Το ιδιαίτερα ευάλωτο Δυτικό Παγετωνικό Κάλυμμα της Ανταρκτικής περιέχει αρκετό νερό για να αυξήσει τη στάθμη της θάλασσας παγκοσμίως κατά 5 μέτρα. Ωστόσο, το πότε και με ποιο ρυθμό θα συμβεί αυτό παραμένει αβέβαιο.

Τον Μάιο του 2014, η NASA ανακοίνωσε σε συνέντευξη Τύπου πως ένα τμήμα του Δυτικού Παγετωνικού Καλύμματος φαινόταν να έχει φτάσει σε σημείο μη αναστρέψιμης υποχώρησης. Οι παγετώνες που ρέουν προς τη θάλασσα έχαναν πάγο ταχύτερα απ’ ό,τι μπορούσε να αναπληρωθεί από χιονοπτώσεις, με αποτέλεσμα τα άκρα τους να υποχωρούν προς το εσωτερικό. Έτσι, το ερώτημα δεν ήταν πλέον αν θα εξαφανιστεί, αλλά πότε.

Όταν αυτοί οι παγετώνες χαθούν, η στάθμη της θάλασσας θα αυξηθεί πάνω από ένα μέτρο, πλημμυρίζοντας περιοχές όπου ζουν σήμερα 230 εκατομμύρια άνθρωποι. Και αυτό θα ήταν μόνο η αρχή πριν από την πλήρη κατάρρευση του καλύμματος, που θα μπορούσε να ανεβάσει τα νερά κατά 5 μέτρα και να αλλάξει τον παγκόσμιο χάρτη των ακτών.

Αρχικά, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι αυτή η απώλεια πάγου θα διαρκούσε αιώνες. Όμως το 2016, μια μελέτη-ορόσημο στο Nature πρότεινε πως η κατάρρευση παγωμένων γκρεμών θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτή αντίδραση, επιταχύνοντας δραματικά τη διαδικασία. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) υιοθέτησε ένα νέο απαισιόδοξο σενάριο: Μέχρι το 2100, το λιώσιμο από την Ανταρκτική, τη Γροιλανδία και τους ορεινούς παγετώνες, μαζί με τη θερμική διαστολή των ωκεανών, θα μπορούσε να ανεβάσει τη στάθμη πάνω από 2 μέτρα. Και αυτό θα ήταν μόνο η αρχή — αν οι εκπομπές αερίων συνεχιστούν αμείωτες, η άνοδος ενδέχεται να φτάσει τα 15 μέτρα έως το 2300.

Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι οι επιστήμονες με αυτό το σενάριο ταχείας κατάρρευσης. Έχει δημιουργηθεί ένταση σχετικά με τον χρόνο που απομένει μέχρι να εξαφανιστούν οι τεράστιοι παγετώνες της Δυτικής Ανταρκτικής. Αν η υποχώρηση διαρκέσει αιώνες, η ανθρωπότητα ίσως προλάβει να προσαρμοστεί. Αν όμως ξεκινήσει απότομα τις επόμενες δεκαετίες μέσω της αμφιλεγόμενης διαδικασίας “runaway”, οι συνέπειες ίσως μας ξεπεράσουν.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Νέα Υόρκη, η Νέα Ορλεάνη, το Μαϊάμι και το Χιούστον ίσως βρεθούν απροετοίμαστα. «Δεν έχουμε αποκλείσει αυτό το ενδεχόμενο», λέει η Karen Alley, παγετωνολόγος στο Πανεπιστήμιο της Μανιτόμπα. «Δεν είμαι έτοιμη να πω ότι θα συμβεί σύντομα – αλλά ούτε μπορώ να πω ότι δεν μπορεί να συμβεί».

Για χιλιετίες, ο άνθρωπος άνθισε στις ακτές χωρίς να γνωρίζει πως ζούσε σε μια γεωλογική εξαίρεση — μια περίοδο ασυνήθιστα χαμηλής στάθμης των θαλασσών. Η θάλασσα όμως θα επιστρέψει. Το ερώτημα είναι: πόσο σύντομα; Τι λέει η επιστήμη για τον τρόπο που υποχωρούν τα παγοκαλύμματα και τι σημαίνει αυτό για τα λιμάνια, τα σπίτια και τα δισεκατομμύρια των ανθρώπων κοντά στις ακτές;

Η σχέση του πάγου με τη θάλασσα

Το 1978, ο εκκεντρικός παγετωνολόγος John Mercer, από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο, ήταν από τους πρώτους που προέβλεψαν ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη απειλεί το Δυτικό Παγετωνικό Κάλυμμα. Βασίστηκε στη μοναδικά εύθραυστη σχέση του πάγου με τη θάλασσα στην περιοχή.

Μεγαλύτερη από την Αλάσκα και το Τέξας μαζί, η Δυτική Ανταρκτική χωρίζεται από την Ανατολική μέσω των Ορέων Τρανσανταρκτικής. Ενώ στην Ανατολική Ανταρκτική ο πάγος στηρίζεται σε ξηρά πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, στη Δυτική έχει «βυθιστεί» σε κοιλότητα βαθιά κάτω από τη θάλασσα — κάνοντας την περιοχή εξαιρετικά ευάλωτη σε κατάρρευση.

Το τεράστιο αυτό κάλυμμα πάγου ρέει προς τα έξω μέσω «πλοκαμιών» παγετώνων. Οι παγετώνες αυτοί δεν σταματούν στην ακτή: τεράστιες επιπλέουσες πλάκες πάγου («παγοράφια») εκτείνονται πάνω στη θάλασσα σαν σχεδίες εκατοντάδων μέτρων πάχους. Τα παγοράφια αυτά στηρίζουν τους παγετώνες απέναντι στη βαρύτητα που τους τραβά προς τον ωκεανό.

