Την περασμένη εβδομάδα, ο οίκος αξιολόγησης S&P ήταν ο τελευταίος που έπλεξε το εγκώμιο της χώρας, καθώς αναθεώρησε τις προοπτικές της χώρας σε “θετικές”. Αυτό συνέβη στο πλαίσιο της ανάληψης από τις ελληνικές αρχές “μιας ευρείας κλίμακας ατζέντας διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και της αντιμετώπισης μακροχρόνιων σημείων συμφόρησης”, η οποία ενίσχυσε την ανάπτυξη πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης και είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Οι θετικές προοπτικές αντανακλούν την προσδοκία μας ότι το αυστηρό δημοσιονομικό καθεστώς θα συνεχίσει να ωθεί τη μείωση του λόγου του δημόσιου χρέους, ενώ η ανάπτυξη θα συνεχίσει να ξεπερνά τις αντίστοιχες της Ελλάδας στην ευρωζώνη.

• Πράγματι, τα νέα στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat τη Δευτέρα έδειξαν ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος σε σχέση με το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 10,8 ποσοστιαίες μονάδες στο 162% το 2023.

Η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε κατά 2% το 2023, ξεπερνώντας τη συρρίκνωση της Γερμανίας κατά 0,3%. Από το 2019, πριν από την πανδημία, η χώρα αναπτύχθηκε με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό από τον αντίστοιχο της ευρωζώνης. Την περασμένη εβδομάδα το ΔΝΤ δήλωσε ότι η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 2% και φέτος και θα συνεχίσει να ξεπερνά τον μέσο ρυθμό ανάπτυξης της νομισματικής ένωσης για τα επόμενα δύο χρόνια.

Οι ισχυροί αριθμοί του τουρισμού – οι οποίοι συμβαδίζουν με τη βελτίωση της αγοράς εργασίας και την ανάκαμψη της κατανάλωσης – βοηθούν. Το ίδιο και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που αποσκοπούν στην άρση των εμποδίων στην ανάπτυξη, όπως η αύξηση της ψηφιακής πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες, η επιτάχυνση των δικαστικών αποφάσεων και η βελτίωση της διαφάνειας και των δημόσιων οικονομικών.

Όπως δήλωσε στη FTAV ο οικονομολόγος της BNP Paribas Guillaume Derrien:

Η ανανεωμένη πολιτική σταθερότητα και η απότομη δημοσιονομική εξυγίανση καθιστούν την Ελλάδα πολύ πιο ελκυστική χώρα για επενδύσεις από ό,τι στο παρελθόν.

Ωστόσο … Η τελευταία ανάκαμψη έχει μόλις ελαφρώς ανεβάσει το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ τα τελευταία δύο χρόνια – και όχι αρκετά για να τους βγάλει από τη θέση τους ως τους φτωχότερους ανθρώπους στην ευρωζώνη.

Αυτό είναι κάτι σχετικά νέο για την Ελλάδα, καθώς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν παρόμοιο με αυτό του μέσου όρου της ΕΕ μέχρι το 2009. Έκτοτε, σε 10 χώρες το βιοτικό επίπεδο αυξήθηκε πάνω από αυτό της Ελλάδας, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να είναι η δεύτερη φτωχότερη χώρα στην ΕΕ μετά τη Βουλγαρία και η φτωχότερη στο μπλοκ του κοινού νομίσματος

Με το χάσμα με τη Βουλγαρία να μειώνεται απότομα, δεν είναι παράλογο να περιμένουμε ότι η Ελλάδα θα γίνει σύντομα η φτωχότερη χώρα της ΕΕ.

Πώς συμβιβάζονται αυτές οι αντίθετες ιστορίες ισχυρής ανάκαμψης και φτώχειας;

Η απάντηση βρίσκεται στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης και της λιτότητας που ακολούθησε την κρίση του 2010. Οι ελληνικές δαπάνες περικόπηκαν και οι φόροι αυξήθηκαν για να εξασφαλιστεί η διάσωση από το ΔΝΤ και την ΕΕ, συμπιέζοντας τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά και κατεδαφίζοντας την οικονομία. Η έκταση της οικονομικής ζημίας ήταν εξαιρετική για καιρό ειρήνης.

