Ίσως το σημαντικότερο που εξάγεται ως μήνυμα από τις ουγγρικές εκλογές είναι το γεγονός ότι στις κάλπες έσπευσαν μαζικά οι νέοι ψηφοφόροι κάτω των 30 ετών με το 65% να ψηφίζει υπέρ του Πέταρ Μάγιαρ. Αυτοί κυρίως δίνουν τώρα κοινοβουλευτική πλειοψηφία 2/3 στη νέα κυβέρνηση και της επιτρέπουν να προχωρήσει σε βαθιές θεσμικές αλλαγές που σταδιακά μπορεί να ανατρέψουν το διεφθαρμένο σύστημα εξουσίας της τελευταίας 15αετίας.

Προκύπτει και κάτι εξίσου σημαντικό: στις ουγγρικές εκλογές συνέπεσε η προκλητική επιρροή και παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας υπέρ του Όρμπαν και ηττήθηκε κατά κράτος. Ο Ντόναλντ Τραμπ έστειλε τον αντιπρόεδρο Τζέϊ Ντι Βανς να στηρίξει το τραμπικό κακέκτυπο του ακροδεξιού θύλακα του Βίζεγκραντ, ενώ ο Βλαντιμίρ Πούτιν εξάντλησε τα δικά του εργαλεία παρέμβασης αλλά χάνει τώρα τον πιό χρήσιμο και αποτελεσματικό σύμμαχό του στους ευρωπαϊκούς πολιτικούς θεσμούς. Αναμφίβολα ενθαρρυντικό το ότι Τραμπ και Πούτιν δεν κατόρθωσαν να χειραγωγήσουν τις ουγγρικές εκλογές. Όταν ο λαός θέλει…

Είναι, ωστόσο, αστείο να θεωρηθεί η “ιστορική νίκη” του Πέταρ Μάγιαρ ως νίκη της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας των Βρυξελλών, παρότι η Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν και ο Αντόνιο Κόστα θα μπορούν πλέον να αισθάνονται πιό ασφαλείς στην διεκδίκηση δανεισμού και εξοπλισμών υπέρ της Ουκρανίας ή πιό σκληρών πολιτικών κατά της Ρωσίας.

Κι αυτό διότι η ουγγρική νεολαία ψήφισε “περισσότερη Ευρώπη” μάλλον για διαφορετικούς λόγους.Η συντριβή του Όρμπαν συνιστά μία νέου τύπου “εξέγερση του ’56” ως πάνδημο αίτημα για περισσότερη Δημοκρατία και ως απάντηση στην κατάρρευση της οικονομίας και στην ενδημική διαφθορά του καθεστώτος εκείνου του πολιτικού που κάποτε ο Ζαν Κλωντ Γιουνκέρ είχε αποκαλέσει “δικτατορίσκο”.

Αυτό είναι ίσως το πιό ασφαλές συμπέρασμα για το αποτέλεσμα των ουγγρικών εκλογών: Δημοκρατία απέναντι στη διαφθορά και την κατάλυση των θεσμών και ελπίδα για οικονομική ανάκαμψη απέναντι στη ρεμούλα των ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Και είναι αστείο διότι πολλοί ευρωπαίοι ηγέτες που έσπευσαν να συγχαρούν το νέο Ούγγρο ηγέτη ήταν οι ίδιοι που συνεργάστηκαν στενά με τον Όρμπαν και ανέχτηκαν τον ορμπανισμό. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα καθυστέρησε πολύ να τον εκδιώξει από τις τάξεις του, η ευρωπαϊκή ακροδεξιά (από την Λεπέν και το γερμανικό AfD και τα σκανδιναβικά παραρτήματα μέχρι το ισπανικό Vox) τον ανήγαγε σε ιδεολογικό της μέντορα, ακόμα και μετά το εκλογικό αποτέλεσμα η Τζόρτζια Μελόνι τον αποχαιρέτησε ως “πολύ καλό φίλο”.

Η πτώση του Όρμπαν προήλθε από το γεγονός ότι η ουγγρική πολιτική σκηνή κατόρθωσε να αναδείξει μία λύση “εκ των έσω”, ένα πρόσωπο, δηλαδή, που μέχρι και πριν μερικά χρόνια ανήκε στο “Fidesz” και συνεργάστηκε μαζί του. Αντιλήφθηκε, όμως, τις περιστάσεις και έκοψε τον ομφάλιο λώρο για να μπορέσει τελικά να τον ανατρέψει. Το “δίδαγμα” είναι πώς δεν αρκεί η λαϊκή αγανάκτηση, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί εφαλτήριο εναλλαγής με πειστικό πρόγραμμα και αξιόπιστο πρόσωπο που να την εκπροσωπήσει.

Ό,τι συνέβη, όμως, στην Ουγγαρία δεν είναι καθόλου βέβαιο πώς θα αποτελέσει μία επανάσταση της λογικής για ολόκληρη την Ευρώπη και ότι θα δράσει ως ντόμινο για την ακροδεξιά, τον λαϊκισμό και τον αντισυστημισμό. Ο Όρμπαν έκλεισε με κρότο τον κύκλο του, ο ορμπανισμός, όμως, παραμένει, δυστυχώς, ανθεκτικός σε αρκετές χώρες και η παραλυτική αμηχανία της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας τροφοδοτεί αυτές τις αντιλήψεις…

• Αποτυχία του Στρατηγικού Στόχου: Ο αρχικός στόχος για “αλλαγή καθεστώτος” (regime change) στο Ιράν έχει αποτύχει.
• Λανθασμένες Προσδοκίες: Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επεδίωκαν μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη, η οποία αποδείχθηκε μη ρεαλιστική απέναντι στην ασύμμετρη στρατηγική του Ιράν.
• Έλλειψη Βιώσιμης Στρατιωτικής Επιλογής: Ο Mearsheimer αναφέρει ότι η στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ (συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου του Γενικού Επιτελείου) είχε προειδοποιήσει ότι δεν υπήρχε αξιόπιστη στρατιωτική λύση για μια ολοκληρωτική επικράτηση επί του Ιράν.
• Πόλεμος Φθοράς: Η σύγκρουση έχει εξελιχθεί σε έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς που ενέχει τεράστιους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία και τη στρατηγική αξιοπιστία της Ουάσιγκτον.
• Διεθνές Μήνυμα: Κατά την άποψή του, η συνέχιση ενός πολέμου που δεν μπορεί να κερδηθεί στέλνει το μήνυμα στον υπόλοιπο κόσμο ότι οι ΗΠΑ διέπραξαν ένα σοβαρό στρατηγικό σφάλμα

Σε τελευταία συνέντευξή του ο θεωρητικός επισημαίνει:

Εκτίμησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κερδίζουν τη μάχη απέναντι στο Ιράν. «Ποιο μήνυμα στέλνουμε; Στέλνουμε το μήνυμα ότι είμαστε ανόητοι. Ξεκινήσαμε έναν πόλεμο που δεν μπορούμε να κερδίσουμε», δήλωσε σχετικά.

Σε συνέντευξή του στον Tom Switzer, ο Mearsheimer τόνισε πως ο αρχικός στόχος της εκστρατείας, «η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν», έχει αποτύχει. Εξήγησε ότι οι Ισραηλινοί και οι ΗΠΑ περίμεναν μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη, όμως η προσδοκία αυτή ήταν μη ρεαλιστική απέναντι στη στρατηγική ασύμμετρου πολέμου του Ιράν.

Ο ίδιος υπογράμμισε: «Το Ιράν δεν χρειάζεται ναυτικό· το μόνο που χρειάζεται είναι πυραύλους για να πλήξει όποιον επιθυμεί». Παράλληλα, αναφέρθηκε στις επιθέσεις κατά αμάχων: «Βομβαρδίζουμε και σκοτώνουμε πολίτες. Στην αρχή του πολέμου συνέβη ένα τραγικό περιστατικό, όταν ένας πύραυλος Tomahawk των ΗΠΑ, νομίζω κατά λάθος, έπληξε σχολείο θηλέων και σκότωσε πάνω από 170 νεαρά κορίτσια».

Επιπλέον, τόνισε πως οι επιθέσεις στοχεύουν και σε πολιτιστικά μνημεία — μερικά από τα πιο σημαντικά ιστορικά και πολιτιστικά σημεία του Ιράν καταστρέφονται. «Κυρίως οι Ισραηλινοί το κάνουν αυτό, κάτι που είναι αναμενόμενο αν κρίνουμε από τη βαρβαρότητα που επέδειξαν στη Γάζα», πρόσθεσε ο Mearsheimer.

Διεθνής κριτική και περιφερειακοί κίνδυνοι

Ο Mearsheimer επικαλέστηκε ακόμα την κριτική της Financial Times, εφημερίδας που συνήθως τάσσεται υπέρ των ΗΠΑ: «Η FT λέει ότι δεν είχαμε σαφή στόχο. Δεν διαθέταμε τις απαραίτητες στρατιωτικές δυνάμεις για να πετύχουμε κανέναν από τους στόχους που προβάλλαμε, ούτε υπήρχε σχέδιο. Έχουν δίκιο», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Αναφερόμενος στις περιφερειακές συνέπειες, προειδοποίησε ότι η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων. «Η Σαουδική Αραβία είχε δηλώσει πως αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, θα το κάνει κι εκείνη», υπενθύμισε. Ανακάλεσε επίσης τον ρόλο του Ριάντ στη χρηματοδότηση του Πακιστάν για την κατασκευή βόμβας και ανέφερε φήμες ότι το Πακιστάν ίσως βοηθήσει το Ιράν ή τη Σαουδική Αραβία στην απόκτηση πυρηνικών όπλων.

Ο Mearsheimer στάθηκε ακόμα στη διαμόρφωση νέων συμμαχιών στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Πακιστάν. Έθεσε στο επίκεντρο και τη συζήτηση που κυριαρχεί στα διεθνή μέσα ενημέρωσης: «Το Ισραήλ ξεμένει από αμυντικούς πυραύλους», γεγονός που αναδεικνύει αδυναμίες στην ασφάλεια της περιοχής.

Μεταξύ των επιλογών αυτών περιλαμβάνεται η διασφάλιση ασφαλούς διέλευσης πετρελαιοφόρων μέσω των Στενών του Ορμούζ, αποστολή που θα υλοποιούνταν κυρίως μέσω αεροπορικών και ναυτικών δυνάμεων, σύμφωνα με τις πηγές. Ωστόσο, η διασφάλιση των Στενών θα μπορούσε επίσης να συνεπάγεται την ανάπτυξη αμερικανικών στρατευμάτων στις ακτές του Ιράν, ανέφεραν τέσσερις πηγές, μεταξύ των οποίων δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι.

