Ρούλα Σκουρογιάννη

Η απόσυρση αφορά τόσο την από του στόματος μορφή όσο και την ενδοφλέβια (νοσοκομειακή) χρήση, στερώντας από το σύστημα υγείας ένα εργαλείο που χαρακτηρίζεται ως μοναδική και αναντικατάστατη λύση για μια σειρά από κρίσιμες λοιμώξεις.

Ένα φάρμακο χαμηλού κόστους με υψηλή θεραπευτική αξία

Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά οικονομικό σκεύασμα, η TMP/SMX αποτελεί τη «ραχοκοκαλιά» της θεραπείας για ασθενείς με επιβαρυμένο ιατρικό ιστορικό. Η έλλειψή του δεν είναι απλώς ένα εμπορικό ζήτημα, αλλά ένα ζήτημα προάσπισης της ζωής των πολιτών, καθώς σε πολλές περιπτώσεις η απουσία του οδηγεί σε θεραπευτικά αδιέξοδα.

Οι 5 κρίσιμες χρήσεις που καθιστούν το Bactrimel αναντικατάστατο

Η ΕΕΛ υπογραμμίζει συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου η χορήγηση του εν λόγω αντιβιοτικού είναι ζωτικής σημασίας:

1. Πνευμονία από Pneumocystis jirovecii (PCP): Πρόκειται για την πρώτη γραμμή άμυνας για ασθενείς με HIV/AIDS, μεταμοσχευμένους και ανοσοκατεσταλμένους. Χρησιμοποιείται τόσο για τη θεραπεία όσο και για τη μακροχρόνια προφύλαξη. Τα εναλλακτικά σχήματα είναι δυσανάλογα ακριβά και συχνά παρουσιάζουν περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.
2. Λοιμώξεις από Nocardia spp: Σε ευπαθείς πληθυσμούς, το Bactrimel είναι το φάρμακο εκλογής. Οι εναλλακτικές λύσεις απαιτούν συνδυασμούς φαρμάκων με αυξημένη τοξικότητα, γεγονός που μεταφράζεται σε μεγαλύτερη διάρκεια νοσηλείας και ταλαιπωρία για τον ασθενή.
3. Εγκεφαλική Τοξοπλάσμωση: Αποτελεί κύρια επιλογή για τη θεραπεία και την προστασία των ασθενών. Η απουσία του αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο για κακή έκβαση της νόσου, σε λοιμώξεις που ήδη χαρακτηρίζονται από υψηλά ποσοστά θνητότητας.
4. Τοξοπλάσμωση της Κύησης: Λειτουργεί ως κρίσιμο «εφεδρικό» αντιβιοτικό (2ης γραμμής) όταν ο κύριος συνδυασμός θεραπείας δεν είναι ανεκτός ή βρίσκεται σε έλλειψη – ένα φαινόμενο που παρατηρείται συχνά στην ελληνική αγορά.
5. Λοιμώξεις Ουροποιητικού: Η χρήση του σε κοινές λοιμώξεις αποτρέπει τη χρήση αντιβιοτικών ευρύτερου φάσματος. Χωρίς αυτό, οι γιατροί αναγκάζονται να καταφύγουν σε ισχυρότερα φάρμακα, επιδεινώνοντας το μείζον πρόβλημα της μικροβιακής αντοχής στη χώρα μας.

Οι επιπτώσεις: Υψηλότερη τοξικότητα και κόστος

Η απουσία της τριμεθοπρίμης/σουλφομεθοξαζόλης δημιουργεί μια επικίνδυνη αλυσιδωτή αντίδραση στο σύστημα υγείας. Όπως επισημαίνει η ΕΕΛ, η αναγκαστική υποκατάσταση του φαρμάκου οδηγεί σε:

• Μειωμένη αποτελεσματικότητα στη διαχείριση σοβαρών νοσημάτων.
• Αυξημένη τοξικότητα για τους ασθενείς λόγω των εναλλακτικών σχημάτων.
• Μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση για το κράτος και τα νοσοκομεία, καθώς τα υποκατάστατα είναι σαφώς ακριβότερα.

Η έκκληση της Ελληνικής Εταιρείας Λοιμώξεων

Καταλήγοντας, η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων κρούει τον κώδωνα του κινδύνου προς τις αρμόδιες αρχές και την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υγείας. Η αδυναμία χορήγησης της βέλτιστης θεραπείας για δυνητικά θανατηφόρα νοσήματα δεν είναι ανεκτή σε ένα σύγχρονο σύστημα υγείας.

Το αίτημα είναι σαφές: Η άμεση επάνοδος του σκευάσματος σε εμπορική κυκλοφορία για την προστασία των πλέον ευάλωτων ομάδων ασθενών.

Η Ελλάδα στην κορυφή της Ευρώπης για όλους τους λάθος λόγους

Μια νέα, αποκαλυπτική δημοσκόπηση της Kapa Research για τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών (ΙΣΑ), που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2025, επιβεβαιώνει μια οδυνηρή πραγματικότητα: η Ελλάδα εξακολουθεί να κρατά τη θλιβερή πρωτιά στην υπερκατανάλωση αντιβιοτικών και την επακόλουθη μικροβιακή αντοχή. Το φαινόμενο, που αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία, σχετίζεται άμεσα με την αύξηση των θανάτων από ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις –περίπου  2.000 θύματα μόνο το 2020.