Η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε σχεδόν κατά 30% από την κορυφή έως κάτω. Το 2016, οι καταναλωτικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 24% σε σχέση με το 2007, οι κρατικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 20% και οι επενδύσεις κατέρρευσαν κατά 65%. Την ίδια περίοδο, η μεταποιητική δραστηριότητα μειώθηκε σχεδόν στο μισό, το λιανικό εμπόριο και η επαγγελματική δραστηριότητα συρρικνώθηκαν κατά σχεδόν το ένα τρίτο. Η ανεργία εκτοξεύθηκε σε ιστορικά υψηλό επίπεδο, σχεδόν στο 30%.

• Ως αποτέλεσμα, η ελληνική οικονομία είναι σήμερα περίπου 19% μικρότερη από ό,τι το 2007 – παρά την ισχυρή ανάκαμψη της χώρας μετά την πανδημία – ενώ η οικονομία της ΕΕ στο σύνολό της έχει αυξηθεί κατά 17%.

Το οικονομικό πλήγμα είναι σχεδόν πρωτοφανές στη σύγχρονη εποχή, συγκρίσιμο μόνο με τη Μεγάλη Ύφεση των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1930, σημειώνει ο Γιώργος Λαγαρίας επικεφαλής οικονομολόγος της Mazars Wealth Management.

Οι πραγματικοί μισθοί μειώνονταν σταθερά μέχρι το 2022, την τελευταία διαθέσιμη τιμή στη βάση δεδομένων του ΟΟΣΑ, και είναι μειωμένοι κατά 30% σε σχέση με τα προ της χρηματοπιστωτικής κρίσης επίπεδα, αφήνοντας τη χώρα με έναν από τους χαμηλότερους μέσους μισθούς μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών.

Ο κατασκευαστικός τομέας – σημαντικός μοχλός ανάπτυξης πριν από την κρίση – έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Οι επενδύσεις σε κατοικίες, οι οποίες αντιπροσώπευαν πάνω από το 10% του ΑΕΠ στο αποκορύφωμα της φούσκας του 2008, έχουν έκτοτε κατρακυλήσει στο 2% του ΑΕΠ, το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης. Όπως λέει ο Derrien της BNP: ” Η Ελλάδα έχει πλέον ένα λιγότερο ανισόρροπο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης -κάτι που είναι θετικό- αλλά η πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας δεν έχει ακόμη εξισορροπηθεί πλήρως από την επέκταση σε νέους τομείς.

Υπάρχουν επίσης ανησυχίες για τις μακροπρόθεσμες οικονομικές προοπτικές της χώρας. Ο κ. Λαγκάριας υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη με περιορισμένη μόχλευση* -που είναι η περίπτωση της Ελλάδας- θα παραμείνει υποτονική και προβλέπει ότι θα χρειαστούν πολλά χρόνια “επίμονων μεταρρυθμίσεων” για να επιστρέψει η Ελλάδα στο σημείο που βρισκόταν το 2007. Οι χαμηλές επενδύσεις και η υποτονική παραγωγικότητα συνεχίζουν επίσης να περιορίζουν το οικονομικό δυναμικό της Ελλάδας, σύμφωνα με τον Derrien. Στην τελευταία του έκθεση για τη χώρα, το ΔΝΤ αναφέρει επίσης την κλιματική αλλαγή ως κίνδυνο – καθώς το 90% των τουριστικών υποδομών της χώρας και το 80% των βιομηχανικών δραστηριοτήτων βρίσκονται σε περιοχές που εκτίθενται σε υψηλούς κλιματικούς κινδύνους – και τα ολοένα και πιο θλιβερά δημογραφικά στοιχεία. Οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν σε χαμηλό εννέα δεκαετιών το 2022, επιδεινώνοντας τη γήρανση και τη συρρίκνωση του πληθυσμού της χώρας, καθώς πολλοί νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα κάθε χρόνο.

Συνολικά, η οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας θα πρέπει να πανηγυριστεί, αλλά θα πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο μιας αξιοσημείωτης οικονομικής κρίσης που την έχει αφήσει σε μια τρύπα από την οποία μπορεί να χρειαστεί μια ολόκληρη γενιά για να βγει.

*Η μόχλευση είναι ένα επενδυτικό μοντέλο σύμφωνα με το οποίο απαιτείται από τον επενδυτή να καταβάλει μόνο ένα μέρος της συνολικής αξίας της θέσης που επιθυμεί να λάβει. Ο πάροχος του προϊόντος υπό μόχλευση είναι εκείνος που δανείζει το υπόλοιπο ποσό.