Το Reuters παραχώρησε ανωνυμία στις πηγές προκειμένου να μιλήσουν για στρατιωτικό σχεδιασμό.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επίσης εξετάσει επιλογές αποστολής χερσαίων δυνάμεων στο νησί Kharg του Ιράν, τον κόμβο μέσω του οποίου διέρχεται το 90% των εξαγωγών πετρελαίου της χώρας, σύμφωνα με τρεις πηγές και τρεις Αμερικανούς αξιωματούχους. Ένας εξ αυτών δήλωσε ότι μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς το Ιράν διαθέτει τη δυνατότητα να πλήξει το νησί με πυραύλους και drones.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν πλήγματα κατά στρατιωτικών στόχων στο νησί στις 13 Μαρτίου, ενώ ο Τραμπ έχει απειλήσει να πλήξει και κρίσιμες πετρελαϊκές υποδομές. Ωστόσο, λόγω της ζωτικής σημασίας του για την ιρανική οικονομία, ο έλεγχος του νησιού εκτιμάται από στρατιωτικούς αναλυτές ως προτιμότερη επιλογή από την καταστροφή του.

Οποιαδήποτε χρήση αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων — ακόμη και για περιορισμένη αποστολή — ενέχει σημαντικούς πολιτικούς κινδύνους για τον Τραμπ, δεδομένης της χαμηλής υποστήριξης της κοινής γνώμης στις ΗΠΑ για την εκστρατεία κατά του Ιράν και των προεκλογικών δεσμεύσεών του να αποφύγει νέες εμπλοκές στη Μέση Ανατολή.

Αξιωματούχοι της κυβέρνησης έχουν επίσης εξετάσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης δυνάμεων για τη διασφάλιση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, σύμφωνα με μία από τις πηγές.

Οι πηγές δεν θεωρούν ότι επίκειται άμεσα ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων στο ιρανικό έδαφος, ενώ απέφυγαν να δώσουν λεπτομέρειες για τον επιχειρησιακό σχεδιασμό. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εξασφάλιση των αποθεμάτων ουρανίου θα αποτελούσε ιδιαίτερα σύνθετη και επικίνδυνη αποστολή, ακόμη και για τις αμερικανικές ειδικές δυνάμεις.

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, υπό καθεστώς ανωνυμίας, δήλωσε: «Δεν έχει ληφθεί απόφαση για αποστολή χερσαίων δυνάμεων προς το παρόν, αλλά ο πρόεδρος Τραμπ διατηρεί σοφά όλες τις επιλογές στη διάθεσή του.

»Ο πρόεδρος επικεντρώνεται στην επίτευξη όλων των καθορισμένων στόχων της Επιχείρησης Epic Fury: την καταστροφή της ικανότητας βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, την εξουδετέρωση του ναυτικού του, τη διασφάλιση ότι οι τρομοκρατικοί του σύμμαχοι δεν μπορούν να αποσταθεροποιήσουν την περιοχή και την εγγύηση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο».

Το Πεντάγωνο αρνήθηκε να σχολιάσει.

Οι συζητήσεις αυτές πραγματοποιούνται ενώ ο αμερικανικός στρατός συνεχίζει να πλήττει το ιρανικό ναυτικό, τα αποθέματα πυραύλων και drones, καθώς και τη βιομηχανία άμυνας της χώρας.

Οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει περισσότερα από 7.800 πλήγματα από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου και έχουν προκαλέσει ζημιές ή καταστρέψει περισσότερα από 120 ιρανικά πλοία, σύμφωνα με ενημερωτικό δελτίο της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία επιβλέπει περίπου 50.000 Αμερικανούς στρατιώτες στη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι στόχοι του υπερβαίνουν την αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν και περιλαμβάνουν τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και την αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.

Οι χερσαίες δυνάμεις θα μπορούσαν να διευρύνουν τις επιλογές για την επίτευξη αυτών των στόχων, αλλά ενέχουν σημαντικούς κινδύνους. Ακόμη και χωρίς άμεση εμπλοκή στο ιρανικό έδαφος, 13 Αμερικανοί στρατιώτες έχουν σκοτωθεί μέχρι στιγμής στον πόλεμο και περίπου 200 έχουν τραυματιστεί, αν και η πλειονότητα των τραυματισμών είναι ελαφριά, σύμφωνα με τον αμερικανικό στρατό.

• Για χρόνια, ο Τραμπ ασκούσε έντονη κριτική στους προκατόχους του για εμπλοκή σε συγκρούσεις και είχε δεσμευθεί να κρατήσει τις ΗΠΑ εκτός πολέμων στο εξωτερικό. Ωστόσο, πιο πρόσφατα έχει αποφύγει να αποκλείσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης «στρατευμάτων επί του εδάφους» στο Ιράν.

Ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε στο Reuters ότι ο Τραμπ διαθέτει διάφορες επιλογές για την απόκτηση του ιρανικού πυρηνικού υλικού, χωρίς όμως να έχει λάβει ακόμη απόφαση. «Υπάρχουν σίγουρα τρόποι με τους οποίους αυτό θα μπορούσε να αποκτηθεί», ανέφερε, προσθέτοντας: «Δεν έχει αποφασίσει ακόμη».

Σε γραπτή κατάθεσή της την Τετάρτη, η Διευθύντρια Εθνικών Πληροφοριών Τούλσι Γκάμπαρντ δήλωσε ότι το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν έχει «εξουδετερωθεί» από τα πλήγματα του Ιουνίου και ότι οι είσοδοι των υπόγειων εγκαταστάσεων έχουν «καλυφθεί και σφραγιστεί με τσιμέντο».

Οι πηγές ανέφεραν ότι οι συζητήσεις για ενίσχυση των αμερικανικών δυνάμεων υπερβαίνουν την άφιξη την επόμενη εβδομάδα ομάδας με περιλαμβάνει περισσότερους από 2.000 πεζοναύτες.

Ωστόσο, μία από τις πηγές σημείωσε ότι ο αμερικανικός στρατός χάνει σημαντικές δυνάμεις λόγω της απόφασης να μεταφερθεί το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford στην Ελλάδα για συντήρηση μετά από πυρκαγιά επί του σκάφους.

Ο Τραμπ έχει επίσης μεταβάλει στάση ως προς το αν οι ΗΠΑ θα πρέπει να διασφαλίσουν τα Στενά του Ορμούζ. Αφού αρχικά δήλωσε ότι το αμερικανικό ναυτικό θα μπορούσε να συνοδεύει εμπορικά πλοία, κάλεσε άλλες χώρες να συμβάλουν στο άνοιγμα της κρίσιμης θαλάσσιας οδού. Με περιορισμένο ενδιαφέρον από συμμάχους, ο Τραμπ εξέφρασε την Τετάρτη ακόμη και την ιδέα αποχώρησης.

«Αναρωτιέμαι τι θα συνέβαινε αν “τελειώναμε” ό,τι έχει απομείνει από το ιρανικό τρομοκρατικό κράτος και αφήναμε τις χώρες που χρησιμοποιούν τα Στενά — όχι εμείς — να αναλάβουν την ευθύνη για το λεγόμενο “Στενό”;», ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social.

Το βλέμμα στρέφεται συνήθως προς την Κίνα, η οποία θεωρείται η μόνη μεγάλη δύναμη ικανή να ενισχύσει ουσιαστικά το Ιράν τόσο πολιτικά όσο και στρατιωτικά. Πριν από την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων υπήρχαν μάλιστα ενδείξεις ότι το Πεκίνο επιθυμούσε να ενισχύσει τη θέση της Τεχεράνης. Λίγες ώρες πριν ξεκινήσουν οι επιθέσεις, το ειδησεογραφικό μέσο Middle East Eye επικαλούμενο ανώνυμους αξιωματούχους ανέφερε ότι η Κίνα είχε παραδώσει στο Ιράν επιθετικά και αμυντικά οπλικά συστήματα για την ενίσχυση των στρατιωτικών του δυνατοτήτων.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Πεκίνο είχε ήδη στείλει μη επανδρωμένα αεροσκάφη καμικάζι και συστήματα αεράμυνας, ενώ μετά τον λεγόμενο Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών Ιουνίου 2025, κατά τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, φέρεται να προμήθευσε το Ιράν με επιπλέον συστοιχίες πυραύλων εδάφους-αέρος.

Ωστόσο, μετά την έναρξη των μαχών και τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, η στάση του Πεκίνου παρέμεινε ιδιαίτερα συγκρατημένη. Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Ουάνγκ Γι καταδίκασε την επίθεση ως παραβίαση της ιρανικής κυριαρχίας και χαρακτήρισε τη δολοφονία «απαράδεκτη», δηλώνοντας ότι η χώρα του στηρίζει το δικαίωμα του Ιράν να διασφαλίζει την εθνική του ασφάλεια. Παρά τις δηλώσεις αυτές, η Κίνα δεν ανακοίνωσε καμία υλική στρατιωτική βοήθεια προς την Τεχεράνη.

Η επιφυλακτική στάση του Πεκίνου δεν αποτελεί έκπληξη. Αντίθετα, ευθυγραμμίζεται με τη μακροχρόνια κινεζική στρατηγική αποφυγής στρατιωτικών συμμαχιών. Η κινεζική διπλωματία απορρίπτει διαχρονικά αυτό που αποκαλεί «λογική των μπλοκ» στις διεθνείς σχέσεις και αποφεύγει να παρέχει άμεσες εγγυήσεις ασφάλειας ακόμη και σε χώρες με τις οποίες διατηρεί στενή συνεργασία.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης του Ιουνίου 2025, η αντίδραση του Πεκίνου περιορίστηκε σε ανακοινώσεις που επέκριναν τις κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ. Μια ανοικτή στρατιωτική βοήθεια προς το Ιράν θα εξέθετε την Κίνα σε σοβαρούς οικονομικούς και πολιτικούς κινδύνους, με πιθανές κυρώσεις από την Ουάσιγκτον και επιπτώσεις στις βασικές οικονομικές της προτεραιότητες.

Με απλά λόγια, η σύγκρουση δείχνει ότι για την Κίνα η σχέση με το Ιράν παραμένει λιγότερο σημαντική από τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας και την αποφυγή άμεσης αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Σε πρώτη ανάγνωση, οι σχέσεις Κίνας και Ιράν μοιάζουν ιδιαίτερα στενές.

