Η ανασκαφική έρευνα στη θαλάσσια αυτή περιοχή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο πενταετούς ερευνητικού προγράμματος που ξεκίνησε το 2022, ως συνέχεια της πιλοτικής έρευνας του 2021, ως συνεργασία της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, του Σουηδικού Ινστιτούτου Αθηνών και του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, με συμμετέχοντες από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ και την εταιρεία Nordic Maritime Group. Οι αρχαιολογικές έρευνες των ετών 2021-2025 αποκάλυψαν την έκταση και τη φύση μιας μεγάλης τεχνητής λιμενικής εγκατάστασης, ανατολικά της θέσης Καστράκι. Η κύρια κατασκευή αποτελείται από ένα μεγάλο τεχνητό πλάτωμα που βρίσκεται σε αβαθή ύδατα.

Στόχος της ερευνητικής περιόδου του 2025 ήταν η χρονολόγηση και περαιτέρω διερεύνηση των κατασκευών που εντοπίζονται στην κορυφή του υποθαλάσσιου πλατώματος, προκειμένου να προσδιοριστεί ο ρόλος τους. Με μια πρώτη ματιά, το υποθαλάσσιο πλάτωμα φαίνεται να αποτελεί έναν μεγάλο λιθοσωρό. Ωστόσο, μέσα από προσεκτική παρατήρηση του τρισδιάστατου μοντέλου του πλατώματος των ετών 2021 και 2022 (Εικ. 3) και την ενάλια έρευνα, διακρίνονται λιθόκτιστες κατασκευές που ξεχωρίζουν είτε λόγω του σχήματός τους είτε επειδή αποτελούνται από λίθους συγκεκριμένου μεγέθους (Εικ. 4). Για τη χρονολόγηση των κατασκευών αυτών, αποφασίστηκε να μετακινηθούν οι λίθοι από τρεις κατασκευές, προκειμένου να διαπιστωθεί, εάν υπήρχαν μεταξύ τους χρονολογήσιμα αντικείμενα. Εντούτοις, τα χρονολογήσιμα ευρήματα ανάμεσα στους λίθους ήταν ελάχιστα, βρέθηκαν μόνο δύο όστρακα κεραμικής.

Η ερευνητική περίοδος του 2025 αποκάλυψε ότι οι- λίγο πολύ- τετραγωνικές κατασκευές στην κορυφή του πλατώματος πιθανότατα αντιπροσωπεύουν διαφορετικές χρονολογικές φάσεις και αποτελούν, κατά πάσα πιθανότητα τα κατάλοιπα θεμελίων προβλητών, κατασκευασμένων από ξύλινα κασόνια, γεμισμένα με λίθους. Μετά την αποσύνθεση του ξύλου, ό,τι απέμεινε είναι οι λίθοι. Τα πιθανολογούμενα αυτά κασόνια είναι μεταγενέστερα του ίδιου του πλατώματος.

Όπως είχε ήδη επισημανθεί κατά τις προηγούμενες ερευνητικές περιόδους, το ίδιο το πλάτωμα, με τη σαφή επέκτασή του προς τα δυτικά, θεωρείται ότι ανήκει στη Ρωμαϊκή περίοδο, βάσει των θραυσμάτων αμφορέα που εντοπίστηκαν εντός του. Το πλάτωμα, με το οριοθετημένο άκρο του, θυμίζει προκυμαία που αρχικά είχε ανεγερθεί ώστε να εξέχει από την επιφάνεια του νερού. Με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, το κρηπίδωμα αυτό καταβυθίστηκε. Η κατασκευή προβλητών, στερεωμένων με ξυλότυπους θεμελίωσης επάνω σε αυτό το καταβυθισμένο πλάτωμα επέτρεψε τη συνέχιση της χρήσης του χώρου για φόρτωση, εκφόρτωση και επιβίβαση.

Περαιτέρω μελέτες του τρισδιάστατου μοντέλου, σε συνδυασμό με τη χρονολόγηση του υλικού που έχει περισυλλεχθεί κατά τις προηγούμενες ερευνητικές περιόδους, θα αποτελέσουν τη βάση για τη μελλοντική ανάλυση και κατανόηση αυτής της καταβυθισμένης κατασκευής και της χρήσης της στον λιμένα της Ασίνης.

Από ελληνικής πλευράς, τη διεύθυνση της ανασκαφικής έρευνας στη θαλάσσια αυτή περιοχή είχε η Δρ. Παναγιώτα Γαλιατσάτου, Καταδυόμενη Αρχαιολόγος της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, και από σουηδικής πλευράς, η Καθηγήτρια Ann-Louise Schallin (Επιστημονική Διευθύντρια, Πανεπιστήμιο Στοκχόλμης) και ο Δρ. Niklas Eriksson (Διευθυντής Πεδίου, Πανεπιστήμιο Στοκχόλμης). Συμμετείχαν, επίσης, η κ. Παρασκευή Μίχα, Καταδυόμενη Αρχαιολόγος στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, ο κ. Σπυρίδων Μουρέας, καταδυόμενος εργατοτεχνίτης, ο BA Jens Lindström, από τη Nordic Maritime Group και ο MA Staffan Von Arbin, από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ.

