Της Ρούλας Σκουρογιάννη

Με αφορμή αυτό το σημαντικό ερευνητικό συμπέρασμα, ότι δηλαδή τα Τ-κύτταρα αποτελούν ένα επιπλέον μηχανισμό ανοσίας και θεωρείται ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανοσία έναντι του ιού, το libre ρώτησε κατά την ενημέρωση από το υπουργείο Υγείας για την πορεία της πανδημίας την αναπληρώτρια υπουργό Υγείας, Μίνα Γκάγκα, και τον Επίκουρο Καθηγητή Επιδημιολογίας και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων, Γκίκα Μαγιορκίνη, εάν είναι μετρήσιμα τα δεδομένα  σχετικά με την προστασία που παρέχουν τα Τ-κύτταρα στα εμβολιασμένα άτομα.

«Η Τ-κυτταρική ανοσία είναι πολύ σημαντικό κομμάτι της ανοσίας, που αφορά τη νόσο Covid-19», επεσήμανε ο κ. Μαγιορκίνης.

«Αλλά συνήθως η Τ-κυτταρική ανοσία δεν οδηγεί στην λεγόμενη αποστειρωτική ανοσία. Δηλαδή, συνήθως δεν είναι πρώτης γραμμής. Γιατί τα Τ-κύτταρα δεν κυκλοφορούν στο αναπνευστικό επιθήλιο. Υπάρχουν άλλου είδους κύτταρα που υπάρχουν στο αναπνευστικό επιθήλιο και δεν είναι ακριβώς Τ.

Σε κάθε περίπτωση, βοηθάει στο να μην εξελιχθεί η νόσος σε πιο βαριά κατάσταση. Είναι εξαιρετικά σημαντικό κομμάτι και αυτό που είναι που παραμένει, φαίνεται, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και για αυτό όταν περάσει κάποιο χρονικό διάστημα και πέσουν ακόμα και τα αντισώματα στον οργανισμό μας, υπάρχει μια σημαντική προστασία.

Σχετικά με την ερώτηση αν υπάρχει τρόπος να μετρηθεί, υπάρχουν τεστ κυτταρικής ανοσίας, ωστόσο να ξέρετε ότι αυτά δεν είναι προτυποποιημένα, ώστε να προσφέρονται στην καθημερινή κλινική πράξη. Είναι εργαλεία που χρησιμοποιούνται κυρίως στις έρευνες. Υπάρχουν, πάντως, κάποιες μέθοδοι με τις οποίες μπορεί να μετρηθεί. Κάποιοι λένε ότι μπορούν να τα μετρήσουν. Εμείς δεν συστήνουμε σε καμία περίπτωση κάποιος να πάει να μετρήσει την Τ-κυτταρική του ανοσία γιατί δεν είναι καθόλου προτυποποιημένη σε αυτή τη φάση. Και δεν νομίζω ότι θα είναι και εύκολο να προτυποποιηθεί για να προσφέρεται στην καθημερινή κλινική πράξη», εξήγησε ο Επίκουρος Καθηγητής Επιδημιολογίας.

Συμφωνώντας με το γνωστό επιδημιολόγο, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Μίνα Γκάγκα, πρόσθεσε ότι «η κυτταρική ανοσία είναι και ένας τρόπος να διεγερθούν καλύτερα η χυμική ανοσία, δηλαδή και τα Β-κύτταρα και τα αντισώματα να γίνουν πιο γρήγορα σε επαναμόλυνση.

Οπότε αυτό είναι πολύ σημαντικό και νομίζω ότι αυτό βλέπουμε, το ξέρουμε από την πράξη, αν θέλετε, ότι όταν είμαστε εμβολιασμένοι ή έχουμε έρθει σε επαφή με ένα μικρόβιο ή έναν ιό, η επόμενη λοίμωξη είναι συνήθως πιο εύκολη.

Και αυτό το νόημα έχει. Δηλαδή, ο οργανισμός με την ανοσοποίηση μαθαίνει να αντιδρά πιο γρήγορα. Είναι σαν να έχει κάνει μία άσκηση πριν και για αυτό και έχει πολύ μεγάλη σημασία. Και φάνηκε ότι σε αυτόν τον κοροναϊό, η τρίτη δόση είναι αυτή που κάνει ακόμα καλύτερα αυτή την άσκηση που κάνει ο οργανισμός μας για να μπορεί να αναγνωρίζει τον ιό και να τον σταματάει. Για αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό», κατέληξε η κα Γκάγα.

Το εμβόλιο κατά την αρχική κλινική μελέτη φάσης 1 σε ανθρώπους πυροδότησε κυτταρική ανοσία κατά του κοροναϊού.

Το εμβόλιο με την ονομασία CoVac-1 προκαλεί ανοσία σε επίπεδο Τ-λεμφοκυττάρων, μια σημαντική ανοσιακή απόκριση για τον έλεγχο του κορωνοϊού, και μπορεί να βοηθήσει μελλοντικά, ιδιαίτερα τους ανθρώπους με ανοσοανεπάρκειες, οι οποίοι δεν αναπτύσσουν επαρκή αντισώματα μετά τον εμβολιασμό τους.

Μητσοτάκης: Έκτακτο επίδομα για χαμηλοσυνταξιούχους, υγειονομικούς και άτομα με αναπηρία

Πώς λειτουργεί το μονοδοσικό εμβόλιο πεπτιδίων

Τα Τ-κύτταρα παίζουν σημαντικό ρόλο στην καταπολέμηση των παθογόνων μικροοργανισμών όπως οι ιοί, είτε καταστρέφοντας τα μολυσμένα ανθρώπινα κύτταρα, είτε διευκολύνοντας την παραγωγή προστατευτικών αντισωμάτων από τα κύτταρα Β. Η κυτταρική ανοσία είναι ιδιαίτερα σημαντική σε όσους έχουν ανεπάρκεια κυττάρων Β, είτε εκ γενετής είτε μετά από νόσο, όπως π.χ. συμβαίνει σε καρκινοπαθείς, οι οποίοι γι’ αυτό το λόγο κινδυνεύουν περισσότερο από σοβαρή Covid-19 παρά τον πλήρη εμβολιασμό τους μέχρι σήμερα.

