Ο Τραμπ διέταξε νέα αεροπορικά πλήγματα σε πολλαπλούς ιρανικούς στόχους, λίγες ώρες αφότου κατηγόρησε το Ιράν ότι καθυστερεί σκόπιμα τις συνομιλίες και αποφεύγει μια πραγματική συμφωνία. Σε ιδιαίτερα αιχμηρό τόνο, δήλωσε: «Μας περνάνε για ανόητους», περιγράφοντας την ιρανική τακτική ως προσπάθεια εκμετάλλευσης της αμερικανικής υπομονής.

Στρατηγική «πίεσης μέσω ισχύος»

Η νέα στρατιωτική κίνηση ήρθε να προστεθεί σε ένα ήδη τεταμένο περιβάλλον, όπου η διπλωματία και η στρατιωτική δράση φαίνεται να εξελίσσονται παράλληλα, αλλά χωρίς κοινή κατεύθυνση. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι τα πλήγματα αποτελούν εργαλείο διαπραγμάτευσης και όχι προοίμιο γενικευμένης σύρραξης, ωστόσο η χρονική τους τοποθέτηση – εν μέσω επαφών διαμεσολαβητών από το Κατάρ στην Τεχεράνη – προκαλεί ερωτήματα για τη συνοχή της στρατηγικής του Λευκού Οίκου.

Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, υπερασπίστηκε τη γραμμή της Ουάσιγκτον, υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική πίεση αποτελεί συνειδητή επιλογή ενίσχυσης της διαπραγματευτικής θέσης της. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, οι ΗΠΑ «στέλνουν ξεκάθαρα σήματα» προς την ιρανική ηγεσία, προσθέτοντας: «Αν χρειαστεί να διαπραγματευτούμε με βόμβες, θα διαπραγματευτούμε με βόμβες».

Πλήγματα σε στρατιωτικές υποδομές

Τα πλήγματα, σύμφωνα με την αμερικανική στρατιωτική διοίκηση, στόχευσαν συστήματα επιτήρησης, επικοινωνιών και αντιαεροπορικής άμυνας του Ιράν. Αν και το ακριβές μέγεθος των ζημιών δεν έχει αποσαφηνιστεί, στρατιωτικές πηγές αναφέρουν ότι πρόκειται για επιχειρήσεις ακριβείας με σκοπό τον περιορισμό της επιχειρησιακής ικανότητας της Τεχεράνης, ιδίως σε περιοχές που σχετίζονται με τον έλεγχο στρατηγικών θαλάσσιων οδών.

Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται στο επίκεντρο των εκτιμήσεων της κυβέρνησης Τραμπ, καθώς αποτελούν κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή ροή και σημείο τριβής μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Η απάντηση της Τεχεράνης

Η ιρανική πλευρά, από την άλλη, απορρίπτει κατηγορηματικά τη λογική της στρατιωτικής πίεσης του Τραμπ.  Ο Ιρανός πρέσβης στον ΟΗΕ, Αμίρ Σαεΐντ Ιραβανί, τόνισε ότι «δεν μπορεί να επιτευχθεί καμία διαρκής συμφωνία μέσω απειλών, εκφοβισμού ή χρήσης βίας», υπογραμμίζοντας πως η Τεχεράνη δεν πρόκειται να μετακινηθεί υπό καθεστώς εξαναγκασμού.

Η δήλωση αυτή αντικατοπτρίζει μια πάγια ιρανική θέση που ενισχύει την εσωτερική ρητορική αντίστασης και απορρίπτει την προοπτική επιστροφής σε διαπραγματεύσεις υπό πίεση.

Προειδοποιήσεις για παγκόσμιες συνέπειες

Την ίδια στιγμή, η αμερικανική πολιτική σκηνή εκφράζει ανησυχίες για τις πιθανές συνέπειες της οδού της κλιμάκωσης, που φαίνεται ότι επιλέγει ο Τραμπ. Ο Δημοκρατικός βουλευτής και επικεφαλής της Επιτροπής Πληροφοριών της Βουλής των Αντιπροσώπων, Τζιμ Χάιμς, προειδοποίησε ότι το Ιράν διαθέτει ακόμη σημαντικά μέσα αντίδρασης, ικανά να πλήξουν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο.

«Έχουν πολλά χαρτιά να παίξουν και όλα οδηγούν σε μια κατεύθυνση: πολύ υψηλότερες τιμές καυσίμων για τους Αμερικανούς πολίτες», σημείωσε, υπογραμμίζοντας τις πιθανές παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις.

Αδιέξοδο και στοίχημα με αβέβαιη συνέχεια

Παρά τις ανησυχίες, η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι τα πλήγματα δεν στοχεύουν σε γενικευμένο πόλεμο, αλλά στη δημιουργία συνθηκών που θα οδηγήσουν την Τεχεράνη ξανά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η ταυτόχρονη χρήση διπλωματικών καναλιών και στρατιωτικής ισχύος παράγει αντιφατικά μηνύματα, σημειώνει το αμερικανικό δίκτυο.

Η εικόνα περιπλέκεται από το γεγονός ότι οι τελευταίες επιχειρήσεις ακολούθησαν προηγούμενα πλήγματα ως απάντηση σε ιρανικές ενέργειες κατά αμερικανικών στόχων, ενισχύοντας τον κύκλο αντιποίνων.

Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, ο Τραμπ παραμένει εγκλωβισμένος σε μια στρατηγική που βασίζεται στην ιδέα ότι η πίεση οδηγεί σε υποχώρηση. Όμως το Ιράν φαίνεται να ερμηνεύει την ίδια πίεση ως επιβεβαίωση της ανάγκης για αντίσταση.

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αν η συνέχιση των επιθέσεων μπορεί να αλλάξει τη διαπραγματευτική ισορροπία ή αν θα παγιώσει μια παρατεταμένη και ασταθή σύγκρουση χωρίς ορατή διέξοδο.

Όπως αναφέρει ο Tharoon, ο Ευρωπαίος ηγέτης ήταν από τους πρώτους που τοποθετήθηκαν εναντίον της Αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης στο Ιράν, προειδοποιώντας για μία κλιμάκωση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εχθρική διεθνή τάξη, ενώ καταδίκασε και τη στάση του Ντόναντ Τραμπ, απαγορεύοντας στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν τις βάσεις τους στην Ισπανία για τον πόλεμο.

Ο Τραμπ, ως αντίποινα, απείλησε να «διακόψει όλο το εμπόριο» με την Ισπανία, παρόλο που δεν ήταν καθόλου σαφές πώς η κυβέρνησή του θα μπορούσε να στοχεύσει επιλεκτικά ένα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Σάντσεθ από τη μεριά του δήλωσε: «Δεν πρόκειται να είμαστε συμμέτοχοι σε κάτι που είναι κακό για τον κόσμο και είναι επίσης αντίθετο με τις αξίες και τα συμφέροντά μας, μόνο από φόβο για αντιποίνα από κάποιον», δήλωσε σε μια τηλεοπτική ομιλία. Στις αρχές Απριλίου, μετά τη συμφωνία της κυβέρνησης για προσωρινή ανακωχή με το Ιράν, ο Πρωθυπουργός δεν υποχώρησε. «Η κυβέρνηση της Ισπανίας δεν θα επευφημήσει εκείνους που βάζουν φωτιά στον κόσμο μόνο και μόνο επειδή εμφανίζονται με έναν κουβά», ανάρτησε. Η κριτική του Σάντσεθ για τον πόλεμο τον έχει θέσει ως ένα εμφανές αντίβαρο στον Τραμπ.

Οι αντιθέσεις Τραμπ – Σάντσεθ

Όπως αναφέρει το άρθρο του The New Yorker, «ο Σάντσεθ, ένας φωτογενής Σοσιαλιστής που είναι στην εξουσία από το 2018, δημιουργεί έντονη πολιτική αντίθεση». Σύμφωνα με το άρθρο, ο Τραμπ έχει απορρίψει ως «απάτη» την στροφή της εποχής του Τζο Μπάιντεν προς την επένδυση στην ανανεώσιμη ενέργεια, ενώ ο Σάντσεθ έχει προεδρεύσει στο διπλασιασμό της παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας στην Ισπανία από το 2019.

Ο Τραμπ δαιμονοποιεί τους μετανάστες και έχει ξεκινήσει μια εκτεταμένη εκστρατεία μαζικών απελάσεων που επικροτήθηκε από την ακροδεξιά στην Ευρώπη· ο Σάντσεθ αντιστέκεται σε τέτοιο εθνικισμό, και η κυβέρνησή του βρίσκεται εν μέσω ενός προγράμματος για να δώσει νόμιμη κατάσταση σε περίπου μισό εκατομμύριο αδήλωτους μετανάστες που ζουν στην Ισπανία.

Ο Τραμπ έχει χλευάσει διεθνείς θεσμούς και βλέπει τα Ηνωμένα Έθνη ως εμπόδιο στα συμφέροντα των ΗΠΑ· ο Σάντσεθ απέρριψε την πρόσκληση του Τραμπ να συμμετάσχει στην πρωτοβουλία του «Συμβούλιο της Ειρήνης», προσφέροντας παράλληλα μια δυναμική υπεράσπιση του συστήματος του ΟΗΕ και του πολυπολικού κόσμου που βοηθά να διαμορφωθεί.

Η μεταστροφή τους Ευρωπαίους ηγέτες

Τώρα, δυόμιση μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, οι απογοητεύσεις του Σάντσεθ συμμερίζονται ευρέως από τους ομολόγους του στην Ευρώπη. Η κυβέρνηση της Ιταλίδας Πρωθυπουργού, Τζόρτζια Μελόνι, που θεωρείται ευρέως η πιο ένθερμη υποστηρίκτρια του Τραμπ μεταξύ των ηγετών της Δυτικής Ευρώπης, απέτρεψε αμερικανικές βομβαρδιστικές επιθέσεις που προορίζονταν για τη Μέση Ανατολή από το να χρησιμοποιήσουν μια στρατιωτική βάση που βρίσκεται στη Σικελία από το 2019.

Η Μελόνι υπεράσπισε επίσης τον Πάπα Λέο XIV, στον οποίο ο Τραμπ έχει επιτεθεί για τις εκκλήσεις του για ειρήνη, λέγοντας ότι τα σχόλια του Προέδρου ήταν «απαράδεκτα». (Ο Τραμπ, όταν ρωτήθηκε αν θα σκεφτόταν τότε να μειώσει τον αριθμό των Αμερικανών στρατιωτών στην Ισπανία και την Ιταλία, είπε, «Πιθανώς.») Εν τω μεταξύ, ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, της Γαλλίας, εξέφρασε τη λύπη του για την «ακατάστατη» προσέγγιση του Τραμπ στον πόλεμο, υποδεικνύοντας ότι του λείπει σοβαρότητα και αποτελεί πηγή γεωπολιτικής αστάθειας.

Ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μέρτζ, το παρουσίασε ως πηγή αμερικανικής ταπείνωσης, ενώ ο υπουργός Οικονομικών του, Λαρς Κλίνγκμπάιλ, κατηγόρησε τον «ανεύθυνο πόλεμο» του Τραμπ και τον συνεχιζόμενο αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ για την αύξηση των τιμών της ενέργειας και για την πρόκληση χαοτικών οικονομικών επιπτώσεων σε όλο τον κόσμο.

«Αυτός είναι ένας μονομερής πόλεμος» για τον οποίο «κανένας σύμμαχος δεν ερωτήθηκε ή ενημερώθηκε», δήλωσε ο Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες, υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας, σε μια συνέντευξη την περασμένη εβδομάδα. «Αν δείτε τι λένε άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, σήμερα λένε αυτό που η Ισπανία λέει από την πρώτη μέρα». Στην εκδοχή του Albares, η στάση της κυβέρνησής του είναι ζήτημα αρχής, συνέπειας και προσήλωσης στη σημασία του διεθνούς δικαίου. Οι πεποιθήσεις της προηγούνται του πολεμοχαρούς τρόπου δράσης του Τραμπ στη Μέση Ανατολή.

Η Ισπανία, το Ισραήλ και ο πόλεμος

Η Ισπανία έχει ασκήσει κριτική στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και στους πολέμους του Ισραήλ στη Γάζα και τον Λίβανο, και έχει στηρίξει την υπόθεση της Νότιας Αφρικής στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, που κατηγορεί το Ισραήλ για γενοκτονία. Ήταν μία από τις πρώτες χώρες της Δυτικής Ευρώπης που αναγνώρισε το παλαιστινιακό κράτος το 2024. Τον περασμένο Απρίλιο, καθώς ο Sánchez συγκάλεσε μια συνάντηση προοδευτικών ηγετών του κόσμου, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου της Βραζιλίας, Luiz Inácio Lula da Silva, κάλεσε την Ε.Ε. να αναστείλει τη συμφωνία σύνδεσης με το Ισραήλ.

Ενώ η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στη Francesca Albanese, ειδική εισηγήτρια των Η.Ε. για θέματα Παλαιστίνιων, επειδή είχε καλέσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο να ερευνήσει εταιρείες των Η.Π.Α. και του Ισραήλ καθώς και άτομα για τη φερόμενη συνενοχή σε παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων και πιθανά εγκλήματα πολέμου στη Γάζα, ο Σάντσεθ της απένειμε το Τάγμα του Πολιτικού Αξιώματος, μία από τις υψηλότερες διακρίσεις της Ισπανίας, νωρίτερα αυτόν τον μήνα.

Όταν ο Τραμπ πέρυσι παρακινούσε τα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες στο πέντε τοις εκατό του Α.Ε.Π., ο Σάντσεθ ήταν ο μόνος ηγέτης που αντιστάθηκε σε αυτό το αίτημα. «Μερικές φορές βλέπω ανθρώπους να λένε, “Λοιπόν, υπάρχει μια παλιά τάξη και υπάρχει μια νέα τάξη”» είπε ο Άλμπαρες. «Όχι, υπάρχει μια τάξη βασισμένη σε κανόνες, ή υπάρχει το χάος του πολέμου, και αυτή είναι μια επιλογή. Υπάρχει ένας τρόπος συμπεριφοράς στον κόσμο που είναι ενάρετος, όπου κάθε ενδιαφέρον προάγεται, ή υπάρχει ο νόμος της ζούγκλας, και ο ισχυρότερος τρώει τον ασθενέστερο».

Οι κίνδυνοι για τον Σάντσεθ

Κάποιοι εγχώριοι επικριτές κατηγορούν την κυβέρνηση Σάντσεθ για ευκαιριακή επίδειξη μεγαλείου. Όπως συνέβη με κεντροαριστερούς πολιτικούς από τον Καναδά έως την Αυστραλία, μια αντιπαράθεση με τον Τραμπ θα μπορούσε να ενισχύσει απώλειες περιουσίας του Ισπανού Πρωθυπουργού στο εσωτερικό. Οι εκλογές αναμένονται τον επόμενο χρόνο και ο Σάντσεθ τεχνικά ηγείται μιας μειονοτικής κυβέρνησης που λαμβάνει υποστήριξη από περιφερειακά κόμματα, αλλά ένας πιθανός δεξιός συνασπισμός κεντρώων και ακροδεξιών κομμάτων θα μπορούσε να έχει σαφή κοινοβουλευτική πλειοψηφία και να εκδιώξει τους Σοσιαλιστές της κυβέρνησης Σάντσεθ.

Ο Αλμπάρες επικαλέστηκε έναν κόσμο όπου οι δημοκρατικές «αξίες βρίσκονται πραγματικά υπό απειλή εκτός Ευρώπης και εντός Ευρώπης, με δυνάμεις της ακροδεξιάς που δεν πιστεύουν στην ανεκτικότητα, στον πλουραλισμό, στην πολυμορφία — δεν πιστεύουν στον πυρήνα της δημοκρατίας».

Αλλά η θητεία του Σάντσεθ έχει στιγματιστεί από μια σειρά σκανδάλων που σχετίζονται με έναν μικρό κύκλο στενών συνεργατών, περιλαμβάνοντας ξεχωριστές κατηγορίες για διαφθορά, εκμετάλλευση επιρροής και σεξουαλική παρενόχληση. Και οι Ισπανοί ψηφοφόροι είναι ανήσυχοι για μια κρίση στέγασης, συζητήσεις για τις υπηρεσίες προς τους μετανάστες και την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών από την κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένων των πλημμυρών τα τελευταία χρόνια που άφησαν εκατοντάδες ανθρώπους νεκρούς.

Υπό τη διακυβέρνηση του Σάντσεθ, η ισπανική οικονομία έχει γίνει μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες στην Ευρώπη, αν και πολλοί αναλυτές εξακολουθούν να θεωρούν ότι δεν θα μπορούσε πλέον να αποτρέψει τη δεξιά. Αλλά η αντιπάθεια προς τον Αμερικανό Πρόεδρο υπάρχει σε όλο το υπόλοιπο πολωμένο πολιτικό φάσμα της χώρας. «Πριν από μερικούς μήνες, οι πιθανότητες να ανανεώσει τη θητεία του ήταν πολύ λίγες», μου είπε ο Miguel Otero-Iglesias, ανώτερος συνεργάτης στο Βασιλικό Ινστιτούτο Elcano, μια εξέχουσα δεξαμενή σκέψης στη Μαδρίτη. «Αλλά νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι ο Sánchez έχει δίκιο που αντιστέκεται στον Trump».

Η Ισπανία δεν οφείλει πολλά στις ΗΠΑ

Η Ισπανία έχει μια σαφώς διαφορετική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες από χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία. Οι πολιτικές ελίτ της Ισπανίας μερικές φορές βλέπουν το έθνος τους «ως μία από τις νότιες χώρες του Παγκόσμιου Βορρά», είπε ο Otero-Iglesias, καλύτερα προσαρμοσμένο στις φιλοδοξίες και την πολιτική της Λατινικής Αμερικής και του Αραβικού κόσμου, περιοχές με τις οποίες η Ισπανία έχει βαθιές συνδέσεις. Η Ισπανία δεν οφείλει τόσα πολλά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην αλλαγή του προηγούμενου αιώνα, έχασε τις αποικιακές της κτήσεις στην Καραϊβική και τον Ειρηνικό υπέρ των Η.Π.Α., κατά τον Ισπανο-Αμερικανικό Πόλεμο.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ισπανία δεν επωφελήθηκε από το σχέδιο Μάρσαλ, καθώς σε μεγάλο βαθμό έμεινε εκτός πολέμου υπό την ηγεσία του φασιστικού ηγέτη Φρανθίσκο Φράνκο. Ο Χοσέπ Μπορέλ, Ισπανός πρώην υπουργός Εξωτερικών και κορυφαίος διπλωμάτης της Ε.Ε., παρατήρησε ότι, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Καθολική Εκκλησία συνέβαλαν στην εισαγωγή της δημοκρατίας στην Πολωνία, οι ίδιες δυνάμεις είχαν ενισχύσει δεκαετίες μεταπολεμικού φασισμού και δικτατορίας στην Ισπανία. Ωστόσο, η Ισπανία δεν βλέπει τον εαυτό της ως μια ηπειρωτική εξαίρεση αλλά ως πρωτοπόρο.

Ενάντια στον προστατευτισμό του Τραμπ

Σύμφωνα με τον Αλμπάρες, η κυβέρνησή του ευθυγραμμίζεται με τους ευρωπαϊκούς συμμάχους της όσον αφορά τη συγκέντρωση στην ενίσχυση της ικανότητας και της «κυριαρχίας» της ηπείρου απέναντι σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο και μια ολοένα και λιγότερο αξιόπιστη Αμερική. Αυτή η προσπάθεια μπορεί να περιλαμβάνει αυξημένες δαπάνες για την άμυνα και μια ώθηση προς τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου Ευρωπαϊκού Στρατού, ανεξάρτητου από το ΝΑΤΟ—ένα βήμα που θα μπορούσε να υποστηριχθεί από πολλούς στο στρατόπεδο του Τραμπ. Αλλά σημαίνει επίσης διαφοροποίηση των συμφερόντων και των επενδύσεων μακριά από την Ηνωμένες Πολιτείες. «Πρέπει να αναζητήσουμε νέους εταίρους» σε απάντηση στον προστατευτισμό του Τραμπ, δήλωσε ο Albares, σημειώνοντας τη διευρυνόμενη εμπορική διπλωματία με τη Λατινική Αμερική, την Ινδία και την Κίνα.

Ο Tharoon αναφέρει ότι κατά τη συνέντευξή του με τον Σάντσεθ στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, δήλωσε πώς η Ευρώπη πρέπει να είναι πιο ενωμένη και θαρραλέα και να «δημιουργεί περισσότερη ισορροπία» στην παγκόσμια πολιτική. Η ανάγκη για αυτήν την γεωπολιτική ανάδειξη, είπε, απλά «εντάθηκε» με την άφιξη του Τραμπ στη διεθνή σκηνή. Η δεύτερη θητεία του Τραμπ έχει βαθύνει την επείγουσα ανάγκη, και ο Σάντσεθ, ως ένας από τους ηγέτες των λεγόμενων μεσαίων δυνάμεων—χώρες που, σύμφωνα με τη διατύπωση του Καναδού Πρωθυπουργού, Mark Carney, θα πρέπει να συνεννοούνται υπό τη σκιά της αναστάτωσης του Τραμπ—μπορεί να προσπαθεί να διαμορφώσει ένα νέο είδος παγκόσμιας ηγεσίας.