Το 2021 υπέγραψαν μια 25ετή συμφωνία συνολικής στρατηγικής συνεργασίας, ενώ η Κίνα αποτελεί βασικό οικονομικό στήριγμα της ιρανικής οικονομίας, η οποία πλήττεται εδώ και χρόνια από διεθνείς κυρώσεις.

Το Πεκίνο απορρόφησε πάνω από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου το προηγούμενο έτος, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 13,5% των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου διά θαλάσσης. Παράλληλα, η Κίνα συνέβαλε στη μερική άρση της διεθνούς απομόνωσης της Τεχεράνης υποστηρίζοντας την ένταξή της στους οργανισμούς BRICS και Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης.

Οι οικονομικές συναλλαγές μεταξύ των δύο χωρών είναι σημαντικές: το Ιράν εισάγει από την Κίνα προϊόντα αξίας περίπου 18 δισεκατομμυρίων δολαρίων και εξάγει προς αυτήν περίπου 14,5 δισεκατομμύρια. Το εμπόριο με την Κίνα αντιστοιχεί σε πάνω από το ένα τέταρτο του συνολικού εμπορίου του Ιράν, ενώ κινεζικές ενεργειακές εταιρείες συμμετέχουν άμεσα στην εκμετάλλευση υπεράκτιων ιρανικών κοιτασμάτων.

Αυτή η οικονομική συνεργασία συνοδεύεται και από περιορισμένη στρατιωτική συνεργασία, όπως ανταλλαγή πληροφοριών και παροχή ορισμένων οπλικών συστημάτων. Ωστόσο, το επίπεδο αυτής της στήριξης μειώνεται αισθητά σε περιόδους πολέμου, όταν η Κίνα επιστρέφει στη γνώριμη διπλωματική της στάση: υποστήριξη της ιρανικής κυριαρχίας σε επίπεδο δηλώσεων αλλά αποφυγή εμπλοκής στη σύγκρουση.

• Ένας βασικός λόγος για αυτή τη στάση είναι η δομική ανισορροπία μεταξύ των δύο χωρών.

Το Ιράν χρειάζεται την Κίνα πολύ περισσότερο απ’ όσο η Κίνα χρειάζεται το Ιράν.

Από το 2019 η Κίνα αποτελεί τον κυριότερο προορισμό των ιρανικών εξαγωγών και από το 2014 τον μεγαλύτερο προμηθευτή εισαγωγών της χώρας. Αντίθετα, το Ιράν αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% του συνολικού παγκόσμιου εμπορίου της Κίνας.

Ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει ήδη εισέλθει στη δεύτερη εβδομάδα του χωρίς να διαφαίνεται άμεσο τέλος στη στρατιωτική κλιμάκωση

Την ίδια στιγμή, οι οικονομικοί δεσμοί της Κίνας με τις χώρες του Κόλπου είναι πολύ ισχυρότεροι. Το 2024 το εμπόριο μεταξύ Κίνας και των έξι κρατών του Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου έφτασε περίπου τα 257 δισεκατομμύρια δολάρια, έναντι περίπου 14 δισεκατομμυρίων με το Ιράν. Αυτό σημαίνει ότι για το Πεκίνο οι αραβικές οικονομίες του Κόλπου είναι πολύ σημαντικότερες εμπορικά από την Τεχεράνη.

• Η κινεζική στρατηγική καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την ενεργειακή ασφάλεια.

Περίπου το ένα τρίτο των κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου και σχεδόν το ένα τέταρτο των εισαγωγών φυσικού αερίου διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, το οποίο έχει επηρεαστεί από τη σύγκρουση.

Το 2025 η Κίνα εισήγαγε περίπου 13,5% του πετρελαίου της από το Ιράν και άλλο 36,8% από παραγωγούς του Κόλπου που εξαρτώνται επίσης από το ίδιο θαλάσσιο πέρασμα. Συνεπώς, βασικός στόχος του Πεκίνου είναι η σταθερότητα της ναυσιπλοΐας και όχι η στρατιωτική στήριξη μιας πλευράς.

Για τον λόγο αυτό η Κίνα επένδυσε τα προηγούμενα χρόνια στη δημιουργία τεράστιων στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, τα οποία εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 1,1 δισεκατομμύρια βαρέλια — ποσότητα ικανή να καλύψει περίπου τρεις μήνες εισαγωγών.

Παράλληλα, το Πεκίνο διαφοροποιεί τις ενεργειακές του πηγές, ενισχύοντας τη συνεργασία με τη Ρωσία και επενδύοντας σε μεγάλα έργα όπως ο αγωγός φυσικού αερίου Power of Siberia 2.

• Ένας ακόμη παράγοντας είναι η ευρύτερη γεωπολιτική στρατηγική της Κίνας.

Το Πεκίνο επιδιώκει να αποφύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να επιδεινώσουν τις σχέσεις του με την Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα ενόψει πιθανών διαπραγματεύσεων ή διπλωματικών επαφών υψηλού επιπέδου.

Επιπλέον, η κινεζική στρατηγική δεν προβλέπει άμεση στρατιωτική παρέμβαση για την υπεράσπιση συμμάχων που βρίσκονται μακριά από τη γεωγραφική της περιφέρεια. Σε αντίθεση με τη βοήθεια που έχει προσφέρει σε χώρες του άμεσου γεωπολιτικού της περιβάλλοντος —όπως το Πακιστάν σε περιόδους έντασης με την Ινδία— η Μέση Ανατολή δεν θεωρείται περιοχή όπου το Πεκίνο θα διακινδύνευε στρατιωτική σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

• Με βάση τα παραπάνω, μια άμεση στρατιωτική εμπλοκή της Κίνας υπέρ του Ιράν θεωρείται εξαιρετικά απίθανη.

Το Πεκίνο μπορεί να συνεχίσει να προσφέρει διπλωματική υποστήριξη, οικονομική συνεργασία ή περιορισμένες στρατιωτικές εξαγωγές, όπως προηγμένα συστήματα αεράμυνας ή τεχνολογία μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Ωστόσο, η κινεζική στρατηγική αποφεύγει την παροχή εγγυήσεων ασφάλειας ή την άμεση εμπλοκή σε συγκρούσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες — ιδιαίτερα σε περιοχές που βρίσκονται μακριά από τον άμεσο γεωπολιτικό της χώρο.

Συνολικά, η στάση της Κίνας στον πόλεμο αποτυπώνει μια ψυχρή γεωπολιτική εξίσωση: η διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας, της ενεργειακής ασφάλειας και της ισορροπίας στις σχέσεις με τις μεγάλες δυνάμεις θεωρείται πολύ πιο σημαντική από την υπεράσπιση ενός περιφερειακού εταίρου, ακόμη κι αν αυτός είναι το Ιράν.

Με πληροφορίες από aljazeera.net

Αν και τα αποθέματα όπλων και πυρομαχικών δεν καθορίζουν από μόνα τους την έκβαση μιας σύγκρουσης, θεωρούνται κρίσιμος παράγοντας, όπως σημειώνει το BBC. Ο ρυθμός των επιχειρήσεων από την αρχή του πολέμου είναι ιδιαίτερα υψηλός, με αποτέλεσμα και οι δύο πλευρές να καταναλώνουν πυρομαχικά ταχύτερα από όσο μπορούν να παραχθούν.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (Institute for National Security Studies) στο Τελ Αβίβ, από την έναρξη της επιχείρησης «Επική Οργή» οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν πραγματοποιήσει μέχρι τις 4 Μαρτίου περισσότερα από 2.000 πλήγματα στο Ιράν, τα περισσότερα με τη χρήση πολλαπλών πυρομαχικών.

Από την άλλη πλευρά, το Ιράν είχε εκτοξεύσει μέχρι χθες τουλάχιστον 571 πυραύλους και 1.391 drones.

Μείωση των επιθέσεων από το Ιράν

Η Τεχεράνη κομπάζει ότι μπορεί να συνεχίσει τον πόλεμο «επ’ αόριστον», αλλά δυτικοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι ο αριθμός των ιρανικών πυραύλων που εκτοξεύονται έχει ήδη μειωθεί σημαντικά. Την πρώτη ημέρα του πολέμου εκτοξεύθηκαν εκατοντάδες, ενώ τώρα οι επιθέσεις περιορίζονται σε μερικές δεκάδες.

Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των ΗΠΑ, στρατηγός Νταν Κέιν, δήλωσε ότι οι εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων από το Ιράν έχουν μειωθεί κατά 86% σε σύγκριση με την πρώτη ημέρα των συγκρούσεων. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) εκτιμά επίσης ότι μόνο το τελευταίο 24ωρο σημειώθηκε επιπλέον μείωση 23%.

Πριν από τον πόλεμο, εκτιμάται ότι το Ιράν διέθετε περισσότερους από 2.000 βαλλιστικούς πυραύλους μικρού βεληνεκούς. Παράλληλα, είχε κατασκευάσει δεκάδες χιλιάδες drones τύπου Shahed – τεχνολογία που έχει επίσης μεταφερθεί στη Ρωσία και χρησιμοποιείται στον πόλεμο που διεξάγει κατά της Ουκρανίας.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Κέιν, και οι εκτοξεύσεις ιρανικών drones έχουν μειωθεί κατά περίπου 73% από την πρώτη ημέρα του πολέμου. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η μείωση μπορεί να οφείλεται τόσο στις απώλειες εξοπλισμού όσο και σε προσπάθεια της Τεχεράνης να διατηρήσει τα αποθέματά της για μια μακροχρόνια σύγκρουση.

Αεροπορική υπεροχή ΗΠΑ και Ισραήλ έναντι του Ιράν

Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η αεροπορική υπεροχή που έχουν αποκτήσει οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έναντι του Ιράν. Μεγάλο μέρος της ιρανικής αντιαεροπορικής άμυνας έχει καταστραφεί και η χώρα δεν διαθέτει αξιόπιστη πολεμική αεροπορία.

Η επόμενη φάση των επιχειρήσεων, σύμφωνα με τη CENTCOM, επικεντρώνεται στον εντοπισμό και την καταστροφή εκτοξευτών πυραύλων, αποθηκών όπλων και εργοστασίων παραγωγής drones και πυραύλων.

Παρ’ όλα αυτά, η πλήρης εξουδετέρωση του ιρανικού οπλοστασίου θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη. Το Ιράν είναι μια τεράστια σε έκταση χώρα, γεγονός που επιτρέπει την απόκρυψη όπλων και υποδομών σε πολλές διαφορετικές περιοχές της.

Η πρόσφατη εμπειρία δείχνει επίσης τα όρια των πολέμων που διεξάγονται κυρίως από αέρος. Το Ισραήλ δεν έχει καταφέρει να εξουδετερώσει πλήρως τη Χαμάς στη Γάζα με τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς, ενώ οι σύμμαχοι του Ιράν, σιίτες αντάρτες Χούθι, στην Υεμένη άντεξαν σε μακρά αμερικανική αεροπορική εκστρατεία εναντίον τους.