Το κρίσιμο σημείο ευαλωτότητας είναι η «γραμμή γείωσης», όπου ο πάγος μεταβαίνει από τον πυθμένα στη θέση επιπλέοντος παγοραφιού. Η σχετικά θερμή θάλασσα υποσκάπτει τα παγοράφια από κάτω, λεπταίνει τον πάγο και μετακινεί τη γραμμή γείωσης προς το εσωτερικό. Τα παγοράφια διαλύονται και οι παγετώνες πίσω τους επιταχύνουν προς τη θάλασσα.

Ο Hilmar Gudmundsson, παγετωνολόγος στο Πανεπιστήμιο Northumbria, σημειώνει: Καθώς η γραμμή γείωσης προχωρεί προς ολοένα πιο χοντρό πάγο σε μια διαδικασία που ονομάζεται «αστάθεια θαλάσσιου παγοκαλύμματος», «θα υπάρξει πολύ απότομη αύξηση της στάθμης της θάλασσας — και μάλιστα πολύ γρήγορα».

Η κατάρρευση του Larsen B και νέα θεωρητικά μοντέλα

Το 2002, οι επιστήμονες παρακολούθησαν ζωντανά πώς μπορεί να εξελιχθεί αυτή η διαδικασία: Το επιπλέον Larsen B — μια μάζα πάγου στο βόρειο άκρο της Ανταρκτικής σχεδόν όσο το Ρόουντ Άιλαντ — κατέρρευσε μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν μήνα. Λίμνες επιφανειακού λιωμένου νερού άνοιξαν ρωγμές (hydrofracturing), διαλύοντας το μοναδικό φράγμα για τους παγετώνες πίσω του.

Οι παγετώνες άρχισαν να κινούνται μέχρι και οκτώ φορές γρηγορότερα προς τη θάλασσα. Ο Crane Glacier, ένας εξ αυτών, έχασε τις άκρες του μέσα στο 2003 μέσω διαδοχικών καταρρεύσεων. Τι θα συνέβαινε αν κάτι ανάλογο γινόταν στους κολοσσιαίους Thwaites και Pine Island της Δυτικής Ανταρκτικής;

Μελέτες αρχαίων ακτογραμμών αποκάλυψαν ότι ακόμη και εποχές λίγο θερμότερες απ’ ό,τι σήμερα είχαν στάθμες θάλασσας 6 έως 9 μέτρα υψηλότερες από τις σημερινές.

Οι Robert DeConto και David Pollard, βασισμένοι στις καταρρεύσεις Larsen B και στους αποκοπτόμενους παγετώνες της Γροιλανδίας, ανέπτυξαν νέο θεωρητικό μοντέλο κατάρρευσης του καλύμματος. Το μοντέλο τους προέβλεψε μελλοντικό λιώσιμο σύμφωνο με τις γεωλογικές ενδείξεις για αρχαία επίπεδα θαλάσσης.

Η μελέτη τους του 2016 παρουσίασε σενάρια σχεδόν ασύλληπτης ταχύτητας απώλειας πάγου και ανόδου της στάθμης. Στη διαδικασία MICI («αστάθεια θαλάσσιου παγωμένου γκρεμού»), όταν οι γκρεμοί ξεπερνούν τα 90 μέτρα ύψος, καταρρέουν αλυσιδωτά αποκαλύπτοντας όλο και περισσότερη μάζα — οδηγώντας σε επιτάχυνση της υποχώρησης. Το μοντέλο πρότεινε ότι μόνο ο πάγος της Ανταρκτικής (χωρίς προσθήκη Γροιλανδίας ή θερμικής διαστολής) μπορεί να ανεβάσει τα νερά πάνω από ένα μέτρο ως το 2100.

Σε ενημερωμένη έκδοση του 2021, ενσωματώνοντας νέους παράγοντες στα μοντέλα τους, ο DeConto μείωσε τις προβλέψεις σε κάτω των 40 εκατοστών έως το τέλος του αιώνα ακόμη και υπό υψηλές εκπομπές — όμως εξακολουθεί να πιστεύει στη βασική ιδέα MICI: «Βασίζεται σε θεμελιώδεις φυσικές αρχές που δύσκολα αμφισβητούνται».

Μηχανισμοί που φρενάρουν την υποχώρηση

Mετά τη μελέτη του 2016, οι επιστήμονες άρχισαν να εξετάζουν αν τόσο ψηλοί γκρεμοί πάγου μπορούν πράγματι να καταρρεύσουν ανεξέλεγκτα. Πολλοί εντόπισαν λόγους σκεπτικισμού.

Ο Jeremy Bassis, ειδικός στη μηχανική θραύσης στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, συμφωνεί πως αν εκτεθούν αρκετά ψηλοί γκρεμοί μετά την κατάρρευση των παγοραφιών (όπως στο Larsen B), αυτοί όντως υποκύπτουν στο βάρος τους — όπως τα κτίρια δεν μπορούν να είναι υπερβολικά ψηλά. Όμως πολλοί αμφισβητούν αν τέτοιου τύπου κατάρρευση έχει παρατηρηθεί ποτέ στη φύση ή αν υπάρχουν μηχανισμοί σταθεροποίησης.

Ο Mathieu Morlighem, επικεφαλής μελέτης του 2024 από το Dartmouth College, εντόπισε δύο τέτοιους μηχανισμούς: Πρώτον, όταν ένας νέος γκρεμός πέφτει, ο πίσω πάγος τεντώνεται και λεπταίνει γρήγορα — έτσι μειώνεται το ύψος των επόμενων γκρεμών. Δεύτερον, καθώς ο παγετώνας κινείται μπροστά αντικαθιστά τον χαμένο πάγο, φρενάροντας την αλυσιδωτή κατάρρευση.