Τον Απρίλιο, ο Sánchez συναντήθηκε με τον Κινέζο Πρόεδρο, Σι Τζινπινγκ στο Πεκίνο και κάλεσε την Κίνα να αναλάβει μεγαλύτερη πρωτοβουλία για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων όπως η κλιματική αλλαγή και τους κινδύνους από νέες πανδημίες. Σε αντίθεση με άλλους δυτικούς ηγέτες—και το ιμπεριαλιστικό κατεστημένο εξωτερικής πολιτικής στην Ουάσινγκτον—ο Sánchez βλέπει την Κίνα με πιο ρεαλιστικούς όρους και όχι αναγκαστικά ως στρατηγικό αντίπαλο.

Ο Albares υποστήριξε ότι τίποτε από όλα αυτά δεν πρέπει να απειλεί τους πολλούς δεσμούς της Ισπανίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο ιστορικός, φυσικός σύμμαχος της Ευρώπης. Θα θέλαμε να συνεχίσουν να παραμένουν έτσι», είπε, προσθέτοντας μια επιφυλακτική σημείωση: «Η διατλαντική σχέση βασίζεται σε αξίες—αξίες υπεράσπισης της δημοκρατίας, του διεθνούς δικαίου, της ειρήνης και της ασφάλειας. Έτσι σκοπεύουμε να προχωρήσουμε». Αλλά, όπως είπε, αυτή η σχέση, για να συνεχιστεί, χρειάζεται χώρες που μοιράζονται αυτές τις αξίες «από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού».

Η Moody’s Analytics προειδοποιεί ότι η απουσία καθαρού εκλογικού αποτελέσματος θα μπορούσε να οδηγήσει είτε σε επαναλαμβανόμενες εκλογικές αναμετρήσεις, είτε σε μακρές διαβουλεύσεις για κυβέρνηση συνεργασίας, με αρνητικές επιπτώσεις στις οικονομικές προοπτικές της χώρας.

Οι αναλυτές της Moody’s Analytics, Colin Ellis, Dawn Holland, Thomas Sgouralis και Michael Grammatikopoulos επισημαίνουν ότι η πρόσφατη μακροοικονομική εικόνα της Ελλάδας εμφανίζεται ιδιαίτερα θετική. Η ανεργία κινείται στα χαμηλότερα επίπεδα από το 2008, ενώ από το 2021 και μετά η ανάπτυξη υπερβαίνει συστηματικά τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Παράλληλα, το δημόσιο χρέος, έπειτα από πολυετή κρίση και αυστηρή δημοσιονομική λιτότητα, έχει καταστεί πιο διαχειρίσιμο, περιοριζόμενο στο 148% του ΑΕΠ το 2025, από 206% το 2020.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη σχετική ανάλυση, οι συνέπειες της κρίσης εξακολουθούν να βαραίνουν την οικονομία. Η Ελλάδα διατηρεί το υψηλότερο ποσοστό χρέους προς ΑΕΠ στην Ευρωζώνη, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ παραμένει ανάμεσα στα χαμηλότερα της ΕΕ, και εξακολουθεί να βρίσκεται 7,3% κάτω από τα επίπεδα του 2008. Το 2025 διαμορφώθηκε μόλις οριακά υψηλότερα από εκείνο της Λετονίας και της Βουλγαρίας, ενώ την τελευταία δεκαετία η χώρα έχασε έδαφος έναντι της Κύπρου, της Πορτογαλίας, της Λιθουανίας και της Κροατίας.

Πολιτική πίεση και εύθραυστο σκηνικό

Η Moody’s Analytics χαρακτηρίζει το πολιτικό περιβάλλον στην Ελλάδα ιδιαίτερα εύθραυστο. Από την τραγωδία των Τεμπών το 2023, έως τη σύγκρουση με Ευρωπαίους εισαγγελείς για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με διαρκείς πιέσεις. Παράλληλα, οι τελευταίες δημοσκοπήσεις περιορίζουν σημαντικά το ενδεχόμενο σχηματισμού μονοκομματικής κυβέρνησης.

Ο οίκος εκτιμά ότι μια παρατεταμένη περίοδος πολιτικής αβεβαιότητας θα μπορούσε να επιβαρύνει βραχυπρόθεσμα την ανάπτυξη και να διευρύνει περαιτέρω την απόσταση της Ελλάδας από άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Στην έκθεση επισημαίνεται ακόμη ότι οι κυβερνήσεις συνεργασίας υπήρξαν ιστορικά σπάνιες στην Ελλάδα και συνδέθηκαν κυρίως με περιόδους έντονης αστάθειας, όπως η κρίση χρέους του 2012 και οι διαδοχικές εκλογές του 2015.

Οι αναλυτές σημειώνουν επίσης, ότι η πολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει πολλαπλά την οικονομία, περιορίζοντας τις επενδύσεις, ενισχύοντας την προληπτική αποταμίευση και επηρεάζοντας προσλήψεις και τιμολογιακές αποφάσεις. Παράλληλα, επιβαρύνει τις πιστωτικές συνθήκες και τις κεφαλαιακές ροές. Όταν συνδυάζεται δε, με εκλογικές περιόδους, οι συνέπειες εντείνονται, όπως είχε συμβεί κατά την κρίση χρέους της Ευρωζώνης, όταν οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων αυξήθηκαν απότομα και η ρευστότητα περιορίστηκε σημαντικά.

Μεγαλώνει η οικονομική αβεβαιότητα

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Δείκτης Αβεβαιότητας Οικονομικής Πολιτικής εκτινάχθηκε τον Μάρτιο στις 153 μονάδες, στο υψηλότερο επίπεδο από την περίοδο της πανδημίας, εξαιτίας των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή και των επιπτώσεων στην αγορά ενέργειας. Τον Απρίλιο διατηρήθηκε σε αυξημένα επίπεδα, στις 111 μονάδες, εν μέσω της πολιτικής έντασης για τον ΟΠΕΚΕΠΕ.

Κατά τη Moody’s, η βασική διαφορά σε σχέση με προηγούμενες περιόδους έντασης είναι ότι πλέον η αβεβαιότητα επηρεάζει άμεσα την πραγματική οικονομία. Η ανεργία, η οποία υποχωρούσε σταθερά τα τελευταία τέσσερα χρόνια, αυξήθηκε από 7,9% τον Δεκέμβριο στο 9% τον Μάρτιο του 2026. Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός ενισχύθηκε λόγω του αυξημένου ενεργειακού κόστους από τις διαταραχές στο Στενό του Ορμούζ και των ακριβότερων εισαγωγών.

Έτσι, τα ελληνικά νοικοκυριά βρίσκονται αντιμέτωπα τόσο με αυξημένες τιμές, όσο και με επιδείνωση της αγοράς εργασίας, σε ένα περιβάλλον που θα μπορούσε να επιβαρυνθεί ακόμη περισσότερο από μια παρατεταμένη εκλογική αβεβαιότητα.

Τα τέσσερα εκλογικά σενάρια της Moody’s Analytics για τις εκλογές

1. Ομαλή προσγείωση

Στο ευνοϊκότερο σενάριο, οι εκλογές πραγματοποιούνται κανονικά γύρω στο δεύτερο τρίμηνο του 2027 και η νέα κυβέρνηση σχηματίζεται έπειτα από έναν ή δύο γύρους. Οι προεκλογικές παροχές προσφέρουν περιορισμένη και προσωρινή δημοσιονομική ώθηση, χωρίς να διαταράσσουν τη δημοσιονομική σταθερότητα ή την εμπιστοσύνη των αγορών.

2. Ελεγχόμενη πολιτική αναταραχή

Στο δεύτερο σενάριο, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επιλέγει πρόωρες εκλογές το τρίτο τρίμηνο του 2026, επιχειρώντας να διατηρήσει το πολιτικό της πλεονέκτημα. Η αβεβαιότητα αυξάνεται προσωρινά, αλλά η διαδικασία ολοκληρώνεται σχετικά ομαλά και η οικονομία επιστρέφει σύντομα σε αναπτυξιακή τροχιά. Σε αυτό το σενάριο, ο σχηματισμός κυβέρνησης απαιτεί δύο εκλογικούς γύρους.

Τα δημόσια οικονομικά ακολουθούν το συνηθισμένο προεκλογικό μοτίβο χωρίς σοβαρούς κραδασμούς στις αγορές, οι οποίες αντιμετωπίζουν την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες περισσότερο ως πολιτική κίνηση, παρά ως ένδειξη θεσμικού κινδύνου. Η αυξημένη επιφυλακτικότητα νοικοκυριών και επιχειρήσεων επηρεάζει προσωρινά κατανάλωση και επενδύσεις μέσα στο 2026, όμως η δραστηριότητα ανακάμπτει σχετικά γρήγορα όταν περιορίζεται η αβεβαιότητα.

3. Παρατεταμένη αστάθεια

Στο δυσμενές σενάριο, οι επαναλαμβανόμενες εκλογικές αναμετρήσεις δεν οδηγούν σε καθαρό αποτέλεσμα, παρατείνοντας την πολιτική αβεβαιότητα. Καθοριστικό ρόλο θα μπορούσε να παίξει μια μικρή διαφορά μεταξύ πρώτου και δεύτερου κόμματος στον πρώτο γύρο. Σε αυτή την περίπτωση, τα κόμματα αποκτούν ισχυρό κίνητρο να παρατείνουν τη διαδικασία είτε για να βελτιώσουν τη διαπραγματευτική τους θέση για συνεργασίες, είτε για να διεκδικήσουν πρωταγωνιστικό ρόλο σε μελλοντικό κυβερνητικό σχήμα ή ακόμη και αυτοδυναμία σε επόμενη αναμέτρηση. Αντίστοιχες επιδιώξεις ενδέχεται να αναπτυχθούν και από το τρίτο κόμμα, δυσκολεύοντας περαιτέρω τη συγκρότηση βιώσιμης κυβέρνησης.

Η περίοδος αβεβαιότητας, σύμφωνα με την έκθεση, θα μπορούσε να λήξει είτε εάν οι πολίτες δώσουν καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία σε ένα κόμμα υπό την πίεση της επιδείνωσης της οικονομίας και των χρηματοπιστωτικών συνθηκών, είτε εάν τα κόμματα οδηγηθούν αναγκαστικά σε συνεργασία για να αποτραπεί περαιτέρω οικονομική επιδείνωση και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των αγορών.

Οι συνεχείς αποτυχίες σχηματισμού κυβέρνησης μπορεί να οδηγήσουν σε διαδοχικές εκλογές που θα εκτείνονται σε διάστημα δύο τριμήνων, ακόμη και έως τον Αύγουστο του 2027. Σε αυτή την περίπτωση, οι επιπτώσεις δεν θα είναι πλέον παροδικές, αλλά θα αντανακλούν βαθύτερη αποδυνάμωση της πολιτικής σταθερότητας και της λειτουργίας των θεσμών, ενώ οι αγορές θα αντιδράσουν με επιδείνωση των συνθηκών.