Στη δήλωσή του για την Ελλάδα, το Eurogroup χαιρετίζει την εκτίμηση των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων ότι, παρά τις δύσκολες συνθήκες που προκάλεσε η πανδημία, η Ελλάδα έχει λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να επιτύχει τις συγκεκριμένες μεταρρυθμιστικές της δεσμεύσεις και ότι υπάρχουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις για να επιβεβαιωθεί η αποδέσμευση της έκτης δέσμης των μέτρων για το χρέος. «Με την επιφύλαξη της ολοκλήρωσης των εθνικών διαδικασιών, το Eurogroup Working Group και το διοικητικό συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) αναμένεται να εγκρίνουν τη μεταφορά ισοδύναμων ποσών εισοδήματος SMP-ANFA και τη μείωση στο μηδέν του αυξητικού τόκου περιθωρίου για ορισμένα δάνεια του EFSF. Ανυπομονούμε για τη 13η έκθεση ενισχυμένης επιτήρησης, η οποία αναμένεται να δημοσιευτεί τον Φεβρουάριο του 2022», επισημαίνεται στη δήλωση του Eurogroup.

Το Eurogroup συζήτησε την πρόοδο της Ελλάδας στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και τις μακροοικονομικές της προοπτικές, με βάση τη 12η έκθεση ενισχυμένης εποπτείας. Επισημαίνει ότι μετά από μια απότομη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας το 2020, οι φθινοπωρινές προβλέψεις της Επιτροπής δείχνουν σημαντική οικονομική ανάκαμψη στην Ελλάδα φέτος, το 2022 και το 2023.

Ειδικότερα αναφέρεται ότι: «Τα έγκαιρα, στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης που έλαβαν οι ελληνικές αρχές, μείωσαν τις επιπτώσεις της πανδημίας στην επιχειρήσεις και τους εργαζόμενους. Οι προσπάθειες των αρχών, υποστηρίχθηκαν από τα νέα μέσα της ΕΕ, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης και το SURE, που δημιουργήθηκαν στον απόηχο της πανδημίας με στόχο τον μετριασμό των επιπτώσεών της και τη στήριξη της οικονομικής ανάκαμψης. Η εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ελλάδας, αναμένεται να παράσχει μια ουσιαστική ώθηση ανάπτυξης και θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για την εδραίωση των προσπαθειών προς την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση».

To Eurogroup χαιρετίζει τις περαιτέρω μεταρρυθμίσεις πολιτικής που έχουν επιτευχθεί στις δύσκολες συνθήκες της πανδημίας Covid-19 και των καταστροφικών πυρκαγιών τον Αύγουστο του 2021. Ειδικότερα, χαιρετίζει την εκπλήρωση της ειδικής δέσμευσης στον τομέα της διαχείρισης των δημοσίων οικονομικών που καθιερώνει το διάγραμμα λογαριασμών για την κεντρική διοίκηση και την υιοθέτηση αντιμονοπωλιακών διορθωτικών μέτρων στον ενεργειακό τομέα, γεγονός που ολοκληρώνει τις δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί γι’ αυτόν τον τομέα. Επιπλέον, έχει επιτευχθεί καλή πρόοδος στην απλούστευση της αδειοδότησης επενδύσεων, της ιδιωτικοποίησης και της διακυβέρνησης των κρατικών επιχειρήσεων, της κοινωνικής πρόνοιας και της δημόσιας διοίκησης.

Επιπλέον, το Eurogroup καλεί τις ελληνικές αρχές να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους όσον αφορά τη μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα και την εκκαθάριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών. Σημειώνει, επίσης, ορισμένες καθυστερήσεις στους τομείς της δικαιοσύνης και της υγείας και καλεί τις αρχές να επιταχύνουν την πρόοδο για την εκπλήρωση των δεσμεύσεων σε αυτούς τους τομείς. Τέλος, το Eurogroup ενημερώθηκε ότι η Ελλάδα εξετάζει το ενδεχόμενο πρόωρης αποπληρωμής του υπολειπόμενου ποσού του δανείου της από το ΔΝΤ, καθώς και μερικής προπληρωμής των δανείων της στο πλαίσιο της Ελληνικής Δανειακής Διευκόλυνσης (GLF) που θα αντιστοιχεί στις πληρωμές κεφαλαίων που λήγουν το 2022 και το 2023, με σκοπό να έχει θετικό αντίκτυπο στα δημόσια οικονομικά της χώρας.