Mία άλλη μελέτη, αμφισβητώντας επίσης το σενάριο MICI, έδειξε ότι όταν σπάει ο πάγος σχηματίζεται ένα πυκνό μίγμα μικρών κομματιών (mélange), που λειτουργεί προσωρινά σαν φράγμα σταθεροποίησης στους γκρεμούς.

Το υπόβαθρο βράχου κάτω από τον πάγο επίσης φαίνεται σημαντικό:

Ο Frederick Richards, γεωδυναμικός στο Imperial College London, εξηγεί ότι όταν λιώνουν οι παγετώνες το έδαφος ανασηκώνεται σαν στρώμα απαλλαγμένο από βάρος – μια διαδικασία που θεωρούνταν πολύ αργή για να επηρεάζει άμεσα την κατάσταση εδώ και αιώνες. Όμως νέα δεδομένα GPS δείχνουν πως αυτή η ανάδυση γίνεται μέσα σε δεκαετίες ή ακόμη και χρόνια.

Aν ο πάγος λιώνει σχετικά αργά, τότε ο βράχος προλαβαίνει να ανασηκώνεται μαζί με τον πάγο μειώνοντας την έκθεση στο νερό· αν όμως έχουμε ταχεία κατάρρευση τύπου MICI, τότε η Γη δεν προλαβαίνει – κι έτσι το αναδυόμενο υπόβαθρο ωθεί περισσότερο λιωμένο νερό στους ωκεανούς αυξάνοντας περαιτέρω τη στάθμη.

Η “ανήσυχη” Γη επηρεάζει επίσης τις εκτιμήσεις για αρχαίες στάθμες:

Μελέτη του 2023, επίσης υπό τον Richards, έδειξε πως οι ακτές της Αυστραλίας πριν τρία εκατομμύρια χρόνια είχαν επηρεαστεί σημαντικά από κινήσεις του μανδύα της Γης· λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις κινήσεις μειώνονται οι εκτιμήσεις για τις τότε στάθμες – γεγονός που ίσως δικαιώνει πιο συντηρητικά μοντέλα υποχώρησης σήμερα.

Ο DeConto αντιπαραθέτει ως ισχυρή ένδειξη υπέρ της MICI την εμπειρία Larsen B:

Mόλις χάθηκε το φράγμα για τον Crane Glacier μετά την κατάρρευση Larsen B στη Γροιλανδία, ο πάγος αποκολλήθηκε πιο γρήγορα απ’ ό,τι μπορούσε να αναπληρωθεί – «πολύ ισχυρή ένδειξη πως η θραύση μπορεί να ξεπεράσει τη ροή».

Aπό το χτες στο αύριο – Τι δείχνουν οι παρατηρήσεις σήμερα;

O Ted Scambos, παγετωνολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Μπόλντερ θυμάται: Όταν ξεκίνησα την καριέρα μου αναρωτιόμασταν αν η Ανταρκτική μεγαλώνει ή μικραίνει». Η IPCC θεωρούσε ότι μέχρι τέλους του αιώνα ο πάγος θα παραμείνει σταθερός επειδή περισσότερες χιονοπτώσεις λόγω αύξησης θερμοκρασίας αντιστάθμιζαν τις απώλειες λόγω λιώσιμου.

Aυτό άλλαξε μετά την κατάρρευση Larsen B: Οι επιστήμονες συμφώνησαν πως ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη σημαντική απώλεια πάγου. Παρατηρήσεις δορυφόρων έδειξαν πως μεγάλοι παγετώνες όπως οι Pine Island και Thwaites κινούνται πλέον πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι προηγουμένως· ήδη από τη δεκαετία του ’90 είχε αρχίσει σταθερή υποχώρηση μεγάλου μέρους των δυτικών παγετώνων.

«Για πρώτη φορά είχαμε αρκετές παρατηρήσεις ώστε να πούμε: κοιτάξτε – αυτές οι γραμμές γείωσης υποχωρούν κάθε χρόνο», λέει ο Morlighem.

Aυτό δείχνει πως οι συγκεκριμένοι παγετώνες είναι καταδικασμένοι στην εξαφάνιση· «Θεωρητικά αν σταματούσαμε τώρα το λιώσιμο ίσως σώζονταν – αλλά πρακτικά αυτό είναι αδύνατον», προσθέτει.

Kίνδυνοι όχι μόνο κάτω αλλά κι επάνω στον πάγο

Eνώ συχνά συζητούμε τι κάνει η θάλασσα κάτω από τα παγοράφια,ορισμένοι επιστήμονες ανησυχούν πλέον περισσότερο για όσα συμβαίνουν στην επιφάνεια λόγω αύξησης της θερμοκρασίας του αέρα:

Ο Nicholas Golledge, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Victoria Wellington βλέπει σήμερα τη Δυτική Ανταρκτική ως νέα Γροιλανδία – εκεί όπου έχει ήδη χαθεί μεγάλο μέρος ευάλωτου στη θάλασσα πάγου κι επικρατεί λιώσιμο στην επιφάνεια λόγω ζέστης· αυτή η διαδικασία ίσως παίξει μεγαλύτερο ρόλο στην Ανταρκτική απ’ όσο δείχνουν πολλά σημερινά μοντέλα.