4. Σενάριο βαθιάς αποσταθεροποίησης

Στο πλέον αρνητικό σενάριο, η δυναμική του τρίτου σεναρίου επιταχύνεται και συνδυάζεται με αιφνιδιαστικές πρόωρες εκλογές ήδη από το τρίτο τρίμηνο του 2026, προκαλώντας έντονες οικονομικές αναταράξεις. Ακολουθούν επαναλαμβανόμενες αποτυχημένες προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης, ενώ τα αμφίρροπα αποτελέσματα ενισχύουν τα κίνητρα των κομμάτων να παρατείνουν την εκλογική διαδικασία πέρα από τα συνήθη χρονικά όρια ενός τριμήνου.

Κατά τη Moody’s, αυτό που διαφοροποιεί το συγκεκριμένο σενάριο είναι ο συνδυασμός του αιφνιδιασμού στις πολιτικές εξελίξεις με τη μακράς διάρκειας πολιτική αστάθεια. Ως αποτέλεσμα, η αβεβαιότητα για την οικονομική πολιτική παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα για μεγάλο διάστημα. Η συνέπεια είναι βαθιά φθορά στην εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία των θεσμικών αποφάσεων και στην επενδυτική δραστηριότητα, πολύ πέρα από το άμεσο δημοσιονομικό ή διοικητικό κόστος των εκλογών.

Το 2027 κρίνει την πορεία της οικονομίας

Η Moody’s Analytics εκτιμά ότι οι οικονομικές συνέπειες πιθανών εκλογικών εξελίξεων θα είναι περιορισμένες βραχυπρόθεσμα, με μικρές αποκλίσεις σε ανάπτυξη, κατανάλωση και spreads μέσα στο 2026, αν και οι επενδύσεις αναμένεται να επηρεαστούν πρώτες.

Το 2027 θεωρείται καθοριστικό έτος. Στο ευνοϊκό και στο ήπιο σενάριο, η ανάπτυξη ανακάμπτει στο 2,4%-2,7%, ενώ σε συνθήκες παρατεταμένης αστάθειας οι επενδύσεις υποχωρούν, η ανεργία αυξάνεται και τα spreads εκτοξεύονται. Στο δυσμενέστερο σενάριο, η ανάπτυξη περιορίζεται μόλις στο 0,6% το 2027.

Βασικό σενάριο της Moody’s παραμένει ότι η πολιτική σταθερότητα θα αποκατασταθεί μετά από έως δύο εκλογικούς γύρους, με τον μεγαλύτερο κίνδυνο να εντοπίζεται όχι στις πρόωρες εκλογές, αλλά στην πιθανότητα παρατεταμένης εκλογικής διαδικασίας.

Ίσως το σημαντικότερο που εξάγεται ως μήνυμα από τις ουγγρικές εκλογές είναι το γεγονός ότι στις κάλπες έσπευσαν μαζικά οι νέοι ψηφοφόροι κάτω των 30 ετών με το 65% να ψηφίζει υπέρ του Πέταρ Μάγιαρ. Αυτοί κυρίως δίνουν τώρα κοινοβουλευτική πλειοψηφία 2/3 στη νέα κυβέρνηση και της επιτρέπουν να προχωρήσει σε βαθιές θεσμικές αλλαγές που σταδιακά μπορεί να ανατρέψουν το διεφθαρμένο σύστημα εξουσίας της τελευταίας 15αετίας.

Προκύπτει και κάτι εξίσου σημαντικό: στις ουγγρικές εκλογές συνέπεσε η προκλητική επιρροή και παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας υπέρ του Όρμπαν και ηττήθηκε κατά κράτος. Ο Ντόναλντ Τραμπ έστειλε τον αντιπρόεδρο Τζέϊ Ντι Βανς να στηρίξει το τραμπικό κακέκτυπο του ακροδεξιού θύλακα του Βίζεγκραντ, ενώ ο Βλαντιμίρ Πούτιν εξάντλησε τα δικά του εργαλεία παρέμβασης αλλά χάνει τώρα τον πιό χρήσιμο και αποτελεσματικό σύμμαχό του στους ευρωπαϊκούς πολιτικούς θεσμούς. Αναμφίβολα ενθαρρυντικό το ότι Τραμπ και Πούτιν δεν κατόρθωσαν να χειραγωγήσουν τις ουγγρικές εκλογές. Όταν ο λαός θέλει…

Είναι, ωστόσο, αστείο να θεωρηθεί η “ιστορική νίκη” του Πέταρ Μάγιαρ ως νίκη της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας των Βρυξελλών, παρότι η Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν και ο Αντόνιο Κόστα θα μπορούν πλέον να αισθάνονται πιό ασφαλείς στην διεκδίκηση δανεισμού και εξοπλισμών υπέρ της Ουκρανίας ή πιό σκληρών πολιτικών κατά της Ρωσίας.

Κι αυτό διότι η ουγγρική νεολαία ψήφισε “περισσότερη Ευρώπη” μάλλον για διαφορετικούς λόγους.Η συντριβή του Όρμπαν συνιστά μία νέου τύπου “εξέγερση του ’56” ως πάνδημο αίτημα για περισσότερη Δημοκρατία και ως απάντηση στην κατάρρευση της οικονομίας και στην ενδημική διαφθορά του καθεστώτος εκείνου του πολιτικού που κάποτε ο Ζαν Κλωντ Γιουνκέρ είχε αποκαλέσει “δικτατορίσκο”.

Αυτό είναι ίσως το πιό ασφαλές συμπέρασμα για το αποτέλεσμα των ουγγρικών εκλογών: Δημοκρατία απέναντι στη διαφθορά και την κατάλυση των θεσμών και ελπίδα για οικονομική ανάκαμψη απέναντι στη ρεμούλα των ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Και είναι αστείο διότι πολλοί ευρωπαίοι ηγέτες που έσπευσαν να συγχαρούν το νέο Ούγγρο ηγέτη ήταν οι ίδιοι που συνεργάστηκαν στενά με τον Όρμπαν και ανέχτηκαν τον ορμπανισμό. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα καθυστέρησε πολύ να τον εκδιώξει από τις τάξεις του, η ευρωπαϊκή ακροδεξιά (από την Λεπέν και το γερμανικό AfD και τα σκανδιναβικά παραρτήματα μέχρι το ισπανικό Vox) τον ανήγαγε σε ιδεολογικό της μέντορα, ακόμα και μετά το εκλογικό αποτέλεσμα η Τζόρτζια Μελόνι τον αποχαιρέτησε ως “πολύ καλό φίλο”.

Η πτώση του Όρμπαν προήλθε από το γεγονός ότι η ουγγρική πολιτική σκηνή κατόρθωσε να αναδείξει μία λύση “εκ των έσω”, ένα πρόσωπο, δηλαδή, που μέχρι και πριν μερικά χρόνια ανήκε στο “Fidesz” και συνεργάστηκε μαζί του. Αντιλήφθηκε, όμως, τις περιστάσεις και έκοψε τον ομφάλιο λώρο για να μπορέσει τελικά να τον ανατρέψει. Το “δίδαγμα” είναι πώς δεν αρκεί η λαϊκή αγανάκτηση, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί εφαλτήριο εναλλαγής με πειστικό πρόγραμμα και αξιόπιστο πρόσωπο που να την εκπροσωπήσει.

Ό,τι συνέβη, όμως, στην Ουγγαρία δεν είναι καθόλου βέβαιο πώς θα αποτελέσει μία επανάσταση της λογικής για ολόκληρη την Ευρώπη και ότι θα δράσει ως ντόμινο για την ακροδεξιά, τον λαϊκισμό και τον αντισυστημισμό. Ο Όρμπαν έκλεισε με κρότο τον κύκλο του, ο ορμπανισμός, όμως, παραμένει, δυστυχώς, ανθεκτικός σε αρκετές χώρες και η παραλυτική αμηχανία της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας τροφοδοτεί αυτές τις αντιλήψεις…

• Αποτυχία του Στρατηγικού Στόχου: Ο αρχικός στόχος για “αλλαγή καθεστώτος” (regime change) στο Ιράν έχει αποτύχει.
• Λανθασμένες Προσδοκίες: Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επεδίωκαν μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη, η οποία αποδείχθηκε μη ρεαλιστική απέναντι στην ασύμμετρη στρατηγική του Ιράν.
• Έλλειψη Βιώσιμης Στρατιωτικής Επιλογής: Ο Mearsheimer αναφέρει ότι η στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ (συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου του Γενικού Επιτελείου) είχε προειδοποιήσει ότι δεν υπήρχε αξιόπιστη στρατιωτική λύση για μια ολοκληρωτική επικράτηση επί του Ιράν.
• Πόλεμος Φθοράς: Η σύγκρουση έχει εξελιχθεί σε έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς που ενέχει τεράστιους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία και τη στρατηγική αξιοπιστία της Ουάσιγκτον.
• Διεθνές Μήνυμα: Κατά την άποψή του, η συνέχιση ενός πολέμου που δεν μπορεί να κερδηθεί στέλνει το μήνυμα στον υπόλοιπο κόσμο ότι οι ΗΠΑ διέπραξαν ένα σοβαρό στρατηγικό σφάλμα

Σε τελευταία συνέντευξή του ο θεωρητικός επισημαίνει:

Εκτίμησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κερδίζουν τη μάχη απέναντι στο Ιράν. «Ποιο μήνυμα στέλνουμε; Στέλνουμε το μήνυμα ότι είμαστε ανόητοι. Ξεκινήσαμε έναν πόλεμο που δεν μπορούμε να κερδίσουμε», δήλωσε σχετικά.

Σε συνέντευξή του στον Tom Switzer, ο Mearsheimer τόνισε πως ο αρχικός στόχος της εκστρατείας, «η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν», έχει αποτύχει. Εξήγησε ότι οι Ισραηλινοί και οι ΗΠΑ περίμεναν μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη, όμως η προσδοκία αυτή ήταν μη ρεαλιστική απέναντι στη στρατηγική ασύμμετρου πολέμου του Ιράν.

Ο ίδιος υπογράμμισε: «Το Ιράν δεν χρειάζεται ναυτικό· το μόνο που χρειάζεται είναι πυραύλους για να πλήξει όποιον επιθυμεί». Παράλληλα, αναφέρθηκε στις επιθέσεις κατά αμάχων: «Βομβαρδίζουμε και σκοτώνουμε πολίτες. Στην αρχή του πολέμου συνέβη ένα τραγικό περιστατικό, όταν ένας πύραυλος Tomahawk των ΗΠΑ, νομίζω κατά λάθος, έπληξε σχολείο θηλέων και σκότωσε πάνω από 170 νεαρά κορίτσια».

