Αυτό που δεν ήξερα τότε ήταν ότι αυτή η συστηματική περιέργεια αναδιαμόρφωνε ενεργά τον εγκέφαλό μου με τρόπους που θα ενίσχυαν την ανθεκτικότητά μου στις μελλοντικές αλλαγές.

Η περιέργεια συχνά θεωρείται ιδιορρυθμία χαρακτήρα — κάτι παιδικό και παιχνιδιάρικο, ίσως και προαιρετικό. Όμως η νευροεπιστήμη δίνει μια άλλη εικόνα. Όταν είμαστε περίεργοι, το ντοπαμινεργικό σύστημα του εγκεφάλου — το ίδιο που ενεργοποιείται όταν αναμένουμε ανταμοιβή — τίθεται σε λειτουργία. Με απλά λόγια, η περιέργεια μας κάνει να νιώθουμε καλά στην προοπτική της ανακάλυψης νέων πραγμάτων.

Επιπλέον, μας βοηθά να μαθαίνουμε αποτελεσματικότερα, ενισχύοντας τη δραστηριότητα του ιππόκαμπου και αυξάνοντας την ικανότητά μας να σχηματίζουμε και να διατηρούμε νέες μνήμες. Έρευνες δείχνουν ότι όταν ενδιαφερόμαστε έντονα για ένα θέμα, όχι μόνο θυμόμαστε καλύτερα τις σχετικές πληροφορίες, αλλά αποθηκεύουμε στη μνήμη μας και άσχετα στοιχεία πιο αποτελεσματικά.

Η περιέργεια ως εργαλείο στην αλλαγή

Ίσως ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι η περιέργεια προάγει τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται βάσει νέων εμπειριών. Αυτό την καθιστά ιδανική νοητική κατάσταση για εκείνες τις αναπόφευκτες στιγμές αλλαγής, όπου καλούμαστε να σπάσουμε παγιωμένα νευρωνικά μοτίβα και να δημιουργήσουμε νέες συνδέσεις.

Η αλλαγή από τη φύση της εισάγει αβεβαιότητα. Συνήθως ο ανθρώπινος εγκέφαλος αντιδρά στην αβεβαιότητα ενεργοποιώντας την αμυγδαλή, προκαλώντας τις ίδιες αντιδράσεις στρες όπως και σε φυσικούς κινδύνους.

Αυτό που κάνει η περιέργεια είναι να μετατρέπει την αβεβαιότητα από απειλή σε πρόσκληση. Αρχικά, αυξάνει την ανεκτικότητά μας στο «σφάλμα πρόβλεψης»: το χάσμα μεταξύ όσων περιμένουμε και όσων τελικά συμβαίνουν. Αυτό μας κάνει πιο ευέλικτους στη σκέψη, λιγότερο αντιδραστικούς και πιο ικανούς να ανανεώνουμε τα νοητικά μας μοντέλα.

Παράλληλα, υπάρχει μια ισορροπία ανάμεσα σε δύο βασικά εγκεφαλικά δίκτυα: το default mode network (συνδεδεμένο με φαντασία και ενδοσκόπηση) και το executive control network (υπεύθυνο για στοχοκατευθυνόμενη συμπεριφορά) εναλλάσσονται στη δράση.

Η περιέργεια συγχρονίζει αυτά τα δίκτυα, επιτρέποντάς μας να οραματιζόμαστε δυνατότητες ενώ ταυτόχρονα δρούμε — ακριβώς η ισορροπία που χρειάζεται για να διαχειριστούμε την αλλαγή.

Σε συναισθηματικό επίπεδο, η περιέργεια λειτουργεί και ως «μαξιλάρι». Όταν βλέπουμε μια απρόσμενη κατάσταση μέσα από το πρίσμα του «τι μπορώ να μάθω;», είναι λιγότερο πιθανό να βυθιστούμε στο άγχος ή στην αποφυγή. Αυτή η γνωστική αναδιατύπωση μπορεί να αλλάξει δραματικά τον τρόπο που βιώνουμε την εγγενή αβεβαιότητα της αλλαγής.