Η έρευνα διεξήχθη για έκτη συνεχόμενη χρονιά στο πλαίσιο της Πανελλήνιας Εκστρατείας για την Ορθολογική Χρήση των Αντιβιοτικών στην Κοινότητα, με τη συνεργασία του ΙΣΑ, της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας και του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων.

75% των Ελλήνων πήρε αντιβιοτικό το τελευταίο 12μηνο

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 75% των ενηλίκων δηλώνει ότι έλαβε έστω μία φορά αντιβιοτικό την προηγούμενη χρονιά, ποσοστό που παραμένει σταθερά υψηλό και είναι αισθητά αυξημένο σε σχέση με το 50% του 2013. Το ανησυχητικότερο είναι πως ένας στους τέσσερις πολίτες εξακολουθεί να προμηθεύεται αντιβιοτικά χωρίς προηγούμενη επίσκεψη σε γιατρό.

Όπως τόνισε ο Πρόεδρος του ΙΣΑ και του ΕΔΔΥΠΠΥ, Γιώργος Πατούλης, «η υπερκατανάλωση αντιβιοτικών είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα δημόσιας υγείας στη χώρα μας. Οδηγεί στη δημιουργία ανθεκτικών στελεχών μικροβίων, που καθιστούν ολοένα δυσκολότερη τη θεραπεία ακόμη και κοινών λοιμώξεων».

Παρά τη θετική επίδραση του μέτρου υποχρεωτικής συνταγογράφησης –που μείωσε από 16% στο 3% την αυθαίρετη προμήθεια φαρμάκων από τα φαρμακεία– η γενική εικόνα παραμένει απογοητευτική και απαιτεί νέα, στοχευμένα μέτρα πολιτικής υγείας.

Οι συνήθειες που συντηρούν την κρίση

Σύμφωνα με την Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας-Λοιμώξεων ΕΚΠΑ και επίτιμη πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας, Ελένη Γιαμαρέλλου, η κατάσταση δεν δείχνει σημάδια βελτίωσης. Ενδεικτικά:

·         25% των πολιτών συνεχίζουν να παίρνουν αντιβιοτικά χωρίς γνωμάτευση γιατρού.

·         22% κρατούν στο σπίτι αντιβιοτικά «για ώρα ανάγκης», αν και το ποσοστό έχει μειωθεί από 36% πριν μία δεκαετία.

·         11% τα λαμβάνουν από παλιά υπόλοιπα.

·         Η εκ των υστέρων συνταγογράφηση έχει πέσει από το 7% στο 5%.

·         Τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα φάρμακα είναι η αμοξυκιλλίνη και ο συνδυασμός της με κλαβουλανικό οξύ, σταθερά πρώτα στη λίστα την τελευταία δεκαετία.

Γιατί παίρνουν οι Έλληνες αντιβιοτικά

Η νέα έρευνα φωτίζει και τις αιτίες πίσω από την υπερκατανάλωση.

Πρώτο αίτιο παραμένουν τα οδοντιατρικά προβλήματα με ποσοστό 58-61%. Ακολουθούν:

·         Συμπτώματα από το ανώτερο αναπνευστικό (57%)

·         Ιγμορίτιδα και λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού (46%)

·         Για ήπια κρυολογήματα ή διάρροια, μόλις 10% δηλώνει ότι πήρε αντιβιοτικό

·         Στην περίπτωση της COVID-19, μόλις 1,5% οδηγήθηκε σε λήψη αντιβιοτικού το 2024, λόγω ήπιας εικόνας

Το 69% δηλώνει πως έχει ενημερωθεί για την άσκοπη χρήση αντιβιοτικών και τις επιπτώσεις της μικροβιακής αντοχής. Το 71% αναγνωρίζει την αναγκαιότητα συνταγογράφησης και το 51% δηλώνει πως γνωρίζει τι σημαίνει μικροβιακή αντοχή.

Οι προτάσεις της επιστημονικής κοινότητας

Η κυρία Γιαμαρέλλου πρότεινε συγκεκριμένα μέτρα που μπορούν να ανακόψουν την πορεία της χώρας προς μια υγειονομική κρίση:

·         Υποχρεωτική εκπαίδευση των ιατρών ανά τριετία, αλλά και εισαγωγή σχετικής εκπαίδευσης στα τελευταία έτη σπουδών φοιτητών Ιατρικής και Φαρμακευτικής.

·         Αποφυγή φύλαξης και χρήσης υπολοίπων αντιβιοτικών (leftovers) στα σπίτια.

·         Υποχρεωτική χρήση Strep test από τον γιατρό πριν τη χορήγηση αντιβιοτικού για φαρυγγοαμυγδαλίτιδα.

·         Εμβολιασμός ενηλίκων για πνευμονιόκοκκο, γρίπη και RSV, ώστε να περιοριστούν οι περιττές συνταγές.

