Της Άννας Στεργίου

1.Μηδενική φτώχεια. Η ακραία φτώχεια εξακολουθεί να υφίσταται, επηρεάζοντας άμεσα 1 στους δέκα ανθρώπους παγκοσμίως, όπως παραδέχεται και το τμήμα Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ. Το 8,9% του παγκόσμιου πληθυσμού θα εξακολουθεί να ζει σε ακραία φτώχεια έως το 2030, σύμφωνα με το αναθεωρημένο διεθνές όριο φτώχειας. Περίπου δηλαδή 808 εκ. άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν με 3 δολάρια την ημέρα και να μην μπορούν να φάνε, να πιουν νερό, να έχουν κεραμίδι ή έστω άχυρο πάνω από το κεφάλι τους. Ο στόχος για μείωση έστω κατά 50% των εθνικών ποσοστών φτώχειας έως το 2030, πάλι δεν φαίνεται να πιάνεται. Μόνο 1 στις 5 χώρες βρίσκεται σε καλό δρόμο για τη μείωση του εθνικού ποσοστού φτώχειας έως το 2030.

Σύμφωνα με τη Eurostat, το ποσοστό κινδύνου φτώχειας που βασιζόταν στο 2019 μειώθηκε στο 14,3% το 2023 σε επίπεδο ΕΕ, με τις μεγαλύτερες μειώσεις στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Πολωνία αλλά αυξήσεις κινδύνου φτώχειας καταγράφηκαν στη Γερμανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία και τη Σλοβακία. Σε χώρες της Ε.Ε. 9 περιφέρειες στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Ρουμανία, την Ισπανία είχαν ποσοστό ατόμων που κινδυνεύουν από φτώχεια που κυμαινόταν από 30,0% έως 44,9%!

2. Μηδενική πείνα. Πάνω από 700 εκ. άνθρωποι σε κάποιο σημείο της γης αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της πείνας, για διάφορους λόγους. Φέτος, η κατάσταση επιδεινώθηκε με ακραία καιρικά φαινόμενα. Πλημμύρες, μουσώνες, φωτιές, ανεμοστρόβιλοι κατέστρεψαν ανθρώπους, ζώα, δάση, κτήρια, και σοδειές. Τα παιδιά είναι ακόμη πιο ευάλωτα στην ασιτία. Το 2024, 93,3 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ διέτρεχαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, αριθμός που ισοδυναμούσε με το 21,0% του πληθυσμού, ακόμη κι εντός της ΕE!

3.Καλή υγεία και ευημερία, ασφαλιστικά συστήματα. Χαλασμένα δόντια, παχυσαρκία, υψηλός δείκτης θνησιμότητας, ενεργειακή φτώχεια εξακολουθούν να δείχνουν πως το καλό επίπεδο ζωής, πάει συνάμα με τις οικονομικές συνθήκες, οι οποίες επηρεάζουν και την ψυχολογία. Τα βιολογικά προϊόντα χωρίς φυτοφάρμακα δεν απευθύνονται στις λαϊκές οικογένειες, λόγω κόστους. Έρευνα για την Υγεία που έγινε στις ΗΠΑ, έδειξε πως οι ηλικιωμένοι ενήλικες με χαμηλότερα εισοδήματα βιώνουν υψηλότερα ποσοστά αναπηρίας και θνησιμότητας. Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι οι άνδρες και οι γυναίκες, που ανήκουν στην παγκόσμια ελίτ κι ανήκουν στο 1% αναμένεται να ζήσουν 14,6 και 10,1 χρόνια περισσότερο αντίστοιχα από τους άνδρες και τις γυναίκες από κατώτερες λαϊκές τάξεις.

Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη για πρώτη φορά, το 52,4% του παγκόσμιου πληθυσμού καλύπτονταν από τουλάχιστον ένα επίδομα κοινωνικής προστασίας το 2023 έναντι με το 42,8% το 2015. Όμως, άλλα 3,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι παρέμειναν απροστάτευτοι. Ενώ οι χώρες υψηλού εισοδήματος πλησιάζουν την καθολική κάλυψη (85,9%) και οι χώρες ανώτερου-μεσαίου εισοδήματος (71,2%) έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, η κάλυψη στις χώρες χαμηλού εισοδήματος (9,7%) έχει ελάχιστα μετατοπιστεί μετά το 2015.

4.Ποιοτική εκπαίδευση. Ιδιωτικά πανεπιστήμια με υψηλά δίδακτρα, πέραν των ατόμων, με ιδιαίτερα ταλέντα είναι απλησίαστα στους κοινούς θνητούς. Το συνολικό κόστος διαμονής, μετακινήσεων κ.ά. στην Μεγάλη Βρετανία μπορεί να κυμαίνεται από 18.000 ευρώ τον χρόνο σε δημόσιο πανεπιστήμιο, χωρίς δίδακτρα αλλά το κόστος ανεβαίνει στα 24.000-50.000 ευρώ σε πανεπιστήμιο με δίδακτρα. Απλησίαστα σχεδόν είναι τα δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια των ΗΠΑ με κόστος που ξεκινά από 35.000 ευρώ και κυμαίνεται έως 80.000 ευρώ τον χρόνο, σε σημείο πολλοί φοιτητές να πνίγονται από τα φοιτητικά δάνεια. Παρά τις μειώσεις που έγιναν τη φετινή χρονιά απ΄ ορισμένα ΑΕΙ των ΗΠΑ, το τίμημα είναι υψηλότατο για μια λαϊκή οικογένεια, εκτός αν κάποιος/α σπουδάσει με υποτροφία.

5.Ισότητα των φύλων.. Τρεις δεκαετίες μετά την ιστορική Διακήρυξη και Πλατφόρμα Δράσης του Πεκίνου οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στη λήψη αποφάσεων και σε ηγετικούς ρόλους και συχνά δεν έχουν αυτονομία όσον αφορά στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, τα δικαιώματα γης και την πρόσβαση στην τεχνολογία. Στην Ελλάδα αρκεί να κοιτάξουμε το θέμα των γυναικοκτονιών, με αποκορύφωμα την Κυριακή Γρίβα που τη σκότωσε ο πρώην φίλος της έξω από το Αστυνομικό Τμήμα Αγίων Αναργύρων το 2024.

6. Καθαρό νερό και αποχέτευση. Το 2024, 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν είχαν ασφαλή διαχείριση πόσιμου νερού,  ενώ 3,4 δισεκατομμύρια σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, δεν είχαν ασφαλή διαχείριση αποχέτευσης και 1,7 δισεκατομμύριο δεν είχαν βασικές υπηρεσίες υγιεινής στο σπίτι. Στα σχολεία, 646 εκατομμύρια παιδιά παραμένουν χωρίς βασικές υπηρεσίες υγιεινής, γεγονός που απαιτεί τετραπλάσια αύξηση της προόδου για την επίτευξη των στόχων του 2030.

7.Καθαρή ενέργεια. Η παγκόσμια πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια έφτασε το 92% το 2023 – από 84% το 2010. Η πρόσβαση σε καθαρά καύσιμα και τεχνολογίες μαγειρέματος αυξήθηκε από 64% σε 74% μεταξύ 2015 και 2023. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πηγή ενέργειας σήμερα και προβλέπεται να ξεπεράσει τον άνθρακα ως η κύρια πηγή ηλεκτρικής ενέργειας, το 2025. Χωρίς επενδύσεις και δράση, 645 εκατομμύρια άνθρωποι θα εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια και 1,8 δισεκατομμύρια δεν θα έχουν πρόσβαση σε καθαρό μαγείρεμα (χωρίς άνθρακα) το 2030. Οι εκπομπές CO₂ έφτασαν σε νέο υψηλό, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, παρά την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας. Οι εκπομπές CO₂ από την καύση καυσίμων και τις βιομηχανικές διεργασίες αυξήθηκαν σε επίπεδα ρεκόρ 37,6 δισεκατομμυρίων μετρικών τόνων το 2024, σημειώνοντας αύξηση 8,3% από το 2015. Οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας συνέβαλαν στον περιορισμό της περαιτέρω ανάπτυξης, αλλά οι παγκόσμιες εκπομπές συνεχίζουν να αυξάνονται λόγω της υψηλής ζήτησης ενέργειας.