Τα αποθέματα των ΗΠΑ και το ζήτημα των Patriot

Παρά την τεράστια στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ, ορισμένα κρίσιμα οπλικά συστήματα παραμένουν περιορισμένα. Ο αμερικανικός στρατός βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ακριβή κατευθυνόμενα βλήματα, που παράγονται σε σχετικά μικρούς αριθμούς.

Σύμφωνα με αναλυτές του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (Center for Strategic and International Studies-CSIS), οι ΗΠΑ διαθέτουν δεκάδες χιλιάδες βόμβες τύπου JDAM, οι οποίες είναι φθηνότερες και μπορούν να χρησιμοποιούνται όταν τα αεροσκάφη επιχειρούν κοντά στον στόχο.

Αντίθετα, τα αποθέματα πυραύλων αεράμυνας είναι πιο περιορισμένα. Οι πύραυλοι του συστήματος Patriot, που χρησιμοποιούνται για την αναχαίτιση βαλλιστικών πυραύλων, κοστίζουν πάνω από τέσσερα εκατομμύρια δολάρια έκαστος και η ετήσια παραγωγή τους στις ΗΠΑ υπολογίζεται περίπου στις 700 μονάδες.

Ο ειδικός του CSIS, Μαρκ Κάνσιαν,  εκτιμά ότι οι ΗΠΑ μπορεί να διαθέτουν απόθεμα περίπου 1.600 πυραύλων για συστήματα Patriot, αριθμός που ήδη μειώνεται λόγω της σύγκρουσης με το Ιράν. Όπως σημειώνει, οι ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν τον πόλεμο από αέρος για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά η αεράμυνα αποτελεί πιο «ευαίσθητο» σημείο.

Προσπάθεια αύξησης της παραγωγής πυρομαχικών στις ΗΠΑ

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί εντός της εβδομάδας με εκπροσώπους μεγάλων αμερικανικών αμυντικών εταιρειών στον Λευκό Οίκο για να ζητήσει επιτάχυνση της παραγωγής όπλων και βλημάτων. Η κίνηση θεωρείται ένδειξη ότι ακόμη και τα τεράστια αποθέματα των ΗΠΑ ενδέχεται να δεχθούν πίεση σε μια παρατεταμένη σύγκρουση.

Παρ’ όλα αυτά, ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, εμφανίζεται βέβαιος για την έκβαση της σύγκρουσης. «Το Ιράν δεν μπορεί να μας ξεπεράσει σε αντοχή» δήλωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η στρατιωτική και βιομηχανική ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών παραμένει καθοριστικός παράγοντας στο πεδίο της σύγκρουσης.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται το ενδεχόμενο τεχνικής εμπλοκής στο σύστημα υποβοήθησης διατήρησης λωρίδας (Lane Assist). Την εκδοχή αυτή μετέφερε, μιλώντας στην ΕΡΤ, Έλληνας γιατρός που βρέθηκε στο νοσοκομείο της Τιμισοάρα, επικαλούμενος μαρτυρία ενός από τους επιζώντες.

«Ο ασθενής που είναι σε καλύτερη κατάσταση μου είπε ότι, κατά τη διάρκεια προσπέρασης, παρουσιάστηκε πρόβλημα στο σύστημα Lane Assist. Όπως ανέφερε, το τιμόνι “κόλλησε” και χάθηκε ο έλεγχος του οχήματος», δήλωσε ο Δημήτρης Κουκούλας.

Τι δείχνει το βίντεο της σύγκρουσης

Σύμφωνα με την ανάλυση του οπτικού υλικού, το μίνι βαν κινείται αρχικά εξ ολοκλήρου στο αντίθετο ρεύμα, επιχειρώντας προσπέραση. Λίγο αργότερα, ενεργοποιείται το δεξί φλας και το όχημα φαίνεται να επιστρέφει προς τη λωρίδα του.

Ωστόσο, μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, ανάβει το αριστερό φλας και το βαν κατευθύνεται ξανά προς το αντίθετο ρεύμα, όπου ακολουθεί η σφοδρή μετωπική σύγκρουση με το φορτηγό.

Οι ειδικοί και το Lane Assist

Ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Εκπαιδευτών Οδήγησης, Άρης Ζωγράφος, υπογράμμισε ότι το τιμόνι δεν μπορεί να “κλειδώσει” λόγω Lane Assist, καθώς με τη χρήση φλας το σύστημα απενεργοποιείται αυτόματα. Όπως τόνισε, τυχόν τεχνική βλάβη αποτελεί αντικείμενο εξέτασης από τους πραγματογνώμονες.

Αντίστοιχα, ο πραγματογνώμονας Λουκάς Στεργίου εξήγησε ότι ακόμη και χωρίς φλας, σε απότομο ελιγμό το σύστημα περιορίζεται σε ηχητική προειδοποίηση και ήπια διόρθωση πορείας, χωρίς να εμποδίζει τελικά τον οδηγό να αλλάξει λωρίδα.

Πώς λειτουργεί το σύστημα υποβοήθησης λωρίδας

Το Lane Assist χρησιμοποιεί κάμερες για να αναγνωρίζει τις διαγραμμίσεις και να παρακολουθεί τη θέση του οχήματος. Σύμφωνα με ειδικούς, πλήρες μπλοκάρισμα του τιμονιού θεωρείται εξαιρετικά σπάνιο. Πιθανά προβλήματα μπορεί να σχετίζονται με κακοτεχνίες στο οδόστρωμα, ρωγμές, λανθασμένη ανάγνωση των γραμμών, δυσλειτουργία αισθητήρων ή ζητήματα στην ηλεκτρική κρεμαγιέρα, που απαιτούν αυξημένη δύναμη από τον οδηγό.

Την ίδια ώρα, η εταιρεία εκμίσθωσης του μίνι βαν υποστηρίζει ότι είχαν πραγματοποιηθεί όλοι οι προβλεπόμενοι έλεγχοι. Όπως ανέφερε ο δικηγόρος της εταιρείας, Αντώνης Ξυλουργίδης, οι οδηγοί είχαν δηλωθεί κανονικά και το όχημα παραδόθηκε σύμφωνα με όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Τα βασικά σενάρια που εξετάζονται

Οι ρουμανικές Αρχές διερευνούν πολλαπλά ενδεχόμενα, μεταξύ των οποίων:

• Αποτυχημένη ολοκλήρωση προσπέρασης
• Πιθανή επαφή με το φορτηγό
• Βλάβη στο σύστημα διεύθυνσης
• Αιφνίδια αδιαθεσία ή απόσπαση προσοχής του οδηγού

Μέχρι στιγμής, αποκλείεται το σενάριο κλαταρίσματος, καθώς δεν εντοπίστηκαν σχετικά ευρήματα, ενώ δεν υπάρχουν ενδείξεις πρωτογενούς σύγκρουσης με άλλο όχημα πριν από τη μετωπική πρόσκρουση.

Τα τελευταία δευτερόλεπτα

Ο δικαστικός πραγματογνώμονας Παναγιώτης Μαδιάς εκτίμησε ότι, βάσει του βίντεο, το μίνι βαν είχε οπτική επαφή με τη νταλίκα από απόσταση περίπου 60 μέτρων, με χρόνο αντίδρασης κοντά στα τρία δευτερόλεπτα πριν από τη σύγκρουση.

Όπως σημείωσε, αυτός ο χρόνος θα μπορούσε θεωρητικά να επιτρέψει φρενάρισμα ή διορθωτικό ελιγμό, ωστόσο δεν διακρίνονται ίχνη τροχοπέδησης.

Το δυστύχημα σημειώθηκε σε δρόμο με σοβαρές κακοτεχνίες, όπου έχουν καταγραφεί και στο παρελθόν ατυχήματα. Σύμφωνα με πληροφορίες, ακόμη και το όχημα της αποστολής παρουσίασε φθορές από την κακή κατάσταση του οδοστρώματος.

Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Politico, για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ακόμη και για τους παλαιότερους και πιο πιστούς συμμάχους των ΗΠΑ, η απειλή του Τραμπ για επιβολή τιμωρητικών δασμών σε όποιον επιχειρήσει να τον εμποδίσει να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, αποτέλεσε το αποκορύφωμα. Πλέον, θεωρούν πως ο «διαζύγιο» είναι αναπόφευκτο.

Σε ιδιωτικές συνομιλίες, απογοητευμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν την προσπάθεια του Τραμπ να προσαρτήσει το κυρίαρχο δανέζικο έδαφος ως «παράλογη» και «τρελή», διερωτώμενοι αν βρίσκεται σε «πολεμική διάθεση» μετά τις ενέργειές του στη Βενεζουέλα. Πολλοί ζητούν τη σκληρότερη ευρωπαϊκή απάντηση, καθώς βλέπουν την κίνηση αυτή ως μια ξεκάθαρη και αδικαιολόγητη «επίθεση» στους διατλαντικούς συμμάχους.

«Νομίζω πως αυτό εκλαμβάνεται ως το σημείο χωρίς επιστροφή», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό καθεστώς ανωνυμίας. «Η Ευρώπη έχει κατηγορηθεί ότι είναι αδύναμη απέναντι στον Τραμπ. Υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό, αλλά υπάρχουν κόκκινες γραμμές.»

Ανώτατοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πλέον πως η Αμερική του Τραμπ δεν είναι πια αξιόπιστος εμπορικός εταίρος, πόσο μάλλον ασφαλής σύμμαχος, και πως πρέπει επειγόντως να σχεδιάσουν το μέλλον. Όπως επισημαίνει κορυφαίος κυβερνητικός παράγοντας ευρωπαϊκής χώρας: «Υπάρχει μια μόνιμη αλλαγή στην αμερικανική πολιτική. Δεν μπορούμε απλώς να περιμένουμε. Πρέπει να κινηθούμε συντονισμένα προς μια νέα πραγματικότητα.»

Συντονισμός για ένα νέο ευρωπαϊκό μέλλον

Αυτός ο συντονισμός έχει ήδη ξεκινήσει, όπως και οι συζητήσεις για το επόμενο βήμα. Εάν δεν υπάρξει ριζική αλλαγή στην προσέγγιση των ΗΠΑ, η διαδικασία φαίνεται πως θα οδηγήσει σε ριζική αναδιάταξη της Δύσης, με παγκόσμιες συνέπειες: από οικονομικές απώλειες λόγω εντεινόμενων εμπορικών εντάσεων μέχρι αυξημένους κινδύνους για την ασφάλεια, καθώς η Ευρώπη θα χρειαστεί να αμυνθεί χωρίς αμερικανική υποστήριξη πριν είναι πλήρως έτοιμη.