Πέντε τρόποι για να καλλιεργήσετε την περιέργεια στην αλλαγή

Η περιέργεια δεν είναι έμφυτο χαρακτηριστικό που είτε έχουμε είτε όχι — είναι γνωστική δεξιότητα που καλλιεργείται. Ακολουθούν πέντε τρόποι για να την ενισχύσετε ειδικά σε περιόδους αλλαγής:

1. Ρωτήστε “τι θα γινόταν αν;” αντί για “και τώρα;”
Αντί για ερωτήσεις φόβου (“Δεν ξέρω πώς θα τα καταφέρω”), δοκιμάστε ερωτήσεις εξερεύνησης (“Τι θα γινόταν αν το έβλεπα ως ευκαιρία μάθησης;”). Αυτή η απλή αλλαγή ενεργοποιεί τον προμετωπιαίο φλοιό αντί της αμυγδαλής, μειώνοντας το άγχος στις μεταβάσεις.

2. Κρατήστε σημειώσεις πεδίου
Υποδυθείτε ότι είστε ανθρωπολόγος της ίδιας σας της ζωής. Καταγράψτε τι σας εξέπληξε ή τι δεν κατανοείτε ακόμα μέσα στη μέρα σας: “Σήμερα παρατήρησα Χ και αναρωτήθηκα γιατί…”. Έτσι δημιουργείτε συνήθεια περιέργειας και αρχείο της μαθησιακής σας πορείας.

3. Κάντε μικρά πειράματα
Θέλετε να αλλάξετε καριέρα; Μιλήστε κάθε εβδομάδα με έναν νέο άνθρωπο του χώρου επί έξι εβδομάδες. Σας ενδιαφέρει η γραφή; Ξεκινήστε ενημερωτικό δελτίο για τρεις μήνες αντί για ολόκληρο βιβλίο. Τα μικρά αυτά πειράματα δίνουν δεδομένα και σας βοηθούν να νιώσετε ξανά έλεγχο ακόμη κι όταν το μέλλον φαίνεται αβέβαιο.

4. Αγκαλιάστε το “δεν ξέρω ακόμα”
Εξασκηθείτε στο να λέτε “δεν ξέρω ακόμα” χωρίς βιασύνη για απαντήσεις. Αφιερώστε χρόνο στην εξερεύνηση ερωτημάτων χωρίς άμεσα συμπεράσματα. Έρευνες δείχνουν ότι αυτό ενισχύει τη γνωστική ευελιξία και τη δημιουργική επίλυση προβλημάτων — κρίσιμες λειτουργίες κατά τις μεταβάσεις.

5. Δείτε τις αποτυχίες ως δεδομένα
Όταν κάτι δεν πάει όπως σχεδιάσατε, αποφύγετε τον χαρακτηρισμό “αποτυχία”. Αντιμετωπίστε τα απρόβλεπτα αποτελέσματα ως πολύτιμη πληροφορία. Έτσι μετατρέπετε τα αποθαρρυντικά γεγονότα σε ευκαιρίες μάθησης αντί για σημάδι προσωπικής ανεπάρκειας.

Η δύναμη της τακτικής εξάσκησης στην περιέργεια

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ικανότητα του εγκεφάλου για περιέργεια δεν παραμένει σταθερή: υπό στρες αυξάνεται η δραστηριότητα της αμυγδαλής και γίνεται δυσκολότερη η πρόσβαση στην περιέργεια — ακριβώς όταν τη χρειαζόμαστε περισσότερο. Γι’ αυτό αξίζει να εξασκούμαστε συχνά ακόμη και σε μικρές αλλαγές οπτικής ώστε να επανενεργοποιούμε τον προμετωπιαίο φλοιό.