8. Εργασία και Οικονομική Ανάπτυξη. Η αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ προβλέπεται να επιταχυνθεί σε μόλις 1,5% το 2025. Η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες παραμένει πολύ κάτω από τον στόχο του 7%. Ενώ το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο ιστορικό χαμηλό του 5% το 2024  οι νέοι και οι γυναίκες συνέχισαν ν’ αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα αυξημένα ποσοστά ανεργίας. Το παγκόσμιο πραγματικό ΑΕΠ κατά κεφαλήν μειώθηκε απότομα κατά 3,8% το 2020 λόγω της πανδημίας COVID-19. Ανέκαμψε κατά 5,5% το 2021 αλλά η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε σε περίπου 2% μεταξύ 2022 και 2024. Στην Ελλάδα τα εργασιακά δικαιώματα φαίνεται να πηγαίνουν σταθερά πίσω, αφού το Υπουργείο Εργασίας ψήφισε τη δυνατότητα σε συγκεκριμένους κλάδους ακόμη και 13 ωρών εργασίας καταργώντας ουσιαστικά το 8ωρο για το οποίο δόθηκαν ιστορικές μάχες.

9.Βιομηχανία, Καινοτομία και υποδομές. Είναι από τους λίγους τομείς που σημειώθηκε πρόοδος, μετά το 2015. Η παγκόσμια προστιθέμενη αξία (MVA) κατά κεφαλήν στη μεταποίηση αυξήθηκε κατά 17,3% από το 2015 έως το 2024. Οι θαλάσσιες μεταφορές έφτασαν τα 11,6 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2023, χάρη στην αυξανόμενη συμμετοχή των αναπτυσσόμενων χωρών. Το κινητό ευρυζωνικό δίκτυο 5G καλύπτει πλέον το 51% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ωστόσο, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν συστημικά εμπόδια στην εκβιομηχάνιση. Και σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης, παρατηρείται αποβιομηχάνιση και μαζικές απολύσεις γίνονται και στις ΗΠΑ αλλά ακόμη και σε χώρες της Ασίας. Στην Ελλάδα που δεν έχει μεγάλες βιομηχανίες, το πρόβλημα ειδικά στις ηλικίες άνω των 55+ είναι εφιαλτικό και έγινε ορατό, όταν δήμοι κόντεψαν να χάσουν το σχετικό κοινοτικό πρόγραμμα. Χαρακτηριστικό είναι ότι περίπου 500.000 χιλιάδες άτομα, κυρίως πτυχιούχοι έφυγαν από την Ελλάδα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης του 2009-10 ή και λίγο αργότερα.

10. Ανισότητες. Η ψηφιακή επανάσταση δημιουργεί ένα νέο κύμα ανισοτήτων ανάμεσα σε ηλικιωμένους και μεσήλικες, σε γυναίκες και άνδρες, σε άτομα που ζουν στην Περιφέρεια κι άλλα που ζουν στο κέντρο, σε άτομα με διαφορετικές φυλετικές καταβολές με λευκούς κ.ά. Οι γυναίκες έχουν διπλάσιες πιθανότητες να αντιμετωπίσουν διακρίσεις λόγω φύλου. Τα άτομα με αναπηρίες αντιμετωπίζουν διακρίσεις σε ποσοστό 28% σε σύγκριση με 17% για τα άτομα χωρίς αναπηρίες. Ο παγκόσμιος πληθυσμός των προσφύγων έχει εκτοξευθεί στα 37,8 εκατομμύρια, κυρίως από το Αφγανιστάν, τη Συρία, την Ουκρανία και τη Δημοκρατία της Βενεζουέλας ενώ οι άνθρωποι στη Γάζα εξακολουθούν να είναι υπό διωγμό.

11. Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες. Έως και 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως αγωνίζονται να βρουν ένα μέρος για να ζήσουν και 1,12 δισεκατομμύρια ζουν σε παραγκουπόλεις ή άτυπους οικισμούς χωρίς βασικές υπηρεσίες. Το θέμα των αυξημένων ενοικίων ειδικά σε τουριστικές περιοχές παραμένει ένα τεράστιο πρόβλημα στις παραλιακές κυρίως ζώνες και σε μέρη με υψηλή τουριστική κίνηση αλλά και σε περιοχές με υψηλή ζήτηση διαμερισμάτων σε αστικά κέντρα για λόγους εργασίας, φοιτητών κ.ά. Άτομα με χαμηλότερο εισόδημα βιώνουν μικρότερη «χωρικότητα» ως προς το σπίτι, λιγότερο χώρο πρασίνου, πιο μολυσμένο φυσικό περιβάλλον κ.ά. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η προσιτή τιμή της στέγασης έχει φτάσει σε κρίσιμα επίπεδα εν μέσω της ραγδαίας αστικοποίησης, επηρεάζοντας 1,6 έως 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Εξίσου ανησυχητικό είναι πως 1,12 δισεκατομμύρια άτομα ζουν σε παραγκουπόλεις ή άτυπους οικισμούς – καταυλισμούς.

12.Υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή.  Η σπατάλη τροφίμων, η απώλεια τροφίμων – κυρίως κατά τη μεταφορά – και τα ηλεκτρονικά απόβλητα, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, φτάνουν σε πρωτοφανή επίπεδα. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η σπατάλη τροφίμων στο λιανικό εμπόριο, την εστίαση και τα νοικοκυριά έφτασε τα 1,05 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2022 (132 κιλά ανά άτομο), αντιπροσωπεύοντας το 1/5 όλων των τροφίμων που διατίθενται στους καταναλωτές. Τα νοικοκυριά απορρίπτουν αρκετά τρόφιμα καθημερινά για να παρέχουν πάνω από ένα δισεκατομμύριο γεύματα, ακόμη και όταν 1 στους 11 ανθρώπους παγκοσμίως πεινούν και 1 στους 3 δεν έχει την οικονομική δυνατότητα για μια υγιεινή διατροφή. Σε συνδυασμό με το 13% των τροφίμων που χάνονται κατά μήκος των αλυσίδων εφοδιασμού, το περιβαλλοντικό κόστος είναι συγκλονιστικό: η απώλεια και η σπατάλη τροφίμων προκάλεσαν το 8-10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το οικονομικό κόστος εκτιμάται ότι υπερβαίνει το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως.

13.Δράση για το κλίμα. Σύμφωνα με την Έκθεση για το Κενό Εκπομπών του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον για το 2024, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έφτασαν στο ιστορικό υψηλό των 57,1 γιγατονίων ισοδύναμου CO2 το 2023, σημειώνοντας αύξηση 1,3% από το 2022 και πολύ πάνω από τη μέση ετήσια αύξηση 0,8% από το 2010 έως το 2019. Ο τομέας της ενέργειας παραμένει η μεγαλύτερη πηγή (26%) εκπομπών άνθρακα, ακολουθούμενος από τις μεταφορές (15%) και τη γεωργία και τη βιομηχανία , που μοιράζονται από 11% η καθεμία.

Οι παγκόσμιες επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων μειώθηκαν κατά 34,5% το 2023, από ένα ρεκόρ υψηλού ύψους 1,68 τρισεκατομμυρίων δολαρίων το 2022, σε περίπου 1,1 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αυτή η μείωση οφείλεται στην πτώση των τιμών της ενέργειας και στη λήξη της προσωρινής στήριξης λόγω COVID-19. Όλες οι περιοχές εκτός από την Ωκεανία, η οποία σημείωσε αύξηση 29%, ανέφεραν μειώσεις. Η Υποσαχάρια Αφρική ηγήθηκε με μείωση 67%, ακολουθούμενη από τη Βόρεια Αφρική και τη Δυτική Ασία (46%), τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (43%), την Κεντρική και Νότια Ασία (41%) και την Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία (40%). Η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική σημείωσαν μικρότερη μείωση 17%.