O Jonny Kingslake, γεωλόγος στο Columbia University συμπληρώνει πως αυτές οι διεργασίες υπερ-απλουστεύονται ή αγνοούνται στα αριθμητικά μοντέλα· έτσι πιθανόν υποτιμάται ο κίνδυνος υποχώρησης επειδή δεν λαμβάνεται υπόψη πώς διεισδύει νερό στις σχισμές – κάτι που συνέβαλε στην κατάρρευση Larsen B κι αποτελεί πρόδρομο αστάθειας τύπου MICI σύμφωνα με DeConto.

Aνάλογα με τις μελλοντικές εκπομπές αερίων,η IPCC προβλέπει πλέον άνοδο μισού έως ενός μέτρου μέχρι το 2100 συνολικά (λιώσιμο + θερμική διαστολή). Aν όμως ισχύει πλήρως η MICI αυτό μπορεί σχεδόν να διπλασιαστεί μόνο λόγω Ανταρκτικής.
«Υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα γύρω από αυτές τις διαδικασίες», σημειώνει ο Robert Kopp (Rutgers University). «Το μόνο σίγουρο είναι πως όσο περισσότερο διοξείδιο άνθρακα εκπέμπουμε τόσο αυξάνει ο κίνδυνος».

Σύμφωνα με τον Bassis:

«Είτε μέσω MICI είτε μέσω αστάθειας καλύμματος γενικά — μέχρι το 2100 θα μιλάμε για μια ακτογραμμή πολύ διαφορετική απ’ όσα γνωρίσαμε».

Ο Γιώργος Τσιάνος -στο πλαίσιο του ρόλου του- ως γιατρός αποστολής στη Ανταρκτική, κολύμπησε στα παγωμένα νερά του Νότιου Ωκεανού. Η πολυεθνική αποστολή βρέθηκε τον τελευταίο μήνα στη δυτική Ανταρκτική για να παρατηρήσει και να καταγράψει τους παγετώνες και τα παγόβουνα, την ζωή στη θάλασσα και στη στεριά, αλλά και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην απομονωμένη και απομακρυσμένη Ήπειρο. Και συνεχίζει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Επιπλέον, αναλογιζόμενος ότι έχω βιώσει από κοντά τους παγετώνες στα Ιμαλάια και συγκεκριμένα στην περιοχή του Έβερεστ και παρατηρώντας τώρα, πάλι, τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στους παγετώνες της Ανταρκτικής και τα περιβάλλοντα στοιχεία της, δεν υπήρχαν περιθώρια μέσα μου να μην συνεχίσω να προβληματίζομαι, να μην ανησυχήσω, αλλά και να μην θέλω να κινητοποιηθώ, να είμαι κομμάτι μιας αλλαγής που είναι πια επιτακτική. Θέλω να διατηρήσω την αισιοδοξία μου και την πίστη μου στον άνθρωπο».

Ο Γιώργος Τσιάνος, μετέφερε σε αυτόν τον ιδιαίτερο τόπο την ιατρική του εξειδίκευση. Ειδικεύεται στην ιατρική αποστολών και είναι επίσης φυσιολόγος με ερευνητικό ενδιαφέρον στην ανταπόκριση και απόδοση του ανθρώπινου οργανισμού σε αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες. Το αθλητικό βιογραφικό του έχει πολυδιάστατη δράση, αλλά πρωτίστως προέρχεται από τον χώρο της κολύμβησης με εξειδίκευση στην μαραθώνια κολύμβηση ανοιχτής θάλασσας. Πρωταθλητής Ελλάδος με συμμετοχές σε παγκόσμια πρωταθλήματα κολύμβησης ανοιχτής θάλασσας, έχει επιτυχώς κολυμπήσει και τον διάπλου της Μάγχης με τον γρηγορότερο χρόνο παγκοσμίως την χρονιά διάσχισής της. Πριν μερικά χρόνια έγινε ο πρώτος άνθρωπος στην ιστορία που διέσχισε κολυμπώντας non-stop το ανοιχτό Αιγαίο Πέλαγος από την Πελοπόννησο στην Κρήτη.

Στη διάρκεια της αποστολής, και σε συνεργασία με τον καθηγητή και διευθυντή του εργαστηρίου φυσιολογίας FAME LAB του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ανδρέα Φλουρή, κατέγραψαν για πρώτη φορά και αποκόμισαν επιστημονικά δεδομένα της ανθρώπινης φυσιολογίας κατά τη διάρκεια κολύμβησης στις υδάτινες συνθήκες της Ανταρκτικής. Μαζί έχουν μελετήσει και ερευνήσει την ανθρώπινη φυσιολογία και σε άλλες αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως στο όρος Έβερεστ, το οποίο ο Γιώργος Τσιάνος έχει ανέβει δύο φορές, και στην έρημο Σαχάρα κατά τη διάρκεια του πλέον απαιτητικού υπερμαραθωνίου αγώνα δρόμου σε συνθήκες ερήμου. Ο Γιώργος Τσιάνος βρίσκεται στον δρόμο της επιστροφής και αναμένεται σύντομα να περιγράψει τόσο όσα βίωσε στην διάρκεια της αποστολής, όσο και την μοναδική εμπειρία της κολύμβησης στα παγωμένα νερά της Ανταρκτικής. Τέλος, η συμμετοχή του στην αποστολή είχε την στήριξη του δανέζικου ομίλου Κλινικής και Ρυθμιστικής επιστήμης, Evnia, του οποίου είναι ο Διευθύνων Ιατρικός Σύμβουλος. Περισσότερες πληροφορίες για τη δράση του στην ιστοσελίδα georgiostsianos.com

Πηγή: ΑΠΕ

Και αυτό επειδή το ένα από τα δύο παγόβουνα που αποκολλήθηκαν από την Ανταρκτική έχει το μέγεθος του Λονδίνου και το άλλο, ακόμα μεγαλύτερο, το μέγεθος της Κορνουάλης. Και τα δύο παρακολουθούνται στενά από Βρετανούς επιστήμονες.