Ο ρόλος των ΜΜΕ και το παγκόσμιο ρολόι που μετρά αντίστροφα

Η καθηγήτρια επεσήμανε την ανάγκη για ισχυρή παρουσία των ΜΜΕ στη μάχη κατά της μικροβιακής αντοχής. Η προβολή ενημερωτικών μηνυμάτων στα Μέσα Ενημέρωσης, τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και τα φαρμακεία, αλλά και η συνεχής εκπαίδευση του κοινού, είναι καθοριστικής σημασίας. Αναφέρθηκε μάλιστα στην περίπτωση της Δανίας, όπου οι στοχευμένες καμπάνιες μείωσαν κατά 77% τη χρήση αμπικιλλίνης.

Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί πως η κατάσταση δεν αφορά μόνο το παρόν. Σύμφωνα με την ανάλυση του The Lancet (16/9/2024), από το 2025 έως το 2050 περισσότεροι από 200 εκατομμύρια άνθρωποι θα χάσουν τη ζωή τους από λοιμώξεις που προκαλούνται από πολυανθεκτικά μικρόβια.

«Η αντίστροφη μέτρηση έχει ξεκινήσει. Χρειαζόμαστε αυστηρά και αποτελεσματικά προγράμματα. Η επιμονή, η ενημέρωση και η αλλαγή κουλτούρας μπορούν να κάνουν τη διαφορά», κατέληξε η κυρία Γιαμαρέλλου.

Συμπερασματικά, η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα, αποφασιστική στρατηγική απέναντι στην υπερκατανάλωση αντιβιοτικών. Η επιστημονική κοινότητα δίνει τον τόνο. Πολιτεία, γιατροί, φαρμακοποιοί, Μέσα Ενημέρωσης και πολίτες οφείλουν να συνεργαστούν για να αποτρέψουν την υγειονομική καταιγίδα που πλησιάζει.

   Τονίστηκε η σπουδαιότητα της σωστής ενημέρωσης με την αρωγή και των δημοσιογράφων για την ορθή χρήση των αντιβιοτικών και τη σημασία των εμβολίων.

   Το 2020 η Ελλάδα ήταν πρώτη, με 2.000 θανάτους, από πολυανθεκτικά μικρόβια στην ΕΕ ενώ ήταν μόνο 100 στη Νορβηγία και 300 στη Σουηδία, ανέφερε η Ελένη Γιαμαρέλλου, καθηγήτρια Παθολογίας- Λοιμώξεων ΕΚΠΑ, συντονίστρια της Ομάδας Μελέτης της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Υγείας.

Παρουσίασε τη στατιστική εικόνα της Ελλάδας μεταξύ των χωρών της Ευρώπης, που την καθιστούν σταθερά πρώτη στην υπερκατανάλωση αντιβιοτικών, με συνέπεια την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής στην κοινότητα, από το 2011 έως σήμερα και υπογράμμισε τις βασικές αρχές που πρέπει να ακολουθούν οι γιατροί για τη συνταγογράφηση, ώστε να σταματήσει η κατάχρηση των αντιβιοτικών.

   Τι έδειξαν οι δημοσκοπήσεις

   Την κακή εικόνα της χώρας μας επιβεβαιώνουν και οι δημοσκοπήσεις για την κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ελλάδα τη δεκαετία 2013-2023, που παρουσίασε η καθηγήτρια Κυριακή Κανελλακοπούλου, καθηγήτρια Παθολογίας-Λοιμώξεων ΕΚΠΑ, μέλος της Ομάδας της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας.

   Συγκεκριμένα, το ποσοστό των Ελλήνων που έχει πάρει κάποιο αντιβιοτικό στη διάρκεια του χρόνου αυξήθηκε από το 50% (2013) στο 75% (2023).

   Το 16% δήλωσε ότι το προμηθεύτηκε χωρίς συνταγή, ενώ σταθερά την τελευταία δεκαετία, ένας στους τρεις (32%) διατηρεί στο σπίτι κάποιο αντιβιοτικό για ώρα ανάγκης.

   Το 50% των ερωτηθέντων απάντησε ότι, εάν κρυολογήσει θα πάρει αντιβιοτικό, αν και γνωρίζει ότι υπάρχει υπερκατανάλωση (55%) ή ότι τα φάρμακα αυτά πρέπει να χορηγούνται μόνο με ιατρική συνταγή (32%).

   «Η αλόγιστη χρησιμοποίηση αντιβιοτικών κάνει τον άνθρωπο ευάλωτο, ανοχύρωτο και ίσως αποτελέσει και αιτία να χάσει τη ζωή του από την αυξανόμενη μικροβιακή αντοχή. Το αντιβιοτικό, από όπλο στα χέρια της επιστήμης, μπορεί να αποβεί και μοιραίο όταν χρησιμοποιείται αλόγιστα.

   Γι’ αυτό θα πρέπει να γίνεται σωστή χρήση των επιστημονικών όπλων, για το καλό των πολιτών. Τα αρνητικά πρωτεία που κατέχει η χώρα μας, μεταξύ των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, τόσο στην κατανάλωση όσο και στην ανάπτυξη αντοχής, σχετίζονται με τις ζωές των παιδιών μας και όλων μας. Γι’ αυτό και δεν μπορεί να μιλά ο καθένας μη ειδικός», τόνισε ο πρόεδρος του ΙΣΑ και του ΕΔΔΥΠΠΥ, Γιώργος Πατούλης.