14.Ζωή κάτω από το νερό.  Η τρίτη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς, που πραγματοποιήθηκε στη Νίκαια τον Ιούνιο του 2025, έδωσε νέα ώθηση στο ζήτημα αυτό. Οι χώρες υιοθέτησαν μια τολμηρή πολιτική δήλωση και ανέλαβαν πάνω από 800 εθελοντικές δεσμεύσεις για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, μόλις το 8,4% των ωκεανών έχουν χαρακτηριστεί ως προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές, πολύ κάτω από τον στόχο του 30% έως το 2030, και μόνο το 46% των βασικών θαλάσσιων περιοχών βιοποικιλότητας βρίσκονται υπό προστασία.

Η θέρμανση των ωκεανών και η οξίνιση συνεχίζονται, η υπεραλίευση και οι παράνομες πρακτικές επιμένουν και η υποστήριξη για την αλιεία μικρής κλίμακας παραμένει ανεπαρκής. Ταυτόχρονα, ο υποθαλάσσιος θόρυβος φαίνεται να επηρεάζει άσχημα τα μεγάλα κήτη, λόγω των υποθαλάσσιων εγκαταστάσεων εξορύξεων και πολέμων. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, το 64,5% των θαλάσσιων ιχθυαποθεμάτων αλιεύτηκε σε βιολογικά βιώσιμα επίπεδα το 2021, ενώ το 35,5% υπεραλιεύτηκε.

Από το 2009 έως το 2018, χάθηκε το 14% της κοραλλιογενούς κάλυψης του πλανήτη. Τώρα, το 44% των ειδών κοραλλιών αντιμετωπίζουν εξαφάνιση. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή προειδοποιεί ότι ακόμη και αν η υπερθέρμανση του πλανήτη περιοριστεί στους 1,5°C, το 70% έως 90% των υφάλων θερμού νερού θα μπορούσε να εξαφανιστεί έως το 2050. Με όριο υπερθέρμανσης 2°C, σχεδόν όλοι οι ύφαλοι κινδυνεύουν με εξαφάνιση.

15.Ζωή στη στεριά. Τα δάση κάλυπταν περίπου 4,1 δισεκατομμύρια εκτάρια (31%) της παγκόσμιας επιφάνειας γης το 2020. Από το 2000 έως το 2020, η δασική κάλυψη μειώθηκε κατά περίπου 100 εκατομμύρια εκτάρια. Οι φωτιές, η γεωργία, η δόμηση, ο τουρισμός είχαν ως αποτέλεσμα την απώλεια δασών. Οι περιφερειακές τάσεις ποικίλλουν: η Ασία, η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική είδαν την ανάπτυξη των δασών, ενώ η Λατινική Αμερική και η υποσαχάρια Αφρική παρουσίασαν σημαντικές απώλειες, λόγω της βόσκησης ζώων και της επέκτασης των καλλιεργήσιμων εκτάσεων, αντίστοιχα. Το 2025 ήταν μία από τις χειρότερες χρονιές για την απώλεια δασών στην Ισπανία, την Πορτογαλία ενώ και η χώρα μας καταγράφει συχνά αρνητικά ρεκόρ. Αντίθετα, η Βραζιλία μείωσε την αποψίλωση των δασών στον Αμαζόνιο κατά 50% το 2023 σε σύγκριση με το 2022.

16.Ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί. Η βία και οι συγκρούσεις, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, συνεχίζουν να προκαλούν ανθρώπινο πόνο και εκτοπισμό. Το 2024, σχεδόν 50.000 ζωές χάθηκαν σε συγκρούσεις – μία κάθε 12 λεπτά – επηρεάζοντας δυσανάλογα τις γυναίκες και τα παιδιά. Μέχρι το τέλος του 2024, 123,2 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίστηκαν βίαια. Τα παγκόσμια ποσοστά ανθρωποκτονιών μειώθηκαν κατά 12% μεταξύ 2015 και 2023 αλλά η πρόοδος παραμένει πολύ κάτω από τον στόχο, μείωσης του 50%. Το παγκόσμιο ποσοστό ανθρωποκτονιών εκ προθέσεως μειώθηκε από 5,9 ανά 100.000 άτομα το 2015 σε 5,2 το 2023. Το 2023, οι ανθρωποκτονίες συγκεντρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική και στην υποσαχάρια Αφρική, οι οποίες συνολικά αντιπροσώπευαν σχεδόν τα δύο τρίτα όλων των θυμάτων παγκοσμίως.

Οι άνδρες αποτελούσαν το 80% των θυμάτων ανθρωποκτονιών, κυρίως λόγω του οργανωμένου εγκλήματος και της βίας των συμμοριών. Οι γυναίκες, ωστόσο, αντιμετώπιζαν δυσανάλογο κίνδυνο μέσα στο σπίτι. Το 60% των γυναικών θυμάτων σκοτώνονται από συντρόφους ή μέλη της οικογένειας. Μόνο το 2023, περίπου 51.000 γυναίκες σκοτώθηκαν από στενούς συντρόφους ή μέλη της οικογένειας. Η πρόοδος στη μείωση της βίας κατά των γυναικών συνεχίζει να καθυστερεί, με το ποσοστό ανθρωποκτονιών των γυναικών να μειώνεται μόλις κατά 5% σε σύγκριση με τη μείωση του 14% για τους άνδρες.

17.Συνεργασία για τους στόχους. Το μερίδιο των αναπτυσσόμενων χωρών στις παγκόσμιες εξαγωγές εμπορευμάτων έχει παραμείνει στάσιμο από το 2015, με τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες να αντιπροσωπεύουν μόλις το 1,1%. Εξάλλου, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, το ψηφιακό χάσμα παραμένει μεγάλο και διευρύνεται, ιδίως στις περιοχές με χαμηλότερο εισόδημα.

Το 2024, 5,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι ήταν συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο, αριθμός που αντιστοιχεί στο 68% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ωστόσο, το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή περίπου 2,6 δισεκατομμύρια παραμένει εκτός σύνδεσης. Ενώ η παγκόσμια χρήση του διαδικτύου έχει αυξηθεί κατά 28%, δηλαδή από 40% το 2015 σε 68% το 2024 η καθολική χρήση (διείσδυση 95%) παραμένει μια μακρινή προοπτική. Η καθολική χρήση έχει σχεδόν επιτευχθεί στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, καθώς και στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Όμως, η υποσαχάρια Αφρική και η Ωκεανία (εκτός της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας) υστερούν, καθώς μόλις 37% και 33% είναι συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο.

Θεόκριτος Αργυριάδης

Δηλαδή τι; Αν είσαι από την Κηφισιά και την Εκάλη έχεις περισσότερες ευκαιρίες απ’ το να ήσουν από Αιγάλεω και Δραπετσώνα; Εεε μάλλον, έτσι φαίνεται. Να ζήσουν οι αστοί στις πλάτες της… πλέμπας. Όπως αποδεικνύεται σε έρευνα του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, η κατανομή της θνησιμότητας στις διάφορες περιοχές της Αττικής την τελευταία δεκαετία αποκαλύπτει σημαντικές διαφορές που αντανακλούν τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες. Είναι ξεκάθαρο ότι η ποιότητα και η διάρκεια ζωής διαφοροποιούνται αισθητά ανάλογα με την κοινωνική διαστρωμάτωση.

Παρόλο που οι δαπάνες υγείας των νοικοκυριών στην Ελλάδα μειώθηκαν την περασμένη δεκαετία, αυτή η μείωση δεν προήλθε από κάποια ουσιαστική βελτίωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Αντίθετα, ήταν αποτέλεσμα της γενικότερης συρρίκνωσης των εισοδημάτων των πολιτών λόγω της οικονομικής κρίσης. Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα παραμένει η χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου οι πολίτες καλούνται να πληρώσουν το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών υγείας από την τσέπη τους, σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη χώρα-μέλος. Ταυτόχρονα, η Ελλάδα κατατάσσεται στην τελευταία θέση όσον αφορά τον αριθμό νοσηλευτών ανά κάτοικο, σύμφωνα πάντα με την ίδια έκθεση.

