Μία εβδομάδα πριν τη σύγκρουση των δύο τρένων στην ίδια γραμμή, στις 28 Φεβρουαρίου του 2023, ο τότε υπουργός Μεταφορών και Υποδομών Κώστας Καραμανλής διαβεβαίωνε, κουνώντας το δάκτυλο και με τον στόμφο του “πορφυρογέννητου”, ότι ο σιδηρόδρομος ήταν ασφαλής. Συνειδητή παραπλάνηση, τεράστιο ψέμμα.

Η πολιτική ηγεσία που τον διαδέχθηκε μετά την σκηνοθετημένη (αναγκαστική) παραίτησή του εξακολουθεί μέχρι σήμερα να διαβεβαιώνει πως η ασφάλεια στον σιδηρόδρομο έχει αποκατασταθεί “στο μέτρο του εφικτού”. Χρήστος Σταϊκούρας: “Δεν έχουν λυθεί όλα τα προβλήματα, δεν είμαι εδώ για να πω «όλα καλά». Υποστηρίζω όμως μέσα από τα στοιχεία, ότι κινούμαστε με ευθύνη στη σωστή κατεύθυνση με όλο και καλύτερα αποτελέσματα”. Υπάρχει, όμως, ασφάλεια; Στην ερώτηση αυτή, ξεκάθαρη απάντηση δεν δίνεται.

Τα στοιχεία για το τι συνέβη πριν την τραγωδία είναι γνωστά:

“Το 2019, επί Υπουργίας Κ. Καραμανλή, υπογράφεται Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ Hellenic Train και Υπουργείου Μεταφορών και Υποδομών που προβλέπει επενδύσεις των Ιταλών ύψους 600-750 εκατομμύρια ευρώ στα τρένα, ενώ η κυβέρνηση Μητσοτάκη αναλαμβάνει την ευθύνη για την ολοκλήρωση της σύμβασης 717 για την σηματοδότηση της γραμμής Πειραιάς-Αθήνα- Θεσσαλονίκη-Ειδομένη και την λειτουργία του ETCS μέχρι το τέλος του 2021.

Τον Ιούλιο του 2022 έρχεται νέα σύμβαση μεταξύ των δύο μερών που τροποποιεί τους όρους. Οι επενδυτικές υποχρεώσεις των Ιταλών μειώνονται κατά 500 εκατομμύρια ευρώ (!) ενώ δεν περιλαμβάνονται οι υποχρεώσεις της ελληνικής κυβέρνησης για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων!”

Σήμερα, τι συμβαίνει πραγματικά; Έχει υλοποιήσει, για παράδειγμα, τις έστω συρρικνωμένες υποχρεώσεις της η Hellenic Train; Υπάρχει αξιόπιστο και αδιάτρητο σύστημα αξιολογήσεων σταθμαρχών και μηχανοδηγών; Έχει βελτιωθεί το δίκτυο; Αναπτύσσουν ακόμα τα τρένα υψηλές ταχύτητες, ακόμα και σε σημεία ελλιπούς ασφάλειας; Ο οργανισμός ήταν σαφής: στην Ευρώπη, όπου υπάρχουν προβλήματα φωτοσήμανσης, για παράδειγμα, τα τρένα μειώνουν στο μισό την ταχύτητά τους (από τα 160 χλμ/ ώρα μέγιστη, στα 80 χλμ/ώρα). Σε ποιό βαθμό, ακόμα κι αυτό το ελάχιστο μέτρο, εφαρμόζεται από την Hellenic Train;

Πολλά ερωτήματα.

Το γεγονός ότι ο αρμόδιος οργανισμός καταθέτει “17 συστάσεις ασφαλείας” αποδεικνύει ότι πολλά πράγματα δεν έχουν γίνει. Δυστυχώς, ο ελληνικός σιδηρόδρομος εξακολουθεί να είναι ροντέο και το “πάμε κι όπου βγει” παραμένει ως η κραυγή που θα μας στοιχειώνει. Και το φωνάζουν εκατοντάδες χιλιάδες στα συλλαλητήρια, παραμένει ο εφιάλτης καθενός και καθεμιάς μας.

Όσο κι αν προσπαθούν κάποιοι (σημερινοί και προηγούμενοι) να κρυφτούν πίσω από τα μνημόνια, πέρα από τις ευθύνες και τη Δικαιοσύνη που πρέπει να αποδοθούν, χωρίς ασπίδες προστασίας σε πολιτικά πρόσωπα, για τις 57 ανθρώπινες ζωές, το σαράκι της ανασφάλειας κατατρώει ακόμα τα ξύλινα πόδια μιας χώρας που προσποιείται ενίοτε την μεγάλη, την προηγμένη, την πρωτοπόρο, αλλά παραμένει μικρή και παρακμιακή.