Σύμφωνα με την Daily Mail, υπάρχει έκδηλη ανησυχία ότι τα παγωμένα μεγαθήρια παρασύρονται προς περιοχές όπου θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη ναυτιλία, την αλιεία και την άγρια ζωή.

Το τεράστιο Α81, το οποίο έχει μέγεθος όσο η πρωτεύουσα της Αγγλίας, το Λονδίνο, απελευθερώθηκε από την παγοκρηπίδα Brunt της Ανταρκτικής στα τέλη Ιανουαρίου και μόλις φωτογραφήθηκε από αέρος για πρώτη φορά.

Ανταρκτική: Παγόβουνο σαν «τεράστια σιδερώστρα»!

Ο παγετωνολόγος, δρ Όλιβερ Μαρς, που επέστρεψε από τον ερευνητικό σταθμό Halley της Βρετανικής Ανταρκτικής Έρευνας (BAS), δήλωσε: «Αυτή ήταν μία αποκόλληση που ξέραμε ότι θα συνέβαινε».

«Η BAS παρακολουθεί την παγοκρηπίδα Brunt και τις ρωγμές που σχηματίζονται σε αυτήν για περισσότερο από μία δεκαετία.

«Από τότε που οι παγετωνολόγοι παρατήρησαν για πρώτη φορά τη διεύρυνση του Chasm-1 το 2012, οι επιστημονικές και επιχειρησιακές ομάδες της BAS ανέμεναν το γεγονός της αποκόλλησης.

Μια άλλη ερευνητική ομάδα έχει προσεγγίσει το A76A, μέρος του παγόβουνου A76 που προέκυψε από την αποκόλληση από την παγοκρηπίδα Filchner-Ronne στα μέσα Μαΐου 2021.

Καθώς ταξίδευε βόρεια της Ανταρκτικής, το A76 έσπασε σε τρία κομμάτια, το μεγαλύτερο από τα οποία ονομάζεται A76A και έχει σχήμα που μοιάζει κάπως με «τεράστια σιδερώστρα»!

Με μήκος 135 χιλιόμετρα και πλάτος 25 χιλιόμετρα, πρόκειται για το μεγαλύτερο πλωτό παγόβουνο στον πλανήτη – τόσο μεγάλο όσο η αγγλική κομητεία της Κορνουάλης, και κατευθύνεται προς το άνοιγμα μεταξύ των βρετανικών υπερπόντιων εδαφών των νησιών Φόλκλαντ και της Νότιας Γεωργίας.

Και στις δύο αυτές περιοχές θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα για την τοπική άγρια ζωή και τους ανθρώπους.

Εάν το παγόβουνο προσαράξει στον ρηχό βυθό, θα μπορούσε να καταστρέψει την πανίδα σε ολόκληρο τον πυθμένα και να διαταράξει τα ωκεάνια ρεύματα και τις διαδρομές τροφοληψίας της τοπικής άγριας ζωής.

Ανταρκτική: Το εφιαλτικό σενάριο

Τεράστια παγόβουνα όπως αυτά τα δύο μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες για να λιώσουν και να εξαφανιστούν, οπότε θα αποτελούν δυνητική απειλή για αρκετό καιρό ακόμα.

Το Α81 απελευθερώθηκε όταν μία μεγάλη ρωγμή στον πάγο, που ονομάζεται Chasm-1, επεκτάθηκε σε ολόκληρη την παγοκρηπίδα. Τώρα πλέει περίπου 150 χιλιόμετρα μακριά από το σημείο απ’ όπου ξεκίνησε, αφού περιστράφηκε και κατευθύνθηκε νότια.

Το Α81 αναμένεται να ακολουθήσει τα βήματα προηγούμενων παγόβουνων που παρασύρθηκαν από το ισχυρό παράκτιο ρεύμα της Ανταρκτικής προς τα δυτικά.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι οι πάγοι της Ανταρκτικής περιέχουν το 70% του παγκόσμιου γλυκού νερού και αν έλιωναν λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, η παγκόσμια στάθμη της θάλασσας θα ανυψωνόταν τουλάχιστον κατά 56 μέτρα!

Το παγόβουνο, μεγέθους 1.550 τετραγωνικών χιλιομέτρων, αποκολλήθηκε όταν παλίρροια διεύρυνε μια προϋπάρχουσα ρωγμή στον πάγο, την αποκαλούμενη Chasm-1.

Το φαινόμενο αυτό δεν οφείλεται στην κλιματική αλλαγή, μολονότι η περιοχή απειλείται από την υπερθέρμανση του πλανήτη, σύμφωνα με την Βρετανική Επιθεώρηση Ανταρκτικής (BAS).

Το παγόβουνο, μεγέθους 1.550 τετραγωνικών χιλιομέτρων, αποκολλήθηκε την Κυριακή, γύρω στις 21.00-22.00 (ώρα Ελλάδας) όταν η παλίρροια διεύρυνε μια προϋπάρχουσα ρωγμή στον πάγο, την αποκαλούμενη Chasm-1, ανέφερε η BAS, ένας οργανισμός που ασχολείται με την έρευνα των πολικών περιοχών.

Πριν από δύο χρόνια, ένα παγόβουνο περίπου του ίδιου μεγέθους είχε σχηματιστεί στην ίδια ζώνη, την αποκαλούμενη Τράπεζα Πάγου Μπραντ, όπου βρίσκεται ο βρετανικός ερευνητικός σταθμός Χάλι Στ΄.