Το εμβόλιο CoVac-1 στοχεύει στην πρόκληση -με μια μόνο δόση- μιας μακράς διάρκειας κυτταρικής ανοσίας έναντι του κορονοϊού, η οποία θα μοιάζει -ή και θα υπερτερεί- με εκείνη που αποκτάται λόγω φυσικής ανοσίας μετά από νόσηση. Οι ερευνητές, με επικεφαλής τη δρ Γιουλιάνε Βαλτς του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου του Τίμπινγκεν, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο «Nature», δοκίμασαν το εμβόλιο σε 36 εθελοντές ηλικίας 18 έως 80 ετών, οι οποίοι έκαναν μία δόση.

Μετά από 28 μέρες από τον εμβολιασμό, παρατηρήθηκε ανοσιακή απόκριση κατά του κορωνοϊού σε επίπεδο Τ-κυττάρων σε όλους τους εμβολιασμένους, κάτι που συνέχισε να είναι αισθητό επί τουλάχιστον τρεις μήνες. Διαπιστώθηκε ότι η αναπτυχθείσα κυτταρική ανοσία μετά το νέο εμβόλιο ήταν ανώτερη τόσο εκείνης μετά από λοίμωξη από κορονοϊό (φυσική ανοσία), όσο και αυτής που επιφέρουν τα υπάρχοντα εμβόλια. Επίσης δεν παρατηρήθηκαν σοβαρές παρενέργειες, αλλά μόνο ήπιες.

Η ενεργοποίηση των Τ-κυττάρων κατά του ιού SARS-CoV-2 ήταν ίδια για για όλες τις βασικές παραλλαγές του (Άλφα, Βήτα, Γάμμα και Δέλτα). Οι ερευνητές τόνισαν ότι «το ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας και οι προκαλούμενες αντιδράσεις σε επίπεδο Τ-κυττάρων σε όλους τους συμμετέχοντες στη δοκιμή υποστηρίζουν τη συνέχιση της αξιολόγησης του εμβολίου στη φάση 2», σε ασθενείς με ανεπαρκή αντισώματα.

Της Ρούλας Σκουρογιάννη

Παράλληλα, καθώς η αποτελεσματικότητα της ανοσίας έναντι του SARS–CoV-2 είναι ένα από τα πιο θερμά πεδία βιοϊατρικής έρευνας σχετικά με την νόσο COVID-19, πολλές έρευνες μελετούν εμβολιαστικά σχήματα και συνδυασμούς εμβολίων για να δουν ποιος είναι ο καλύτερος εκείνος συνδυασμός που θα αποδώσει μεγαλύτερη και περισσότερο χρονικό διάστημα.

Πρόσφατα, δημοσιεύτηκαν επιστημονικά συμπεράσματα για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ανοσίας εμβολιασμένων μετά από φυσική νόσο.

Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες έκριναν ότι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η διερεύνηση των ποιοτικών χαρακτηριστικών της ανοσίας που αναπτύσσεται σε άτομα που εμβολιάστηκαν μερικούς μήνες μετά από φυσική νόσο. Φάνηκε, λοιπόν, ότι αυτά τα άτομα έχουν αναπτύξει αντισώματα που εξουδετερώνουν ένα ευρύτερο φάσμα μεταλλαγμένων στελεχών του SARS-CoV-2 από ότι τα αντισώματα που αναπτύσσουν άτομα που έχουν λάβει το κλασικό σχήμα του εμβολιασμού χωρίς προηγούμενη νόσο.

Φαίνεται, μάλιστα, ότι η ποιότητα των αντισωμάτων που αναπτύσσονται από άτομα που πέρασαν τη νόσο και έχουν εμβολιασθεί μπορεί να εξουδετερώσουν ακόμα και πιο απομακρυσμένα είδη κοροναϊών.

Σχετικά με τα συμπεράσματα αυτά και την πρακτική τους χρησιμότητα, αν δηλαδή θα μπορούσαν να μας κατευθύνουν σε κάποιο εμβολιαστικό σχήμα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε υπερανοσία, το libre ρώτησε τον επίκουρο Καθηγητή Επιδημιολογίας και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Γκίκα Μαγιορκίνη.

• «Νομίζω ένα σημαντικό μήνυμα που έρχεται από αυτή τη μελέτη όπου τα άτομα  που νοσήσαν και εμβολιάστηκαν μετά, κάνουν πολύ καλή ανοσία, είναι πόσο σημαντικός είναι ο εμβολιασμός και σε αυτούς που έχουν νοσήσει. Για αυτό το λόγο και προτρέπουμε τους πολίτες που έχουν νοσήσει να πάνε να εμβολιαστούν.  Να μην αισθάνονται ότι καλύπτονται (μόνο από τη νόσηση). Έχουν ένα πλεονέκτημα παραπάνω (με τον εμβολιασμό). Αυτού του είδους η ανοσία (εμβολιασμός μετά τη νόσηση) συγκρίνεται με την τρίτη δόση, με το αποτέλεσμα που επιτυγχάνεται με την τρίτη δόση, και όταν επίσης οι δόσεις είναι αρκετά απομακρυσμένες η μια με την άλλη. Ανάλογα σχήματα έκαναν η Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Φαίνεται, λοιπόν, ότι όταν ακολουθήσει μια δόση μετά το αρχικό σχήμα -δυο με τρεις μήνες μετά- επεκτείνονται τα κύτταρα μνήμης.  Αυτά που «θυμούνται» -να το πω έτσι- την αρχική ανοσία και με αυτό τον τρόπο μπορεί θεωρητικά να κρατήσει η ανοσία για περισσότερα χρόνια. Γενικά, αυτό που βγαίνει ως συμπέρασμα είναι ότι με τις τρίτες δόσεις θα έχουμε πολύ-πολύ καλύτερη ανοσία σε βάθος χρόνου και για πολύ περισσότερα εύρη στελεχών. Οπότε, νομίζω ότι είναι πιθανόν να μην χρειαστούμε -αυτό που λένε- ότι κάθε χρόνο θα πρέπει να επαναλαμβάνεται ο εμβολιασμός. Αυτό, βέβαια, θα πρέπει να το δούμε σε βάθος χρόνου. Αλλά δίνει πολύ καλύτερο προφίλ από τον εμβολιασμό που παίρνουμε από τη γρίπη. Δείχνει εμβολιασμό ανώτερης ποιότητας και νομίζω ότι όλοι θα πρέπει να τρέξουν να ολοκληρώσουν τους εμβολιασμούς τους, όπως το προτείνει η Επιτροπή Εμβολιασμών», κατέληξε ο κ. Μαγιορκίνης.