Επιπλέον, τόνισε πως οι επιθέσεις στοχεύουν και σε πολιτιστικά μνημεία — μερικά από τα πιο σημαντικά ιστορικά και πολιτιστικά σημεία του Ιράν καταστρέφονται. «Κυρίως οι Ισραηλινοί το κάνουν αυτό, κάτι που είναι αναμενόμενο αν κρίνουμε από τη βαρβαρότητα που επέδειξαν στη Γάζα», πρόσθεσε ο Mearsheimer.

Διεθνής κριτική και περιφερειακοί κίνδυνοι

Ο Mearsheimer επικαλέστηκε ακόμα την κριτική της Financial Times, εφημερίδας που συνήθως τάσσεται υπέρ των ΗΠΑ: «Η FT λέει ότι δεν είχαμε σαφή στόχο. Δεν διαθέταμε τις απαραίτητες στρατιωτικές δυνάμεις για να πετύχουμε κανέναν από τους στόχους που προβάλλαμε, ούτε υπήρχε σχέδιο. Έχουν δίκιο», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Αναφερόμενος στις περιφερειακές συνέπειες, προειδοποίησε ότι η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων. «Η Σαουδική Αραβία είχε δηλώσει πως αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, θα το κάνει κι εκείνη», υπενθύμισε. Ανακάλεσε επίσης τον ρόλο του Ριάντ στη χρηματοδότηση του Πακιστάν για την κατασκευή βόμβας και ανέφερε φήμες ότι το Πακιστάν ίσως βοηθήσει το Ιράν ή τη Σαουδική Αραβία στην απόκτηση πυρηνικών όπλων.

Ο Mearsheimer στάθηκε ακόμα στη διαμόρφωση νέων συμμαχιών στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Πακιστάν. Έθεσε στο επίκεντρο και τη συζήτηση που κυριαρχεί στα διεθνή μέσα ενημέρωσης: «Το Ισραήλ ξεμένει από αμυντικούς πυραύλους», γεγονός που αναδεικνύει αδυναμίες στην ασφάλεια της περιοχής.

Μεταξύ των επιλογών αυτών περιλαμβάνεται η διασφάλιση ασφαλούς διέλευσης πετρελαιοφόρων μέσω των Στενών του Ορμούζ, αποστολή που θα υλοποιούνταν κυρίως μέσω αεροπορικών και ναυτικών δυνάμεων, σύμφωνα με τις πηγές. Ωστόσο, η διασφάλιση των Στενών θα μπορούσε επίσης να συνεπάγεται την ανάπτυξη αμερικανικών στρατευμάτων στις ακτές του Ιράν, ανέφεραν τέσσερις πηγές, μεταξύ των οποίων δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι.

Το Reuters παραχώρησε ανωνυμία στις πηγές προκειμένου να μιλήσουν για στρατιωτικό σχεδιασμό.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επίσης εξετάσει επιλογές αποστολής χερσαίων δυνάμεων στο νησί Kharg του Ιράν, τον κόμβο μέσω του οποίου διέρχεται το 90% των εξαγωγών πετρελαίου της χώρας, σύμφωνα με τρεις πηγές και τρεις Αμερικανούς αξιωματούχους. Ένας εξ αυτών δήλωσε ότι μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς το Ιράν διαθέτει τη δυνατότητα να πλήξει το νησί με πυραύλους και drones.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν πλήγματα κατά στρατιωτικών στόχων στο νησί στις 13 Μαρτίου, ενώ ο Τραμπ έχει απειλήσει να πλήξει και κρίσιμες πετρελαϊκές υποδομές. Ωστόσο, λόγω της ζωτικής σημασίας του για την ιρανική οικονομία, ο έλεγχος του νησιού εκτιμάται από στρατιωτικούς αναλυτές ως προτιμότερη επιλογή από την καταστροφή του.

Οποιαδήποτε χρήση αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων — ακόμη και για περιορισμένη αποστολή — ενέχει σημαντικούς πολιτικούς κινδύνους για τον Τραμπ, δεδομένης της χαμηλής υποστήριξης της κοινής γνώμης στις ΗΠΑ για την εκστρατεία κατά του Ιράν και των προεκλογικών δεσμεύσεών του να αποφύγει νέες εμπλοκές στη Μέση Ανατολή.

Αξιωματούχοι της κυβέρνησης έχουν επίσης εξετάσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης δυνάμεων για τη διασφάλιση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, σύμφωνα με μία από τις πηγές.

Οι πηγές δεν θεωρούν ότι επίκειται άμεσα ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων στο ιρανικό έδαφος, ενώ απέφυγαν να δώσουν λεπτομέρειες για τον επιχειρησιακό σχεδιασμό. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εξασφάλιση των αποθεμάτων ουρανίου θα αποτελούσε ιδιαίτερα σύνθετη και επικίνδυνη αποστολή, ακόμη και για τις αμερικανικές ειδικές δυνάμεις.

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, υπό καθεστώς ανωνυμίας, δήλωσε: «Δεν έχει ληφθεί απόφαση για αποστολή χερσαίων δυνάμεων προς το παρόν, αλλά ο πρόεδρος Τραμπ διατηρεί σοφά όλες τις επιλογές στη διάθεσή του.

»Ο πρόεδρος επικεντρώνεται στην επίτευξη όλων των καθορισμένων στόχων της Επιχείρησης Epic Fury: την καταστροφή της ικανότητας βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, την εξουδετέρωση του ναυτικού του, τη διασφάλιση ότι οι τρομοκρατικοί του σύμμαχοι δεν μπορούν να αποσταθεροποιήσουν την περιοχή και την εγγύηση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο».

Το Πεντάγωνο αρνήθηκε να σχολιάσει.

Οι συζητήσεις αυτές πραγματοποιούνται ενώ ο αμερικανικός στρατός συνεχίζει να πλήττει το ιρανικό ναυτικό, τα αποθέματα πυραύλων και drones, καθώς και τη βιομηχανία άμυνας της χώρας.

Οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει περισσότερα από 7.800 πλήγματα από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου και έχουν προκαλέσει ζημιές ή καταστρέψει περισσότερα από 120 ιρανικά πλοία, σύμφωνα με ενημερωτικό δελτίο της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία επιβλέπει περίπου 50.000 Αμερικανούς στρατιώτες στη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι στόχοι του υπερβαίνουν την αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και περιλαμβάνουν τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και την αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.

Οι χερσαίες δυνάμεις θα μπορούσαν να διευρύνουν τις επιλογές για την επίτευξη αυτών των στόχων, αλλά ενέχουν σημαντικούς κινδύνους. Ακόμη και χωρίς άμεση εμπλοκή στο ιρανικό έδαφος, 13 Αμερικανοί στρατιώτες έχουν σκοτωθεί μέχρι στιγμής στον πόλεμο και περίπου 200 έχουν τραυματιστεί, αν και η πλειονότητα των τραυματισμών είναι ελαφριά, σύμφωνα με τον αμερικανικό στρατό.

• Για χρόνια, ο Τραμπ ασκούσε έντονη κριτική στους προκατόχους του για εμπλοκή σε συγκρούσεις και είχε δεσμευθεί να κρατήσει τις ΗΠΑ εκτός πολέμων στο εξωτερικό. Ωστόσο, πιο πρόσφατα έχει αποφύγει να αποκλείσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης «στρατευμάτων επί του εδάφους» στο Ιράν.

Ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε στο Reuters ότι ο Τραμπ διαθέτει διάφορες επιλογές για την απόκτηση του ιρανικού πυρηνικού υλικού, χωρίς όμως να έχει λάβει ακόμη απόφαση. «Υπάρχουν σίγουρα τρόποι με τους οποίους αυτό θα μπορούσε να αποκτηθεί», ανέφερε, προσθέτοντας: «Δεν έχει αποφασίσει ακόμη».

Σε γραπτή κατάθεσή της την Τετάρτη, η Διευθύντρια Εθνικών Πληροφοριών Τούλσι Γκάμπαρντ δήλωσε ότι το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν έχει «εξουδετερωθεί» από τα πλήγματα του Ιουνίου και ότι οι είσοδοι των υπόγειων εγκαταστάσεων έχουν «καλυφθεί και σφραγιστεί με τσιμέντο».

Οι πηγές ανέφεραν ότι οι συζητήσεις για ενίσχυση των αμερικανικών δυνάμεων υπερβαίνουν την άφιξη την επόμενη εβδομάδα ομάδας με περιλαμβάνει περισσότερους από 2.000 πεζοναύτες.

Ωστόσο, μία από τις πηγές σημείωσε ότι ο αμερικανικός στρατός χάνει σημαντικές δυνάμεις λόγω της απόφασης να μεταφερθεί το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford στην Ελλάδα για συντήρηση μετά από πυρκαγιά επί του σκάφους.

Ο Τραμπ έχει επίσης μεταβάλει στάση ως προς το αν οι ΗΠΑ θα πρέπει να διασφαλίσουν τα Στενά του Ορμούζ. Αφού αρχικά δήλωσε ότι το αμερικανικό ναυτικό θα μπορούσε να συνοδεύει εμπορικά πλοία, κάλεσε άλλες χώρες να συμβάλουν στο άνοιγμα της κρίσιμης θαλάσσιας οδού. Με περιορισμένο ενδιαφέρον από συμμάχους, ο Τραμπ εξέφρασε την Τετάρτη ακόμη και την ιδέα αποχώρησης.

«Αναρωτιέμαι τι θα συνέβαινε αν “τελειώναμε” ό,τι έχει απομείνει από το ιρανικό τρομοκρατικό κράτος και αφήναμε τις χώρες που χρησιμοποιούν τα Στενά — όχι εμείς — να αναλάβουν την ευθύνη για το λεγόμενο “Στενό”;», ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social.

Το βλέμμα στρέφεται συνήθως προς την Κίνα, η οποία θεωρείται η μόνη μεγάλη δύναμη ικανή να ενισχύσει ουσιαστικά το Ιράν τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά. Πριν από την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων υπήρχαν μάλιστα ενδείξεις ότι το Πεκίνο επιθυμούσε να ενισχύσει τη θέση της Τεχεράνης. Λίγες ώρες πριν ξεκινήσουν οι επιθέσεις, το ειδησεογραφικό μέσο Middle East Eye επικαλούμενο ανώνυμους αξιωματούχους ανέφερε ότι η Κίνα είχε παραδώσει στο Ιράν επιθετικά και αμυντικά οπλικά συστήματα για την ενίσχυση των στρατιωτικών του δυνατοτήτων.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Πεκίνο είχε ήδη στείλει μη επανδρωμένα αεροσκάφη καμικάζι και συστήματα αεράμυνας, ενώ μετά τον λεγόμενο Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών Ιουνίου 2025, κατά τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, φέρεται να προμήθευσε το Ιράν με επιπλέον συστοιχίες πυραύλων εδάφους-αέρος.