Της Στεφανίας Μουρελάτου

Με την ασφάλεια που παρέχει το καθεστώς “δημοσιονομικής ελευθερίας”, που έχει υιοθετηθεί ευρωπαϊκά ως αντίμετρο στην οικονομική κρίση με την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής από το στενό δημοσιονομικό καλούπι του Συμφώνου Σταθερότητας, ο πρωθυπουργός δήλωσε αισιόδοξος από το βήμα του συνεδρίου του Economist προ ημερών.

• Εξάλλου όπως γίνεται αντιληπτό η “δημοσιονομική ελευθερία” δίνει δυνατότητες στην κυβέρνηση να απορροφήσει οικονομικά πισωγυρίσματα λόγω της νέας έξαρσης της πανδημίας με την υπερμεταδοτική μετάλλαξη Δέλτα, μιας και έχει ενεργοποιηθεί η εν λόγω ρήτρα και για το 2022.

Την ώρα όμως που η κυβέρνηση χτίζει τα θεμέλια ενός οικονομικού success story με πόρους ύψους 7,5 δισεκατομμυρίων ευρώ εντός του 2021 λόγω του ταμείου ανάκαμψης, 7 πρόσθετες μονάδες στο ΑΕΠ σε βάθος επταετίας και τα κόκκινα δάνεια να πέφτουν σε μονοψήφιο ποσοστό στο τέλος του 2022, δημοσίευμα της ευρωπαϊκής ιστοσελίδας Euractiv σκίασε το αφήγημα θέτοντας σαφές ερωτηματικό για ποιους προορίζεται αυτή η οικονομική ανάπτυξη.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, κράτη μέλη της ΕΕ ζήτησαν από την ελληνική κυβέρνηση διευκρινίσεις σχετικά με την επιλογή των εταιρειών, που θα έχουν την δυνατότητα να λάβουν τα φθηνά δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Αλέξης Τσίπρας ανέφερε επικρίνοντας την κυβέρνηση πως οι ενστάσεις που διατυπώνονται εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιβεβαιώνουν ότι από το Ταμείο Ανάκαμψης θα αποκλειστούν σχεδόν όλες οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Με φόντο την σκληρή κριτική της αξιωματικής αντιπολίτευσης για συνθήκες πλιάτσικου στους πόρους του ταμείου ανάκαμψης, ο αναπληρωτής υπουργός οικονομικών Θεόδωρος Σκυλακάκης χωρίς να δίνει λεπτομέρειες απέρριψε ως ανακριβές το δημοσίευμα μιλώντας για εξαιρετική υποδοχή του ελληνικού σχεδίου, κάτι που θα φανεί την Τρίτη οπότε και το Ecofin θα δώσει την τελική έγκριση.

Την περασμένη Παρασκευή ο Economist, σε συνεργασία με την «Καθημερινή» διοργάνωσαν ένα διαδικτυακό συνέδριο με σημαντικές παρουσίες: Mario Centeno, Valdis Dombrovskis, Χρήστος Σταϊκούρας και Χρήστος Μεγάλου αναζήτησαν το «εμβόλιο» για τον κοροναϊό (όπως ήταν και ο τίτλος του τραπεζιού), το οικονομικό «εμβόλιο» δηλαδή, απαντώντας στις ερωτήσεις του Βασίλη Κωστούλα της «Καθημερινής» και της  Joan  Hoey  του  Economist. Θα θέλαμε να σταθούμε σε κάτι που είπε η τελευταία, που συντόνισε και τη σχετική συζήτηση.

Η J. Hoey είπε, λοιπόν, ότι η Γερμανία θα είναι η χώρα που θα ανακάμψει νωρίτερα από κάθε άλλη στην Ευρωζώνη.

Σε κάθε περίπτωση, πρόσθεσε, δεν βλέπει ανάκαμψη πριν το 2022 για κάποιες χώρες μόνον, όταν για την πλειοψηφία των κρατών – μελών της Ευρωζώνης το 2023 θα είναι η χρονιά της επιστροφής.

Εξαίρεση, η Ιταλία, που θα δει καλύτερες ημέρες από το 2024. Η Joan Hoey δεν είναι, σημειωτέον, μια τυχαία δημοσιογράφος. Είναι επικεφαλής της ομάδας αναλυτών που καλύπτουν την Ευρώπη, για λογαριασμό του Economist, ενώ η ίδια εξειδικεύεται στην παροχή πολιτικών και οικονομικών εκτιμήσεων για σειρά χωρών, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελλάδα.