Τι γνωρίζουμε για τα β-λεμφοκύτταρα μνήμης, την υβριδική ανοσία και τα χαρακτηριστικά υπερ-ανοσίας

Οι ερευνητές ονομάζουν αυτό το είδος ανοσίας (εμβολιασμό μετά από νόσηση) ως υβριδική και το μελετούν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθότι μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία εμβολιαστικών σχημάτων που θα έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά υπερ-ανοσίας.

Πίσω από αυτήν την ποιοτικά ανώτερη ανοσία οι επιστήμονες υποθέτουν ότι κρύβονται τα β-λεμφοκύτταρα μνήμης. Η παραγωγή αντισωμάτων στην αρχική φάση της ανοσολογικής απάντησης παράγεται από μία κατηγορία των λευκών κυττάρων του αίματος, τα β-λεμφοκύτταρα, που εκπαιδεύονται στο να παράγουν κατάλληλα αντισώματα και μετατρέπονται έτσι σε πλασματοκύτταρα.

Ωστόσο, μετά την ανάρρωση τα πλασματοκύτταρα μειώνονται και έτσι η παραγωγή των αντισωμάτων φθίνει. Σταδιακά, όμως, μετά την ανάρρωση αναπτύσσονται κάποια β-λεμφοκύτταρα που παράγουν αντισώματα σε βάθος χρόνου, τα λεγόμενα β-λεμφοκύτταρα μνήμης. Φαίνεται, λοιπόν, ότι αυτά τα β-λεμφοκύτταρα μνήμης αναπτύσσονται πιο αργά, ακόμα και μήνες αργότερα από την αρχική έκθεση στον ιό. Έτσι, όταν, γίνει ο εμβολιασμός μετά από νόσο, αυτά τα καλά εκπαιδευμένα β-λεμφοκύτταρα μνήμης επεκτείνονται ακόμα περισσότερο με αποτέλεσμα να παράγεται μία αντισωματική απάντηση υψηλότερης ποιότητας και μεγαλύτερου φάσματος.

Ομοίως, φαίνεται ότι η καθυστέρηση της δεύτερης δόσης των εμβολιαστικών σχημάτων οδηγεί σε βελτιωμένη ανοσιακή απόκριση, ισχυρότερη από αυτήν των κλασικών σχημάτων και μάλλον πολύ κοντά σε αυτήν που παρατηρείται στην υβριδική ανοσία.

Πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα, επίσης, βλέπουμε και στις μελέτες “mix’n’match”, όπου ο εμβολιασμός ολοκληρώθηκε από εμβόλιο διαφορετικό από αυτό της πρώτης δόσης.

Σε μελέτη που έχει γίνει διαθέσιμη σε μορφή προδημοσίευσης, η χρήση ενισχυτικής δόσης με εμβόλιο διαφορετικό από αυτό που είχε ολοκληρωθεί το αρχικό σχήμα είχε ως αποτέλεσμα ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση από ότι όταν χρησιμοποιήθηκε εμβόλιο ίδιο με αυτό του αρχικού σχήματος. Η έκθεση, λοιπόν, σε διαφορετικά αντιγόνα θεωρητικά ενισχύει τη διεύρυνση του ρεπερτορίου των εκπαιδευμένων β-λεμφοκυττάρων μνήμης με αποτέλεσμα να παράγουν περισσότερα αλλά και πιο αποτελεσματικά αντισώματα.

Τα αποτελέσματα αυτά είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς φαίνεται ότι με κατάλληλο εμβολιαστικό σχεδιασμό θα μπορούσαμε να προστατευθούμε για ένα αρκετά μεγάλο εύρος μεταλλαγμένων στελεχών του SARS–CoV-2 που μπορεί να προκύψουν στο κοντινό ή απώτερο χρονικό διάστημα.

Επιπλέον, η ίδια είπε πως οι συστάσεις για την επαναληπτική δόση όσων έκαναν το εμβόλιο της Johnson & Johnson, αφορούν σε… δεύτερο μονοδοσικό τσίμπημα τουλάχιστον δύο μήνες μετά την πρώτη δόση.

Η ίδια αναφέρθηκε, στο πλαίσιο της τακτικής ενημέρωσης για την πορεία του εμβολιασμού στην Ελλάδα, στην «υβριδική ανοσία», δηλαδή στο φαινόμενο που κάποιος νοσεί και στη συνέχεια εμβολιάζεται, λέγοντας ότι «είναι πολύ αποτελεσματική, σε σχέση με την φυσική ανοσία, καθώς αναπτύσσεται ένα ευρύτερο φάσμα αντισωμάτων, που αντιμετωπίζει μεταλλάξεις». Υπογράμμισε δε ότι η ισχυρή ανοσία παρέχεται κυρίως λόγω των μνημονικών κυττάρων που αναπτύσσονται και έτσι παρέχεται «ισχυρή ομπρέλα προστασίας στο άτομο που νοσεί και στη συνέχεια εμβολιάζεται».

Τέλος, αναφέρθηκε σε μια μεγάλη μελέτη σε παιδιά και εφήβους στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ, υπογραμμίζοντας ότι σύμφωνα με τα αποτελέσματα «ο ιός που βρίσκεται σε εκκρίσεις σε παιδιά και εφήβους είναι ζωντανός ιός», καθώς επίσης «το ιικό φορτίο είναι εξαιρετικά ψηλά, ανεξαρτήτως της ηλικίας των παιδιών». Ως εκ τούτου, τόνισε ότι υπάρχει ένα ρεζερβουάρ για τον ιό σε παιδιά και εφήβους που μπορεί να προκαλέσει νέες μεταλλάξεις.

Η κ. Θεοδωρίδου καταληκτικά συνέστησε τον εμβολιασμό για covid και για γρίπη για τα παιδιά και τους εφήβους.

   Και τα δύο mRNA εμβόλια των δύο δόσεων, που έχουν παρεμφερή σύσταση, εμφανίζονται καλύτερα στη μείωση του κινδύνου νοσηλείας έπειτα από λοίμωξη λόγω κορονοϊού, σε σχέση με το μονοδοσικό εμβόλιο της Johnson & Johnson.