   Ο πρόεδρος ΔΣ του ΕΔΟΕΑΠ, Σταύρος Καπάκος, αναφέρθηκε στη σπουδαιότητα των δράσεων του ΕΔΔΥΠΠΥ, επισημαίνοντας πως «οι άνθρωποι της ενημέρωσης, σε συνδυασμό με τους επιστήμονες, αποτελούν ένα ισχυρό δίδυμο για την αξιόπιστη ενημέρωση των πολιτών». Για την παραπληροφόρηση ως προς τα εμβολιαστικά προγράμματα που «οδήγησε στην επανεμφάνιση παλαιών νοσημάτων, τα οποία είχαν εξαφανισθεί, όπως η ιλαρά» μίλησε ο αρχίατρος του ΕΔΟΕΑΠ, δρ Εμμανουήλ Ανδρεάδης.

Δύο σημαντικά στοιχεία που προέκυψαν από τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν στην ενημερωτική εκδήλωση:

·         ένας στους τέσσερις Έλληνες φυλάσσει κάποιο αντιβιοτικό στο σπίτι για «ώρα ανάγκης»

·         η Ελλάδα είναι πρώτη στους θανάτους από ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις στην Ευρώπη

Μετά από πολύχρονους αγώνες του ΙΣΑ, το 2020 με απόφαση της Πολιτείας, τα αντιβιοτικά είναι αποκλειστικά συνταγογραφούμενα φάρμακα. Ωστόσο φαίνεται ότι οι ασθενείς «πιέζουν» τον ιατρό τους να τους χορηγήσει το αντιβιοτικό. Ακόμα χειρότερα, 25% των Ελλήνων φυλάσσουν αντιβιοτικά στο σπίτι τους για ώρα ανάγκης, ξεχνώντας τις συνέπειες από την υπερκατανάλωση των αντιβιοτικών ή ακόμα τις τοξικές συνέπειες αν έχουν υπερβεί την ημερομηνία λήξης.

·         Τα αντιβιοτικά είναι απαραίτητα μόνο για τις σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις  τις οποίες θα διαγνώσει ο ιατρός. Για τις συνηθισμένες ιώσεις, που συνήθως θεραπεύονται από μόνες τους σε περίπου τρεις ημέρες, τα αντιβιοτικά είναι τελείως αναποτελεσματικά, όπως επεσήμαναν οι ειδικοί.

Στο πλαίσιο της Συνέντευξης Τύπου δόθηκαν τα στοιχεία έρευνας -που γίνεται για 10^η συνεχόμενη χρονιά από την KΑΠΑ Research, για λογαριασμό τους ΙΣΑ και της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας-, από την οποία προέκυψε ότι ένας στους τέσσερις Έλληνες φυλάσσει κάποιο αντιβιοτικό στο σπίτι για ώρα ανάγκης! Το ενθαρρυντικό είναι ότι με τη θέσπιση της υποχρεωτικής συνταγογράφησης των αντιβιοτικών που πέτυχε ο ΙΣΑ, μετά από πολυετείς αγώνες το 2020, έχει μειωθεί σημαντικά η αλόγιστη χρήση τους.

Αντιβιοτικά: Είναι καιρός ΟΛΟΙ να τα πάρουμε στα σοβαρά!

Αν θέλαμε με δύο λόγια να δώσουμε τα κυριότερα do & don’t για τη χρήση των αντιβιοτικών, θα τονίζαμε τα παρακάτω:

·         Όχι αντιβιοτικά στα κρυολογήματα ή στον πονόδοντο,

·         Όχι αντιβιοτικά που φυλάσσονται στο σπίτι,

·         Όχι πίεση στον ιατρό μας να συνταγογραφήσει αντιβιοτικά,

·         Τα αντιβιοτικά δεν είναι ούτε βιταμίνες ούτε παυσίπονα.

Σοβαρές οι συνέπειες της υπερκατανάλωσης αντιβιοτικών

Σύμφωνα με την Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών– Λοιμωξιολόγος, Πρόεδρος της Ελληνικής ΕΚΠΑ, μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας, κα Κυριακή Κανελλακοπούλου, παρενέργειες, όπως π.χ. εξανθήματα, βρογχικό άσθμα και το αλλεργικό shock, που απειλεί την ίδια τη ζωή του ασθενούς, τοξικότητα στα νεφρά και στο ήπαρ, σοβαρά διαρροϊκά σύνδρομα, όπως η Ψευδομεμβρανώδης κολίτιδα με θνητότητα που υπερβαίνει το 20% των προσβληθέντων. Επίσης, πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι παιδιά που πήραν αντιβιοτικά σε ηλικία μικρότερη των 6 μηνών, θα γίνουν παχύσαρκα. Η χειρότερη όμως ανεπιθύμητη ενέργεια αφορά στην ανάπτυξη αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά, ώστε τα τελευταία να μην είναι πλέον δραστικά στις μικροβιακές λοιμώξεις. Δυστυχώς η χώρα μας κατέχει και στην αντοχή τα πρωτεία μεταξύ των Ευρωπαϊκών χωρών ώστε, τουλάχιστον για τα μικρόβια που θα προκαλέσουν συχνότερα ιγμορίτιδα και πνευμονία, όπως ο πνευμονιόκοκκος, η αντοχή να κυμαίνεται μεταξύ 40-60% για τα ενδεικνυόμενα αντιβιοτικά, όπως οι μακρολίδες και οι κεφαλοσπορίνες, για τα Κολοβακτηρίδια που προκαλούν συνήθως ουρολοιμώξεις η αντοχή στην αμπικιλλίνη υπερβαίνει το 50%, ενώ στις κινολόνες το 20%, ώστε η εμπειρική χορήγησή τους να είναι απαγορευτική».