Και οι ίδιες οι ΗΠΑ θα αντιμετωπίσουν κόστος, όπως η δυσκολία προβολής ισχύος στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή χωρίς την ευρωπαϊκή υποδομή βάσεων και λογιστικής υποστήριξης.

Εκτός από τα αντίμετρα μέσω εμπορίου, διπλωμάτες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι συζητούν τι θα σημάνει ένας μακροχρόνιος διαχωρισμός από την Ουάσιγκτον.

Για τους περισσότερους, το ενδεχόμενο αυτό είναι επώδυνο: τερματίζει 80 χρόνια ειρηνικής συνεργασίας, αμοιβαίας στήριξης και επικερδούς εμπορίου, ενώ θέτει υπό αμφισβήτηση το μέλλον του NATO. Κάποιες κυβερνήσεις προσπαθούν να διασώσουν ό,τι μπορούν, ενώ η σκληροπυρηνική πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι επιχειρεί να ξαναχτίσει τις γέφυρες.

Ωστόσο, για ορισμένους αξιωματούχους, το μέλλον της Δύσης χωρίς τις ΗΠΑ δεν φαντάζει πλέον αδιανόητο.

Η νέα συμμαχία των προθύμων

Ευρωπαϊκά κράτη — ακόμη κι αυτά εκτός ΕΕ όπως η Βρετανία και η Νορβηγία — έχουν περάσει μεγάλο μέρος της δεύτερης θητείας του Τραμπ δουλεύοντας αποτελεσματικά σε μια ανεξάρτητη ομάδα που στηρίζει την Ουκρανία: τη λεγόμενη «συμμαχία των προθύμων».

Σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από 35 χώρες βρίσκονται σε τακτική επικοινωνία – τόσο διαδικτυακά όσο και δια ζώσης – ενώ ανταλλάσσουν μηνύματα με λιγότερο επίσημους τρόπους. Έχουν συνηθίσει στη συλλογική λήψη αποφάσεων σε έναν κόσμο όπου ο Τραμπ αποτελεί μέρος του προβλήματος.

Σύμφωνα με πληροφορίες από άτομα που γνωρίζουν τη λειτουργία της ομάδας, τα επίπεδα εμπιστοσύνης είναι υψηλά. Δεν περιορίζονται μόνο στους αξιωματούχους: οι εθνικοί ηγέτες συμμετέχουν προσωπικά σε στενούς κύκλους συνεργασίας.

Κιρ Στάρμερ, Εμανουέλ Μακρόν, Φρίντριχ Μερτς, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Aλεξάντερ Στουμπ της Φινλανδίας και η Μελόνι ανταλλάσσουν συχνά μηνύματα — πολλές φορές όλοι μαζί στην ίδια συνομιλία.

Τον τελευταίο χρόνο έχουν αναπτύξει μια αποτελεσματική ρουτίνα ανταλλαγής μηνυμάτων κάθε φορά που ο Τραμπ προβαίνει σε απρόβλεπτες ή επικίνδυνες κινήσεις. «Όταν τα γεγονότα εξελίσσονται γρήγορα, ο συντονισμός είναι δύσκολος κι αυτή η ομάδα [chat] λειτουργεί εξαιρετικά», αναφέρει γνώστης της διαδικασίας. «Λέει πολλά για τις προσωπικές σχέσεις και τη σημασία τους.»

Aυτό το «ανεπίσημο αλλά ενεργό» σχήμα αποκαλείται “Washington Group”, μετά την επίσκεψη των Ευρωπαίων ηγετών στον Λευκό Οίκο μαζί με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Bολοντίμιρ Ζελένσκι, τον περασμένο Αύγουστο.

Nέα στρατηγική ασφάλειας χωρίς τις ΗΠΑ;

Mέχρι πρόσφατα, στόχος αυτής της ομάδας ήταν να διατηρήσει ψυχραιμία απέναντι στις πολιτικές κινήσεις του Τραμπ και να μην αντιδρά στις προκλητικές δηλώσεις του. Αυτή η στάση διευκόλυνε σημαντικά τη διαδικασία ειρήνευσης στην Ουκρανία: η συμμαχία των προθύμων πλησιάζει πλέον σε πλαίσιο ειρήνης στο οποίο οι ΗΠΑ δεσμεύονται για εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία – σημαντική εξέλιξη αν σκεφτεί κανείς ότι ο Τραμπ είχε αποκλείσει αρχικά στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ.

Tώρα όμως, οι απειλές για τη Γροιλανδία άλλαξαν τα δεδομένα.

Tο ήπιο ύφος απέναντι στις απειλές του Αμερικανού προέδρου εγκαταλείπεται. Ακόμη και ο συνήθως μετριοπαθής Στάρμερ χαρακτήρισε δημόσια λανθασμένη την απειλή δασμών — ακόμη και σε άμεση επικοινωνία με τον Τραμπ την Κυριακή.

Aυτή η κρίση επικεντρώνει πλέον τις προσπάθειες στη χάραξη νέας πορείας χωρίς τις ΗΠΑ στο πλευρό της Ευρώπης.

“Η συμμαχία των προθύμων ξεκίνησε λόγω Ουκρανίας”, λέει άλλος διπλωμάτης. “Αλλά έχει δημιουργήσει ισχυρούς δεσμούς μεταξύ βασικών προσώπων στις πρωτεύουσες. Έχουν χτίσει εμπιστοσύνη αλλά και δεξιότητα συνεργασίας. Γνωρίζονται προσωπικά κι έτσι όλα γίνονται πιο άμεσα.”

Aυτό το μοντέλο θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας νέας συμμαχίας ασφαλείας στην εποχή όπου οι ΗΠΑ δεν στηρίζουν πλέον ούτε το ΝΑΤΟ ούτε την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μια τέτοια δομή δεν αποκλείει συνεργασία με την Αμερική – αλλά δεν τη θεωρεί δεδομένη.

Tο νέο τοπίο της ευρωπαϊκής ασφάλειας

Mέλος στις συνομιλίες του Washington Group είναι κι ο ίδιος ο Ζελένσκι — γεγονός που γεννά νέες ιδέες. Η Ουκρανία διαθέτει τον μεγαλύτερο στρατό μεταξύ των χωρών αυτών, προηγμένη βιομηχανία drone κι εμπειρία πολέμου μοναδική στην περιοχή.

Aν μέχρι πρόσφατα στόχευε κυρίως στην ένταξη στο ΝΑΤΟ, σήμερα αυτή η προοπτική έχει χάσει μέρος της σημασίας της – καθώς οι αμερικανικές υποσχέσεις εγγύησης ασφάλειας φαίνονται ολοένα πιο αβέβαιες.

Aν συνδυαστεί η στρατιωτική ισχύς της Ουκρανίας με εκείνη της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Πολωνίας και της Βρετανίας, τότε το δυναμικό της “συμμαχίας των προθύμων” μπορεί να γίνει τεράστιο – περιλαμβάνοντας τόσο πυρηνικές όσο και μη πυρηνικές δυνάμεις.

Aν και εδώ και χρόνια γίνεται λόγος για ανάγκη αυτοδύναμης ευρωπαϊκής άμυνας με λιγότερη αμερικανική εξάρτηση, τις τελευταίες ημέρες σημειώθηκε πληθώρα πρωτοβουλιών στις Βρυξέλλες. Επισήμως, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο να μπορεί να αυτο-αμυνθεί έως το2030.

Aντριους Κουμπίλιους, Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ πρότεινε πρόσφατα τη δημιουργία μόνιμου ευρωπαϊκού στρατού 100.000 ανδρών αλλά κι ενός Συμβουλίου Ασφαλείας 12 μελών (μεταξύ των οποίων η Βρετανία). Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας – χωρίς όμως ακόμη συγκεκριμένες λεπτομέρειες.

Eίναι γενικά αποδεκτό ότι αυτές οι συζητήσεις για ένα νέο αρχιτεκτονικό πλαίσιο ασφάλειας πρέπει να επιταχυνθούν. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συναντηθούν εκτάκτως τις επόμενες ημέρες για να χαράξουν κοινή γραμμή απέναντι στις απειλές Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία – αν και αναμένεται να εξεταστούν πολύ ευρύτερα ζητήματα.

Mε τον Τραμπ να ετοιμάζεται για το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, υπάρχει πιθανότητα άμεσης συνάντησης μεταξύ Ευρωπαίων κι Αμερικανών αξιωματούχων.

Mετά από συνομιλίες με τους Μερτς, Μακρόν, Στάρμερ και τον νέο γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Mαρκ Ρούτε, η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι θα «παραμείνουν ακλόνητοι» στην προστασία της Γροιλανδίας. «Θα αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις ενωμένοι κι αποφασισμένοι», τόνισε.

Mπροστά στις εξελίξεις αυτές απαιτείται πλέον δημιουργική σκέψη για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΟ ΑΡΘΡΟ:

Όταν έφτασε το γεύμα με τις γαρίδες, ήταν πια φανερό πως κάτι είχε πάει στραβά στη σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ηγέτες της ΕΕ είχαν συγκεντρωθεί στις 23 Οκτωβρίου στις βροχερές Βρυξέλλες για να καλωσορίσουν τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με μια πολυπόθητη βοήθεια: ένα τεράστιο δάνειο ύψους περίπου 140 δισεκατομμυρίων ευρώ, εγγυημένο από ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν δεσμευμένα σε βελγική τράπεζα. Το ποσό αυτό θα επαρκούσε για να κρατήσει την Ουκρανία στη μάχη κατά των ρωσικών δυνάμεων για τουλάχιστον δύο χρόνια.

Οι διάφοροι πρωθυπουργοί και πρόεδροι θεωρούσαν το σχέδιο δεδομένο, συζητώντας ήδη πώς θα διατεθούν τα χρήματα. Η Γαλλία ζητούσε οι αγορές όπλων να γίνουν από ευρωπαϊκές βιομηχανίες, ενώ η Φινλανδία και άλλοι επέμεναν ο Ζελένσκι να έχει ελευθερία κινήσεων. Όμως, όταν το γεύμα διακόπηκε χωρίς συμφωνία για τα ρωσικά κεφάλαια, έγινε σαφές ότι το μικρό Βέλγιο, χώρα 12 εκατομμυρίων, δεν θα επέτρεπε την υλοποίηση του σχεδίου.