Οι παγετωνολόγοι, που βρίσκονται στην περιοχή από τον Νοέμβριο μέχρι τον Μάρτιο, παρατηρούν εδώ και περίπου 10 χρόνια την εξέλιξη των ρωγμών στον πάγο. Το 2016 η BAS αποφάσισε να μετακινήσει κατά 20 χιλιόμετρα τον σταθμό Χάλι Στ΄, φοβούμενη ότι επειδή λιώνουν οι πάγοι μπορεί να βρεθεί να πλέει πάνω σε κάποιο παγόβουνο.

«Η αποκόλληση αυτή ήταν αναμενόμενη και συνιστά μια φυσιολογική συμπεριφορά της Τράπεζας Πάγου Μπραντ. Δεν συνδέεται με την κλιματική αλλαγή», εξήγησε ο επιστήμονας, ειδικός στους πάγους, Ντόμινικ Χότζον.

Η Ανταρτική υφίσταται τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και πέρσι καταγράφηκαν εκεί θερμοκρασίες ρεκόρ. Το 2021, το πλήρες λιώσιμο ενός παγόβουνου, σε απόσταση 4.000 χιλιομέτρων από το σημείο απ’ όπου αποκολλήθηκε το 2017, ελευθέρωσε περισσότερους από 150 δισεκατομμύρια τόνους γλυκού νερού, κάτι που ανησύχησε τους επιστήμονες γιατί δεν γνώριζαν ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις στο εύθραυστο οικοσύστημα της περιοχής.

Το πλοίο είχε παγιδευθεί στον πάγο επί μήνες προτού βυθιστεί το 1915, αναγκάζοντας τον Σάκλετον και τους άνδρες του να επιχειρήσουν μια εκπληκτική απόδραση με τα πόδια και με μικρές βάρκες.

Τα βίντεο που δημοσιοποιήθηκαν δείχνουν ότι τα απομεινάρια της Καρτερίας βρίσκονται σε εξαιρετικά καλή κατάσταση.

Παρόλο που βρίσκεται 3 χιλιόμετρα κάτω από τη θάλασσα για πάνω από έναν αιώνα, το πλοίο μοιάζει ακριβώς όπως ήταν την ημέρα του Νοεμβρίου όταν βυθίστηκε, σημειώνει τo ΒΒC.

«Χωρίς καμία υπερβολή, αυτό είναι το καλύτερο ξύλινο ναυάγιο που έχω δει ποτέ – μακράν», είπε ο θαλάσσιος αρχαιολόγος Mensun Bound, ο οποίος συμμετείχε στην αποστολή ανακάλυψης και πλέον έχει εκπληρώσει τη μεγαλύτερη φιλοδοξία του στην σχεδόν 50χρονη καριέρα του.

«Είναι όρθιο, περήφανο στον βυθό, άθικτο και σε εξαιρετική κατάσταση συντήρησης», είπε στο BBC News.
Το ίδιο το ναυάγιο είναι χαρακτηρισμένο μνημείο σύμφωνα με τη διεθνή συνθήκη της Ανταρκτικής και δεν πρέπει να διαταραχθεί με κανέναν τρόπο. Επομένως, κανένα φυσικό αντικείμενο δεν έχει βγει στην επιφάνεια.

Η «Καρτερία» είχε αποπλεύσει από το Μπουένος Αϊρες το πρωί της 26ης Οκτωβρίου 1914 για το τελευταίο λιμάνι που θα έπιανε, το έρημο νησί της Νότιας Γεωργίας, έξω από τη νότια άκρη της Νότιας Αμερικής.

Στην πραγματικότητα, η αποστολή είχε ξεκινήσει νωρίτερα, από τη Βρετανία, και δεν είχε αρχίσει καλά: το καλοκαίρι του 1914, την ίδια ακριβώς ημέρα που ο Γεώργιος Ε΄ έδινε στον σερ Ερνεστ Σάκλετον τη βρετανική σημαία για να την πάρει μαζί του με την Αυτοκρατορική Διανταρκτική Αποστολή, η Βρετανία κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία. Ηταν το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και ο δεινός εξερευνητής, παρότι είχε γυρίσει τον κόσμο ανάποδα για να εξασφαλίσει τις απαραίτητες χορηγίες και κάθε είδους εξοπλισμό (όπως και τους 27 άνδρες του πληρώματος ), συνειδητοποίησε ότι ίσως θα έπρεπε να εγκαταλείψει το μεγαλεπήβολο σχέδιό του.

Αφού συμφώνησαν τα μέλη της αποστολής, έθεσαν στη διάθεση του Βασιλικού Πολεμικού Ναυτικού τους εαυτούς τους και την «Καρτερία». Ομως οι βρετανικές Αρχές τούς αποδέσμευσαν – ο ίδιος ο Τσώρτσιλ, Πρώτος Λόρδος του Ναυαρχείου τότε, δήλωσε ότι «η κυβέρνηση επιθυμούσε η αποστολή να προχωρήσει κανονικά», όπως και έγινε, για να εξελιχθεί «στη μεγαλύτερη όλων των ανθρώπινων περιπετειών στην Ανταρκτική», μια δραματική ιστορία επιβίωσης για τον ίδιο τον Σάκλετον και τους άνδρες του πληρώματος.