Εντυπωσιακές (αν όχι ανησυχητικές) είναι οι καταγραφές της μελέτης του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (Ι.Δ.Ε.Μ.). Τα δεδομένα της θνησιμότητας επιβεβαιώνουν τον «κοινωνικό διαχωρισμό» της Αττικής ως προς τη θνησιμότητα. Οι προτυποποιημένοι ειδικότερα δείκτες του 2014, 2019 και 2021, που δεν επηρεάζονται από την διαφοροποιημένη κατανομή του πληθυσμού των Π.Ε της Αττικής ανά ηλικία, δείχνουν έναν σαφή διαχωρισμό, μεταξύ Βορείου και Νοτίου Τομέα Αθηνών, από την μια μεριά, και των λοιπών ενοτήτων που χαρακτηρίζονται από υψηλότερη θνησιμότητα.

Επίσης, με βάση τα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), οι πιο μορφωμένοι και πλούσιοι («υψηλές κοινωνικο-επαγγελματικές κατηγορίες») κατοικούν στις βόρειες και νότιες περιοχές της Αθήνας, οι φτωχότεροι (οι «εργατικές τάξεις») διαμένουν κυρίως στη δυτική Αθήνα ενώ το κέντρο της πρωτεύουσας και του Πειραιά είναι μικτοί κοινωνικοί χώροι.

Από την έρευνα επιγραμματικά ξεχωρίζουμε τρία ενδιαφέροντα στοιχεία:

• Η πιο νεανική περιοχή: Η Δυτική Αττική είναι η νεανικότερη περιοχή, καθώς η διάμεση ηλικία του πληθυσμού της, μόλις υπερβαίνει τα 41 έτη, έναντι 45,5-46 έτη στις άλλες περιοχές.
• Αύξηση θνησιμότητας: Από το 2019 καταγράφεται σημαντική αύξηση της θνησιμότητας, η μεγαλύτερη σημειώνεται στις δυτικές και κεντρικές περιοχές Αθήνας και Πειραιά.
• Διακριτές περιοχές: Όλα έχουν την εξήγησή τους. «Οι καλύτερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες επικρατούν στη Βόρεια και Νότια Αθήνα ενώ οι χειρότερες στο Δυτικό Τομέα», σημειώνει η έρευνα.

Με βάση τα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat, το Ινστιτούτο ανέλυσε τις διαφορές στη θνησιμότητα στις διάφορες περιοχές της Αττικής, εστιάζοντας σε τρεις χρονικές περιόδους: το 2014, το 2019 και το 2021. Χωρίζοντας την Αττική σε πέντε γεωγραφικές ενότητες – τον Βόρειο, τον Νότιο, τον Δυτικό, τον Κεντρικό Τομέα και τον Τομέα Πειραιά και νήσων – προχώρησε σε μια λεπτομερή χαρτογράφηση της κατάστασης που διαμορφώθηκε την τελευταία δεκαετία.

Από την ανάλυση των δεδομένων προκύπτει το πρώτο σημαντικό συμπέρασμα, το οποίο είναι ότι, κατά την τελευταία δεκαετία, η θνησιμότητα παρουσιάζει μια συνεχώς αυξανόμενη τάση. Οι δείκτες του 2021 καταγράφουν σαφή άνοδο σε σχέση με το 2019, ενώ και σε σύγκριση με το 2014 είναι επίσης σημαντικά υψηλότεροι. Ιδιαίτερα, η αύξηση που παρατηρείται από το 2019 έως το 2021 είναι αξιοσημείωτη, κάτι που αποδίδεται κυρίως στις δραματικές επιπτώσεις της πανδημίας του Covid-19, η οποία αύξησε τις απώλειες σε ανθρώπινες ζωές σε παγκόσμιο επίπεδο και επηρέασε σημαντικά τα ποσοστά θνησιμότητας σε πολλές χώρες.

Περαιτέρω ανάλυση των δεδομένων για την Αττική, με τον διαχωρισμό της σε επιμέρους περιοχές, φανερώνει τις σημαντικές διαφορές που υπάρχουν στη θνησιμότητα μεταξύ αυτών των περιοχών. Αυτές οι διαφορές φαίνεται να συνδέονται άμεσα με κοινωνικά και ταξικά κριτήρια, όπως οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και άλλοι παράγοντες που καθορίζουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Συνεπώς, οι διαφοροποιήσεις αυτές αναδεικνύουν τις κοινωνικές ανισότητες που υπάρχουν στο σύστημα υγείας, καθώς και τη δυσκολία κάποιων κοινωνικών ομάδων να αποκτήσουν ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες πρόληψης και θεραπείας.

Στον Προτυποποιημένο Δείκτη Θνησιμότητας, ο Βόρειος Τομέας Αθηνών έχει καταγράψει 8,7 θανάτους ανά 100 κατοίκους το 2014, 9,3 θανάτους το 2019 και 12,3 θανάτους το 2021. Ο Νότιος Τομέας, τα αντίστοιχα χρόνια, κατέγραψε 9,1 θανάτους ανά 100 κατοίκους, 10,6 και 11,8.

Αυτές οι καταγραφές αφορούν τις δύο πιο εύπορες περιοχές της Αττικής. Ωστόσο, η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά όταν στραφούμε προς την άλλη πλευρά της περιφέρειας, σε περιοχές όπου κατοικούν, σύμφωνα με τα δεδομένα της απογραφής, οι πολίτες των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων. Συγκεκριμένα, πρόκειται για τη Δυτική Αθήνα, το Κέντρο της πόλης και τον Πειραιά. Σε αυτές τις περιοχές, οι συνθήκες ζωής είναι διαφορετικές και η θνησιμότητα παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις, κάτι που αποκαλύπτει τις έντονες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες που υφίστανται στην Αττική.

Στον Δυτικό Τομέα λοιπόν, ο Προτυποποιημένος Δείκτης Θνησιμότητας κατέγραψε 10.4 θανάτους ανά 100 κατοίκους το 2014, 11.5 θανάτους το 2019 και 13.9 θανάτους το 2021. Αναλογικά δηλαδή, σχεδόν 2 θανάτους ανά 100 κατοίκους περισσότερους από τα Βόρεια και τα Νότια της Αττικής.

Αντίστοιχα, στον Κεντρικό Τομέα καταγράφηκαν το 2014 10.3 θάνατοι ανά 100 κατοίκους, 12.4 θάνατοι το 2019 και 14.1 θάνατοι το 2021. Τέλος, Πειραιάς και νήσοι κατέγραψαν 11.1 θανάτους το 2014, 12.9 το 2019 και 14.9 το 2021, πλησιάζοντας αύξηση 3 θανάτων ανά 100 κατοίκους συγκριτικά με τον Βόρειο και τον Νότιο Τομέα της Αττικής.

Το 2015, η «Ατζέντα 2030» που υιοθέτησαν οι χώρες μέλη του ΟΗΕ κατέγραφε 17 στόχους για τη βιώσιμη ανάπτυξη (ODD), οι οποίοι αναλύονταν σε 169 «σχέδια».

Σκοπός, η οικοδόμηση ενός καλύτερου και πιο βιώσιμου μέλλοντος για όλους μέχρι τα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας.

«Εάν δεν δράσουμε τώρα, η Ατζέντα 2030 μπορεί να γίνει η ταφόπλακα του κόσμου όπως θα μπορούσε να ήταν», προειδοποιεί ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στο προοίμιο της έκθεσης αποτίμησης αυτών των στόχων, οι οποίοι θα συζητηθούν σε μια σύνοδο κορυφής στις 18 – 19 Σεπτεμβρίου.

Μολονότι η βασική αρχή είναι να μην μείνει κανείς πίσω, «στα μισά του δρόμου, αυτή η δέσμευση κινδυνεύει», σημειώνεται στην έκθεση αφού «ο μισός κόσμος» έχει αφεθεί στην τύχη του. Η επίτευξη των 17 στόχων απομακρύνεται, «όπως και η ελπίδα και τα δικαιώματα της τρέχουσας και των μελλοντικών γενεών».

Γκουτέρες: Η πανδημία μας καθυστέρησε

Από την υγεία μέχρι την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την πρόσβαση στην ενέργεια και την κατάργηση των ανισοτήτων, από τα περίπου 140 «σχέδια» που αναλύθηκαν, σε πάνω από 30% δεν υπήρξε καμία πρόοδος. Αντίθετα σε κάποια καταγράφηκε οπισθοδρόμηση, σε σύγκριση με το 2015.