   Το εμβόλιο της Moderna μειώνει τον κίνδυνο νοσηλείας ή σοβαρής νόσου Covid-19 κατά 93%, αφότου περάσουν δύο εβδομάδες μετά τη δεύτερη δόση, ενώ η προστασία παραμένει πάνω από 90% επί τουλάχιστον τέσσερις μήνες μετά τον πλήρη εμβολιασμό.

Τι συμβαίνει με το ρήγμα της Πάρνηθας – Η απάντηση του Γερ.Παπαδόπουλου

   Το εμβόλιο των Pfizer-BioNTech παρέχει προστασία 88% στους πλήρως εμβολιασμένους, η οποία μειώνεται στο 77% τέσσερις μήνες μετά τη δεύτερη δόση. Το Johnson & Johnson μειώνει κατά 71% τον κίνδυνο νοσηλείας, “εμφανίζοντας κάπως χαμηλότερη αποτελεσματικότητα”, σύμφωνα με τους ερευνητές του CDC.

   Τα ανωτέρω ευρήματα βασίζονται στην αξιολόγηση του επιπέδου των αντισωμάτων σε περίπου 4.500 ενήλικες πλήρως εμβολιασμένους και στη σύγκριση των ποσοστών νοσηλείας με περίπου 2.400 ανεμβολίαστους, κατά την περίοδο Μαρτίου – Αυγούστου 2021, συνεπώς περιλαμβάνουν και τις επιπτώσεις της πιο μεταδοτικής παραλλαγής Δέλτα του κορονοϊού. Σχετική δημοσίευση έγινε στο εβδομαδιαίο δελτίο “Morbidity and Mortality Weekly Report (MMWR)” του CDC.

   Την προηγούμενη εβδομάδα στοιχεία του CDC είχαν δείξει ότι οι πλήρως εμβολιασμένοι έχουν τουλάχιστον δέκα φορές μικρότερο κίνδυνο νοσηλείας και θανάτου λόγω κορονοϊού, συγκριτικά με τους ανεμβολίαστους. Σε κάθε περίπτωση, οι επιστήμονες του CDC τόνισαν ότι «όλα τα εγκεκριμένα ή αδειοδοτημένα εμβόλια από την FDA παρέχουν σημαντική προστασία έναντι της νοσηλείας λόγω Covid-19».

Της Ρούλας Σκουρογιάννη

Ειδικότερα, οι αμερικανικές εταιρείες Pfizer και Moderna ανακοίνωσαν ότι η προστασία που παρέχουν τα αντίστοιχα εμβόλια τους κατά του κοροναϊού, φαίνεται να εξασθενεί, λίγους μήνες μετά την ολοκλήρωση του εμβολιασμού.

• Συγκεκριμένα, υποστηρίζουν ότι μειώνεται έξι έως οκτώ μήνες μετά τη δεύτερη δόση. Η ανακοίνωση αυτή δε φαίνεται τυχαία, καθώς στη σκέψη πολλών συνδυάζεται έρχεται με το γεγονός ότι η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ ετοιμάζεται να αποφασίσει κατά πόσο θα εγκρίνει ένα ευρύτερο πρόγραμμα ενισχυτικών-αναμνηστικών δόσεων.

Σύμφωνα με τους Financial Times και το πρακτορείο Reuters, η Pfizer παρουσίασε μελέτη του ιατρικού κέντρου Kaiser Permanente της Νότιας Καλιφόρνιας, που δείχνει ότι η αποτελεσματικότητα του εμβολίου της τείνει να εξασθενήσει φυσικά όσο περνάει ο καιρός, «άσχετα με τις μεταλλάξεις του κοροναϊού» και όχι ως συνέπεια του στελέχους Δέλτα.

Διευκρινίζει, μάλιστα, η συγκεκριμένη έρευνα, πως η ανοσιακή προστασία του εμβολίου μειώνεται έξι έως οκτώ μήνες μετά τη δεύτερη δόση. Η εταιρεία επικαλέστηκε, επίσης, στοιχεία άλλης ισραηλινής μελέτης, σύμφωνα με την οποία η τρίτη δόση αποκαθιστά την αποτελεσματικότητα του εμβολίου στο 95%.

• Κάτι ανάλογο συνέβη και με την εταιρεία Moderna, η οποία παρουσίασε στοιχεία μεγάλης κλινικής δοκιμής της, σύμφωνα με τα οποία η προστασία του εμβολίου της εξασθενεί διαχρονικά, και για αυτό είναι χρήσιμη μια έξτρα ενισχυτική δόση. Η μελέτη βρήκε μεγαλύτερα ποσοστά λοιμώξεων Covid-19 μεταξύ όσων είχαν εμβολιαστεί πρώτοι πριν 13 μήνες, σε σύγκριση με όσους εμβολιάστηκαν πριν οκτώ μήνες.

Ωστόσο, μια δεύτερη μελέτη, σε συνεργασία με το σύστημα υγείας Kaiser Permanente, η οποία συνέκρινε περίπου 352.000 πλήρως εμβολιασμένους με Moderna, με ανάλογο αριθμό μη εμβολιασμένων, βρήκε ότι το εμβόλιο της, ακόμη και εν μέσω εξάπλωσης της Δέλτα, παρέμεινε αποτελεσματικό κατά 87% έναντι της λοίμωξης Covid-19 και 96% έναντι του κινδύνου νοσηλείας.

Ο πρόεδρος της Moderna, Στέφεν Χόουτζ, δήλωσε ότι «καθώς έρχεται το φθινόπωρο και ο χειμώνας, αναμένουμε ότι η εκτιμώμενη εξασθένηση της ανοσίας μπορεί να οδηγήσει σε 600.000 πρόσθετες περιπτώσεις Covid-19», αν και δεν έκανε εκτίμηση πόσα από αυτά τα περιστατικά μπορεί να είναι σοβαρά και θα χρήζουν νοσηλείας. Πρόσθεσε ότι: «οι ενισχυτικές δόσεις θα μειώσουν τα περιστατικά Covid-19. Επίσης πιστεύουμε ότι μια τρίτη δόση έχει την ευκαιρία να επεκτείνει σημαντικά την ανοσία καθ’ όλο το επόμενο έτος».