Η εικόνα στις Δημοσκοπήσεις – Η Ελλάδα αρνητική πρωταθλήτρια για 13η χρονιά

Σύμφωνα με τα συγκριτικά αποτελέσματα καταγραφής από το ECDC (European Center for Disease Control), η ελληνική κατανάλωση αντιβιοτικών είναι διπλάσια έως και εξαπλάσια σε σύγκριση με τις άλλες Ευρωπαϊκές Χώρες, ήδη από το 2009 έως το 2020, με τις μικρότερες καταναλώσεις να διαπιστώνονται στις βόρειες χώρες της Ευρώπης.

Ο Γενικός Διευθυντής της KΑΠΑ Research, κ. Τάσος Γεωργιάδης, παρουσιάζοντας τα συμπεράσματα της δημοσκόπησης, που έγινε για λογαριασμό του ΙΣΑ και της Ελληνικής Εταιρίας Χημειοθεραπείας, επεσήμανε:

Η έρευνα αποτελεί σημαντικό εργαλείο παρακολούθησης της χρήσης αντιβιοτικών στην Ελλάδα. Πραγματοποιείται από το 2013 και η φετινή έρευνα πραγματοποιήθηκε το χρονικό διάστημα 4-7 Νοεμβρίου σε δείγμα 1097 ατόμων στις 13 περιφέρειες της χώρας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, 3 στους 4 Έλληνες πήραν κάποιο αντιβιοτικό τους τελευταίους 12 μήνες ενώ δύο στους δέκα δεν έχουν λάβει ποτέ αντιβιοτικό. Το 16% πήραν αντιβιοτικό για οδοντιατρικούς λόγους, ένα 21% για διάφορους λόγους σοβαρών ασθενειών ή χειρουργικών επεμβάσεων, ένα 11% για αντιμετώπιση λοιμώξεων και ένα ποσοστό 19% αναφέρουν ως αιτία τον επίμονο βήχα και προβλήματα με αναπνευστικό ή βρογχίτιδες.

Ένα πρώτο θετικό συμπέρασμα που προκύπτει από τα στοιχεία είναι, πως την τελευταία δεκαετία έχει μειωθεί σημαντικά το ποσοστό εκείνων που παίρνουν αντιβιοτικά χωρίς συνταγή (από 16% το 2013 στο 6% το 2023. Από τη μείωση το σημαντικότερο μέρος της καταγράφεται την τελευταία διετία (από 12% το 2021 στο 6% το 2023). Παρόλα αυτά ένα σημαντικό ποσοστό 32% συνεχίζουν να κρατούν αντιβιοτικά στο ψυγείο του σπιτιού τους για ώρα ανάγκης (το ποσοστό αυτό είναι ελαφρά μειωμένο σε σχέση με το 2013 που ήταν 36%).

Ένα δεύτερο θετικό συμπέρασμα αφορά τις παρενέργειες. Το ποσοστό των ατόμων που αναφέρουν παρενέργειες από τη χρήση αντιβιοτικού πέφτει στο 19% το 2023 από 26% στο 2013. Η χρήση αντιβιοτικών μόνο με συνταγή γιατρού φαίνεται πως έχει συμβάλλει στο θέμα των παρενεργειών αφού η χρήση δεν είναι πια αλόγιστη αλλά γίνεται με τη παρακολούθηση ειδικών.

Τέλος, ένα μεγάλο ποσοστό Ελλήνων (55%) έχουν ακούσει ή διαβάσει πως στην Ελλάδα υπάρχει υπερκατανάλωση και άσκοπη χρήση αντιβιοτικών, το 35% δηλώνουν ότι έχουν ακούσει για την ανάγκη το αντιβιοτικό να χρησιμοποιείται μόνο με ιατρική συνταγή, και μόλις το 3% έχει ακούσει κάτι για την ανθεκτικότητα των μικροβίων στα αντιβιοτικά. Και στα θέματα αυτά η προσπάθεια της ιατρικής κοινότητας φαίνεται να αποδίδει ώστε να έχουμε πιο ενημερωμένους πολίτες για το θέμα.

Τα νοσοκομειακά μικρόβια

Η Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών– Λοιμωξιολόγος, Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας, κα Ελένη Γιαμαρέλλου, αναφέρθηκε στην κατάσταση στα νοσοκομεία, όπου φάρμακα τελευταίας γενεάς, όπως οι καρβαπενέμες έχουν χάσει πλέον τη δραστικότητά τους μπροστά στη γιγάντωση των πολυανθεκτικών μικροβίων, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC).