Συχνά θεωρούμε την αλλαγή κάτι που πρέπει απλώς να υπομείνουμε — όμως μέσα από αυτήν εξελισσόμαστε πραγματικά. Η περιέργεια ενεργοποιεί τα ντοπαμινεργικά μονοπάτια, ενισχύει τη λειτουργία του ιππόκαμπου, βελτιώνει τον σχηματισμό μνήμης και αυξάνει την ανοχή στο σφάλμα πρόβλεψης — όλα στοιχεία που μας κάνουν πιο ευέλικτους απέναντι στην αβεβαιότητα.

Έτσι, την επόμενη φορά που θα βρεθείτε μπροστά σε μια μεγάλη αλλαγή και νιώσετε άγχος ή στασιμότητα, δοκιμάστε μια απλή ερώτηση: Τι θα γινόταν αν επέλεγα να γίνω περίεργος;

Πηγή: bigthink.com

Ποια είναι η Anne-Laure Le Cunff

Η Anne-Laure Le Cunff είναι βραβευμένη νευροεπιστήμονας και επιχειρηματίας. Είναι ιδρύτρια της Ness Labs, όπου το εβδομαδιαίο ενημερωτικό δελτίο της διαβάζεται από περισσότερα από 100.000 περίεργα μυαλά. Η έρευνά της στο King’s College του Λονδίνου επικεντρώνεται στην ψυχολογία και τη νευροεπιστήμη της δια βίου μάθησης, της περιέργειας και της προσαρμοστικότητας. Το βιβλίο της, Tiny Experiments, είναι ένας μετασχηματιστικός οδηγός για να ζήσετε μια πιο πειραματική ζωή, να μετατρέψετε την αβεβαιότητα σε περιέργεια και να χαράξετε ένα μονοπάτι αυτογνωσίας. Προηγουμένως, εργάστηκε στην Google ως στέλεχος σε έργα ψηφιακής υγείας. Το έργο της έχει παρουσιαστεί στο Rolling Stone, στο Forbes, στους Financial Times, στο WIRED και σε άλλα περιοδικά.

Ο φημισμένος παλαιοντολόγος Λι Μπέργκερ ανακοίνωσε χθες ότι ανακάλυψε στη Νότια Αφρική προϊστορικές ταφές, παλαιότερες κατά τουλάχιστον  100.000 χρόνια από εκείνες που γνώριζαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.

Σε εμβρυακή στάση, κουλουριασμένοι σε κόγχες σκαμμένες στο άκρο ενός δικτύου στενών στοών, περίπου 30 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης, οι μακρινοί ξάδελφοι του σύγχρονου ανθρώπου βρέθηκαν απολιθωμένοι στους τάφους τους στις ανασκαφές που ξεκίνησαν το 2018.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι τάφοι ήταν γεμισμένοι με το χώμα που είχε σκαφτεί αρχικά για να ανοιχτούν οι τρύπες, απόδειξη, όπως λένε, ότι τα σώματα αυτών των ανθρωπιδών (οικογένεια των Ανθρωποειδών στην οποία ανήκει ο άνθρωπος)  ενταφιάστηκαν σκόπιμα.

Πρόκειται για τις αρχαιότερες ταφές που έχουν βρεθεί, παλαιότερες κατά τουλάχιστον 100.000 χρόνια από τις ταφές του «Σοφού» ανθρώπου, του Homo sapiens, υποστηρίζουν στα άρθρα τους, που δεν έχουν ακόμη μελετηθεί από ομοτίμους τους πριν από τη δημοσίευσή τους στην επιστημονική επιθεώρηση eLife.

Οι ανασκαφές έγιναν στο «Λίκνο της Ανθρωπότητας», μια τοποθεσία που έχει ανακηρυχθεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς από την Unesco και βρίσκεται στα βορειοδυτικά του Γιοχάνεσμπουργκ.