Ωστόσο, μετά την έναρξη των μαχών και τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, η στάση του Πεκίνου παρέμεινε ιδιαίτερα συγκρατημένη. Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Ουάνγκ Γι καταδίκασε την επίθεση ως παραβίαση της ιρανικής κυριαρχίας και χαρακτήρισε τη δολοφονία «απαράδεκτη», δηλώνοντας ότι η χώρα του στηρίζει το δικαίωμα του Ιράν να διασφαλίζει την εθνική του ασφάλεια. Παρά τις δηλώσεις αυτές, η Κίνα δεν ανακοίνωσε καμία υλική στρατιωτική βοήθεια προς την Τεχεράνη.

Η επιφυλακτική στάση του Πεκίνου δεν αποτελεί έκπληξη. Αντίθετα, ευθυγραμμίζεται με τη μακροχρόνια κινεζική στρατηγική αποφυγής στρατιωτικών συμμαχιών. Η κινεζική διπλωματία απορρίπτει διαχρονικά αυτό που αποκαλεί «λογική των μπλοκ» στις διεθνείς σχέσεις και αποφεύγει να παρέχει άμεσες εγγυήσεις ασφάλειας ακόμη και σε χώρες με τις οποίες διατηρεί στενή συνεργασία.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του Ιουνίου 2025, η αντίδραση του Πεκίνου περιορίστηκε σε ανακοινώσεις που επέκριναν τις κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Μια ανοικτή στρατιωτική βοήθεια προς το Ιράν θα εξέθετε την Κίνα σε σοβαρούς οικονομικούς και πολιτικούς κινδύνους, με πιθανές κυρώσεις από την Ουάσιγκτον και επιπτώσεις στις βασικές οικονομικές της προτεραιότητες.

Με απλά λόγια, η σύγκρουση δείχνει ότι για την Κίνα η σχέση με το Ιράν παραμένει λιγότερο σημαντική από τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας και την αποφυγή άμεσης αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Σε πρώτη ανάγνωση, οι σχέσεις Κίνας και Ιράν μοιάζουν ιδιαίτερα στενές.

Το 2021 υπέγραψαν μια 25ετή συμφωνία συνολικής στρατηγικής συνεργασίας, ενώ η Κίνα αποτελεί βασικό οικονομικό στήριγμα της ιρανικής οικονομίας, η οποία πλήττεται εδώ και χρόνια από διεθνείς κυρώσεις.

Το Πεκίνο απορρόφησε πάνω από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου το προηγούμενο έτος, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 13,5% των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου διά θαλάσσης. Παράλληλα, η Κίνα συνέβαλε στη μερική άρση της διεθνούς απομόνωσης της Τεχεράνης υποστηρίζοντας την ένταξή της στους οργανισμούς BRICS και Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης.

Οι οικονομικές συναλλαγές μεταξύ των δύο χωρών είναι σημαντικές: το Ιράν εισάγει από την Κίνα προϊόντα αξίας περίπου 18 δισεκατομμυρίων δολαρίων και εξάγει προς αυτήν περίπου 14,5 δισεκατομμύρια. Το εμπόριο με την Κίνα αντιστοιχεί σε πάνω από το ένα τέταρτο του συνολικού εμπορίου του Ιράν, ενώ κινεζικές ενεργειακές εταιρείες συμμετέχουν άμεσα στην εκμετάλλευση υπεράκτιων ιρανικών κοιτασμάτων.

Αυτή η οικονομική συνεργασία συνοδεύεται και από περιορισμένη στρατιωτική συνεργασία, όπως ανταλλαγή πληροφοριών και παροχή ορισμένων οπλικών συστημάτων. Ωστόσο, το επίπεδο αυτής της στήριξης μειώνεται αισθητά σε περιόδους πολέμου, όταν η Κίνα επιστρέφει στη γνώριμη διπλωματική της στάση: υποστήριξη της ιρανικής κυριαρχίας σε επίπεδο δηλώσεων αλλά αποφυγή εμπλοκής στη σύγκρουση.

• Ένας βασικός λόγος για αυτή τη στάση είναι η δομική ανισορροπία μεταξύ των δύο χωρών.

Το Ιράν χρειάζεται την Κίνα πολύ περισσότερο απ’ όσο η Κίνα χρειάζεται το Ιράν.

Από το 2019 η Κίνα αποτελεί τον κυριότερο προορισμό των ιρανικών εξαγωγών και από το 2014 τον μεγαλύτερο προμηθευτή εισαγωγών της χώρας. Αντίθετα, το Ιράν αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% του συνολικού παγκόσμιου εμπορίου της Κίνας.

Ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει ήδη εισέλθει στη δεύτερη εβδομάδα του χωρίς να διαφαίνεται άμεσο τέλος στη στρατιωτική κλιμάκωση

Την ίδια στιγμή, οι οικονομικοί δεσμοί της Κίνας με τις χώρες του Κόλπου είναι πολύ ισχυρότεροι. Το 2024 το εμπόριο μεταξύ Κίνας και των έξι κρατών του Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου έφτασε περίπου τα 257 δισεκατομμύρια δολάρια, έναντι περίπου 14 δισεκατομμυρίων με το Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι για το Πεκίνο οι αραβικές οικονομίες του Κόλπου είναι πολύ σημαντικότερες εμπορικά από την Τεχεράνη.

• Η κινεζική στρατηγική καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την ενεργειακή ασφάλεια.

Περίπου το ένα τρίτο των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου και σχεδόν το ένα τέταρτο των εισαγωγών φυσικού αερίου διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, το οποίο έχει επηρεαστεί από τη σύγκρουση.

Το 2025 η Κίνα εισήγαγε περίπου 13,5% του πετρελαίου της από το Ιράν και άλλο 36,8% από παραγωγούς του Κόλπου που εξαρτώνται επίσης από το ίδιο θαλάσσιο πέρασμα. Συνεπώς, βασικός στόχος του Πεκίνου είναι η σταθερότητα της ναυσιπλοΐας και όχι η στρατιωτική στήριξη μιας πλευράς.

Για τον λόγο αυτό η Κίνα επένδυσε τα προηγούμενα χρόνια στη δημιουργία τεράστιων στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, τα οποία εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 1,1 δισεκατομμύρια βαρέλια — ποσότητα ικανή να καλύψει περίπου τρεις μήνες εισαγωγών.

Παράλληλα, το Πεκίνο διαφοροποιεί τις ενεργειακές του πηγές, ενισχύοντας τη συνεργασία με τη Ρωσία και επενδύοντας σε μεγάλα έργα όπως ο αγωγός φυσικού αερίου Power of Siberia 2.

• Ένας ακόμη παράγοντας είναι η ευρύτερη γεωπολιτική στρατηγική της Κίνας.

Το Πεκίνο επιδιώκει να αποφύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να επιδεινώσουν τις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα ενόψει πιθανών διαπραγματεύσεων ή διπλωματικών επαφών υψηλού επιπέδου.

Επιπλέον, η κινεζική στρατηγική δεν προβλέπει άμεση στρατιωτική παρέμβαση για την υπεράσπιση συμμάχων που βρίσκονται μακριά από τη γεωγραφική της περιφέρεια. Σε αντίθεση με τη βοήθεια που έχει προσφέρει σε χώρες του άμεσου γεωπολιτικού της περιβάλλοντος —όπως το Πακιστάν σε περιόδους έντασης με την Ινδία— η Μέση Ανατολή δεν θεωρείται περιοχή όπου το Πεκίνο θα διακινδύνευε στρατιωτική σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Με βάση τα παραπάνω, μια άμεση στρατιωτική εμπλοκή της Κίνας υπέρ του Ιράν θεωρείται εξαιρετικά απίθανη.

Το Πεκίνο μπορεί να συνεχίσει να προσφέρει διπλωματική υποστήριξη, οικονομική συνεργασία ή περιορισμένες στρατιωτικές εξαγωγές, όπως προηγμένα συστήματα αεράμυνας ή τεχνολογία μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Ωστόσο, η κινεζική στρατηγική αποφεύγει την παροχή εγγυήσεων ασφάλειας ή την άμεση εμπλοκή σε συγκρούσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες — ιδιαίτερα σε περιοχές που βρίσκονται μακριά από τον άμεσο γεωπολιτικό της χώρο.

Συνολικά, η στάση της Κίνας στον πόλεμο αποτυπώνει μια ψυχρή γεωπολιτική εξίσωση: η διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας, της ενεργειακής ασφάλειας και της ισορροπίας στις σχέσεις με τις μεγάλες δυνάμεις θεωρείται πολύ πιο σημαντική από την υπεράσπιση ενός περιφερειακού εταίρου, ακόμη κι αν αυτός είναι το Ιράν.

Με πληροφορίες από aljazeera.net

Αν και τα αποθέματα όπλων και πυρομαχικών δεν καθορίζουν από μόνα τους την έκβαση μιας σύγκρουσης, θεωρούνται κρίσιμος παράγοντας, όπως σημειώνει το BBC. Ο ρυθμός των επιχειρήσεων από την αρχή του πολέμου είναι ιδιαίτερα υψηλός, με αποτέλεσμα και οι δύο πλευρές να καταναλώνουν πυρομαχικά ταχύτερα από όσο μπορούν να παραχθούν.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (Institute for National Security Studies) στο Τελ Αβίβ, από την έναρξη της επιχείρησης «Επική Οργή» οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν πραγματοποιήσει μέχρι τις 4 Μαρτίου περισσότερα από 2.000 πλήγματα στο Ιράν, τα περισσότερα με τη χρήση πολλαπλών πυρομαχικών.

Από την άλλη πλευρά, το Ιράν είχε εκτοξεύσει μέχρι χθες τουλάχιστον 571 πυραύλους και 1.391 drones.

Μείωση των επιθέσεων από το Ιράν

Η Τεχεράνη κομπάζει ότι μπορεί να συνεχίσει τον πόλεμο «επ’ αόριστον», αλλά δυτικοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι ο αριθμός των ιρανικών πυραύλων που εκτοξεύονται έχει ήδη μειωθεί σημαντικά. Την πρώτη ημέρα του πολέμου εκτοξεύθηκαν εκατοντάδες, ενώ τώρα οι επιθέσεις περιορίζονται σε μερικές δεκάδες.

Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των ΗΠΑ, στρατηγός Νταν Κέιν, δήλωσε ότι οι εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων από το Ιράν έχουν μειωθεί κατά 86% σε σύγκριση με την πρώτη ημέρα των συγκρούσεων. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) εκτιμά επίσης ότι μόνο το τελευταίο 24ωρο σημειώθηκε επιπλέον μείωση 23%.