Το τελειωτικό “όχι” ήρθε από τον Bart De Wever. Ο 54χρονος Βέλγος πρωθυπουργός, γνωστός για τις εκκεντρικότητές του και το χιούμορ του, αυτή τη φορά εμφανίστηκε απολύτως σοβαρός. Προειδοποίησε τους ομολόγους του ότι ο κίνδυνος ρωσικών αντιποίνων λόγω δήμευσης κρατικών περιουσιακών στοιχείων είναι τεράστιος. Αν η Μόσχα δικαιωθεί σε πιθανή προσφυγή κατά του Βελγίου ή της Euroclear —της βελγικής θεματοφυλακής που διακρατά τα κεφάλαια— τότε μόνοι τους θα έπρεπε να επιστρέψουν όλο το ποσό. «Αυτό είναι εντελώς παράλογο», είπε χαρακτηριστικά.

Καθώς η μέρα προχωρούσε και περνούσε και το δείπνο, ο De Wever απαιτούσε να ξαναγραφούν επανειλημμένα τα τελικά συμπεράσματα της συνόδου ώστε να διαγραφεί κάθε αναφορά στη χρήση των ρωσικών κεφαλαίων υπέρ της Ουκρανίας.

Κρίσιμη στιγμή για τη συμμαχία υπέρ της Ουκρανίας

Το βελγικό “μπλόκο” αποδυνάμωσε την ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία σε μια κρίσιμη συγκυρία. Μια άμεση συμφωνία τον Οκτώβριο θα έστελνε ισχυρό μήνυμα στον Βλαντίμιρ Πούτιν, επιβεβαιώνοντας τη μακροπρόθεσμη ισχύ της Ουκρανίας και τη δέσμευση της Ευρώπης στην αυτοάμυνα.

Αντί αυτού, οι διαιρέσεις αποδυνάμωσαν τόσο τον Ζελένσκι όσο και την Ευρώπη, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ, κυνηγώντας ακόμη το Νόμπελ Ειρήνης, αναζωπύρωνε την ιδέα ειρηνευτικών συνομιλιών με συμμάχους του Πούτιν.

Η κατάσταση παραμένει στάσιμη στις Βρυξέλλες, ενώ ο πόλεμος πλησιάζει καθοριστική καμπή: η Ουκρανία βρίσκεται κοντά στον οικονομικό γκρεμό, ο Τραμπ πιέζει τον Ζελένσκι να δεχτεί συμφωνία που ευνοεί τη Ρωσία — προκαλώντας ανησυχία στην Ευρώπη — και ο De Wever επιμένει στο “όχι”. «Οι Ρώσοι πρέπει να διασκεδάζουν αφάνταστα», σχολίασε Ευρωπαίος αξιωματούχος κοντά στις διαπραγματεύσεις.

Οι ηγέτες της ΕΕ εξακολουθούν να ελπίζουν σε μια τελική λύση πριν την επόμενη σύνοδο στις 18 Δεκεμβρίου, ώστε να αποφευχθεί η οικονομική κατάρρευση της Ουκρανίας. Όμως το μεγάλο ερώτημα παραμένει: μπορούν η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να μεταπείσουν τον De Wever;

Αδιέξοδο και πολιτικές αντιπαραθέσεις στις Βρυξέλλες

Μέχρι στιγμής οι ενδείξεις είναι αρνητικές. «Δεν έχω πειστεί ακόμη», δήλωσε ο De Wever σε τηλεοπτική του παρέμβαση όταν η Κομισιόν δημοσιοποίησε τα πρώτα νομικά κείμενα. «Δεν θα πάρουμε τέτοιο ρίσκο εκατοντάδων δισεκατομμυρίων στις πλάτες των Βέλγων — ούτε σήμερα, ούτε αύριο, ποτέ.»

Πάνω από 20 αξιωματούχοι και διπλωμάτες περιγράφουν στο POLITICO πως οι ευρωπαϊκές προσπάθειες χρηματοδότησης της ουκρανικής άμυνας οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο λόγω πολιτικών δυσλειτουργιών και συγκρούσεων προσωπικοτήτων. Οι συνέπειες για την Ευρώπη θα μπορούσαν να είναι εξαιρετικά σοβαρές καθώς ο Τραμπ επιδιώκει μια συμφωνία ειρήνης στα μέτρα του Πούτιν.

Σύμφωνα με συμμετέχοντες στις διαβουλεύσεις, τα προβλήματα ξεκίνησαν όταν εντάθηκαν οι σχέσεις μεταξύ De Wever και του νέου Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς. Ο De Wever, εθνικιστής Φλαμανδός που ανέλαβε πρωθυπουργός μόλις τον Φεβρουάριο μετά από πολύμηνες διαπραγματεύσεις — μια συνηθισμένη κατάσταση στο βελγικό πολιτικό σκηνικό — βρέθηκε απέναντι στον Merz, που εξελέγη τρεις εβδομάδες αργότερα ως επικεφαλής της ισχυρότερης οικονομίας της Ευρώπης.

Όπως και ο De Wever, έτσι και ο Merz έχει τη φήμη του παρορμητικού ηγέτη. Τη βραδιά της εκλογής του κάλεσε την Ευρώπη σε πλήρη «ανεξαρτησία» από τις ΗΠΑ και προειδοποίησε το ΝΑΤΟ ότι ίσως σύντομα ανήκει στο παρελθόν.

Διαφωνίες για τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια

Τον Σεπτέμβριο, ο Merz προχώρησε ακόμη περισσότερο, ζητώντας ανοιχτά να αξιοποιηθούν τα δεσμευμένα ρωσικά κεφάλαια προς όφελος της Ουκρανίας. Αυτή η στάση φαίνεται πως ανησύχησε το Βέλγιο που εκείνη την περίοδο διαπραγματευόταν παρασκηνιακά με στελέχη της ΕΕ για τις ανησυχίες του.

Αρκετοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι ο Merz έδρασε μονομερώς δημοσιοποιώντας τόσο νωρίς τη θέση του — πριν καν εξασφαλιστεί η συναίνεση του De Wever.

Pέντε ημέρες αργότερα, η φον ντερ Λάιεν μίλησε δημόσια για το θέμα, προσπαθώντας όμως να καθησυχάσει όσους είχαν ενστάσεις: «Δεν πρόκειται για κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων». Σύμφωνα με την ίδια, τα κεφάλαια θα αποτελούσαν προκαταβολή πολεμικών αποζημιώσεων που έτσι κι αλλιώς οφείλει η Μόσχα. Τα χρήματα θα επιστρέφονταν στη Ρωσία μόνο αν το Κρεμλίνο αποζημίωνε πρώτα την Ουκρανία για τις καταστροφές.

Η ιδέα κέρδισε γρήγορα έδαφος. «Είναι σημαντικό να προχωρήσουμε γιατί αφορά τόσο τις χρηματοδοτικές όσο και τις στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας — αλλά είναι επίσης ζήτημα ηθικής: πρέπει η Ρωσία να πληρώσει για τις ζημιές που προκάλεσε», δήλωσε στο POLITICO η υπουργός ευρωπαϊκών υποθέσεων της Σουηδίας Τζέσικα Ρόζενκραντζ.

Kρυφές εντάσεις εντός Βελγίου

Συνήθως τα βασικά σημεία μιας συνόδου κορυφής έχουν ήδη συμφωνηθεί πριν οι ηγέτες πατήσουν το πόδι τους στο εμβληματικό κτίριο Europa των Βρυξελλών. Οι πρέσβεις των 27 κρατών-μελών διαμορφώνουν επί εβδομάδες τη διατύπωση των τελικών αποφάσεων.

Πριν τη σύνοδο του Οκτωβρίου, ο πρέσβης του Βελγίου στην ΕΕ Pieter Moors, καθησύχαζε τους συναδέλφους του ότι δεν υπάρχει πρόβλημα σχετικά με τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια. Ωστόσο, σύμφωνα με τέσσερις αξιωματούχους που γνωρίζουν τις διαδικασίες, ο Moors δεν είχε άμεση επικοινωνία με τον De Wever — και όλες οι αποφάσεις λαμβάνονταν αποκλειστικά από τον πρωθυπουργό.

Έτσι κανείς στην ευρωπαϊκή γραφειοκρατία δεν είχε αντιληφθεί πόσο ανένδοτος ήταν πραγματικά ο De Wever μέχρι που εμφανίστηκε στη σύνοδο με εμφανή εκνευρισμό.

Ο Moors χαίρει εκτίμησης τόσο μεταξύ των συναδέλφων όσο και στην κυβέρνηση. Ωστόσο, είχε υπάρξει διευθυντής γραφείου στον προκάτοχο του De Wever,Aλεξάντερ Ντε Κρόο, και προέρχεται από κόμμα που σήμερα βρίσκεται στην αντιπολίτευση — γεγονός που συχνά δημιουργεί “τρύπες” στην ενημέρωση σε τέτοιες πολιτικές συγκρούσεις.

Bελγικές ανησυχίες – εσωτερικές ισορροπίες και εξωτερικοί κίνδυνοι

Mια άλλη παράμετρος ήταν η πολιτική δυσλειτουργία στο ίδιο το Βέλγιο. Όπως δήλωσε ο ίδιος ο De Wever εισερχόμενος στη σύνοδο: «Διαπραγματεύομαι εδώ και εβδομάδες για να βρω 10 δισεκατομμύρια ευρώ. Το σενάριο να πρέπει να επιστρέψουμε πάνω από δέκα φορές αυτό το ποσό στη Ρωσία είναι αδιανόητο».

Kαθώς η σύνοδος ολοκληρώθηκε χωρίς συγκεκριμένη συμφωνία παρά μόνο γενικές δεσμεύσεις για επανεξέταση της χρηματοδότησης προς την Ουκρανία, πολλοί αξιωματούχοι αναρωτιούνταν τι πήγε λάθος.

Tο ζήτημα των εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων απασχολεί τους συμμάχους της Ουκρανίας ήδη από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο του 2022. Πλέον όμως δεν ενδιαφέρονται μόνο οι Ευρωπαίοι για αυτά τα κεφάλαια.

Aμερικανικές πιέσεις – διεθνείς επιπτώσεις

Aμερικανοί αξιωματούχοι έχουν ενημερώσει παρασκηνιακά τις Βρυξέλλες ότι έχουν τα δικά τους σχέδια για τα κεφάλαια αυτά. Όταν ο ειδικός απεσταλμένος κυρώσεων της ΕΕ Nτέιβιντ O’Σάλιβαν επισκέφθηκε την Ουάσιγκτον το καλοκαίρι, Αμερικανοί αξιωματούχοι ξεκαθάρισαν πως θέλουν τα χρήματα να επιστραφούν στη Ρωσία μόλις υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία.