Τα αποτελέσματα της έρευνας θα δημοσιευθούν στο επιστημονικό περιοδικό των Σουηδικών Ινστιτούτων Αθηνών και Ρώμης, Opuscula, και σε άλλα επιστημονικά περιοδικά.

Το μουσείο στο κτίριο του Crossover, το οποίο κατασκευάστηκε στο πλαίσιο των υποδομών του μετρό, έχει ως κύριο άξονα αφήγησης την πολεοδομική εξέλιξη της πόλης, κατά μήκος της κεντρικής αρτηρίας της. Θα λειτουργεί αυτόνομα και, συγχρόνως, παράλληλα με το μουσείο, το οποίο διαμορφώνεται για να λειτουργήσει στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά, με αρχαιότητες από τις ανασκαφές του μετρό.

Το κτίριο, στη διασταύρωση των τροχιογραμμών (Crossover), στον σταθμό «Σιντριβάνι», προορίζεται να λειτουργήσει ως σύγχρονος μουσειακός χώρος έκθεσης και αποθήκευσης για τις αποσπασμένες αρχαιότητες και για ένα μέρος από τα 300.000 κινητά ευρήματα των ανασκαφών του μετρό. Η εγκριθείσα από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο προωθημένη αρχιτεκτονική προμελέτη, περιλαμβάνει όλες τις αναγκαίες τροποποιήσεις και προσθήκες για το κτήριο και τον περιβάλλοντα χώρο του.

Όπως δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη, «το κτίριο στον σταθμό “Συντριβάνι” αποτελεί το ένα από τα δύο μουσεία, που πρόκειται να φιλοξενήσουν τις αρχαιότητες, που προέρχονται από τις ανασκαφές του μετρό. Το μουσείο, στο Crossover, αναδεικνύει την πολεοδομική εξέλιξη στο παλίμψηστο της Θεσσαλονίκης, και συλλειτουργεί ως σύνολο με το μουσείο, που προετοιμάζεται στο κτίριο του στρατωνισμού, στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά».

Οι προς έκθεση αρχαιότητες επιλέγονται για να αφηγηθούν την ιστορία της πόλης και των ανασκαφών του μεγάλου έργου. Η κεντρική ιδέα της έκθεσης εστιάζει στην πολυκεντρική οργάνωση, που στοιχειοθετεί την οικοδομική και τεχνολογική ιστορία της πόλης, και συγχρόνως αναβιώνει τη φυσιογνωμία της.

Σύμφωνα με την κτιριολογική μελέτη, το μουσείο στον σταθμό «Συντριβάνι» αναπτύσσεται σε τέσσερα επίπεδα συνολικής επιφάνειας 6.370 τ.μ. Για την εξυπηρέτηση της μουσειακής χρήσης (υποδοχή, αναψυκτήριο), αλλά και για τη σύνδεση του κτιρίου με την πόλη δημιουργούνται υπέργειοι χώροι. To τμήμα της εισόδου λειτουργεί ως τοπόσημο, καθώς βρίσκεται σε κεντρικό σημείο επί της Εγνατίας οδού και σε άμεση γειτνίαση με το Πανεπιστήμιο και τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Ένα βίντεο με τίτλο «Ανακαλύπτοντας την αρχαία Άντισσα της Λέσβου» που έδωσε στη δημοσιότητα η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου στα πλαίσια της προβολής της χρηματοδοτούμενης από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου ανασκαφής και το οποίο επιμελήθηκε ο αρχαιολόγος επικεφαλής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου και επικεφαλής της ανασκαφής Παύλος Τριανταφυλλίδης γνωστοποίησε τα νεότερα της ανασκαφής.

Συγκεκριμένα πέρα των άλλων αποκαλύφθηκε μια μαρμάρινη κεφαλή αγάλματος της υγείας του 3ου π.Χ αιώνα και ένα σιδερένιο σφενδοβόλο όπλο του 14ου μ.Χ αιώνα το οποίο και φαίνεται ότι είχε χρησιμοποιηθεί για την άμυνα του βυζαντινού κάστρου των Αγίων Θεοδώρων που ταυτίζεται με την αρχαία Αντισσα. Τα δυο αυτά ευρήματα «βρέθηκαν το ένα δίπλα στο άλλο, ανατολικά της κεντρικής πύλης του νότιου επιθαλάσσιου τείχους, κοντά στη λίθινη σκάλα του περίδρομου των μεσαιωνικών τειχών». Σύμφωνα δε με την αρχαιολογική υπηρεσία «αναμίχτηκαν κατά την πτώση των τειχών του μεσαιωνικού κάστρου το 1462 όταν αυτό πολιορκήθηκε, κατελήφθη και καταστράφηκε από τους Οθωμανούς».

Να σημειώσουμε εδώ ότι όπως πρόσφατα ανακοινώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, κατά τις ίδιες ανασκαφές εντοπίσθηκε πεσμένο, τμήμα μαρμάρινου υπέρθυρου, μήκους 3.50 μέτρων που βρέθηκε κοντά στη θεμελίωση της βυζαντινής πύλης του κάστρου των Αγίων Θεοδώρων. Το υπέρθυρο φέρει ανάγλυφα τα οικόσημα της δυναστείας των Γατελούζων, καθώς και των Παλαιολόγων, τα οποία έως σήμερα ήταν γνωστά από αντίστοιχα του μεσαιωνικού κάστρου της Μυτιλήνης και υποδηλώνουν την παράδοση της διακυβέρνησης της Λέσβου, αλλά και των κάστρων της από τους Βυζαντινούς στους Γατελούζους στα 1355 μ.Χ. Το πιο ενδιαφέρον όμως του υπέρθυρου αυτού της βυζαντινής πύλης είναι ότι βρέθηκε δίπλα στο οικόσημο των Παλαιολόγων αντί του δικέφαλου αετού, συμβόλου του Βυζαντίου, η απεικόνιση ενός κάστρου με την κύρια πύλη και τους τρεις ορθογώνιους πύργους στην ακρόπολη, απεικόνιση η οποία ερμηνεύεται προς το παρόν, ότι ταυτίζεται με το βυζαντινό κάστρο των Αγίων Θεοδώρων.

«Σήμερα, υπάρχει μια δυναμική στον Πειραιά, καθώς η κυβέρνηση επενδύει ουσιαστικά στην πόλη», σημείωσε, στην ομιλία της, η κ. Μενδώνη, αναφερόμενη στο «εξαιρετικά σημαντικό απόθεμα» που διαθέτει ο Πειραιάς και τονίζοντας ότι «απτό παράδειγμα είναι τα ευρήματα του μετρό, εξαιτίας του οποίου πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη αρχαιολογική ανασκαφική έρευνα που έχει γίνει ποτέ στον Πειραιά και μάλιστα στον αστικό ιστό του.

Από το έργο αυτό -όπως συμβαίνει πάντα στα δημόσια έργα υποδομής που υλοποιούνται στην πατρίδα μας- προήλθαν πολλά, εξέχοντα και ποικίλων εποχών ευρήματα, τα οποία, με τη συνεργασία του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και της Αττικό Μετρό, το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού διά της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιά θα παρουσιάσει στον μουσειακό χώρο της ξύλινης αποθήκης», επεσήμανε η υπουργός.

Επίσης, η κ. Μενδώνη πληροφόρησε ότι προχωρεί η ίδρυση του Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων στο κτίριο του Σιλό, στο λιμάνι. «Βρισκόμαστε στη διαδικασία της δημοπράτησης, ενώ η χρηματοδότηση του έργου, προϋπολογισμού περίπου 90 εκατ. ευρώ, έχει εξασφαλιστεί από το Ταμείο Ανάκαμψης», υπογράμμισε και πρόσθεσε: «Το έργο της ανάπλασης του παραλιακού μετώπου, με έντονο πολιτιστικό χαρακτήρα λόγω του κονωνείου τείχους, και αυτό δρομολογείται από τον Δήμο Πειραιά».

Η έκθεση «Φαληρόθεν», που πραγματοποιείται με την επιμέλεια της προϊσταμένης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιά Στέλλας Χρυσουλάκη και τη συνεργασία των αρχαιολόγων Ιωάννη Παππά, Δώρας Ευαγγέλου, Αλεξάνδρας Συρογιάννη, Αικατερίνης Παναγοπούλου και Ανδρομάχης Καπετανοπούλου, αρθρώνεται σε 4 ενότητες: Οι πρώτες δύο έχουν κύριο άξονα τα αττικά έθιμα ταφής κατά την πρώιμη και ύστερη αρχαϊκή περίοδο. Εστιάζουν στα αντικείμενα που συνόδευαν τον νεκρό, αλλά και σε αυτά που αποτέλεσαν μέρος της τελετουργίας για τη φροντίδα του στο τελευταίο ταξίδι. Η τρίτη ενότητα είναι αφιερωμένη στην πρωτοαττική κεραμική, ενώ η τέταρτη ενότητα παρουσιάζει τρεις ταφές που έχουν εξεταστεί από την άποψη της βιοαρχαιολογίας. Δηλαδή, παρουσιάζει την ταυτότητα των ανθρώπων που έχουν ταφεί και αφηγείται στοιχεία από την ιστορία της ζωή τους.

Όπως πληροφορεί ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, από τα μέχρι τώρα ανασκαφικά δεδομένα προκύπτει ότι πρόκειται για ιερό των ελληνιστικών χρόνων (3-2ος αι. π.Χ.), κατασκευασμένο από πωρόλιθο και ντόπιο λίθο. Εντοπίσθηκαν αρχιτεκτονικά μέλη, όπως τμήμα από το επιστύλιο και πέντε κιονόκρανα δωρικού ρυθμού. Επίσης στο εσωτερικό του βρέθηκαν βάθρο αγάλματος, τμήμα στήλης, μαρμάρινο πόδι τράπεζας, καθώς και δύο μαρμάρινες κεφαλές παιδιών, ενός κοριτσιού και ενός αγοριού.

Στο έλεος της κακοκαιρίας η Ηλεία – Εγκλωβίστηκαν μαθητές σε σχολείο – Τους έβγαλαν με τρακτέρ

Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, στην παραλιακή περιοχή Κάτω Πολυδένδρι του Δήμου Αγιάς της ΠΕ Λάρισας και συγκεκριμένα στη θέση «Σκιαθάς», δίπλα στο λιμάνι του Αγιοκάμπου, πραγματοποιούνται στη δασωμένη και δύσβατη ακρόπολη του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου σωστικές έρευνες από την ΕΦΑ Λάρισας, καθώς τμήματα κτηρίων διαφαίνονται μετά από έκτακτες καιρικές συνθήκες ή ανθρώπινες επεμβάσεις. Η έρευνα πραγματοποιείται υπό την επίβλεψη της αρχαιολόγου Νεκταρίας Αλεξίου.

Ο αρχαίος οικισμός στην εν λόγω θέση εκτείνεται πάνω σε χαμηλό ύψωμα στα ανατολικά πρόβουνα του όρους Μαυροβούνι που συνδέει την οροσειρά της Όσσας προς βορρά με την οροσειρά του Πηλίου προς νότο. Πρόκειται για τειχισμένο οικισμό, έκτασης 55 στρεμμάτων, ο οποίος διέθετε και φυσική οχύρωση, βαθύ ρέμα στα βόρεια, δυτικά και νότια. Δομημένος πάνω σε κλιμακωτά άνδηρα, απλωνόταν ανατολικά προς τη θάλασσα και έφτανε στις βραχώδεις ακτές του βόρειου Αιγαίου. Διέθετε δύο φυσικούς ορμίσκους που πιθανά να ήταν τα λιμάνια του. Κατά το παρελθόν είχαν πραγματοποιηθεί από τον επίτιμο έφορο Αρχαιοτήτων Α. Τζιαφάλια έρευνες αποκάλυψης του τείχους της ακρόπολης. Από το χώρο προέρχονται σημαντικά ευρήματα, κυρίως από παραδόσεις, όπως γλυπτά, κεραμεικά, νομίσματα, στην πλειοψηφία τους κλασικής και ελληνιστικής εποχής, τα οποία φυλάσσονται στα μουσεία Λάρισας και Βόλου, ενώ ορισμένα εκτίθενται.

Αρκετά ήταν επίσης -συνεχίζει η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού- και τα κινητά ευρήματα όπως σιδερένια καρφιά, σιδερένια αιχμή βέλους, χάλκινοι δακτύλιοι, τμήμα χάλκινης φιάλης, μολύβδινα σταθμία, χάλκινα θεσσαλικά και μακεδονικά νομίσματα. Επίσης εντοπίσθηκαν πήλινα υφαντικά βάρη, πήλινα λυχνάρια, πινάκια, αγγεία πόσης και θραύσματα εμπορικών αμφορέων. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ενσφράγιστες κεραμίδες με ονόματα ιδιοκτητών κεραμικών εργαστηρίων, καθώς και μια κεραμίδα με την επιγραφή ΜΕΛΙΒΟΙΑΣ που πιθανά να ταυτίζει τον οικισμό στη θέση Σκιαθάς με την σημαντική αρχαία πόλη της Μαγνησίας Μελίβοια, θέμα που απασχόλησε αρκετούς ερευνητές στο παρελθόν.

Πρόκειται για το πρώτο κτήριο της τειχισμένης πόλης που αποκαλύπτεται, πέραν του τείχους. Επίσης, στο χαμηλότερο επίπεδο ερευνήθηκε τετράγωνος πύργος, που ανήκει στην κυρίως βυζαντινή περίοδο. Η συνέχιση της έρευνας αναμένεται να δώσει απαντήσεις σε σημαντικά αρχαιολογικά ζητήματα της παραλιακής αυτής περιοχής, που είναι πολύ πλούσια σε αρχαιότητες.