Αυτή ήταν η τρίτη φορά που ο Σάκλετον βρέθηκε στην παγωμένη ήπειρο. Η πρώτη ήταν το 1901 ως μέλος της Εθνικής Διανταρκτικής Αποστολής, επικεφαλής της οποίας ήταν ο διάσημος Ρόμπερτ Σκοτ, ο οποίος πέτυχε τη βαθύτερη διείσδυση μέσα στην ήπειρο για την εποχή του. Το 1907 ο Σάκλετον τέθηκε επικεφαλής της πρώτης αποστολής που είχε θέσει ως προορισμό της τον Νότιο Πόλο. Πλησίασε στα 97 μίλια (περ. 160 χλμ.), αλλά αναγκάστηκε να εγκαταλείψει εξαιτίας της έλλειψης τροφίμων, ενώ το ταξίδι της επιστροφής ήταν μια αγωνιώδης κούρσα με τον θάνατο.

Με τον Νότιο Πόλο κατακτημένο, ο Σάκλετον έβαλε έπειτα στόχο το πέρασμα της ηπείρου από άκρη σε άκρη. Η αγωνιώδης αυτή υπερπροσπάθεια θα καταλήξει σε αποτυχία: η «Καρτερία» κυριολεκτικά θα καταξεσκιστεί από τους πάγους. Ο Σάκλετον έδωσε διαταγή στους ναυτες τους να εγκαταλείψουν το πλοίο για να ξεκινήσει μια πραγματική οδύσσεια σε ένα από τα πλέον εχθρικά, αφιλόξενα, σχεδόν εξωγήινα, μέρη του πλανήτη.

Το όρος Βίνσεν αποτελεί μια από τις επτά υψηλότερες κορυφές του κόσμου και η αποστολή του προγράμματος Seven Summits ξεκινά στις αρχές Δεκεμβρίου. H ελληνική αποστολή έχει τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

«Ως ορειβάτης θέλω κάνω την αποστολή μου να σημαίνει κάτι για όλο τον κόσμο. Να βάλω κι εγώ το δικό μου λιθαράκι σε αυτή την προσπάθεια. Για μένα έχει πολύ μεγάλη σημασία η ενημέρωση και η επικοινωνία. Η αποστολή ξεκινά σε ένα μήνα. Οι προηγούμενες αποστολές ήταν πιο προσωπικές. Τώρα αισθάνομαι το “βάρος” ότι πρέπει να ανταπεξέλθω, γιατί μεταφέρω αυτό το σημαντικό μήνυμα», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Βανέσα Αρχοντίδου.

Φώφη Γεννηματά: Η πρώτη ανάρτηση του συζύγου της μετά τον θάνατό της

Το ζήτημα της Κλιματικής Αλλαγής θα συζητηθεί εκτενώς στη Διάσκεψη του ΟΗΕ στην Γλασκώβη, η οποία ξεκινά αύριο, Κυριακή 31 Οκτωβρίου. Διακόσιες χιλιάδες εκπρόσωποι, από 195 χώρες, θα επιχειρήσουν να βρουν λύσεις και να επιλύσουν τις διαφορές των χωρών. Ωστόσο, κάτι τέτοιο μοιάζει με…βουνό, σύμφωνα με το αμερικανικό περιοδικό Time. Οι περιορισμοί λόγω της πανδημίας αλλά και τα αυξημένα κόστη αποτρέπουν αρκετούς εκπροσώπους χωρών να παραβρεθούν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έτσι, η ευαισθητοποίηση όλο και περισσότερων πολιτών κρίνεται απαραίτητη.

«Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα είναι αυτή τη στιγμή ένα σχετικά καινούριο, αλλά ιδιαίτερα φιλόδοξο και ελπιδοφόρο εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που στόχο έχει να δημιουργήσει ένα κίνημα πολιτών οι οποίοι θα αναλάβουν δράση σε προσωπικό επίπεδο για την Κλιματική Κρίση, για ένα βιώσιμο πλανήτη και για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Στο πλαίσιο της εκστρατείας αναζητούμε πολίτες σε όλο τον κόσμο για να γίνουν πρεσβευτές για το Κλίμα. Οι EU Climate Pact Ambassadors ενημερώνουν, εμπνέουν, οργανώνουν και υποστηρίζουν δράσεις για το Κλίμα στις χώρες, στις πόλεις ακόμα και στις γειτονιές τους. Στηρίζουμε την αποστολή στην Ανταρκτική, γιατί μας μεταφέρει κυριολεκτικά στην ήπειρο που ρυθμίζει το κλίμα ολόκληρου του πλανήτη, καταγράφει το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα και μας εμπνέει να αναλάβουμε δράση», επεσήμανε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Κωνσταντίνος Μαχαίρας, Εθνικός Συντονιστής στην Ελλάδα για το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα.

Η Βανέσα Αρχοντίδου, μητέρα δυο παιδιών, έχει ανέβει στις έξι από τις επτά υψηλότερες κορυφές των ηπείρων του κόσμου και είναι μέλος της πρώτης ελληνικής γυναικείας ομάδας που ανέβηκε το Μάιο του 2019 το Έβερεστ. «Βρέθηκα στα πιο δυσπρόσιτα μέρη του πλανήτη, σε περιοχές που λίγα ανθρώπινα πόδια έχουν φτάσει…όμως το footprint, το αποτύπωμα του ανθρώπου στη φύση ήταν παντού και είδα με τα μάτια μου ότι έχει ήδη αρχίσει να δημιουργεί ανεπανόρθωτες ζημιές. Οι παγετώνες λιώνουν με γοργούς ρυθμούς, οι καιρικές συνθήκες είναι πλέον απρόβλεπτες και η ρύπανση από τις ανθρώπινες δραστηριότητες έχει φτάσει ακόμη και στις πιο παρθένες περιοχές», περιγράφει η Β. Αρχοντίδου. Στο πλευρό της η Ελληνίδα αλπινίστρια, εκτός από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει την υποστήριξη γυναικείων οργανισμών όπως το iforU, τη MeXOXO, το θεσμό των Greek International Women Awards (GIWA), που στοχεύουν στην κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη των γυναικών. Παράλληλα, παροτρύνουν τις γυναίκες να δράσουν ως ηγέτες και φορείς της αλλαγής.