Ειδικά για τη Moderna, τα στοιχεία που παρουσιάζει για την «εξασθένηση» της προστασίας του εμβολίου έρχονται σε αντίθεση με πρόσφατες μελέτες, σύμφωνα με τις οποίες το εμβόλιο της εταιρείας παρέχει μεγαλύτερης διάρκειας προστασία έναντι εκείνου των Pfizer/BioNTech.

Όλα αυτά έρχονται στο φως της δημοσιότητας την ώρα που η συμβουλευτική επιτροπή του FDA συνεδριάζει, σήμερα Παρασκευή, για να αποφασίσει αν θα συστήσει ενισχυτικές δόσεις και σε ποια τμήματα του πληθυσμού, μία απόφαση που αναμένεται με έντονο ενδιαφέρον και ενώ τόσο η Pfizer όσο και η Moderna έχουν καταθέσει αιτήματα για διενέργεια τρίτης δόσης. Να υπενθυμίσουμε ότι ο FDA έχει ήδη εγκρίνει έξτρα δόσεις εμβολίων mRNA σε όσους έχουν ασθενές ανοσοποιητικό σύστημα λόγω κάποιας ιατρικής αιτίας.

Βασισμένη σε αυτά τα δεδομένα ήταν η ερώτηση που έθεσε το libre, στον επίκουρο Καθηγητή Επιδημιολογίας και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων Γκίκα Μαγιορκίνη, σχετικά με τη σύγχυση και την αβεβαιότητα που μπορούν να προκαλέσουν στον πολίτη οι αντιφάσεις των δεδομένων των πολιτών, ρωτώντας, επίσης, για το πού βρίσκεται η αλήθεια σχετικά με τη διάρκεια της προστασίας των εμβολίων στο γενικό πληθυσμό (και όχι σε ειδικές κατηγορίες όπως στα ανοσοκατεσταλμένα άτομα).

• «Το θέμα με την τρίτη δόση είναι κάτι το οποίο ακόμα το εξετάζουμε και τα δεδομένα λένε κατ’ αρχάς ότι μπορεί να πέφτει, ίσως να πέφτει σε ένα ποσοστό –όχι πολύ μεγάλο– η προστασία που προσφέρουν. Ίσως όμως. Δεν έχουμε ένα ισχυρό «ναι» να πούμε ότι όντως πέφτει σημαντικά», εξήγησε, απαντώντας ο κ. Μαγιορκίνης.

Και πρόσθεσε:

«Και επειδή το πιο σημαντικό κομμάτι φαίνεται ότι διατηρείται, δηλαδή το κομμάτι που αφορά την προστασία από θάνατο και την προστασία από το να μπούμε στο νοσοκομείο, αυτό δεν φαίνεται να επηρεάζεται τόσο σημαντικά για το γενικό πληθυσμό, τουλάχιστον με τις μελέτες που βλέπουμε μέχρι στιγμής.

Μπορεί να πέφτει το ποσοστό της πιθανότητας να κολλήσουμε το οποίο, έτσι και αλλιώς γνωρίζουμε ότι τα εμβόλια δεν προσφέρουν αποστειρωτική ανοσία.

Οπότε, είμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο να κατανοήσουμε κατά πόσο η τρίτη δόση θα είναι χρήσιμη στο γενικό πληθυσμό στη φάση της πανδημίας που είμαστε τώρα ή όχι.

Ίσως, να είναι πιο χρήσιμο σε μια έξαρση της πανδημίας να δώσουμε ενισχυτικές δόσεις. Δηλαδή γίνεται και αυτή η συζήτηση με σκοπό να ρίξουμε το RT.

Σε κάθε περίπτωση, τα δεδομένα συγκλίνουν ότι είναι χρήσιμο στους ανθρώπους, οι οποίοι μάλλον δεν έχουν μεγάλη αποτελεσματικότητα από το αρχικό σχήμα και αυτοί είναι οι ανοσοκατεσταλμένοι και οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας.

Η συζήτηση συνεχίζεται, δεν έχει κλείσει, οπότε είναι κάτι το οποίο το συζητάμε, βλέπουμε τα δεδομένα. Μην ξεχνάμε ότι τα εμβόλια εγκρίθηκαν πρόσφατα σχετικά, οπότε θα πρέπει να συνεχίσουμε να βλέπουμε, σε βάθος χρόνου, πόση είναι η ανοσία τους. Δεν ξέρουμε, μπορεί σε 12 μήνες να χρειάζεται σίγουρα η ενισχυτική δόση, υποθετικά μιλώντας.

Αλλά αυτή τη στιγμή, υπάρχει μια ισορροπία, λεπτή ισορροπία, την οποία θα πρέπει να δούμε προσεκτικά και να αναλύσουμε τα δεδομένα. Νομίζω είναι ακόμα νωρίς για να βγάλουμε συμπέρασμα».

Αυτό προκύπτει από εκτιμήσεις που βασίζονται στα αποτελέσματα ελληνικής μελέτης που μόλις δημοσιεύθηκε και πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία επιστημόνων από τη Μονάδα Κλινικών Ερευνών της Ιατρικής του ΑΠΘ και του νοσοκομείου «Γ. Γεννηματάς» της Θεσσαλονίκης σε ένα δείγμα 252 συμμετεχόντων οι οποίοι εμβολιάστηκαν πλήρως με το εμβόλιο της Pfizer.

Έξι μήνες μετά τον εμβολιασμό τα ευρήματα της μελέτης είναι ενδεικτικά διατήρησης των αντισωμάτων που δημιουργούνται από το εμβόλιο BNT162b2 σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Φαίνεται ότι είναι σημαντικά πιο αργή η μείωση των τίτλων αντισωμάτων στους εμβολιασμένους που νόσησαν προηγουμένως και μάλιστα το όφελος που έχουν είναι ισοδύναμο με το όφελος που θα έχει μία τρίτη δόση σε όσους δεν νόσησαν.

Στη διάρκεια της μελέτης παρακολουθήθηκαν επί έξι μήνες μετά τον εμβολιασμό οι τίτλοι αντισωμάτων στους 252 συμμετέχοντες . Φάνηκε ότι οι τιμές των τίτλων αντισωμάτων σχεδόν διπλασιάστηκαν σε σύγκριση με την τιμή που είχαν 14 ημέρες μετά την πρώτη δόση του εμβολίου αλλά είχαν μειωθεί κατά 94% σε σύγκριση με τα επίπεδα που είχαν 14 ημέρες μετά τη δεύτερη δόση.