Οι παλαιότεροι τάφοι που έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα, κυρίως στη Μέση Ανατολή και την Κένυα, είναι ηλικίας περίπου 100.000 ετών και σε αυτούς ενταφιάστηκαν Homo sapiens. Οι τάφοι της Νότιας Αφρικής είναι 200.000-300.000 ετών. Περιέχουν οστά ανθρωπιδών Homo naledi, ενός είδους που έχει εκλείψει και είχε ύψος περίπου 1,50 μέτρο και εγκέφαλο σε μέγεθος πορτοκαλιού. 

Το είδος αυτό ανακαλύφθηκε το 2013 από τον Αμερικανό, πολιτογραφημένο Νοτιοαφρικανό, παλαιοανθρωπολόγο Λι Μπέργκερ και έθεσε σε αμφισβήτηση τη γραμμική εξέλιξη του ανθρώπου. Για τους επιστήμονες, παραμένει ακόμη μυστήριο. Ο Homo naledi (που σημαίνει «αστέρι», σε μια τοπική γλώσσα της Νότιας Αφρικής), είχε χαρακτηριστικά άλλων πρωτόγονων ειδών, όπως η οδοντοστοιχία του, αλλά πόδια παρόμοια με τα δικά μας και χέρια ικανά να χειρίζονται εργαλεία.

«Αυτές οι ανακαλύψεις δείχνουν ότι οι ταφικές πρακτικές δεν ήταν αποκλειστικό προνόμιο του Homo sapiens ή άλλων ανθρωπιδών που διέθεταν εγκέφαλο μεγαλύτερου μεγέθους», εκτιμούν οι επιστήμονες.

Η θεωρία αυτή, που έρχεται σε αντίθεση με την κοινώς αποδεκτή αντίληψη ότι η συνείδηση του θανάτου και οι πρακτικές που τον συνοδεύουν κάνουν κάποιον “άνθρωπο”, είχε διατυπωθεί από τον Μπέργκερ και παλαιότερα, όταν παρουσίασε τον Homo naledi στον κόσμο, το 2015. Τότε, είχε προκαλέσει σάλο και πολλοί ειδικοί αμφισβήτησαν την εγκυρότητα των ανακαλύψεών του προβεβλημένου Αμερικανού επιστήμονα, ο οποίος στηρίζεται από το National Geographic.

«Πήγαινε πάρα πολύ για τους επιστήμονες εκείνη την εποχή», σχολίασε ο Μπέργκερ μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο. «Ήταν πεπεισμένοι πως όλα αυτά συνδέονται με τον μεγάλο εγκέφαλο και ότι έγιναν πολύ πρόσφατα, πριν από λιγότερα από 100.000 χρόνια», εξήγησε. «Βρισκόμαστε στο σημείο να πούμε στον κόσμο ότι αυτό δεν αληθεύει», πρόσθεσε, πηγαίνοντας ακόμη μακρύτερα. Υποστηρίζει ότι στα χωρίσματα των τάφων βρέθηκαν γεωμετρικά σύμβολα, τετράγωνα, τρίγωνα ή σταυροί, χαραγμένα προσεκτικά με κάποιο αιχμηρό εργαλείο. «Αυτό σημαίνει πως οι άνθρωποι δεν είναι οι μόνοι που ανέπτυξαν συμβολικές πρακτικές, αλλά ίσως δεν ήταν καν εκείνοι που επινόησαν αυτή τη συμπεριφορά», είπε.

Η Κάρολ Γουόρντ, ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μισούρι, σχολίασε ότι «τα αποτελέσματα αυτά, εάν επιβεβαιωθούν, θα έχουν μεγάλη σημασία».  «Ανυπομονώ να μάθω πώς η θέση των λειψάνων αποκλείει άλλες πιθανές εξηγήσεις, πέρα από τη σκόπιμη ταφή τους, και να δω τα αποτελέσματα αφού θα έχουν μελετηθεί από ομοτίμους μας», είπε…