«Ηγεσία, σημαίνει ομαδικότητα, αλληλοϋποστήριξη και συμμετοχή. Το iforU, ως οργανισμός ενδυνάμωσης της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας δεν θα μπορούσε να μην υποστηρίξει τη συγκεκριμένη ενέργεια μέσω της δικτύωσης. Κάθε βήμα της Βανέσας προς την κορυφή της Ανταρκτικής, αντικατοπτρίζει, κάθε μια γυναίκα, μητέρα, σύζυγο, επιχειρηματία, φίλη, που προσπαθεί να κατακτήσει την δική της κορυφή», τόνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του iforU, Δανάη Μπεζεντάκου. Η αποστολή η οποία θα διαρκέσει ένα μήνα, αναμένεται να ολοκληρωθεί διασχίζοντας με σκι τα τελευταία 111 χιλιόμετρα, μέχρι τον Νότιο Πόλο.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το παγόβουνο, με την ονομασία Α-76, έχει περίπου 170 χιλιόμετρα μήκος και 25 χιλιόμετρα πλάτος και συνολικό εμβαδό 4.320 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Αποκολλήθηκε στη θάλασσα Ουέντελ, σύμφωνα με χθεσινή ανακοίνωση της Υπηρεσίας.

Ισραήλ: Καταστράφηκαν 90 χλμ. τούνελ της Χαμάς στη Γάζα

Αρχικά το παγόβουνο εντοπίστηκε από την British Antarctic Survey (BAS), έναν βρετανικό οργανισμό ερευνών για τις πολικές περιοχές.

Μέχρι πρότινος το μεγαλύτερο παγόβουνο ήταν το Α-23Α, το οποίο είχε μέγεθος 3.380 τετραγωνικά χιλιόμετρα και περιπλανιόταν στη θάλασσα Ουέντελ, σύμφωνα με την ESA.

Η ανακάλυψη έγινε στη διάρκεια μιας εξερεύνησης, όταν -για άλλο λόγο- οι επιστήμονες τρύπησαν τους πάγους σε βάθος 900 μέτρων στη νοτιοανατολική Θάλασσα Γουέντελ. Σε απόλυτο σκοτάδι και σε θερμοκρασίες μείον 2,2 βαθμών Κελσίου, πολύ λίγα ζώα έχουν ποτέ βρεθεί.

Έρευνα ΠΟΥ: Περιπλέκεται το μυστήριο με την προέλευση του κοροναϊού (vid)

Οι ερευνητές από τέσσερις χώρες (Βρετανία, Αυστραλία. Ν.Ζηλανδία, ΗΠΑ) έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό “Frontiers in Marine Science”. Ο επικεφαλής επιστήμων δρ Χάου Γκρίφιθς της Βρετανικής Ανταρκτικής Αποστολής δήλωσε ότι «η ανακάλυψη είναι ένα από αυτά τα τυχαία περιστατικά που ωθούν τις ιδέες μας σε διαφορετική κατεύθυνση και μας δείχνουν ότι η θαλάσσια ζωή στην Ανταρκτική είναι απίστευτα ιδιαίτερη και εντυπωσιακά προσαρμοσμένη σε ένα παγωμένο κόσμο».

«Η ανακάλυψη μας εγείρει πολλά περισσότερα ερωτήματα από όσα απαντά, όπως πώς βρέθηκαν εκεί κάτω. Τι τρώνε, πόσο καιρό βρίσκονται εκεί και πόσο συχνή είναι η ύπαρξη τους στο βυθό. Είναι άραγε τα ίδια είδη που βλέπουμε έξω από τις παγονησίδες ή ένα νέο είδος; Και τι θα συμβεί σε αυτές τις κοινότητες αν η παγονησίδα καταρρεύσει;», πρόσθεσε.

Οι επιπλέοντες πάγοι πέριξ της Ανταρκτικής αποτελούν το μεγαλύτερο ανεξερεύνητο οικοσύστημα στο Νότιο Ωκεανό. Καλύπτουν μια έκταση άνω του ενάμισι εκατομμυρίου τετραγωνικών χιλιομέτρων, όμως μόνο μια περιοχή όσο ένα γήπεδο του τένις έχει μελετηθεί μέχρι σήμερα μέσω οκτώ παγοτρήσεων που έχουν γίνεi. Προηγούμενες μελέτες είχαν βρει κάτω από τις ανταρκτικές παγονησίδες μερικά μικρά ψάρια, σκουλήκια, μέδουσες και κριλ.

Μέχρι στιγμής οι επιστήμονες έχουν μόνο βιντεοσκοπήσει τα παράξενα πλάσματα που ανακάλυψαν και δεν έχουν ακόμη τα κατάλληλα μέσα για να συλλέξουν δείγματα των οργανισμών αυτών, κάτι καθόλου εύκολο σε τέτοιο βάθος στη συγκεκριμένη περιοχή. «Για να απαντήσουμε τα ερωτήματα μας, πρέπει να βρούμε ένα τρόπο να φθάσουμε κοντά σε αυτά τα ζώα και στο περιβάλλον τους, που βρίσκεται κάτω από 900 μέτρα πάγου, 260 χιλιόμετρα μακριά από τα πλοία όπου βρίσκονται τα εργαστήρια μας. Αυτό σημαίνει ότι, ως πολικοί επιστήμονες, θα πρέπει να βρούμε νέους και καινοτόμους τρόπους», δήλωσε ο Γκρίφιθς.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