Σύμφωνα με την κυρία Γιαμαρέλλου η «εμπειρική προστατευτική υπερκατανάλωση των αντιβιοτικών» έχει δημιουργήσει μικρόβια όπως η Klebsiella και το Acinetobacter,πολυανθεκτικά στις καρβαπενέμες, με αποτέλεσμα να χορηγείται εμπειρικά (δηλαδή χωρίς επιβεβαίωση από καλλιέργειες) ακόμα και η τελευταία δραστική ομάδα αντιβιοτικών, ώστε να κινδυνεύει και αυτή να αχρηστευτεί. Και τότε τι γίνεται; Θα βγει αληθινή η αγγλική προφητεία του 2015, ότι μετά το 2050 θα πεθαίνουν κάθε χρόνο σε παγκόσμιο επίπεδο 10εκ. άνθρωποι από λοιμώξεις που θα προκαλούνται από πολυανθεκτικά βακτήρια!

Το 2019 έχασαν τη ζωή τους 1,27εκ. άνθρωποι εξ αιτίας της πολυαντοχής, ενώ για άλλα 4,95εκ. ο θάνατός τους αποδόθηκε στα πολυανθεκτικά μικρόβια. Στην Ευρώπη, τουλάχιστον για το 2020, οι λοιμώξεις από πολυανθεκτικά ξεπέρασαν τις 800.000, προκαλώντας 35.000 θανάτους.

Η θέση της Ελλάδας

Και μετά τα ευρωπαϊκά πρωτεία μας στην κοινότητα ποια είναι η θέση μας στα νοσοκομεία ; Όπως εξήγησε η κυρία Γιαμαρέλλου με βάση τα δεδομένα του ECDC, είμαστε και εδώ –μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών-πρώτοι με 20 θανάτους ανά 100.000 πληθυσμό και ακολουθούν η Ιταλία με 19, η Κύπρος και η Πορτογαλία με 10, η Πολωνία με 9, για να φτάσουμε μόνον τους 2 θανάτους σε Νορβηγία και Ολλανδία. Συγχρόνως, με βάση και πάλι τα δεδομένα καταγραφής του ECDC, είμαστε η πρώτη χώρα στην Ευρώπη σε κατανάλωση καρβαπενεμών το 2020, πολύτιμων αντιβιοτικών για τη θεραπεία των νοσοκομειακών λοιμώξεων, η υπερκατανάλωση των οποίων οδηγεί σε αντοχή και αχρήστευσή τους.

Υπάρχει λύση;

Καθώς δεν πρόκειται να κυκλοφορήσουν στην αγορά σύντομα νέα αντιβιοτικά δραστικά στα πολυανθεκτικά μικρόβια, η λύση για να καταπολεμηθεί το σοβαρό και επείγον αυτό πρόβλημα και να ξαναγίνουν δραστικά τα αντιβιοτικά είναι η παρουσία ειδικά εκπαιδευμένου λοιμωξιολόγου και φαρμακοποιού, πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης, με απόφαση της πολιτείας, τουλάχιστον σε κάθε τριτοβάθμιο νοσοκομείο, οι οποίοι θα αναλάβουν την επιτήρηση της συνταγογραφίας των αντιβιοτικών σε συνεργασία με τους θεράποντες ιατρούς.

Η μόνη λύση ωστόσο, που απομένει για τον Έλληνα πολίτη είναι η ορθολογική χρήση των υπαρχόντων αντιβιοτικών, αφού έχει αποδειχθεί ότι εάν δεν «ραπιστούν» οι χλωρίδες μας με αντιβιοτικά τουλάχιστον για ένα 3μηνο – 6μηνο τότε εξαφανίζονται οι ανθεκτικοί κλώνοι και επικρατούν οι ευαίσθητοι -στα αντιβιοτικά- μικροβιακοί πληθυσμοί, αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά την τεράστια ευθύνη όλων μας είτε ως ιατροί είτε ως κοινωνία είτε ως ασθενείς.«Μύθοι και Αλήθειες για τα Αντιβιοτικά και τα Εμβόλια»

O πρόεδρος του ΙΣΑ και ΕΔΔΥΠΠΥ Περιφερειάρχης Αττικής κ. Γιώργος Πατούλης, επισήμανε: «Η άσκοπη χρήση των αντιβιοτικών, αποτελεί θέμα δημόσιας υγείας μεγάλης σημασίας, το οποίο απασχολεί μεγάλο μέρος της παγκόσμιας κοινότητας. Πρέπει οι πολίτες να καταλάβουν ότι τα αντιβιοτικά δεν είναι ακίνδυνα και για το λόγο αυτό, δεν θα πρέπει να καταναλώνονται χωρίς ιατρική συνταγή. Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών, σε συνεργασία με το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων του Π.Ο.Υ και την Ελληνική Εταιρεία Χημειοθεραπείας συνεχίζει για 10η χρονιά, την Πανελλαδική Εκστρατεία Ενημέρωσης, με θέμα: «Μύθοι και Αλήθειες για τα Αντιβιοτικά και τα Εμβόλια», με στόχο την ενημέρωση του κοινού για το σοβαρό αυτό θέμα και την προστασία της δημόσιας υγείας».

Ο αριθμός των θυμάτων παγκοσμίως σχεδόν θα οκταπλασιαστεί μέχρι το 2050, καθιστώντας τα ανθεκτικά βακτήρια και τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις ως μία από τις μείζονες απειλές για τη δημόσια υγεία σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Την ίδια ώρα, η ανάπτυξη νέων αντιβιοτικών, δηλαδή νέων «όπλων» για τα ανθεκτικά μικρόβια έχει τελματώσει: το πιο νέο αντιβιοτικό μετρά ήδη 25 χρόνια, και περίπου 11 σκευάσματα αναμένεται να εγκριθούν μέσα στην επόμενη 5ετία.