Η πανδημία της Covid-19 φρέναρε την τάση μείωσης της ακραίας φτώχειας (που αντιστοιχεί στη διαβίωση με λιγότερα από 2,15 δολάρια ημερησίως). Με τον σημερινό ρυθμό, το 2030 575 εκατομμύρια άνθρωποι θα ζουν ακόμη σε συνθήκες ακραίας φτώχειας – οι περισσότεροι στην υποσαχάρια Αφρική.

Ο αριθμός αυτός είναι μειωμένος κατά 30% σε σύγκριση με το 2015, όμως απέχει μακράν από την επιδιωκόμενη εξάλειψη της φτώχειας.

«Ένας στους τρεις πεινάει»

• «Κατά σοκαριστικό τρόπο, η πείνα στον κόσμο επέστρεψε στα επίπεδα του 2005», επισημαίνεται στην έκθεση. Περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους (2,3 δισεκατομμύρια) βίωνε μέτρια ή σοβαρή διατροφική ανασφάλεια το 2021 και ο υποσιτισμός στα παιδιά παραμένει ακόμη παγκόσμιο πρόβλημα».
• Περίπου 1,1 δισ. άνθρωποι ζουν σε παραγκουπόλεις, σε άθλιες συνθήκες. Ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί στα 2 δισ. μέσα στα επόμενα 30 χρόνια.
• Η πανδημία, που κατέδειξε πόσο εύθραυστη ήταν η πρόοδος που είχε επιτευχθεί, είχε «καταστροφικές» επιπτώσεις στην εκπαίδευση. Χωρίς νέα μέτρα, μόλις μία στις έξι χώρες θα επιτύχει τον στόχο της καθολικής πρόσβασης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση μέχρι το 2030. Παράλληλα, 84 εκατομμύρια παιδιά δεν θα φοιτήσουν καθόλου στο σχολείο.
• Όσον αφορά την ανισότητα ανδρών-γυναικών, η έκθεση υπογραμμίζει ότι η πρόοδος είναι «υπερβολικά αργή».Με τον σημερινό ρυθμό θα χρειαστούν 286 χρόνια για να κλείσει το χάσμα και να καταργηθούν οι νόμοι που επιτρέπουν τις διακρίσεις και 300 χρόνια για να μπει τέλος στους γάμους παιδιών.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες κάλεσε τις χώρες να υιοθετήσουν ένα «σχέδιο διάσωσης» των ODD. Αυτό αφορά μια νέα πολιτική δέσμευση αλλά και την εφαρμογή ενός σχεδίου ύψους 500 δισ. δολαρίων για τη χρηματοδότηση της βιώσιμης ανάπτυξης μέχρι το 2030.

Ελπίδες

Παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις, η έκθεση περιέχει και ορισμένα ελπιδοφόρα στοιχεία.

• Η παιδική θνησιμότητα μειώθηκε κατά 12% μεταξύ 2015-21 και μέχρι το 2030 περίπου 150 χώρες θα έχουν πιάσει τον στόχο τους.
• Η πρόσβαση στο Ίντερνετ έχει επίσης αυξηθεί (5,3 δισ. «συνδεδεμένοι» το 2022).
• Ο αριθμός των νεκρών λόγω AIDS μειώθηκε κατά 52% σε σύγκριση με το 2010.
• Έχει αυξηθεί επίσης το ποσοστό του πληθυσμού που έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό και σε τουαλέτες, όμως ο στόχος παραμένει μακρινός αφού 2,2 δισ. άνθρωποι εξακολουθούσαν να μην έχουν πρόσβαση σε πόσιμο νερό το 2022 και 419 εκατομμύρια δεν διέθεταν τουαλέτα.

«Αν υπάρχει ένας στόχος που οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε όλοι μαζί είναι η πάταξη των ανισοτήτων στην Ελλάδα. Για εμάς, το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα -και υποπτεύομαι για τις περισσότερες προοδευτικές δυνάμεις της χώρας- είναι θέμα αρχής και υπαρξιακή πολιτική προτεραιότητα», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Γερουλάνος και συμπλήρωσε:

«Οι ανισότητες βάζουν τους ευάλωτους συμπολίτες μας στο περιθώριο, καταστρέφουν την κοινωνική συνοχή και αφήνουν μεσαία και χαμηλά στρώματα εξαιρετικά ευάλωτα σε οποιαδήποτε διεθνή κρίση, ενώ ανατρέπουν βασικούς κανόνες λειτουργίας της ελεύθερης αγοράς και αυτό θα έπρεπε να κινητοποιεί και εσάς στη Νέα Δημοκρατία.

Πίστευα ότι αυτό έκανε ο πρωθυπουργός όταν αναβάθμισε το θέμα στην προεκλογική του εκστρατεία. Προφανώς, έκανα λάθος. Χθες σε ομιλία οχτώ χιλιάδων τετρακοσίων λέξεων ανέφερε τις ανισότητες μια φορά, αναδεικνύοντας και πάλι την ιστορική διαφορά μεταξύ προεκλογικής και μετεκλογικής Νέας Δημοκρατίας».

Όπως είπε ο κ. Γερουλάνος, για το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, «οι ανισότητες στην Ελλάδα δεν είναι μία, είναι τρεις, σε εισόδημα, σε πλούτο και σε πρόσβαση στην εξουσία».

«Η πάταξη της ανισότητας στην πρόσβαση στην εξουσία είναι για εμάς προτεραιότητα. Πώς αντιμετωπίζεται όμως; Με δύο τρόπους. Πρώτον με ενίσχυση των θεσμών και δεύτερον με αλλαγή του διοικητικού μοντέλου της χώρας», υποστήριξε.

Στο σημείο αυτό, κατηγόρησε τη ΝΔ ότι «χρησιμοποιεί το κράτος μόνο για να λύνει ευκαιριακά προβλήματα, συνήθως δικών της παιδιών και όχι για να χτίζει αγορές ενεργά και για όλους».

«Έχετε εμπιστευτεί ένα άρρωστο τραπεζικό σύστημα, όχι μόνο για την ανάπτυξη της χώρας, αλλά και για τις ιδιωτικές πτωχεύσεις. Τα παιδιά των “κόκκινων” δανείων μένουν έξω από τις παραγωγικές διαδικασίες, νέοι άνθρωποι είναι σε ομηρία των τραπεζών για τις αμαρτίες των γονέων τους, που δεν ήταν τελικά και τόσο αμαρτωλοί πάντα», είπε και συνέχισε:

«Οι πολιτικές για την ισότητα έχουν μία αντικειμενική δυσκολία. Πώς μετράς την αποτελεσματικότητά τους; Εσείς χάνεστε σε στατιστικές, διότι αντιμετωπίζετε την πολιτική ως διαχείριση και τους ανθρώπους ως αριθμούς.

Εμείς προτιμάμε να κοιτάμε τους πολίτες στα μάτια, γιατί εκεί βλέπεις αν πας καλά. Στα μάτια του γονιού που έχασε το παιδί του στο εξωτερικό, στα μάτια ενός δανειζόμενου που μιλάει με την τράπεζα για το δάνειο του ή μιας γιαγιάς που περιμένει να πέσουν οι τιμές στη λαϊκή. Όχι μόνο για λόγους συναισθηματικούς αλλά κυρίως για λόγους πολιτικούς.

Διότι εκεί βλέπεις και αναγνωρίζεις το ένα συναίσθημα που αδρανοποιεί και την κοινωνία και την οικονομία, τον φόβο», πρόσθεσε ο κ. Γερουλάνος.

Κλείνοντας, επεσήμανε ότι «αν έχει νόημα η πάταξη των ανισοτήτων σήμερα στην Ελλάδα, είναι ακριβώς για να εξαλείψει τον φόβο από την ελληνική κοινωνία».

«Εκτός των άλλων, ο φόβος κολλάει, περνάει από τον ένα πολίτη στον άλλον, ακόμα και την ώρα που οι αριθμοί ευημερούν. Και εκεί που δεν το περιμένεις γίνονται βόμβα στα θεμέλια του κοινωνικού και οικονομικού οικοδομήματος.