Όσο για τα μνημόνια που ήταν …ευκαιρία, για ορισμένους, παρήλθαν και άφησαν πίσω τους μόνο συντρίμμια στο κράτος.

Συγκεκριμένα, σε ερώτηση για το ποιο θεωρεί πως είναι το μεγαλύτερο ελάττωμα του Αλέξη Τσίπρα, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, αναφέρει όχι ένα, αλλά δύο ελαττώματα: «Έχει μια ανασφάλεια που δεν δικαιολογείται. Και σε ένα πράγμα που είναι χειρότερος από τον Κυριάκο Μητσοτάκη είναι η επιλογή συμβούλων. Για να είμαι δίκαιος αυτό όμως το λέει και ο ίδιος».

Μιλώντας για τον εαυτό του, σε ερώτηση αν τον επηρέασε η αίγλη της εξουσίας, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος δηλώνει , μεταξύ άλλων, στην συνέντευξή του στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ: «Με επηρέασε λιγότερο από άλλους. Δε σημαίνει ότι είμαι καλύτερος άνθρωπος, αλλά όταν έχεις πάει σε ένα σχολείο που ιδρύθηκε το 1500, σε ένα κολλέγιο της Οξφόρδης (Queens College Oxford) που ιδρύθηκε τo 1341, δεν έχεις ανασφάλεια. Έχεις μια αστική αυτοπεποίθηση. Δεν το λέω με υπεροψία. Το αντίθετο. Η Αριστερά θα ηθελε όλοι οι άνθρωποι να έχουν αυτοπεποίθηση και τα εφόδια για να την αποκτήσουν».

Καλός τακτικιστής και με λαϊκότητα, ο Τσίπρας

Στο ερώτημα για το ποιο είναι το μεγαλύτερο προσόν του Αλέξη Τσίπρα, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος απαντάει αναφέρεται επίσης σε δύο: «Έχει μια λαΪκότητα που είναι χαρισματική. Η κόρη μου που είναι 14 μου είπε ότι όταν ο Τσίπρας χαιρετάει τον κόσμο είναι σαν το ψάρι μέσα στο νερό, ενώ όταν τον χαιρετάω εγώ είμαι σαν το ψάρι στο μέλι! Και το δεύτερο είναι ο “τακτικισμός” του που του επιτρέπει να βλέπει ένα θέμα μέσα από περισσότερες πλευρές περισσότερες γωνίες».

Ο πρώην υπουργός Οικονομικών, τονίζει επίσης στη συνέντευξή του πως ούτε η Αριστερά, ούτε η Δεξιά έχουν πείσει τους νέους, παρά το ευρύ προβάδισμα του ΣΥΡΙΖΑ στις μικρότερες ηλικίες.

Η συνέντευξη στην “Καθημερινή” και στην Μαρία Κατσουνάκη

– «… Ο καθένας θα πρέπει να ξαναβρεί τη μετά την πανδημία ανθρώπινη ταυτότητά του», γράφετε στο «πολιτικό ημερολόγιό» σας. Πόσο πιστεύετε ότι έχει επηρεάσει η πανδημία σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο;

– Ξέρετε, σε παρόμοιες ερωτήσεις θυμάμαι την απάντηση του Τσου Εν Λάι όταν τον ρώτησαν για τη Γαλλική Επανάσταση. Είπε ότι είναι πολύ νωρίς ακόμη να ειπωθεί κάτι! Θα έχει βάθος και μάκρος ο μετά την πανδημία χρόνος. Βλέπω μεγάλη επιρροή σε νοοτροπίες. Βλέπω μερικά θετικά, όπως την επανεξέταση της υγείας και της δημόσιας υγείας. Και άλλα αρνητικά, όπως το αίσθημα της ματαιότητας ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πράγματα. Ξέρετε το ανέκδοτο για τους οικονομολόγους; Οικονομολόγος είναι εκείνος που θα σου πει αύριο γιατί αυτό που προέβλεψε χθες δεν έγινε σήμερα! Είμαι πολύ διστακτικός για μακροπρόθεσμες προβλέψεις. Παρατηρώ στη νέα γενιά, στα παιδιά μου (τα δίδυμα είναι 18 χρόνων, η μεγάλη κόρη 21), ένα «σφίξιμο». Σε κάποια πράγματα έχουν ριζοσπαστικοποιηθεί (για παράδειγμα στο θέμα του #MeToo), σε άλλα έχουν μια αίσθηση ματαιότητας και ένα φόβο. Υπάρχει κάτι αντιφατικό: κάτι συντηρικοποιείται και κάτι ριζοσπαστικοποιείται. Πιστεύω πάντως ότι το πολιτικό σύστημα (Αριστερά και Δεξιά) δεν έχει πείσει τους νέους ότι αξίζει τη συμμετοχή τους.