Η Ελλάδα καταγράφει δυστυχώς αρνητικές επιδόσεις σε ό,τι αφορά τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις εξαιτίας της τεράστιας κατανάλωσης αντιβιοτικών για την οποία η χώρα έλαβε αρνητική ευρωπαϊκή πρωτιά το 2019. Το ποσοστό ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων στη χώρα ήταν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, περίπου στο 11%, μέχρι και το 2019. Την τελευταία τριετία υπολογίζεται ότι έχει ξεπεράσει το 20%.

Η εικόνα που συνθέτουν τα επιστημονικά δεδομένα τα οποία παρουσίασε η Ελληνική Εταιρεία Έρευνας και Εκπαίδευσης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης κατά των Αντιβιοτικών (εορτάζεται κάθε χρόνο στις 18 Νοεμβρίου από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων, ECDC, σε συνεργασία με τον ΠΟΥ) δεν είναι καθόλου θετική. Η επίπτωση, δε, της πανδημίας κορωνοϊού στο κρίσιμο πεδίο των νοσοκομειακών λοιμώξεων, αποδεικνύεται πολύ βαριά. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας καταγράφηκε αύξηση της λανθασμένης χρήσης αντιβιοτικών και, μοιραία, περαιτέρω ανάπτυξη της μικροβιακής αντοχής συχνά με θανατηφόρα κατάληξη για τους ασθενείς.

«Τα αντιβιοτικά είναι ένα πολύτιμο όπλο στην ιατρική και για αυτό πρέπει να το χειριζόμαστε με προσοχή. Έτσι μόνο θα εξασφαλιστεί η καλύτερη θεραπεία για όλους, συμβάλλοντας συγχρόνως στη μείωση της αντίστασης στα αντιβιοτικά» ανέφερε σε εκδήλωση για την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης κατά των Αντιβιοτικών ο Γενικός Ιατρός και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Εκπαίδευσης στην ΠΦΥ, κ. Στάθης Σκληρός. «Επειδή τα αντιβιοτικά καταπολεμούν μόνο τα βακτήρια και όχι τους ιούς, είναι συνήθως αναποτελεσματικά κατά του κρυολογήματος. Ωστόσο, μερικές φορές ένα κρυολόγημα μπορεί να οδηγήσει σε βακτηριακή λοίμωξη. Σε αυτή την περίπτωση, τα αντιβιοτικά θα είχαν όφελος εάν ήταν σε θέση να αποτρέψουν αυτού του είδους τη μόλυνση. Επειδή όμως τα κρυολογήματα σχεδόν πάντα υποχωρούν από μόνα τους χωρίς σοβαρά προβλήματα και τα αντιβιοτικά συχνά προκαλούν παρενέργειες, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της χρήσης αντιβιοτικών πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά» συμπλήρωσε.

Η εμπειρία από ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι η μείωση των συνταγογραφούμενων αντιβιοτικών σε εξωτερικούς ασθενείς είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της αντοχής των βακτηρίων στα αντιβιοτικά, γεγονός που δείχνει τον δρόμο που πρέπει να ακολουθηθεί για τον περιορισμό των λοιμώξεων. Για το θέμα μίλησε και ο φαρμακοποιός, κ. Θεόδωρος Σακόπουλος. «Στη χώρα μας, όταν αντιμετωπίζουμε κάποια ίωση συνηθίζουμε να καταφεύγουμε μόνοι μας στη λύση που θεωρούμε ενδεδειγμένη, τρέχοντας στο πλησιέστερο φαρμακείο. Το Φαρμακείο ως φορέας Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και ο Φαρμακοποιός ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των ασθενών και των επαγγελματιών υγείας, οφείλει να λειτουργήσει συμβουλευτικά και να αξιολογήσει σε ποιες περιπτώσεις μια ίωση μπορεί να αντιμετωπιστεί από τον ασθενή με συμπτωματική θεραπεία, δηλ. αποκλειστικά με αντιπυρετικά, παστίλιες, αποσυμφορητικά, αυξημένη λήψη υγρών κλπ, και να τα συστήσει εν συνεχεία στον ασθενή και ποια συμπτώματα χρήζουν περαιτέρω ιατρικής γνωμάτευσης και ενδεχομένως χορήγησης κατάλληλης αγωγής – αντιβίωσης, σε περίπτωση που κριθεί απαραίτητο από το θεράποντα ιατρό» δήλωσε. Και οι δύο ειδικοί τόνισαν βέβαια πως πλέον θα πρέπει να αποκλείεται πρώτα η λοίμωξη covid ώστε να γίνει στοχευμένα η διαχείριση τυχόν άλλης λοίμωξης.

10 σημαντικές συμβουλές

1. Τα αντιβιοτικά συνταγογραφούνται μόνον από γιατρό που έχει εξετάσει τον ασθενή.

2. Μην προσπαθείτε να αγοράσετε αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συνταγή.

3. Μην διατηρείτε αντιβιοτικά για να τα χρησιμοποιήσετε μεταγενέστερα.