Το ότι το 2021 θα ξεκινήσει με ελάχιστα καύσιμα επιβεβαιώνεται όμως και από άλλους παράγοντες. Εν μέσω εθνικής… ευφορίας για τις αποφάσεις της… «θείας» από τις… Βρυξέλλες, υπάρχουν ακόμη θολά σημεία στην πρόταση της Κομισιόν –και με αυτό δεν εννοούμε μόνο ότι οι «σκληροί» της Ευρωζώνης δεν έχουν πει ακόμη το «ναι», και ούτε πρόκειται να το πουν πριν το τέλος του τρέχοντος έτους, μετά από μαραθώνια παζάρια, παζάρια που ισοδυναμούν με λιγότερα κονδύλια και περισσότερες δεσμεύσεις…

Σε ένα προ εβδομάδος ρεπορτάζ της, η Δήμητρα Καδδά (από το capital.gr.) αφού έγραφε αναλυτικά για το πως το πακέτο των 51 δισ. (22,5 δισ. επιδοτήσεις συν 9.5 δισ. δάνεια του νέου μηχανισμού συν 19 δισ. από το νέο ΕΣΠΑ) μπορεί, πράγματι, να αναμορφώσει, να δώσει πνοή σε όλους τους επιχειρηματικούς κλάδους της εθνικής οικονομίας, αναφερόταν και στα θολά σημεία.

Μεταξύ άλλων, «τα χρήματα είναι μεν πολλά, πάρα πολλά, αλλά δεν θα έρθουν εμπροσθοβαρώς. Αυτό είναι ίσως και η πιο μεγάλη “αχίλλειος πτέρνα” της συμφωνίας. Το 2020, σύμφωνα με το πιο συντηρητικό (αλλά λογικό) σενάριο, η Ελλάδα έχει να ελπίζει μόνο σε περί τα 8 δισ. ευρώ (540 δισ. ευρώ ανά την Ε.Ε.) που προέρχονται από τις αποφάσεις της 9ης Απριλίου, που ακόμη δεν έχουν υλοποιηθεί “χρηματικά”. Δηλαδή από το “SURE” για τη στήριξη απασχόλησης (για το οποίο οι δαπάνες θα αρχίσουν από τον Ιούνιο από κρατικό χρήμα), από τα δάνεια προς επιχειρήσεις της ΕΤΕπ και από τα 3,7 δισ. ευρώ του ESM, αν τελικά η Ελλάδα αποφασίσει να προσφύγει στην προληπτική πιστοληπτική του γραμμή», ενώ ως τώρα «η Ελλάδα δεν έχει λάβει ούτε τα χρήματα του υφιστάμενου ΕΣΠΑ για δράσεις που εγκρίθηκαν τον Μάρτιο (π.χ. κάλυψη της αποζημίωσης των 800 ευρώ με 500 εκατ. κοινοτικών κονδυλίων)».

Αλλά και όταν ανοίξει η κάνουλα του Ταμείου Ανάκαμψης, οι εξελίξεις δεν προοιωνίζονται ιδιαίτερα θετικές στην αρχή, καθώς «το νέο πακέτο προβλέπει μόνο μία προκαταβολή της τάξης των 11,5 δισ. ευρώ σε όλα τα κράτη-μέλη για το 2020 (επί συνόλου κονδυλίων 1,85 τρισ. ευρώ!). Αυτό σημαίνει περίπου 300 εκατομμύρια ευρώ για την Ελλάδα (σύμφωνα με τους πρώτους πρόχειρους υπολογισμούς των αρμόδιων ελληνικών υπηρεσιών). Οι ίδιες υπηρεσίες εξηγούν ότι οι κρατικές δαπάνες θα μπορούν να γίνονται από φέτος. Το ίδιο, άλλωστε, συμβαίνει ήδη με το πρόγραμμα “SURE”, την επιστρεπτέα προκαταβολή και τα επιδόματα των 800 ευρώ. Αλλά τα λεφτά θα έρθουν αργότερα. Μπορεί το 2021…», σημειώνει με νόημα η συνάδελφος.

Τούτων δοθέντων, όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμιζε τις δυνατότητες του τουρισμού στην εθνική προσπάθεια ανάκαμψης από το 2021 -αφού και για εκείνον το 2020 είναι μια σχεδόν χαμένη τουριστική χρονιά- μάλλον για την τελευταία σανίδα σωτηρίας μιλούσε…

Νίκος Παπαδημητρίου

(Με πληροφορίες από το capital.gr.)