Kαθώς ο Τραμπ πιέζει ολοένα περισσότερο για πλήρη συνθήκη ειρήνης μεταξύ Κιέβου και Μόσχας, το αρχικό αμερικανικό σχέδιο προέβλεπε αποδέσμευση των κεφαλαίων υπέρ κοινής ανοικοδόμησης υπό αμερικανική επίβλεψη — με τις ΗΠΑ να λαμβάνουν το 50% των κερδών. Η ιδέα αυτή εξόργισε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες· ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος μάλιστα πρότεινε ειρωνικά στον απεσταλμένο Τραμπ Στιβ Γουίτκοφ «να επισκεφθεί ψυχίατρο».

Eπιφυλάξεις ΕΕ – αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις

Aρκετές κυβερνήσεις κατανοούν τους φόβους του De Wever. Η πιθανότητα πανάκριβης δικαστικής προσφυγής τρομάζει κάθε κυβέρνηση· επιπλέον, ο De Wever ανησυχεί μήπως πληγεί συνολικά η εμπιστοσύνη στο ευρώ αν οι επενδυτές θεωρήσουν ότι δεν είναι ασφαλές να διατηρούν κεφάλαια σε ευρωπαϊκές τράπεζες μετά από μια τέτοια ενέργεια κατά της Euroclear.

Tον τελευταίο καιρό στελέχη όπως ο επικεφαλής συνεργάτης της φον ντερ Λάιεν Björn Seibert αναζητούν τρόπους κατανόησης των βελγικών αντιρρήσεων· συζητήσεις γίνονται συνεχώς μεταξύ πρέσβεων αλλά και με στελέχη της Επιτροπής. Παράλληλα όμως αυξάνεται η δυσφορία τόσο προς τον De Wever όσο και προς τη φον ντερ Λάιεν επειδή καθυστέρησε τη δημοσίευση των κρίσιμων νομικών κειμένων που απαιτούνται για την υλοποίηση ή απόρριψη του σχεδίου.

“Έχουμε χάσει πολύτιμο χρόνο”, δήλωσε στο POLITICO o γενικός γραμματέας του υπουργείου Εξωτερικών Εσθονίας Tζόναταν Βσεβίοφ. “Η μόνη αρμόδια να παρουσιάσει πρόταση είναι η πρόεδρος της Επιτροπής”. Προσθέτει μάλιστα πως θα ήταν καλύτερο τα σχετικά κείμενα να είχαν δοθεί νωρίτερα αντί για αυτή την εβδομάδα.

Nέα σενάρια – αναζητώντας λύση πριν τον Δεκέμβριο

“Έχουμε όλοι ευθύνη” λέει άλλος διπλωμάτης· ακόμη κι οι ίδιοι οι Βέλγοι ζητούσαν πλέον επίμονα τη δημοσίευση των σχεδίων τις τελευταίες εβδομάδες. Ένας άλλος αξιωματούχος σημειώνει πως όλοι πρέπει να χαμηλώσουν τους τόνους κι ότι o De Wever πρέπει “να κατέβει απ’ το βάθρο”. Άλλος διπλωμάτης είπε πως “δεν γίνεται όλες οι επιθυμίες των Βέλγων να γίνουν δεκτές”.

Iδιαίτερα ανήσυχος εμφανίζεται ο Merz· φοβάται πως τελικά οι Γερμανοί φορολογούμενοι θα κληθούν να καλύψουν το κόστος αν δεν προχωρήσει το σχέδιο αξιοποίησης των παγωμένων κεφαλαίων. “Η ανάγκη γίνεται ολοένα πιο πιεστική”, είπε στους δημοσιογράφους· “Η Ουκρανία χρειάζεται στήριξη – οι ρωσικές επιθέσεις εντείνονται – ήδη έχουμε μπει στον χειμώνα”.

Eναλλακτικές λύσεις & νέα εμπόδια στην πορεία

Kατά τον έναν διπλωμάτη o De Wever εξακολουθεί “να παρακαλεί” για άλλες επιλογές στο τραπέζι. Οι δύο βασικές εναλλακτικές είναι: είτε κάθε κυβέρνηση ξεχωριστά να διαθέσει νέα κονδύλια προς το Κίεβο (πιθανότητα που θεωρείται μη ρεαλιστική λόγω δημοσιονομικής στενότητας), είτε κοινός δανεισμός σε επίπεδο ΕΕ (λύση που δεν αρέσει στις πιο φειδωλές χώρες καθώς αυξάνει μακροπρόθεσμα το χρέος).

Kάποιος συνδυασμός αυτών ίσως καταστεί αναπόφευκτος ειδικά αν δεν υλοποιηθεί εγκαίρως το σχέδιο αποζημιώσεων – σε αυτή την περίπτωση θα απαιτηθεί έκτακτο “bridging loan” ως plan B.

Mε επιστολή προς τη φον ντερ Λάιεν στις 27 Νοεμβρίου, o De Wever τόνισε εκ νέου ότι θεωρεί “θεμελιωδώς λανθασμένο” το σχέδιο αξιοποίησης των παγωμένων ρωσικών πόρων ως βάση χορήγησης δανείου στην Ουκρανία.
«Αναγνωρίζω πλήρως την ανάγκη συνέχισης οικονομικής στήριξης προς την Ουκρανία», έγραψε· «Όμως υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι ώστε πραγματικά να συμβάλουμε έμπρακτα – όταν μιλούμε για ‘skin in the game’, πρέπει όντως εμείς πρώτοι να είμαστε διατεθειμένοι να ‘ποντάρουμε’».

Aπειλές ασφάλειας & ουγγρικός παράγοντας αυξάνουν τους κινδύνους

“Ποιος συμβούλεψε τον πρωθυπουργό να στείλει τέτοια επιστολή;” διερωτήθηκε διπλωμάτης — δείγμα δυσαρέσκειας έναντι του De Wever.
Παρά τη δυσαρέσκεια πολλών εταίρων όμως, o De Wever έχει ισχυρή υποστήριξη εντός κυβέρνησης αλλά κι από την ίδια τη Euroclear που απέστειλε αυστηρές προειδοποιήσεις απευθείας στο γραφείο του πρωθυπουργού παρακάμπτοντας το υπουργείο Οικονομικών.

Kάποιοι φοβούνται επίσης απειλή κατά φυσικής ασφάλειας: πρόσφατα άγνωστα drones διέκοψαν πτήσεις στο αεροδρόμιο των Βρυξελλών ενώ εντοπίστηκαν πάνω από στρατιωτικές βάσεις — υπάρχουν υποψίες κατασκοπείας υπέρ Μόσχας.
H εκτίμηση είναι πως τέτοιες ενέργειες αποτελούν μέρος υβριδικού πολέμου κι ότι τυχόν έγκριση από πλευράς Βελγίου θα αύξανε τους κινδύνους αντιποίνων από τον Πούτιν προσωπικά.

Eπιπλέον εμπόδια: O Oύγγρος παράγοντας & θεσμικές δυσκολίες

Mια ακόμη μεγάλη δυσκολία παραμένει: H συμφωνία όλων των κρατών-μελών (και ειδικά του φίλου του Πούτιν,Bίκτορ Όρμπαν) απαιτείται κάθε έξι μήνες ώστε τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία να συνεχίζουν να παραμένουν δεσμευμένα.
Aν αλλάξει στάση η Oυγγαρία ξαφνικά μπορεί η Ρωσία να ξαναδιεκδικήσει άμεσα τα χρήματα – εξέλιξη καταστρεπτική κυρίως για το ίδιο το Βέλγιο ως χώρα θεματοφυλακής.

Tελικά ίσως ούτε οι καλύτεροι δικηγόροι της Κομισιόν μπορέσουν ποτέ πραγματικά να βρουν ασφαλή λύση που θα παρακάμπτει ουγγρικό βέτο αλλά κι αντίποινα Μόσχας χωρίς σημαντικό κόστος για τους Ευρωπαίους φορολογούμενους.
Kαθώς πλησιάζει η κρίσιμη σύνοδος κορυφής στις 18 Δεκεμβρίου,
οι πιέσεις εντείνονται στα ευρωπαϊκά επιτελεία.
“Δεν είναι ζήτημα λογιστικής”, λέει o Βσεβίοφ.
“Προετοιμάζουμε μία από τις σημαντικότερες συνόδους κορυφής στην ιστορία … προσπαθούμε ώστε η Ευρώπη πράγματι να έχει λόγο εκεί όπου γράφεται ιστορία.”

Tο μεγάλο ερώτημα – μπορεί η ΕΕ να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων;

Aπομένει ένα βασικό ερώτημα:
Mπορεί μία ένωση27 διαφορετικών χωρών–μελών , γεμάτων πολιτικές αντιπαραθέσεις κι εσωτερικές δυσκολίες, να σταθεί πραγματικά ενωμένη όταν έρθει η ώρα;

Όπως σχολιάζει χαρακτηριστικά ένας διπλωμάτης: «Όλα είναι ανοιχτά».

Όταν, δε, ξεκίνησαν οι συνομιλιές – αφού ο Πούτιν τους έστησε για περίπου 1,5 ώρα – «ήταν ήδη σαφές ότι δεν ήταν εφικτό το μόνο για το οποίο είχαν έρθει στη Μόσχα: η συμφωνία της Ρωσίας με το τελευταίο ειρηνευτικό σχέδιό τους».

Ο Πούτιν είχε φροντίσει ήδη να ρίξει όλη την ευθύνη στην Ευρώπη: «Ενώ οι καλεσμένοι του έτρωγαν μεσημεριανό, εκείνος ήταν απασχολημένος κατηγορώντας τους συμμάχους της Ουκρανίας ότι εμποδίζουν την ειρηνευτική διαδικασία επιβάλλοντας απαιτήσεις που είναι απαράδεκτες για τη Ρωσία» παρατηρεί το Sky News.

«Σε αντίθεση, όμως, με το εχθρικό κλίμα προς την Ευρώπη, υπήρχε μόνο φιλοξενία προς τους Αμερικανούς – μέρος της στρατηγικής της Ρωσίας να απομακρύνει τις ΗΠΑ από τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ και να τις φέρει ξανά στο πλευρό της Μόσχας» συνεχίζει η ανάλυση.