4. Μην χρησιμοποιείτε αντιβιοτικά που έχουν περισσέψει από προηγούμενες θεραπείες.

5. Μην δίνετε αντιβιοτικά που σας έχουν περισσέψει σε άλλους.

6. Τα αντιβιοτικά δεν δρουν όπως τα παυσίπονα και δεν ανακουφίζουν από πονοκεφάλους, πόνους ή πυρετό.

7. Η λήψη αντιβιοτικών για λάθος λόγους, όπως για το κρυολόγημα ή τη γρίπη, δεν έχει κανένα όφελος για εσάς και μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες.

8. Πολλές ασθένειες που εκδηλώνονται κατά τη χειμερινή περίοδο, αν και προκαλούν τα ίδια συμπτώματα, μπορεί να μην χρειάζονται την ίδια θεραπεία. Όταν έχουμε τα ίδια συμπτώματα με προηγούμενη ασθένεια την οποία θεραπεύσαμε με κάποιο αντιβιοτικό συμβαίνει συχνά να θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε το ίδιο αντιβιοτικό. Παρόλα αυτά, ο μόνος που μπορεί να αποφασίσει εάν κάποια χειμερινή ασθένεια απαιτεί θεραπεία με αντιβιοτικά είναι ο γιατρός που σας παρακολουθεί.

9. Μάθετε τρόπους για να φροντίζετε τον εαυτό σας χωρίς να παίρνετε αντιβιοτικά. Οι περισσότερες χειμερινές ασθένειες υποχωρούν μετά από δύο εβδομάδες.

10. Ο φαρμακοποιός σας μπορεί να σας συστήσει μη συνταγογραφούμενα φάρμακα για να αντιμετωπίσετε τα δύσκολα συμπτώματα μιας ίωσης. Ωστόσο, η κατανάλωση άφθονων υγρών και η ανάπαυση μπορούν να ανακουφίσουν τα συμπτώματα οποιασδήποτε χειμερινής ασθένειας.

Τα παραπάνω επισημαίνει η παιδίατρος- λοιμωξιολόγος επιμελήτρια Α’ ΕΣΥ στη Μονάδα Ειδικών Λοιμώξεων της Α’ Παιδιατρικής Κλινικής ΑΠΘ Ελένη Παπαδημητρίου, σε ανακοίνωση, με θέμα «Χρήση και κατάχρηση αντιβιοτικών στην Παιδιατρική», που θα παρουσιάσει στο7ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εφαρμοσμένης Φαρμακευτικής, που διοργανώνει ο Φαρμακευτικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης (22-23 Μαΐου).

Στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου ο Χρυσοχοϊδης – Παρέδωσε φάκελο με στοιχεία για το οργανωμένο έγκλημα

«Κατάχρηση σημαίνει μη απαραίτητη, ακατάλληλη και μη βέλτιστη επιλογή αντιβιοτικού. Συμβαίνει κατά την άσκηση της Ιατρικής στην κοινότητα αλλά και στις δομές υγείας και αφορά στη θεραπεία αλλά και στην πρόληψη λοιμώξεων. Οι πιο συχνές λοιμώξεις για τις οποίες τα παιδιά λαμβάνουν αντιβιοτικά αφορούν σε λοιμώξεις του ανώτερου (γρίπη, κοινό κρυολόγημα, φαρυγγοαμυγδαλίτιδα, ωτίτιδα, οξεία ρινοκολπίτιδα) και κατώτερου αναπνευστικού (βρογχιολίτιδα, βρογχίτιδα, πνευμονία)», σημειώνει η κ. Παπαδημητρίου.

Μεταξύ των λόγων υπερκατανάλωσης αντιβιοτικών, η κ. Παπαδημητρίου αναφέρει:

– τη λαθεμένη εντύπωση των γονιών ότι τα αντιβιοτικά αποτελούν πανάκεια για κάθε νόσημα, με αποτέλεσμα είτε να τα χορηγούν στα παιδιά χωρίς τη σύμφωνη ιατρική γνώμη, είτε να ασκούν πίεση σε γιατρούς και φαρμακοποιούς για να τα προμηθευτούν,

– τη μη καλή σχέση ιατρού – ασθενούς και

– τη μέχρι πρόσφατα έλλειψη νομικού πλαισίου.

«Η θεραπεία των κοινών παιδιατρικών λοιμώξεων βασίζεται σε κατευθυντήριες οδηγίες, οι οποίες όταν τηρούνται, εξασφαλίζουν την σωστή χρήση των αντιβιοτικών. Το σημαντικότερο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί πριν από την έναρξη αγωγής είναι, αν πραγματικά ο ασθενής χρειάζεται αντιβιοτικό και αν ναι, ποιο, σε ποια δόση και για πόσο διάστημα. Μόνο σκεπτόμενοι ορθολογικά θα μπορέσουμε να περιορίσουμε την υπερκατανάλωσή τους, η οποία οδηγεί στην ανάπτυξη υπερανθεκτικών παθογόνων, από τα οποία κινδυνεύουν ανθρώπινες ζωές. Προς αυτή την κατεύθυνση πολιτεία και υγειονομικοί πρέπει να συμπλεύσουν για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα», επισημαίνει η κ. Παπαδημητρίου.