Αυτόν τον φόβο αγνόησε το κόμμα σας το 2008 και οδήγησε την ελληνική οικονομία σε διάλυση. Τον ίδιο φόβο αξιοποιήσατε για να κερδίσετε αυτές τις εκλογές. Μην κάνετε, λοιπόν, πάλι το λάθος να αγνοήσετε μετεκλογικά, ζητωκραυγάζοντας για τις πολλαπλές φούσκες που μεγαλώνουν γύρω μας. Σκύψτε πάνω από την κοινωνία, αποσυγκεντρώστε την εξουσία, διευρύνετε την παραγωγική βάση, αλλάξτε φορολογικές προτεραιότητες και χτίστε ένα σύστημα παιδείας, που αναγνωρίζει αξία σε κάθε Ελληνίδα και κάθε Έλληνα.

Εμείς από αυτά θα σας κρίνουμε και αυτά τα θέματα θα αναδείξουμε, εξασκώντας ένα είδος αντιπολίτευσης, που εσείς ποτέ δεν ασκήσατε, ελπίζοντας να αντιληφθείτε έστω και τώρα πόσο απαραίτητη είναι για το σήμερα και το μέλλον της πατρίδας μας», κατέληξε ο κ. Γερουλάνος.

Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση

Στην  κατεύθυνση  αυτή,  από  τα  τέλη της  δεκαετίας  του  1960,  σε  εθνικό  επίπεδο  στην  Ευρώπη  ο  κατώτατος  μισθός  καλείται:

α)  να  περιορίσει  τις  μισθολογικές  ανισότητες,

β) να  εξασφαλίσει  ένα  επίπεδο  αμοιβών  κοινωνικά  αποδεκτό  και  γ) να   κατοχυρώσει, διαμέσου  των  συλλογικών  διαπραγματεύσεων  και των  συλλογικών   συμβάσεων  εργασίας, χωρίς  την  κρατική  παρέμβαση,  μεταξύ  των  κοινωνικών  συνομιλητών  τόσο  το   ύψος,   τα  εργασιακά  και τα  κοινωνικά  δικαιώματα  των  εργαζομένων,  όσο  και  την  βελτίωση  της  αγοραστικής  δύναμης  του  κατώτατου  μισθού  και  των   μισθών   γενικότερα.

• Πιο  συγκεκριμένα  στην  Ελλάδα, ύστερα  από  δεκαετίες  διμερούς  συλλογικής  διαπραγμάτευσης  των  κοινωνικών  συνομιλητών  για  τον  καθορισμό  του  κατώτατου  μισθού, τα Μνημόνια 2  και  3  καταργούν  στην  πράξη  την  Εθνική  Γενική  Συλλογική  Σύμβαση  Εργασίας (ΕΓΣΣΕ),  προβλέποντας  νομοθετικά  τον  καθορισμό  του  από  την  κυβέρνηση  μετά  από  μία διαβούλευση  των  κοινωνικών  συνομιλητών.  

Στις  συνθήκες  αυτές, η Ελλάδα  είναι  η  μοναδική  χώρα  της  Ευρωπαϊκής  Ένωσης,  όπου  επιβάλλεται (Μνημόνιο 2,Φεβρουάριος  2012)  ονομαστική  μείωση  στις  κατώτατες  αποδοχές  πρωτοφανούς  εύρους, 22%  στον  κατώτατο  μισθό  και  ημερομίσθιο  και  32%  αντίστοιχα  για  νέους  ηλικίας  κάτω  των  25  ετών,   με  αποτέλεσμα  ο  κατώτατος   μισθός   να  διαμορφώνεται  στο  επίπεδο  των  586,08  ευρώ (μεικτά),  (510,95  ευρώ (μεικτά)  για  νέους  κάτω των  25  ετών)  από  739  ευρώ (μεικτά)  το  2010  και 770,92  ευρώ (μεικτά),   σύμφωνα  με  την ΕΓΣΣΕ  πριν  από το  Μνημόνιο  2.  

Παράλληλα,  κατά  την  περίοδο 2010-2013  σημειώθηκε    μία   σημαντική  καθίζηση  της  αγοραστικής  δύναμης  του  κατώτατου  μισθού, δεδομένου  ότι  ο πραγματικός  κατώτατος  μισθός  μειώθηκε  κατά  25,9%  και  κατά  35,4%  για τους  νέους  ηλικίας  κάτω  των  25  ετών (ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, 2014).  Έτσι,  ο  κατώτατος  μισθός  στην Ελλάδα  κατά  την  Μνημονιακή  περίοδο  των  πολιτικών   της  εσωτερικής  υποτίμησης,  μετατρέπεται  βίαια   από  « εργαλείο»  προστασίας  των  χαμηλά  αμειβόμενων  σε  πολιτική  ανισοκατανομής, μεταξύ  των  άλλων,  του  εισοδήματος  των  εργαζομένων  του  ιδιωτικού  τομέα  προς  όφελος  της  κερδοφορίας  των  επιχειρήσεων.

Παράλληλα  παρατηρείται   ότι  σε  πολλές  χώρες  της  Ευρωπαϊκής  Ένωσης  το  2008,  που  είναι  θεσμοθετημένος  ο κατώτατος  μισθός  σε  εθνικό  επίπεδο,  ανακόπτονται  οι  πραγματικές  αυξήσεις  του  κατώτατου  μισθού,   επιδεινώνοντας   το  επίπεδο  της  αγοραστικής  δύναμης  λόγω  της  σημαντικής  αύξησης  των  τιμών  σε  βασικά  είδη  κατανάλωσης, η οποία  δεν  αντισταθμίστηκε  από  αντίστοιχες  αυξήσεις  του  κατώτατου  μισθού (Schulten T., 2009), με   αποτέλεσμα  την  αύξηση  των  μισθολογικών  ανισοτήτων.

Σήμερα,  μετά  την απελθούσα  δεκαετία (2009-2019)  της  οικονομικής  κρίσης  και  ύφεσης  στην  Ελλάδα,  κατά  την  οποία  ο  κατώτατος  μισθός,  όπως  προκύπτει  εκ  του  αποτελέσματος,  υπέστη  σε  ονομαστικούς  και  πραγματικούς  όρους  σημαντική  καθίζηση καθώς  και   κατά  την  τρέχουσα,  από  τις  αρχές  του  2020,  υγειονομική  κρίση  του Covid-19  και τις  σοβαρές  παρενέργειες  της  στους  κοινωνικο-οικονομικούς  σχηματισμούς,  τις  αγορές  εργασίας,  τις  αμοιβές  και τους  κατώτατους  μισθούς  στην  χώρα  μας  και  στα  άλλα  κράτη-μέλη  της  Ευρωπαϊκής  Ένωσης,    διεξάγεται  στην  χώρα  μας  η  σχετική  διαβούλευση  για την  αύξηση  από  1/5/2022  του  κατώτατου  μισθού  των  663  ευρώ (μεικτά). 

• Αξίζει  να  σημειωθεί  ότι  το  σημερινό  επίπεδο  του  κατώτατου  μισθού  στην  χώρα  μας  αντιστοιχεί  περίπου  σε  ονομαστικούς  όρους  με  το  επίπεδο  του  κατώτατου  μισθού  του   δεύτερου εξαμήνου  του  2007 (657,89  ευρώ-μεικτά).  Επιπλέον,  κατά  το  2022  η  ελληνική  και  η  ευρωπαϊκή   οικονομία   καθώς  και   η  αγοραστική  δύναμη   των   νοικοκυριών  και των  επιχειρήσεων  πλήττονται   από  τις    ανησυχητικές  πληθωριστικές  πιέσεις    ( Ελλάδα-Δεκέμβριος  2021   5,1%, Ιανουάριος  2022   6,2%, Φεβρουάριος  2022  7,2%  και Μάρτιος 2022  8,9%)   λόγω  των   ανατιμήσεων   των  ενεργειακών  προϊόντων, των  πρώτων υλών,  των  βασικών  αγαθών  παραγωγής  και  διατροφής, από  την  πλευρά  της  προσφοράς,  μετά  τον  πρώτο  μήνα  της  ρωσικής  εισβολής  στην  Ουκρανία,   με  αποτέλεσμα  να  απειλούνται   σοβαρά  η  βιωσιμότητα  των  μικρομεσαίων  επιχειρήσεων  και  το  επίπεδο  της  αγοραστικής  δύναμης  των  χαμηλόμισθων  και  γενικότερα  των  νοικοκυριών.

