είναι ότι πρόσφατη έρευνα δείχνει πως άτομα με ΔΕΠΥ που λαμβάνουν διεγερτικά ίσως εμφανίζουν μικρότερο κίνδυνο για παθήσεις που σχετίζονται με τη ζέστη– ενδεχομένως λόγω χαμηλότερου σωματικού βάρους ή καλύτερης ενυδάτωσης. Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω μελέτη.

5. Ινσουλίνη

Η ζέστη προκαλεί αγγειοδιαστολή, αυξάνοντας τη ροή αίματος στο σημείο που γίνεται η ένεση και επιταχύνοντας την απορρόφηση της ινσουλίνης, κάτι που μπορεί να προκαλέσει υπογλυκαιμία και συμπτώματα όπως ζάλη, εφίδρωση, ευερεθιστότητα ή ακόμα και λιποθυμία.

Η ζέστη μπορεί επίσης να καταστρέψει την ινσουλίνη, μειώνοντας την αποτελεσματικότητά της. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να φυλάσσεται στο ψυγείο– ειδικά τους θερινούς μήνες. Η αλλοιωμένη ινσουλίνη αλλάζει χρώμα ή γίνεται θολή.

Πώς να προστατευτείτε από τη θερμοπληξία

Οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με χρόνια νοσήματα (ειδικά καρδιοπάθειες ή πνευμονικές παθήσεις) και όσοι λαμβάνουν πολλά φάρμακα είναι πιο ευάλωτοι στη ζέστη.

Οι ειδικοί συνιστούν τα εξής:

Ελέγχετε τις οδηγίες αποθήκευσης των φαρμάκων. Μην τα αφήνετε σε ζεστά μέρη, όπως σε αυτοκίνητα ή περβάζια. Η ινσουλίνη, τα εισπνεόμενα σκευάσματα και τα EpiPen επηρεάζονται ιδιαίτερα από τη ζέστη.

Μείνετε ενυδατωμένοι, εκτός αν ο γιατρός σας έχει δώσει διαφορετική οδηγία. Η αφυδάτωση ενισχύει τις παρενέργειες πολλών φαρμάκων. Για παράδειγμα, τα αντιφλεγμονώδη (όπως η ιβουπροφαίνη) μπορεί να προκαλέσουν νεφρικά προβλήματα και το λίθιο μπορεί να γίνει τοξικό.

Αποφύγετε την έκθεση στη ζέστη τις πιο θερμές ώρες.

Μην διακόπτετε ποτέ φάρμακα χωρίς ιατρική συμβουλή. Αν νιώθετε ότι κάποιο φάρμακο σας δυσκολεύει στην προσαρμογή στη ζέστη, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.

   Οι ερευνητές από πολλά βρετανικά πανεπιστήμια (Πλίμουθ, Ανατολικής Αγγλίας, Έξετερ, Κέιμπριτζ, UCL, Μάντσεστερ, Νιούκαστλ κ.ά.), με επικεφαλής τον καθηγητή Σούμπε Μπάνερτζι του πρώτου, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο ιατρικό περιοδικό «The Lancet», βρήκαν ότι η μιρταζαπίνη (εμπορική ονομασία Remeron) δεν βελτιώνει καθόλου τη νευρικότητα και την ταραχή στους ασθενείς με άνοια, ενώ είναι δυνατό να σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα θανάτου.

   Από άνοια πάσχουν περισσότεροι από 46 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως, αριθμός που αναμένεται να διπλασιαστεί μέσα στα επόμενα 20 χρόνια. Η πιο κοινή αιτία της άνοιας είναι η νόσος Αλτσχάιμερ.

   Η κατάσταση εκνευρισμού είναι ένα σύνηθες νευροψυχιατρικό σύμπτωμα της άνοιας (όπως επίσης η κατάθλιψη, η ψύχωση και οι διαταραχές ύπνου), που εμφανίζεται σε έως το 90% των ασθενών με άνοια. Αυτή η επίμονη νευρικότητα συνοδεύεται από ανάρμοστη λεκτική ή σωματική δραστηριότητα ή ακόμη και επιθετικότητα, κάτι που οδηγεί σε μείωση της ποιότητας ζωής τόσο των ασθενών όσο και των μελών της οικογένειάς τους και των άλλων φροντιστών τους. Τα αντιψυχωσικά φάρμακα έχει αποδειχτεί ότι αυξάνουν τη θνησιμότητα στους ασθενείς με άνοια, γι’ αυτό στη θέση τους, συνήθως, συνταγογραφείται η μιρταζαπίνη.

   Η νέα ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο (πλασίμπο) και διπλά «τυφλή» μελέτη με την ονομασία SYMBAD (Study of Mirtazapine for Agitated Behaviours in Dementia) -ούτε οι ερευνητές ούτε οι συμμετέχοντες ήξεραν ποιός ασθενής έπαιρνε μιρταζαπίνη και ποιός όχι- έγινε σε 204 άτομα με άνοια και νόσο Αλτσχάιμερ, από τους οποίους οι μισοί πήραν το εν λόγω αντικαταθλιπτικό φάρμακο και οι άλλοι μισοί το ψευδο-φάρμακο (πλασίμπο).

   Διαπιστώθηκε ότι μετά από 12 εβδομάδες δεν υπήρξε καμία μείωση στον εκνευρισμό της πρώτης ομάδας του φαρμάκου σε σχέση με τη δεύτερη ομάδα ελέγχου. Επίσης, έως τη 16η εβδομάδα υπήρχαν περισσότεροι θάνατοι στην ομάδα του φαρμάκου (επτά) σε σύγκριση με την ομάδα του πλασίμπο (μόνο ένας θάνατος).