Πριν από τον πόλεμο, εκτιμάται ότι το Ιράν διέθετε περισσότερους από 2.000 βαλλιστικούς πυραύλους μικρού βεληνεκούς. Παράλληλα, είχε κατασκευάσει δεκάδες χιλιάδες drones τύπου Shahed – τεχνολογία που έχει επίσης μεταφερθεί στη Ρωσία και χρησιμοποιείται στον πόλεμο που διεξάγει κατά της Ουκρανίας.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Κέιν, και οι εκτοξεύσεις ιρανικών drones έχουν μειωθεί κατά περίπου 73% από την πρώτη ημέρα του πολέμου. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η μείωση μπορεί να οφείλεται τόσο στις απώλειες εξοπλισμού όσο και σε προσπάθεια της Τεχεράνης να διατηρήσει τα αποθέματά της για μια μακροχρόνια σύγκρουση.

Αεροπορική υπεροχή ΗΠΑ και Ισραήλ έναντι του Ιράν

Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η αεροπορική υπεροχή που έχουν αποκτήσει οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έναντι του Ιράν. Μεγάλο μέρος της ιρανικής αντιαεροπορικής άμυνας έχει καταστραφεί και η χώρα δεν διαθέτει αξιόπιστη πολεμική αεροπορία.

Η επόμενη φάση των επιχειρήσεων, σύμφωνα με τη CENTCOM, επικεντρώνεται στον εντοπισμό και την καταστροφή εκτοξευτών πυραύλων, αποθηκών όπλων και εργοστασίων παραγωγής drones και πυραύλων.

Παρ’ όλα αυτά, η πλήρης εξουδετέρωση του ιρανικού οπλοστασίου θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη. Το Ιράν είναι μια τεράστια σε έκταση χώρα, γεγονός που επιτρέπει την απόκρυψη όπλων και υποδομών σε πολλές διαφορετικές περιοχές της.

Η πρόσφατη εμπειρία δείχνει επίσης τα όρια των πολέμων που διεξάγονται κυρίως από αέρος. Το Ισραήλ δεν έχει καταφέρει να εξουδετερώσει πλήρως τη Χαμάς στη Γάζα με τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς, ενώ οι σύμμαχοι του Ιράν, σιίτες αντάρτες Χούθι, στην Υεμένη άντεξαν σε μακρά αμερικανική αεροπορική εκστρατεία εναντίον τους.

Τα αποθέματα των ΗΠΑ και το ζήτημα των Patriot

Παρά την τεράστια στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ, ορισμένα κρίσιμα οπλικά συστήματα παραμένουν περιορισμένα. Ο αμερικανικός στρατός βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ακριβή κατευθυνόμενα βλήματα, που παράγονται σε σχετικά μικρούς αριθμούς.

Σύμφωνα με αναλυτές του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (Center for Strategic and International Studies-CSIS), οι ΗΠΑ διαθέτουν δεκάδες χιλιάδες βόμβες τύπου JDAM, οι οποίες είναι φθηνότερες και μπορούν να χρησιμοποιούνται όταν τα αεροσκάφη επιχειρούν κοντά στον στόχο.

Αντίθετα, τα αποθέματα πυραύλων αεράμυνας είναι πιο περιορισμένα. Οι πύραυλοι του συστήματος Patriot, που χρησιμοποιούνται για την αναχαίτιση βαλλιστικών πυραύλων, κοστίζουν πάνω από τέσσερα εκατομμύρια δολάρια έκαστος και η ετήσια παραγωγή τους στις ΗΠΑ υπολογίζεται περίπου στις 700 μονάδες.

Ο ειδικός του CSIS, Μαρκ Κάνσιαν,  εκτιμά ότι οι ΗΠΑ μπορεί να διαθέτουν απόθεμα περίπου 1.600 πυραύλων για συστήματα Patriot, αριθμός που ήδη μειώνεται λόγω της σύγκρουσης με το Ιράν. Όπως σημειώνει, οι ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν τον πόλεμο από αέρος για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά η αεράμυνα αποτελεί πιο «ευαίσθητο» σημείο.

Προσπάθεια αύξησης της παραγωγής πυρομαχικών στις ΗΠΑ

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί εντός της εβδομάδας με εκπροσώπους μεγάλων αμερικανικών αμυντικών εταιρειών στον Λευκό Οίκο για να ζητήσει επιτάχυνση της παραγωγής όπλων και βλημάτων. Η κίνηση θεωρείται ένδειξη ότι ακόμη και τα τεράστια αποθέματα των ΗΠΑ ενδέχεται να δεχθούν πίεση σε μια παρατεταμένη σύγκρουση.

Παρ’ όλα αυτά, ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, εμφανίζεται βέβαιος για την έκβαση της σύγκρουσης. «Το Ιράν δεν μπορεί να μας ξεπεράσει σε αντοχή» δήλωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η στρατιωτική και βιομηχανική ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών παραμένει καθοριστικός παράγοντας στο πεδίο της σύγκρουσης.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται το ενδεχόμενο τεχνικής εμπλοκής στο σύστημα υποβοήθησης διατήρησης λωρίδας (Lane Assist). Την εκδοχή αυτή μετέφερε, μιλώντας στην ΕΡΤ, Έλληνας γιατρός που βρέθηκε στο νοσοκομείο της Τιμισοάρα, επικαλούμενος μαρτυρία ενός από τους επιζώντες.

«Ο ασθενής που είναι σε καλύτερη κατάσταση μου είπε ότι, κατά τη διάρκεια προσπέρασης, παρουσιάστηκε πρόβλημα στο σύστημα Lane Assist. Όπως ανέφερε, το τιμόνι “κόλλησε” και χάθηκε ο έλεγχος του οχήματος», δήλωσε ο Δημήτρης Κουκούλας.

Τι δείχνει το βίντεο της σύγκρουσης

Σύμφωνα με την ανάλυση του οπτικού υλικού, το μίνι βαν κινείται αρχικά εξ ολοκλήρου στο αντίθετο ρεύμα, επιχειρώντας προσπέραση. Λίγο αργότερα, ενεργοποιείται το δεξί φλας και το όχημα φαίνεται να επιστρέφει προς τη λωρίδα του.

Ωστόσο, μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, ανάβει το αριστερό φλας και το βαν κατευθύνεται ξανά προς το αντίθετο ρεύμα, όπου ακολουθεί η σφοδρή μετωπική σύγκρουση με το φορτηγό.

Οι ειδικοί και το Lane Assist

Ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Εκπαιδευτών Οδήγησης, Άρης Ζωγράφος, υπογράμμισε ότι το τιμόνι δεν μπορεί να “κλειδώσει” λόγω Lane Assist, καθώς με τη χρήση φλας το σύστημα απενεργοποιείται αυτόματα. Όπως τόνισε, τυχόν τεχνική βλάβη αποτελεί αντικείμενο εξέτασης από τους πραγματογνώμονες.

Αντίστοιχα, ο πραγματογνώμονας Λουκάς Στεργίου εξήγησε ότι ακόμη και χωρίς φλας, σε απότομο ελιγμό το σύστημα περιορίζεται σε ηχητική προειδοποίηση και ήπια διόρθωση πορείας, χωρίς να εμποδίζει τελικά τον οδηγό να αλλάξει λωρίδα.

Πώς λειτουργεί το σύστημα υποβοήθησης λωρίδας

Το Lane Assist χρησιμοποιεί κάμερες για να αναγνωρίζει τις διαγραμμίσεις και να παρακολουθεί τη θέση του οχήματος. Σύμφωνα με ειδικούς, πλήρες μπλοκάρισμα του τιμονιού θεωρείται εξαιρετικά σπάνιο. Πιθανά προβλήματα μπορεί να σχετίζονται με κακοτεχνίες στο οδόστρωμα, ρωγμές, λανθασμένη ανάγνωση των γραμμών, δυσλειτουργία αισθητήρων ή ζητήματα στην ηλεκτρική κρεμαγιέρα, που απαιτούν αυξημένη δύναμη από τον οδηγό.

Την ίδια ώρα, η εταιρεία εκμίσθωσης του μίνι βαν υποστηρίζει ότι είχαν πραγματοποιηθεί όλοι οι προβλεπόμενοι έλεγχοι. Όπως ανέφερε ο δικηγόρος της εταιρείας, Αντώνης Ξυλουργίδης, οι οδηγοί είχαν δηλωθεί κανονικά και το όχημα παραδόθηκε σύμφωνα με όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Τα βασικά σενάρια που εξετάζονται

Οι ρουμανικές Αρχές διερευνούν πολλαπλά ενδεχόμενα, μεταξύ των οποίων:

• Αποτυχημένη ολοκλήρωση προσπέρασης
• Πιθανή επαφή με το φορτηγό
• Βλάβη στο σύστημα διεύθυνσης
• Αιφνίδια αδιαθεσία ή απόσπαση προσοχής του οδηγού

Μέχρι στιγμής, αποκλείεται το σενάριο κλαταρίσματος, καθώς δεν εντοπίστηκαν σχετικά ευρήματα, ενώ δεν υπάρχουν ενδείξεις πρωτογενούς σύγκρουσης με άλλο όχημα πριν από τη μετωπική πρόσκρουση.

Τα τελευταία δευτερόλεπτα

Ο δικαστικός πραγματογνώμονας Παναγιώτης Μαδιάς εκτίμησε ότι, βάσει του βίντεο, το μίνι βαν είχε οπτική επαφή με τη νταλίκα από απόσταση περίπου 60 μέτρων, με χρόνο αντίδρασης κοντά στα τρία δευτερόλεπτα πριν από τη σύγκρουση.

Όπως σημείωσε, αυτός ο χρόνος θα μπορούσε θεωρητικά να επιτρέψει φρενάρισμα ή διορθωτικό ελιγμό, ωστόσο δεν διακρίνονται ίχνη τροχοπέδησης.

Το δυστύχημα σημειώθηκε σε δρόμο με σοβαρές κακοτεχνίες, όπου έχουν καταγραφεί και στο παρελθόν ατυχήματα. Σύμφωνα με πληροφορίες, ακόμη και το όχημα της αποστολής παρουσίασε φθορές από την κακή κατάσταση του οδοστρώματος.

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Politico, για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ακόμη και για τους παλαιότερους και πιο πιστούς συμμάχους των ΗΠΑ, η απειλή του Τραμπ για επιβολή τιμωρητικών δασμών σε όποιον επιχειρήσει να τον εμποδίσει να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, αποτέλεσε το αποκορύφωμα. Πλέον, θεωρούν πως ο «διαζύγιο» είναι αναπόφευκτο.

Σε ιδιωτικές συνομιλίες, απογοητευμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν την προσπάθεια του Τραμπ να προσαρτήσει το κυρίαρχο δανέζικο έδαφος ως «παράλογη» και «τρελή», διερωτώμενοι αν βρίσκεται σε «πολεμική διάθεση» μετά τις ενέργειές του στη Βενεζουέλα. Πολλοί ζητούν τη σκληρότερη ευρωπαϊκή απάντηση, καθώς βλέπουν την κίνηση αυτή ως μια ξεκάθαρη και αδικαιολόγητη «επίθεση» στους διατλαντικούς συμμάχους.