– Με την πανδημία πιστεύετε ότι το πολιτικό σύστημα, συνολικά, πήρε μαθήματα;

– Να σας πω, δεν περίμενα ότι το πελατειακό κράτος θα επέστρεφε στον βαθμό που επέστρεψε. Παρότι, όπως καταλαβαίνετε, δεν είμαι και πρόεδρος του φαν κλαμπ του Κυριάκου Μητσοτάκη, πίστευα ότι σε αυτόν τον τομέα θα έκανε τη διαφορά.

– Ποιο καλό στοιχείο αναγνωρίζετε στον κ. Μητσοτάκη;

– Οτι ξέρει να διαλέγει συμβούλους. Δεν είναι λίγο.

– Ποιο είναι το μεγαλύτερο προσόν, κατά τη γνώμη σας, του Αλέξη Τσίπρα;

– Δύο. Εχει μια λαϊκότητα, που είναι χαρισματική. Η κόρη μου, στα 14 της, μου είπε ότι όταν ο Τσίπρας χαιρετάει τον κόσμο είναι σαν το ψάρι μέσα στο νερό, ενώ εσύ σαν το ψάρι μέσα στο μέλι! Και το δεύτερο, ο «τακτικισμός», που του επιτρέπει να βλέπει ένα θέμα μέσα από περισσότερες πλευρές, περισσότερες γωνίες.

Ο Τσίπρας έχει μια λαϊκότητα χαρισματική, αλλά και μια ανασφάλεια που δεν δικαιολογείται. Σε ένα πράγμα είναι χειρότερος από τον Κυριάκο Μητσοτάκη: στην επιλογή συμβούλων. Για να είμαι δίκαιος, όμως, αυτό το λέει και ο ίδιος.

– Και ελάττωμα;

– Δύο. Εχει μια ανασφάλεια που δεν δικαιολογείται. Και σε ένα πράγμα που είναι χειρότερος από τον Κυριάκο Μητσοτάκη είναι στην επιλογή συμβούλων. Για να είμαι δίκαιος, όμως, αυτό το λέει και ο ίδιος.

– Στην Αριστερά θα ασκούσατε κριτική;

– Δεν έχει ακόμη μια συλλογική σύλληψη για το πώς οι αξίες της, της συμμετοχικότητας, της δημοκρατικότητας, της αλληλεγγύης, μπορούν να διευρυνθούν και σε τομείς της πραγματικής οικονομίας.

– Εχετε κάποιο πρότυπο/μοντέλο στο οποίο έχει εφαρμοστεί αυτό που λέτε;

– Αποσπασματικά, όπως στον συμμετοχικό προϋπολογισμό στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Πας, για παράδειγμα, στον Χ δήμο και καλείς τους πολίτες να αποφασίσουν αν θέλουν περισσότερο την καθαριότητα ή τις αθλητικές εγκαταστάσεις. Τους καλείς να επιλέξουν και ταυτόχρονα να αποδεχθούν και τις συνέπειες των επιλογών τους.

– Το έχετε δει να λειτουργεί και πού;

– Σε πόλεις της Λατινικής Αμερικής, της Ισπανίας, της Ιταλίας. Στην Τοπική Αυτοδιοίκηση πάντα. Αλλο παράδειγμα είναι πολλές επιτυχημένες ΚοινΣΕπ (Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση).

Εξηγεί αναλυτικά πώς το εννοεί αναφέροντας και το παράδειγμα φίλου του που εξάγει λάδι στη Γερμανία, σε μικρή κλίμακα, στηρίζοντας παραγωγούς, βοηθώντας δομές αλληλεγγύης. Στην Ελλάδα –πιστεύει– έχουμε πάρα πολύ καλά αγροτικά προϊόντα, που υστερούν όμως στη συσκευασία και στην προώθηση για να βρεθούν σε ντελικατέσεν καταστήματα του εξωτερικού.