Ωστόσο, στο 99% των δειγμάτων οι τίτλοι αντισωμάτων ξεπέρασαν το όριο οροθετικότητας των 50 AU/ml. οι τίτλοι αντισωμάτων των ατόμων στην ηλικιακή ομάδα 60-69 ετών είχαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα από ό, τι σε άτομα ηλικίας κάτω των 50 ετών. Σε άτομα ηλικίας κάτω των 60 ετών, οι τίτλοι σημείωσαν μείωση από 10000 σε 1000 εντός έξι μηνών, ενώ το ίδιο αποτέλεσμα παρατηρήθηκε σε 4 μήνες μεταξύ εμβολιασμένων ατόμων ηλικίας άνω των 60 ετών.

Τα προγνωστικά αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι στα άτομα με θετικό ιστορικό λοίμωξης που έλαβαν και τις δύο δόσεις του εμβολίου πιθανότατα θα παρατηρηθεί σημαντική πτώση στους τίτλους αντισωμάτων τους σε χρονικό διάστημα πολύ μεγαλύτερο από ένα χρόνο μετά την ανοσοποίηση.

Ερευνητές της μελέτης ήταν η Κωνσταντίνα Κοντοπούλου Διευθύντρια Μικροβιολογικού του νοσοκομείου «Γ. Γεννηματάς», ο Χρήστος Νάκας καθηγητής Βιομετρίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας καθώς και οι Α.Αϊνατζόγλου, Γ. Γκουντή και Χ. Κατσιούλης. Τη μελέτη συντόνισε ο Γεώργιος Παπαζήσης, αναπληρωτής καθηγητής Κλινικής Φαρμακολογίας της Μονάδας Κλινικών Ερευνών του τμήματος Ιατρικής του ΑΠΘ.

Καθώς φαίνεται ολοένα και πιο πιθανό η covid-19 να γίνει μια ενδημική νόσος και να μην εξαλειφθεί, ο Χανς Κλούγκε ζήτησε «να αναμένουμε πλέον μια προσαρμογή στις στρατηγικές εμβολιασμού», κυρίως σε ό,τι αφορά τις επιπλέον δόσεις.

Τον Μάιο ο Κλούγκε είχε επισημάνει ότι «η πανδημία θα τελειώσει όταν έχει εμβολιαστεί τουλάχιστον το 70%» του παγκόσμιου πληθυσμού.

Στο αρχείο η υπόθεση Βαλυράκη

Όταν ρωτήθηκε αν αυτός ο στόχος εξακολουθεί να ισχύει ή αν θα πρέπει να αυξηθεί το ποσοστό, ο υπεύθυνος του ΠΟΥ για την Ευρώπη απάντησε ότι τα νέα, παραλλαγμένα στελέχη του κορονοϊού που είναι πιο μεταδοτικά, κυρίως το Δέλτα, έχουν αλλάξει τα δεδομένα.

Τότε, τον Μάιο, παρά το γεγονός ότι το στέλεχος Δέλτα, το οποίο είχε πρωτοεντοπιστεί στην Ινδία είχε ήδη αρχίσει να εξαπλώνεται, «δεν υπήρχαν τόσα παραλλαγμένα, πιο μεταδοτικά στελέχη», εξήγησε ο Κλούγκε.

«Οπότε πιστεύω ότι αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι βασικός στόχος του εμβολιασμού είναι πρώτα απ’ όλα να εμποδίσει τις σοβαρές μορφές της νόσου και τον θάνατο», υπογράμμισε ο Κλούγκε.

Σύμφωνα με τους επιδημιολόγους, μοιάζει πλέον δύσκολο να επιτευχθεί συλλογική ανοσία μόνο μέσω των εμβολίων, όμως αυτά παραμένουν κρίσιμα για τον περιορισμό της εξάπλωσης της πανδημίας covid-19.

Ένα πολύ υψηλό επίπεδο εμβολιασμού εξακολουθεί εξάλλου να είναι απαραίτητο «για να αποφεύγεται η πίεση στα συστήματα υγείας μας, τα οποία έχουν απόλυτη ανάγκη να αντιμετωπίζουν και άλλες ασθένειες εκτός της covid», υπογράμμισε ο ίδιος.

Στο μέτωπο της πανδημίας, ο κ. Σκέρτσος είπε ότι δεν έχει χαθεί το τρένο του τείχους ανοσίας, διότι είναι μια δυναμική κατάσταση που συνεχώς ο πήχης ανεβαίνει ή μετατίθεται. «Στις αρχές του εμβολιαστικού μας προγράμματος μιλούσαμε για ένα τείχος ανοσίας κοντά στο 60%-70%. Αυτό ως προς τον ενήλικο πληθυσμό έχει επιτευχθεί, είμαστε στο 68% των ενηλίκων που έχουν εμβολιαστεί και στο 57%-58% του γενικού πληθυσμού. Σίγουρα, υπάρχουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν πάει πολύ καλύτερα, όπως η Πορτογαλία που έχει ίδιο μέγεθος με τη χώρα μας κι έχει πετύχει εμβολιασμό της τάξεως του 85% κι έχει καταφέρει έτσι να μειώσει πάρα πολύ την επίδραση της πανδημίας στη δημόσια υγεία, αλλά και στο σύστημα υγείας». 

“Τείχος ανοσίας” στο 90% λόγω ραγδαίας εξάπλωσης της μετάλλαξης Δέλτα- Σύψα: Σε τοπικό επίπεδο θα κλείνουν τα σχολεία εάν χρειαστεί

Ωστόσο, ανέφερε ότι και στην Ελλάδα είναι εμφανής η θετική επίδραση των εμβολιασμών. «Βλέπουμε ότι με τον ίδιο αριθμό κρουσμάτων που είχαμε και την άνοιξη, έχουμε 2-3 φορές μικρότερη επιβάρυνση στο σύστημα υγείας. Γι’ αυτό κι επιμένουμε στο καλύτερο δυνατό ποσοστό πολιτών να εμβολιαστούν. Ο σκληρός πυρήνας των αντιεμβολιαστών είναι ένα 10%.Υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού που ακόμα έχει κάποιες φοβίες, κάποια ερωτηματικά και σε αυτό πρέπει να εστιάσουμε. Αυτή τη στιγμή έχουμε περίπου 360 διασωληνώσεις, εκ των οποίων 9 στις 10 αφορούν σε ανεμβολίαστους συμπολίτες μας. Και οι εμβολιασμένοι νοσούν, αλλά το βασικό πλεονέκτημα του εμβολίου είναι ότι νοσούν πολύ πιο ελαφριά», υπογράμμισε. 