Στις  συνθήκες  αυτές,  σύμφωνα  με  σχετική  έρευνα (ΙΝΕ/ΓΣΕΕ,2022)  η  απώλεια  της  αγοραστικής  δύναμης   του  κατώτατου  μισθού  τον  Δεκέμβριο  του  2021 ανήλθε  στο  επίπεδο  του  10,4%,  του  μέσου  μισθού  των  εργαζομένων  μερικής  απασχόλησης  ανήλθε  στο  επίπεδο  του  13,7%  και  του  μέσου     μηνιαίου  ατομικού  εισοδήματος  ανήλθε  στο  επίπεδο  του  7%  σε  ετήσια  βάση.

Με  αφετηρία  τα  δεδομένα  αυτά,  η  ΓΣΕΕ  κατά  την  φάση  της  διαβούλευσης   με  τους  κοινωνικούς  συνομιλητές  και  της  πρόσφατης(6/4/22)  πανελλαδικής  απεργιακής  κινητοποίησης,  διεκδικεί  την  αύξηση  του  κατώτατου  μισθού  στο επίπεδο  των  751  ευρώ (+13%) καθώς  και  την  νομοθέτηση  της  απόλυτης  ευθύνης  του  καθορισμού  του  κατώτατου  μισθού  στους  κοινωνικούς  συνομιλητές  μέσω  της  συλλογικής  διαπραγμάτευσης  και  της  υπογραφής  της  Εθνικής  Συλλογικής  Σύμβασης  Εργασίας (ΕΓΣΣΕ).

Αυτό  σημαίνει  ότι  εάν  η  κυβέρνηση  νομοθετήσει  μία  αύξηση  του  κατώτατου  μισθού  που  θα  αντιστοιχεί  για παράδειγμα  στο  επίπεδο  του  50%  της  προαναφερόμενης  πρότασης  της ΓΣΕΕ  και  σε  ονομαστικούς  όρους  θα  προσεγγίσει  τα  700 ευρώ (μεικτά)(Βήμα,3/4/2022), τότε  για  ένα  σημαντικό   τμήμα    των  εργαζομένων  θα  παραταθεί  πέραν  της  10ετίας  η  επιδείνωση  της  αγοραστικής  δύναμης  του  εισοδήματος  τους  και  η  διεύρυνση  των  μισθολογικών  ανισοτήτων,  αποκλείνοντας    περαιτέρω  από  τους  αντίστοιχους  μέσους  όρους  των  κρατών  της  Ευρωπαϊκής   Ένωσης.

Κι’ αυτό  γιατί  η  προαναφερόμενη  αύξηση,      αποκλίνουσα   σημαντικά  από  το  μέσο  επίπεδο  πληθωρισμού  του  έτους,   θα  αδυνατεί  να καλύψει  τόσο  την  τρέχουσα  απώλεια  της  αγοραστικής  δύναμης,  όσο  και  αυτής  που  σημειώθηκε  εξαιτίας  των    σωρευτικών   μειώσεων    του  κατώτατου  μισθού  και των μισθών  γενικότερα  στην  χώρα μας.

* Ομ.Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ. Μπέτση*

Ταυτόχρονα  προκλήθηκαν  οι  θεσμοί  της  αμερικανικής  δημοκρατίας  και  αποσιωπήθηκε  επιμελώς  η  προβολή  των  πραγματικών  οικονομικών,  κοινωνικών, υγειονομικών, κ.λ.π.  προβλημάτων  που  αντιμετωπίζει  η  μεγάλη  πλειοψηφία  του   πληθυσμού  στις  ΗΠΑ. Με άλλα  λόγια,  το  συνονθύλευμα  αυτό  των  δήθεν  αντισυστημικών  διαδηλωτών,  υπό  την  προτροπή  των  ηγεσιών  τους,  κινήθηκε  σε  δύο  άξονες:

• την  αμφισβήτηση  του  εκλογικού αποτελέσματος  μέσω  της  ακύρωσης  της  διαδικασίας  επικύρωσης  του και
• τον  ευτελισμό  των  δημοκρατικών  θεσμών  και  λειτουργιών.

Όμως,  η  σκοτεινή  αυτή  πλευρά  των  ακροδεξιών  και  αντιδημοκρατικών  ενεργειών,  δεν  κατόρθωσε  να  αποπροσανατολίσει  την  πλειοψηφία  της  αμερικανικής  κοινωνίας, η οποία  απέδειξε, με  την  άρνηση της  να  συμμετέχει  σε  αυτή  την  περιορισμένου  μεγέθους  διαδήλωση,  ότι  δεν  δημαγωγείται  και  δεν  υποστέλλει  την  σημαία  διεκδίκησης  της  άρσης  των  ανισοτήτων,  των  φυλετικών  διακρίσεων  και  της  διεύρυνσης  των  κοινωνικών, εργασιακών  και  υγειονομικών  δικαιωμάτων.  Μίας  κοινωνίας  που  ενώ  η  οικονομική   της  δραστηριότητα   παράγει  ετησίως  το  υψηλότερο  ΑΕΠ  του  πλανήτη(23,5 τρις  δολλάρια), εντούτοις  δεν  διαθέτει δημόσιο  σύστημα  ασφάλισης  υγείας  και εθνικό  σύστημα  υγείας.

Από  την  άποψη  αυτή  είναι  χαρακτηριστικό  ότι  από « τα  200  εκατομ. άτομα  που  είναι  σε  ηλικία  εργασίας, τα  100  εκατομ.  άτομα  δεν  έχουν οποιαδήποτε  συνταξιοδοτική  κάλυψη  και  28,5  εκατομ.  άτομα  δεν  έχουν  διόλου και  άλλα  60  εκατομ. άτομα  έχουν  τελείως  ανεπαρκή  ασφάλιση  υγείας. Παράλληλα,  από  την  δεκαετία  του  1970  μέχρι  σήμερα, ο  μέσος  μισθός  στις  ΗΠΑ  αυξήθηκε  μόνο  3%  σε  πραγματικές  τιμές  και  το  χαμηλότερο  20%  των  μισθών  μειώθηκε (Κ.Καλλίτσης,Καθημερινή 10/1/2021).

Με άλλα  λόγια,  η  περίοδος  αυτή  συνέβαλε  στην  διεύρυνση  των  εισοδηματικών  και  κοινωνικών  ανισοτήτων, απορρύθμισης  της  αγοράς  εργασίας  και  αποδιάρθρωσης   του  κοινωνικού  κράτους.

Παράλληλα,  διαπιστώνεται  ότι σε  επίπεδο  ανισοτήτων  διεθνώς,  ενώ  το  πλουσιότερο 1%  του πλανήτη  κατείχε  το  1980  το  16%  του  εισοδήματος, το  2018  κατείχε  το  20%  του  εισοδήματος. Ταυτόχρονα,  το  ήμισυ  του  παγκόσμιου  πληθυσμού  παρέμεινε  σταθερό  στο 9%  του  εισοδήματος  παρά  τις  εξελίξεις  που  σημειώθηκαν  κατά την  περίοδο  αυτή  στις  λεγόμενες  αναπτυσσόμενες  χώρες (π.χ.Κίνα, Ινδία,κ.ά).

Με  άλλα  λόγια, από  τα  στοιχεία  αυτά  προκύπτει  ότι  συγκρίνοντας  την  δυναμική  της  σύγκλισης (μείωση  των  ανισοτήτων)  με  την  δυναμική  της  απόκλισης (αύξηση  των  ανισοτήτων),  διαπιστώνεται,  με τον πιο  εύληπτο  τρόπο, ότι  επικρατεί  σε  ανησυχητικό  βαθμό η  δεύτερη  επί  της  πρώτης.

• Στην  Ευρώπη  το  1%  των   πλουσιότερων  ευρωπαίων  κατέχει  σήμερα το  12%  του  εισοδήματος,  ενώ  το  1%  των  πλουσιότερων  Αμερικανών  κατέχει  το  20%  του  εισοδήματος.