«Η Ρωσία θέλει να επιστρέψει στο σχέδιο 28 σημείων που απηχούσε στις απαιτήσεις της. Και πιστεύει ότι έχει το δικαίωμα να το κάνει λόγω των εξελίξεων στο πεδίο της μάχης. Δεν είναι τυχαίο ότι την παραμονή της επίσκεψης της αμερικανικής αντιπροσωπείας στη Μόσχα, η Ρωσία ανακοίνωσε την κατάληψη του Ποκρόφσκ, ενός στρατηγικού στόχου στην περιοχή του Ντονέτσκ. Ήταν ένα μήνυμα που αποσκοπούσε να επιβεβαιώσει την κυριαρχία της Ρωσίας και, κατ’ επέκταση, να ενισχύσει τις απαιτήσεις της αντί να τις αμβλύνει» σημειώνει ο αναλυτής του Sky News.

«Ο άλλος λόγος για τον οποίο πιστεύω ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν αισθάνεται την ανάγκη να συμβιβαστεί είναι επειδή πιστεύει ότι η Μόσχα και η Ουάσιγκτον θέλουν το ίδιο πράγμα: στενότερες σχέσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας, οι οποίες μπορούν να επιτευχθούν μόνο μετά το τέλος του πολέμου» συνεχίζει στην ανάλυση του Sky News.

Σύμφωνα με το βρετανικό κανάλι «είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Επανειλημμένα σε αυτή τη διαδικασία, οι ΗΠΑ έχουν υιοθετήσει μια θέση που ευνοεί τη Μόσχα. Ο τρόπος με τον οποίο διεξάγονται αυτές οι διαπραγματεύσεις είναι απλώς το πιο πρόσφατο παράδειγμα. Οι Αμερικανοί αναγκάζουν τους Ουκρανούς να έρθουν σε αυτούς – πρώτα στη Γενεύη, μετά στη Φλόριντα. Όσον αφορά τη Μόσχα, ισχύει το αντίθετο. Ο Γουίτκοφ όχι μόνο έκανε ταξίδι κατά τη διάρκεια της νύχτας αλλά στη συνέχεια υπέμεινε τη μακρά αναμονή πριν από τη συνάντηση με τον Πούτιν».

«Όλα αυτά δίνουν την εντύπωση ότι, όσον αφορά τη Ρωσία, οι ΗΠΑ προτιμούν να κατευνάζουν παρά να ασκούν πίεση. Αμφιβάλλω αν ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει περισσότερες ελπίδες» καταλήγει η ανάλυση του Sky News.

Όπως αναφέρει η WSJ, Ρωσία, Κίνα, Κούβα, Ιράν και άλλες χώρες που είναι απέναντι τις ΗΠΑ προσφέρουν απλά λόγια υποστήριξης στον ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, καθώς αντιμετωπίζει μια στρατιωτική ενίσχυση των ΗΠΑ, την οποία ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι στοχεύει στην αναγκαστική απομάκρυνσή του, Όπως το Ιράν όταν δέχτηκε στρατιωτική επίθεση από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, η Βενεζουέλα βρίσκει τους συμμάχους της να στέκονται στο περιθώριο.

«Ο λεγόμενος άξονας του αυταρχισμού φαίνεται πολύ ισχυρότερος σε καιρό ειρήνης», δήλωσε ο Ράιαν Σ. Μπεργκ, διευθυντής του Προγράμματος Αμερικής στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών στην Ουάσινγκτον. «Έχει αποδειχθεί λίγο κούφιος σε περιόδους ανάγκης».

Τις τελευταίες ημέρες, με έναν στολίσκο αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων παραταγμένο στο κατώφλι της Βενεζουέλας, οι σύμμαχοι του Καράκας έχουν ευχηθεί μόνο για τα γενέθλιά του στον Μαδούρο, ο οποίος έγινε 63 ετών στις 23 Νοεμβρίου.

«Σε δύσκολους καιρούς, στα δύσκολα μονοπάτια, στα απαιτητικά σταυροδρόμια, λάμπει το πνευματικό φως του πολεμιστή που ξέρει πώς να πολεμά και να κερδίζει», ανέφερε σε επιστολή του ο Ντανιέλ Ορτέγκα της Νικαράγουας.

Ο Τραμπ δεν έχει ακόμη δηλώσει εάν θα κλιμακώσει την στρατιωτική εκστρατεία των ΗΠΑ για χερσαίες επιθέσεις στη Βενεζουέλα μετά από τρεις μήνες επιθέσεων σε σκάφη στην Καραϊβική και τον Ειρηνικό. Σε αυτές τις επιθέσεις έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 80 άνθρωποι.

Οι ΗΠΑ λένε ότι τα σκάφη, μερικά από τα οποία ο στρατός λέει ότι προέρχονταν από τη Βενεζουέλα, μετέφεραν ναρκωτικά για καρτέλ και συμμορίες που έχουν χαρακτηρίσει ως τρομοκρατικές οργανώσεις.

• Οι αναλυτές που παρακολουθούν τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα λένε ότι οι εταίροι της είναι ουσιαστικά ανίσχυροι απέναντι στις ΗΠΑ. Στενοί εταίροι όπως η Κούβα, το Ιράν και η Νικαράγουα είναι οικονομικά αδύναμοι και έχουν μικρή δυνατότητα να παρέμβουν.

Οι δύο πιο ισχυροί σύμμαχοι του Μαδούρο, η Κίνα και η Ρωσία, έχουν προηγουμένως παράσχει στρατιωτικό εξοπλισμό, συντήρηση και εκπαίδευση, λένε οι αναλυτές, μαζί με οικονομική βοήθεια. Καθώς ο Μαδούρο προετοιμάζει αμυντική δράση, οι Ρώσοι βοηθούν στη συντήρηση αεροσκαφών και σε συστήματα πυραύλων εδάφους-αέρος, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το θέμα.

Το περασμένο Σαββατοκύριακο, δύο πετρελαιοφόρα που αναγνωρίστηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι μετέφεραν απαγορευμένο ρωσικό πετρέλαιο έφτασαν στη Βενεζουέλα με ελαφρύ αργό πετρέλαιο και νάφθα. Η Βενεζουέλα χρειάζεται απεγνωσμένα αυτά τα προϊόντα για να παράγει καύσιμα και να αντλεί το δικό της βαρύτερο πετρέλαιο για εξαγωγή στην Κίνα.

Δεν είναι αρκετό, ανέφεραν οι αναλυτές.

«Αυτές είναι μικρές χειρονομίες που δεν θα είναι αρκετές εάν οι ΗΠΑ αναλάβουν δράση στη Βενεζουέλα», δήλωσε ο Βλαντιμίρ Ρουβίνσκι, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Icesi στην Κολομβία, ο οποίος παρακολουθεί την εμπλοκή της Μόσχας στη Λατινική Αμερική.

Τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα αντιμετωπίζουν προκλήσεις που μετριάζουν το ενδιαφέρον τους για τις ανησυχίες ασφαλείας της Βενεζουέλας. Για τη Μόσχα, είναι το κόστος του σκληρού πολέμου της με την Ουκρανία και για το Πεκίνο είναι μια αδύναμη οικονομία που περιορίζει τη γενναιοδωρία του. Οι οικονομικές κυρώσεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ στο Καράκας αποτελούν ένα ακόμη εμπόδιο.

Και οι δύο χώρες προσπαθούν να διαπραγματευτούν σημαντικές διπλωματικές και εμπορικές συμφωνίες με τον Τραμπ τώρα, γεγονός που τους δίνει ελάχιστα κίνητρα να σπαταλήσουν πολιτικό κεφάλαιο στη Βενεζουέλα.

«Η Ρωσία δεν πρόκειται να βοηθήσει τον Μαδούρο πέρα ​​από αυτά που έχουν ήδη κάνει», πρόσθεσε ο Ρουβίνσκι.

Η Ρωσία και η Κίνα παρείχαν παρόμοια διπλωματική υποστήριξη στο Ιράν κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου του με το Ισραήλ φέτος, αλλά και οι δύο έμειναν στο περιθώριο στρατιωτικά, ακόμη και μετά τον βομβαρδισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεων της Ισλαμικής Δημοκρατίας από τον αμερικανικό στρατό τον Ιούνιο.

Υπό τον προκάτοχο του Μαδούρο, τον αριστερό φανατικό Ούγκο Τσάβες, η Βενεζουέλα χρησιμοποίησε τους τεράστιους πετρελαϊκούς και ορυκτούς πόρους της για να οικοδομήσει εμπορικές και πολιτικές σχέσεις με τους αντιπάλους των ΗΠΑ. Οι κινεζικές τράπεζες δάνεισαν στη Βενεζουέλα δισεκατομμύρια δολάρια, τα οποία θα αποπληρωθούν σε πετρέλαιο, για τη χρηματοδότηση κατοικιών, τηλεπικοινωνιών και άλλων υποδομών.

Αφού ο Μαδούρο ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2013, η πτώση της παραγωγής πετρελαίου και οι πολιτικές αναταραχές οδήγησαν την οικονομία σε ύφεση, εγείροντας ερωτήματα σε ορισμένες φιλικές πρωτεύουσες σχετικά με το εάν τα δάνεια σπαταλούνταν στο Καράκας.

Ωστόσο, οι συμμαχίες εξακολουθούν να έχουν ειδικό βάρος για το καθεστώς του Μαδούρο μετά τις κυρώσεις στη βιομηχανία πετρελαίου της Βενεζουέλας το 2019 από τις ΗΠΑ αν και ο οικονομικός μήνας του μέλιτος με την Κίνα ήταν βραχύβιος αφότου ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2013.

«Οι άνθρωποι μιλάνε για παγίδες χρέους», δήλωσε η Μάργκαρετ Μάγιερς, η οποία μελετά τους δεσμούς Ασίας-Λατινικής Αμερικής στον Διααμερικανικό Διάλογο, μια ομάδα πολιτικής της Ουάσινγκτον. «Αυτή είναι μια κατάσταση παγίδας πιστωτών».

Ο Εβανάν Ρομέρο, πρώην αναπληρωτής υπουργός ενέργειας της κυβέρνησης της Βενεζουέλας, ο οποίος τώρα συμβουλεύει την αντιπολίτευση για ένα σχέδιο ανάκαμψης του πετρελαϊκού τομέα, δήλωσε ότι η Κίνα θα μπορούσε να χάσει εάν ο Μαδούρο έπεφτε, καθώς μια διάδοχη κυβέρνηση θα μπορούσε να δώσει προτεραιότητα στους δεσμούς με τις ΗΠΑ.

«Το πετρέλαιο δεν θα πήγαινε στην Κίνα εάν οι οι σχέχεις με τις ΗΠΑ βελτιώνονταν», δήλωσε ο Ρομέρο. «Δεν έχει κανένα νόημα να στείλουμε στην Κίνα. Αυτό ήταν ιδεολογική, όχι οικονομική απόφαση».