Ερωτηθείς αν υπάρχει ενδεχόμενο επέκτασης της υποχρεωτικότητας των εμβολιασμών, σημείωσε ότι εξετάζονται διάφορα σενάρια. «Σε αυτή τη φάση έχουμε ανακοινώσει μια δέσμη μέτρων σε σχέση με την υποχρεωτικότητα του testing για τους ανεμβολίαστους και από την επόμενη εβδομάδα όσοι ανεμβολίαστοι εργάζονται στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, θα πρέπει να κάνουν 2 εργαστηριακά τεστ σε ιδιωτικές δομές με δικό τους κόστος», σημείωσε. 

Σε ό,τι αφορά στην εκπαίδευση, ξεκαθάρισε ότι θα γίνει μόνο δια ζώσης, καθώς είναι διαθέσιμα δύο όπλα: το εμβόλιο για παιδιά ηλικίας 12-17 ετών και τα τεστ, τα οποία, όπως είπε, έφεραν πολύ καλά αποτελέσματα ως προς τον εντοπισμό και τον περιορισμό των θετικών κρουσμάτων στη σχολική κοινότητα. 

Σχετικά με την τρίτη δόση, τόνισε ότι υπάρχει σχετική εισήγηση από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμού και θα γίνουν ανακοινώσεις τις επόμενες μέρες, και σε κάθε περίπτωση μέχρι το  τέλος Σεπτεμβρίου,  για την τρίτη δόση σε ειδικές ομάδες του πληθυσμού, πιο ευάλωτες. 

Για το δίδυμο που θα αναλάβει την ηγεσία του νεοσυσταθέντος υπουργείου Πολιτικής Προστασίας, αλλά και για την πρόσκληση συναίνεσης του πρωθυπουργού που απέρριψε ο ΣΥΡΙΖΑ ο κ.Σκέρτσος σχολίασε:

«Έχει γίνει μια επιλογή από τον πρωθυπουργό με βασικό κριτήριο την ικανότητα για την αντιμετώπιση ενός πολύ σύνθετου ζητήματος που είναι η πολιτική προστασία σε συνθήκες κλιματικής κρίσης, δηλαδή η διαχείριση πολύ μεγάλων φυσικών καταστροφών που συμβαίνουν καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, σε όλες τις εποχές, όπως έχουμε δει τα δύο τελευταία χρόνια. Άρα χρειάζεται να θωρακίσουμε το κράτος με νέες δομές, νέους μηχανισμούς, εξειδικευμένο κι εκπαιδευμένο προσωπικό και πολιτική εκπροσώπηση στο ανώτατο πολιτικό κι επιχειρησιακό δυνατό επίπεδο ώστε να μπορεί να γίνεται η σωστή διαχείριση τόσο εντός όσο και εκτός της Ελλάδας.  Θα είναι ένα δίδυμο, το οποίο θα πληροί και πολιτικά κι επιχειρησιακά κριτήρια».

Ερωτηθείς σχετικά με την υπαναχώρηση του Βαγγέλη Αποστολάκη, ο κ. Σκέρτσος εξήγησε ότι στην κορύφωση μιας μεγάλης περιβαλλοντικής κρίσης, ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση απηύθυναν ένα μήνυμα και μια πρόσκληση συναίνεσης για να διαχειριστούν  ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα, το οποίο δεν επιδέχεται πολιτικών ή κομματικών αντεγκλήσεων. «Δυστυχώς, αυτή η πρόσκληση έπεσε στο κενό διότι φαίνεται ότι η αξιωματική αντιπολίτευση δεν επιδιώκει τη συναίνεση. Ωστόσο, εμείς συνομιλούμε με την κοινωνία, η οποία θέλει και συναίνεση και αποτελεσματικότητα, γι’ αυτό και θα συνεχίσουμε να επιμένουμε σε υπερβατικές επιλογές που έχουν τεκμήριο αποτελεσματικότητας», πρόσθεσε.  

Αν και όπως ανέφερε, μιλάμε για μια μονοκομματική κυβέρνηση,  έχει πολύ μεγάλη διεύρυνση κι έχει μια πολιτική εκπροσώπηση που εκτείνεται σε ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του πολιτικού φάσματος. «Κι αυτό έχει φανεί από τις επιλογές που έχουν γίνει εξαρχής, οι οποίες δεν ήταν στενά κομματικές. Ο πρωθυπουργός θα συνεχίσει να συνομιλεί, να συνεργάζεται, να επιλέγει πρόσωπα ευρύτερης αποδοχής που έχουν τεκμήριο αποτελεσματικότητας κι επαγγελματικής αξιοσύνης στον χώρο που έχουν δραστηριοποιηθεί το προηγούμενο διάστημα. Το ζητούμενο είναι να μπορούμε να φέρουμε εντός των πολιτικών τειχών ανθρώπους που έχουν πετύχει στην πραγματική ζωή», επισήμανε. 

Μάλιστα, ο υπουργός Επικρατείας απέκλεισε το ενδεχόμενο συνεργασίας με την αξιωματική αντιπολίτευση, καθώς «ο ΣΥΡΙΖΑ έριξε στο κενό το προσκλητήριο συναίνεσης για ένα πρόβλημα όπως η πολιτική προστασία και η διαχείριση φυσικών καταστροφών που θα μπορούσαν να υπάρξουν συναινέσεις». Τόνισε δε ότι «έχουμε μια αυτοδύναμη κυβέρνηση. Ο κ. Τσίπρας δε συγκυβερνά με τον κ. Μητσοτάκη. Ο κ. Μητσοτάκης είναι αυτοδύναμος πρωθυπουργός, ο οποίος έχει τη νομιμοποίηση και τη λαϊκή εντολή να επιλέγει τους συνεργάτες του και τη στελέχωση της κυβέρνησης», συμπλήρωσε. 