Την  ίδια  στιγμή(Eurofund,2020)  στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  10%  των  εργαζομένων (15%  Ελλάδα)  αισθάνονται  ανασφαλείς  στην  εργασία  τους. Επίσης  στην Έκθεση  των  Παγκόσμιων  Ανισοτήτων  του  2018  σημειώνεται  ότι  εάν  οι  παγκόσμιες  ανισότητες  ακολουθήσουν  τις   τάσεις  των  τελευταίων   τριών  δεκαετιών,  τότε  θα  συνεχίσουν  να  διευρύνονται  διεθνώς  κατά  τα  επόμενα  χρόνια.

Έτσι,  στην  προοπτική  αυτή,  για τις  Ηνωμένες  Πολιτείες  προβλέπεται  ότι  το  1%  των  πλουσιότερων  Αμερικανών  που  κατέχει σήμερα το  20%  του  εισοδήματος, θα  κατέχει  στο  μέλλον  το  30%  του  εισοδήματος. Η ίδια  αυξητική  τάση  των  ανισοτήτων, ακολουθώντας  τα  επίπεδα  μεταβολής  των  ευρωπαϊκών  εξελίξεων, προβλέπεται  και για την Ευρώπη, γεγονός  που  αποδεικνύει  την  δομική  τάση  αύξησης  του  χάσματος  του  πλούτου  και  των  ανισοτήτων  στις  καπιταλιστικές  συνθήκες  παραγωγής.

Από  την άποψη  αυτή  αξίζει  να  σημειωθεί  ότι στην  Γαλλία από το  1983  μέχρι  το  2015, το  μέσο  εισόδημα  του  πλουσιότερου  1%  του  πληθυσμού  αυξήθηκε  κατά  100%, έναντι  της  αύξησης  κατά  25%  του  μέσου  εισοδήματος  του  υπόλοιπου  τμήματος  του  γαλλικού  πληθυσμού. Το  ίδιο  και στην  Γερμανία,  όπου  σύμφωνα  με  Έκθεση(2016)   της  Bundesbank,  το  πλουσιότερο 10% των Γερμανών  κατέχει  το  60%  του  πλούτου  της  χώρας  και  το  φτωχότερο 50%  του γερμανικού  πληθυσμού  καρπούται  μόλις  το  2,5%  του  συνολικού  πλούτου  της  χώρας.

Στις  συνθήκες  αυτές    των  ανισοτήτων,  διαπιστώνεται    ότι  στην  Γερμανία, την πιο  εύρωστη  οικονομία  της  Ευρωπαϊκής  Ένωσης,   το  2018  το  51,4%  (9,3  εκατομ.  άτομα)  των  συνταξιούχων (18  εκατομ. άτομα)  ελάμβανε  μηνιαία  σύνταξη  κάτω  των  900  ευρώ, την  στιγμή  που  το  όριο της  φτώχειας  για  κάθε  άτομο  ανέρχεται  σε  999 ευρώ  τον  μήνα.

Στην Γαλλία  σε  σύνολο  συνταξιούχων  17  εκατομ.  ατόμων(2019)  1,4  εκατομ.  συνταξιούχοι(8,3%)  διαβιούν  κάτω  από  το  όριο της  φτώχειας, το  οποίο  για  κάθε  άτομο  ανέρχεται σε 1.015  ευρώ τον  μήνα.

Στην  Ελλάδα  σε  σύνολο 2.550.000  συνταξιούχων, οι  595.000  συνταξιούχοι (23,3%) διαβιούν  κάτω  από  το  όριο  της  φτώχειας (382 ευρώ τον μήνα)  με  μέση μηνιαία  σύνταξη  350  ευρώ (μεικτά). 

Στην  Ευρωπαϊκή  Ένωση  το  25% του    συνολικού  πληθυσμού(124  εκατομ. άτομα)  είναι  συνταξιούχοι  και  από  τον  αριθμό  αυτόν  τα 17,3  εκατομ. άτομα(18,2%)  των  συνταξιούχων  απειλούνται  από  τον  κίνδυνο  της  φτώχειας ή  του  κοινωνικού  αποκλεισμού. Τα δεδομένα  αυτά  αναδεικνύουν  με τον  πιο  εύληπτο  τρόπο  ότι η  αμερικανική  και ευρωπαϊκή  οικονομία  είναι  βυθισμένες  στην «δίδυμη  παγίδα»  των  ανισοτήτων  και  της  στασιμότητας ή  της  ύφεσης, με ό,τι  αυτό  αρνητικά  συνεπάγεται  για το  βιοτικό  επίπεδο, την  ποιότητα  ζωής  και  εργασίας  της  συντριπτικής  πλειοψηφίας  των  πληθυσμών  τους.

Επιπλέον, η  δυσμενής  αυτή  κατάσταση  των  εισοδηματικών  ανισοτήτων, σύμφωνα  με  την έρευνα(2018)  των  εισοδηματικών  ανισοτήτων,  επηρεάζει  αρνητικά, μεταξύ  των  άλλων,  την οικονομική  ανάπτυξη και  την απασχόληση,  σε  βαθμό  που  και  στις  δύο  ηπείρους  τμήματα  του  πληθυσμού,  κατά  την  περίοδο  των  τελευταίων  τριών  δεκαετιών,  να  συντηρητικοποιούνται  με  αντιδημοκρατικές, ρατσιστικές  και  ακροδεξιές  ενέργειες,  διχάζοντας  το κοινωνικό  σώμα  και  διασπώντας την  δημοκρατική  και την  διεκδικητική  του  ενότητα.

Ειδικότερα, στην έρευνα των εισοδηματικών  ανισοτήτων  εκτιμήθηκε  ότι 1%  αύξηση  του  εισοδήματος  του 20%  του πλουσιότερου τμήματος  του  πληθυσμού, προκαλεί  μείωση  του  ΑΕΠ κατά 0,08%,  ενώ  αντίθετα  η  αύξηση κατά  1%  του  εισοδήματος  του  20%  του  φτωχότερου  τμήματος  του  πληθυσμού  μίας  χώρας  προκαλεί  αύξηση  του  ΑΕΠ.

Στην  κατεύθυνση  αυτή, αρκετοί  οικονομολόγοι  στις  ΗΠΑ  και  την  Ευρώπη  στις  μέρες  μας, όπου  οι  ανισότητες  έχουν  αποκτήσει    ανησυχητικές  διαστάσεις,  προτείνουν   ως  απολύτως  αναγκαίες  τις  πολιτικές  αναδιανομής  του  πλούτου,  δεδομένου ότι,  μεταξύ  των  άλλων,  ενισχύουν  την  οικονομική  ανάπτυξη  και  την  κοινωνική  συνοχή.

• Η παρατήρηση  αυτή  σημαίνει  ότι η  συνέχιση  και  στις  δύο  ηπείρους  εφαρμογής  πολιτικών  διεύρυνσης  των  ανισοτήτων  και  της  ανισοκατανομής  του  εισοδήματος  σε  είδος  και  σε  χρήμα, θα  δημιουργήσει  χωρίς  αμφιβολία  συνθήκες  υψηλού  κοινωνικού  και  πολιτικού  κόστους.

Ακριβώς, στην   ιδιαίτερη   έμφαση  αποφυγής  αυτής  της  προοπτικής,    εντάσσεται, μεταξύ  των  άλλων,  η  απονομή  του Νόμπελ  Οικονομίας (2019)  από  την  Σουηδική Ακαδημία  Επιστημών, στον Ινδό  οικονομολόγο A.Banerjiee, την  Γαλλίδα  οικονομολόγο  E.Duflo  και  τον  Αμερικανό  οικονομολόγο  M.Kremer, η οποία  παρεκκλίνοντας  από  την   παραδοσιακή  αναγνώριση  της  κυρίαρχης  τάσης  της  ανάπτυξης  με  ανισότητες, επιβράβευσε  το  επιστημονικό   τους  έργο και  την  εμπειρική  τους  προσέγγιση  καθορισμού  των  αποτελεσματικών  πολιτικών  και  των  εργαλείων  για την  ανάπτυξη, την  καταπολέμηση  της  φτώχειας  και  των  ανισοτήτων.     

*Ομότ.Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ. Παντείου  Πανεπιστημίου