Είχα μια «αστική αυτοπεποίθηση», δεν το λέω με υπεροψία

Στη συζήτησή μας με τον κ. Τσακαλώτο η πολυδιάσπαση, από το εύρος των θεμάτων, ήταν αναπόφευκτη. Απαντούσε σε όλα, παρά το γεγονός ότι μόλις είχε αναρρώσει από κορωνοϊό –τον οποίο πέρασε «δύσκολα», αν και τριπλά εμβολιασμένος– και ένιωθε εξαντλημένος. Από τα οπαδικά στα πολιτικά, η απόσταση είναι, τελικά, μικρότερη απ’ όσο φαίνεται. «Είστε οπαδός του ΠΑΟΚ. Πώς βιώσατε την άγρια δολοφονία του Αλκη Καμπανού;» τον ρωτάω. «Το πρόβλημα αρχίζει από το γεγονός ότι με το ποδόσφαιρο ασχολούνται άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον για το ποδόσφαιρο. Η οικονομική ισχύς τους μεταφράζεται σε πολιτική εξουσία», απαντά. «Πιστεύω ότι οι δεσμοί της Ν.Δ. με τα οικονομικά συμφέροντα είναι ισχυροί κι έτσι πολύ δύσκολα το μαχαίρι της εξυγίανσης θα φτάσει στο κόκαλο. Πρέπει να αλλάξει κάτι στο ποδόσφαιρο συνολικά, και, εννοείται, και για τον ΠΑΟΚ».

Για την εκλογική –και δημοσκοπική– πτώση του ΣΥΡΙΖΑ έχει  ερμηνεία: «Κατ’ αρχάς, θεωρώ το εκλογικό 32% πολύ μεγάλο επίτευγμα μετά ένα μνημόνιο και τις “Πρέσπες”. Αλλες κυβερνήσεις που εφάρμοσαν μνημόνιο πήγαν σε 8% και 10%. Το αντι-ΣΥΡΙΖΑ ρεύμα ενισχύθηκε και λόγω της πανδημίας. Η κυβέρνηση τα πήγε καλά στην πρώτη καραντίνα, ο κόσμος εκτίμησε ότι είναι αποτελεσματική. Τώρα όμως, με τους θανάτους, έχει αρχίσει να χάνει έδαφος. Στον ΣΥΡΙΖΑ, από την άλλη, η πανδημία στέρησε την επαφή με τον κόσμο. Τις ζωντανές εκδηλώσεις ή την επίσκεψη σε μια λαϊκή, για παράδειγμα. Ηταν το οξυγόνο μας η επαφή με τον κόσμο».
 
– Η «αίγλη της εξουσίας» σάς επηρέασε, την περίοδο που ήσαστε υπουργός; 

– Λιγότερο από άλλους. Δεν σημαίνει ότι είμαι καλύτερος άνθρωπος, αλλά αν έχεις πάει σε ένα σχολείο που ιδρύθηκε το 1500, σε ένα κολέγιο, στην Οξφόρδη (Queens College Oxford), που ιδρύθηκε το 1341, δεν έχεις ανασφάλεια. Eχεις μια «αστική αυτοπεποίθηση». Δεν το λέω με υπεροψία. Το αντίθετο. Η Αριστερά θα ήθελε όλοι οι άνθρωποι να έχουν αυτοπεποίθηση και τα εφόδια για να την αποκτήσουν. Ενα από τα χειρότερα πράγματα στον νεοφιλελευθερισμό δεν είναι οι ανισότητες. Είναι ότι έχει μειωθεί η κοινωνική κινητικότητα. Η πιθανότητα ένα παιδί της εργατικής τάξης να ανελιχθεί κοινωνικά είναι πολύ μικρότερη απ’ ό,τι ήταν τη δεκαετία του ’60. Εκτός αν είναι very bright, παίρνει υποτροφίες, ξεχωρίζει για το μυαλό του κ.ο.κ. Αλλιώς οι πιθανότητες είναι ελάχιστες.
 
– Εσείς, ένας ριζοσπάστης αριστερός, πώς πειθαρχήσατε στη μνημονιακή πολιτική;.

– Δεν μπορούσαμε να αποδράσουμε. Το ερώτημα ήταν: Πας σπίτι σου και πετάς την καυτή πατάτα στον άλλον; Οχι. Αποφάσισα ότι πρέπει να προχωρήσω.

Ολόκληρη η συνέντευξη του Ευκλείδη Τσακαλώτου στην “Καθημερινή” (εδώ)