Παράλληλα, απαντώντας στα σενάρια περί πρόωρων εκλογών, ανέφερε ότι δεν προαναγγέλλονται. «Είμαστε στα μισά της θητείας μας, δύο χρόνια έχουμε κλείσει με ένα πολύ πλούσιο κυβερνητικό έργο, το οποίο βρίσκεται στα μισά και το οποίο πρέπει να συνεχιστεί. Ο πρωθυπουργός έχει πει ότι θα εξαντλήσει την κυβερνητική θητεία και την εντολή που του έχει δώσει ο ελληνικός λαός», δήλωσε. 

Πόσο κακό ή καλό είναι που καθυστέρησα την δεύτερη δόση του εμβολίου μου;

Η βέλτιστη χρονική απόσταση των δόσεων των εμβολίων ώστε να αναπτυχθεί η μέγιστη δυνατή ανοσία έχει μελετηθεί εκτεταμένα. Βασικές αρχές ανοσολογίας λένε ότι μεταξύ πρώτης και ενισχυτικής δόσης θα πρέπει να υπάρχει ένα χρονικό διάστημα 2-3 μηνών καθότι τα Τ-κύτταρα μνήμης με υψηλή πολλαπλασιαστική ικανότητα χρειάζονται αρκετές εβδομάδες για να μορφοποιηθούν. Ομοίως τα Β κύτταρα μνήμης χρειάζονται μερικούς μήνες για να αναπτυχθούν. Μαθηματικά μοντέλα με βάση τις ανοσολογικές αποκρίσεις σε πειραματόζωα, προτείνουν ότι η ενισχυτική δόση οποιουδήποτε εμβολίου αναμένεται να έχει καλύτερα αποτελέσματα όταν χορηγηθεί 45 με 90 ημέρες μετά την πρώτη δόση.   

“Τείχος ανοσίας” στο 90% λόγω ραγδαίας εξάπλωσης της μετάλλαξης Δέλτα- Σύψα: Σε τοπικό επίπεδο θα κλείνουν τα σχολεία εάν χρειαστεί

Το χρονικό διάστημα μεταξύ των δόσεων

Ο γενικός κανόνας είναι ότι τα προτεινόμενα χρονικά διαστήματα μεταξύ των δόσεων των εμβολίων είναι τα ελάχιστα που θα πρέπει να ακολουθούνται ώστε να επιτευχθεί το αναμενόμενο αποτέλεσμα ανοσίας. Για παράδειγμα αν ένας εμβολιασμός απαιτεί 2 δόσεις, οι οποίες έχουν απόσταση μεταξύ τους 1 μήνα, τότε αν η δεύτερη δόση δεν γίνει στο μήνα, μπορεί να ολοκληρωθεί οποτεδήποτε, ακόμα και μήνες ή χρόνια μετά, ώστε να θεωρηθεί ο εμβολιασμός πλήρης. Σε καμία περίπτωση δεν χρειάζεται να ξανα-ξεκινήσει το εμβολιαστικό σχήμα. Η αρχή αυτή της ανοσοποιήσης εφαρμόζεται σε όλους τους εμβολιασμούς και είναι καταγεγραμμένη τόσο στις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, του CDC όσο και του πράσινου βιβλίου ανοσοποίησης του PHE.

Η ανοσολογική απάντηση είναι καλύτερη μετά από καθυστέρηση της δεύτερης δόσης

Επιπλέον των βασικών αρχών ανοσοποίησης, υπάρχουν αρκετά στοιχεία που δείχνουν ότι η καθυστέρηση της δεύτερης δόσης στα υπάρχοντα εμβολιαστικά σχήματα COVID-19 οδηγεί σε καλύτερη ανοσολογική απάντηση. Ακόμα μία πρόσφατη μελέτη στο Lancet έρχεται να επικυρώσει τα ευρήματα άλλων μελετών ότι το ανοσολογικό προφίλ της απόκρισης μετά από καθυστέρηση της δεύτερης δόσης είναι σημαντικά καλύτερο από ότι αν η δόση είχε ολοκληρωθεί στο προτεινόμενο χρονικό διάστημα. Τα ευρήματα αφορούσαν το εμβόλιο της Οξφόρδης και έδειξαν ότι μία καθυστερημένη τρίτη δόση οδήγησε σε ακόμα ισχυρότερες ανοσολογικές αποκρίσεις τόσο σε επίπεδο αντισωμάτων όσο και σε επίπεδο κυτταρικής ανοσίας. 

Ερώτηση: Άργησα να κάνω την δεύτερη δόση του εμβολίου της COVID-19 για λόγους προσωπικούς. Μήπως δεν έχω επαρκή ανοσία;

Απάντηση: Έχετε επαρκή ανοσία και πιθανώς καλύτερη από αν το είχατε ολοκληρώσει στο προτεινόμενο χρονικό διάστημα. Η ανοσία είναι επαρκής και ο εμβολιασμός θεωρείται πλήρης οποτεδήποτε ολοκληρωθεί η δεύτερη δόση μετά από το προτεινόμενο χρονικό διάστημα.

Ερώτηση: Για λόγους προσωπικούς δεν προλαβαίνω να κάνω την δεύτερη δόση στο προτεινόμενο χρονικό διάστημα. Μήπως να αναβάλω τον εμβολιασμό μου μέχρι να μπορώ να έχω και τα 2 ραντεβού στο προτεινόμενο χρονικό διάστημα;

Απάντηση: Δεν υπάρχει λόγος να αναβάλλετε το ραντεβού σας με την πρώτη δόση του εμβολίου. Το προτεινόμενο χρονικό διάστημα είναι το ελάχιστο. Θα πρέπει να προχωρήσετε στην πρώτη δόση το δυνατό συντομότερο ενώ μπορείτε να ολοκληρώσετε τη δεύτερη δόση αργότερα. Οι βασικές αρχές ανοσοποίησης λένε ότι το αποτέλεσμα θα είναι τουλάχιστον το ίδιο με το αν είχε ολοκληρωθεί στο προτεινόμενο χρονικό διάστημα, ενώ οι πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι θα έχετε σημαντικά καλύτερη προστασία
 

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