«Νομίζω πως αυτό εκλαμβάνεται ως το σημείο χωρίς επιστροφή», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό καθεστώς ανωνυμίας. «Η Ευρώπη έχει κατηγορηθεί ότι είναι αδύναμη απέναντι στον Τραμπ. Υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό, αλλά υπάρχουν κόκκινες γραμμές.»

Ανώτατοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πλέον πως η Αμερική του Τραμπ δεν είναι πια αξιόπιστος εμπορικός εταίρος, πόσο μάλλον ασφαλής σύμμαχος, και πως πρέπει επειγόντως να σχεδιάσουν το μέλλον. Όπως επισημαίνει κορυφαίος κυβερνητικός παράγοντας ευρωπαϊκής χώρας: «Υπάρχει μια μόνιμη αλλαγή στην αμερικανική πολιτική. Δεν μπορούμε απλώς να περιμένουμε. Πρέπει να κινηθούμε συντονισμένα προς μια νέα πραγματικότητα.»

Συντονισμός για ένα νέο ευρωπαϊκό μέλλον

Αυτός ο συντονισμός έχει ήδη ξεκινήσει, όπως και οι συζητήσεις για το επόμενο βήμα. Εάν δεν υπάρξει ριζική αλλαγή στην προσέγγιση των ΗΠΑ, η διαδικασία φαίνεται πως θα οδηγήσει σε ριζική αναδιάταξη της Δύσης, με παγκόσμιες συνέπειες: από οικονομικές απώλειες λόγω εντεινόμενων εμπορικών εντάσεων μέχρι αυξημένους κινδύνους για την ασφάλεια, καθώς η Ευρώπη θα χρειαστεί να αμυνθεί χωρίς αμερικανική υποστήριξη πριν είναι πλήρως έτοιμη.

Και οι ίδιες οι ΗΠΑ θα αντιμετωπίσουν κόστος, όπως η δυσκολία προβολής ισχύος στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή χωρίς την ευρωπαϊκή υποδομή βάσεων και λογιστικής υποστήριξης.

Εκτός από τα αντίμετρα μέσω εμπορίου, διπλωμάτες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι συζητούν τι θα σημάνει ένας μακροχρόνιος διαχωρισμός από την Ουάσιγκτον.

Για τους περισσότερους, το ενδεχόμενο αυτό είναι επώδυνο: τερματίζει 80 χρόνια ειρηνικής συνεργασίας, αμοιβαίας στήριξης και επικερδούς εμπορίου, ενώ θέτει υπό αμφισβήτηση το μέλλον του NATO. Κάποιες κυβερνήσεις προσπαθούν να διασώσουν ό,τι μπορούν, ενώ η σκληροπυρηνική πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι επιχειρεί να ξαναχτίσει τις γέφυρες.

Ωστόσο, για ορισμένους αξιωματούχους, το μέλλον της Δύσης χωρίς τις ΗΠΑ δεν φαντάζει πλέον αδιανόητο.

Η νέα συμμαχία των προθύμων

Ευρωπαϊκά κράτη — ακόμη κι αυτά εκτός ΕΕ όπως η Βρετανία και η Νορβηγία — έχουν περάσει μεγάλο μέρος της δεύτερης θητείας του Τραμπ δουλεύοντας αποτελεσματικά σε μια ανεξάρτητη ομάδα που στηρίζει την Ουκρανία: τη λεγόμενη «συμμαχία των προθύμων».

Σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από 35 χώρες βρίσκονται σε τακτική επικοινωνία – τόσο διαδικτυακά όσο και δια ζώσης – ενώ ανταλλάσσουν μηνύματα με λιγότερο επίσημους τρόπους. Έχουν συνηθίσει στη συλλογική λήψη αποφάσεων σε έναν κόσμο όπου ο Τραμπ αποτελεί μέρος του προβλήματος.

Σύμφωνα με πληροφορίες από άτομα που γνωρίζουν τη λειτουργία της ομάδας, τα επίπεδα εμπιστοσύνης είναι υψηλά. Δεν περιορίζονται μόνο στους αξιωματούχους: οι εθνικοί ηγέτες συμμετέχουν προσωπικά σε στενούς κύκλους συνεργασίας.

Κιρ Στάρμερ, Εμανουέλ Μακρόν, Φρίντριχ Μερτς, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Aλεξάντερ Στουμπ της Φινλανδίας και η Μελόνι ανταλλάσσουν συχνά μηνύματα — πολλές φορές όλοι μαζί στην ίδια συνομιλία.

Τον τελευταίο χρόνο έχουν αναπτύξει μια αποτελεσματική ρουτίνα ανταλλαγής μηνυμάτων κάθε φορά που ο Τραμπ προβαίνει σε απρόβλεπτες ή επικίνδυνες κινήσεις. «Όταν τα γεγονότα εξελίσσονται γρήγορα, ο συντονισμός είναι δύσκολος κι αυτή η ομάδα [chat] λειτουργεί εξαιρετικά», αναφέρει γνώστης της διαδικασίας. «Λέει πολλά για τις προσωπικές σχέσεις και τη σημασία τους.»

Aυτό το «ανεπίσημο αλλά ενεργό» σχήμα αποκαλείται “Washington Group”, μετά την επίσκεψη των Ευρωπαίων ηγετών στον Λευκό Οίκο μαζί με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Bολοντίμιρ Ζελένσκι, τον περασμένο Αύγουστο.

Nέα στρατηγική ασφάλειας χωρίς τις ΗΠΑ;

Mέχρι πρόσφατα, στόχος αυτής της ομάδας ήταν να διατηρήσει ψυχραιμία απέναντι στις πολιτικές κινήσεις του Τραμπ και να μην αντιδρά στις προκλητικές δηλώσεις του. Αυτή η στάση διευκόλυνε σημαντικά τη διαδικασία ειρήνευσης στην Ουκρανία: η συμμαχία των προθύμων πλησιάζει πλέον σε πλαίσιο ειρήνης στο οποίο οι ΗΠΑ δεσμεύονται για εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία – σημαντική εξέλιξη αν σκεφτεί κανείς ότι ο Τραμπ είχε αποκλείσει αρχικά στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ.

Tώρα όμως, οι απειλές για τη Γροιλανδία άλλαξαν τα δεδομένα.

Tο ήπιο ύφος απέναντι στις απειλές του Αμερικανού προέδρου εγκαταλείπεται. Ακόμη και ο συνήθως μετριοπαθής Στάρμερ χαρακτήρισε δημόσια λανθασμένη την απειλή δασμών — ακόμη και σε άμεση επικοινωνία με τον Τραμπ την Κυριακή.

Aυτή η κρίση επικεντρώνει πλέον τις προσπάθειες στη χάραξη νέας πορείας χωρίς τις ΗΠΑ στο πλευρό της Ευρώπης.

“Η συμμαχία των προθύμων ξεκίνησε λόγω Ουκρανίας”, λέει άλλος διπλωμάτης. “Αλλά έχει δημιουργήσει ισχυρούς δεσμούς μεταξύ βασικών προσώπων στις πρωτεύουσες. Έχουν χτίσει εμπιστοσύνη αλλά και δεξιότητα συνεργασίας. Γνωρίζονται προσωπικά κι έτσι όλα γίνονται πιο άμεσα.”

Aυτό το μοντέλο θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας νέας συμμαχίας ασφαλείας στην εποχή όπου οι ΗΠΑ δεν στηρίζουν πλέον ούτε το ΝΑΤΟ ούτε την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μια τέτοια δομή δεν αποκλείει συνεργασία με την Αμερική – αλλά δεν τη θεωρεί δεδομένη.

Tο νέο τοπίο της ευρωπαϊκής ασφάλειας

Mέλος στις συνομιλίες του Washington Group είναι κι ο ίδιος ο Ζελένσκι — γεγονός που γεννά νέες ιδέες. Η Ουκρανία διαθέτει τον μεγαλύτερο στρατό μεταξύ των χωρών αυτών, προηγμένη βιομηχανία drone κι εμπειρία πολέμου μοναδική στην περιοχή.

Aν μέχρι πρόσφατα στόχευε κυρίως στην ένταξη στο ΝΑΤΟ, σήμερα αυτή η προοπτική έχει χάσει μέρος της σημασίας της – καθώς οι αμερικανικές υποσχέσεις εγγύησης ασφάλειας φαίνονται ολοένα πιο αβέβαιες.

Aν συνδυαστεί η στρατιωτική ισχύς της Ουκρανίας με εκείνη της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Πολωνίας και της Βρετανίας, τότε το δυναμικό της “συμμαχίας των προθύμων” μπορεί να γίνει τεράστιο – περιλαμβάνοντας τόσο πυρηνικές όσο και μη πυρηνικές δυνάμεις.

Aν και εδώ και χρόνια γίνεται λόγος για ανάγκη αυτοδύναμης ευρωπαϊκής άμυνας με λιγότερη αμερικανική εξάρτηση, τις τελευταίες ημέρες σημειώθηκε πληθώρα πρωτοβουλιών στις Βρυξέλλες. Επισήμως, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο να μπορεί να αυτο-αμυνθεί έως το2030.

Aντριους Κουμπίλιους, Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ πρότεινε πρόσφατα τη δημιουργία μόνιμου ευρωπαϊκού στρατού 100.000 ανδρών αλλά κι ενός Συμβουλίου Ασφαλείας 12 μελών (μεταξύ των οποίων η Βρετανία). Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας – χωρίς όμως ακόμη συγκεκριμένες λεπτομέρειες.

Eίναι γενικά αποδεκτό ότι αυτές οι συζητήσεις για ένα νέο αρχιτεκτονικό πλαίσιο ασφάλειας πρέπει να επιταχυνθούν. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συναντηθούν εκτάκτως τις επόμενες ημέρες για να χαράξουν κοινή γραμμή απέναντι στις απειλές Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία – αν και αναμένεται να εξεταστούν πολύ ευρύτερα ζητήματα.

Mε τον Τραμπ να ετοιμάζεται για το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, υπάρχει πιθανότητα άμεσης συνάντησης μεταξύ Ευρωπαίων κι Αμερικανών αξιωματούχων.

Mετά από συνομιλίες με τους Μερτς, Μακρόν, Στάρμερ και τον νέο γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Mαρκ Ρούτε, η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι θα «παραμείνουν ακλόνητοι» στην προστασία της Γροιλανδίας. «Θα αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις ενωμένοι κι αποφασισμένοι», τόνισε.

Mπροστά στις εξελίξεις αυτές απαιτείται πλέον δημιουργική σκέψη για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας.