H οικονομική ανάπτυξη σύμφωνα με την πρόβλεψη της Κομισιόν πέφτει από 2,1% το 2025 σε 1,8% το 2026 και 1,6% το 2027, λόγω του «σοκ» στις τιμές της ενέργειας και ο πληθωρισμός αυξάνεται στο 3,7% το 2026 από 2,9% το 2025.

Η οικονομική ανάπτυξη στην Ελλάδα το 2026 και το 2027 παραμένει πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ και της ευρωζώνης, παρόλο που η αύξηση του ΑΕΠ στην Ελλάδα αναμένεται να μετριαστεί σε σχέση με τις προηγούμενες προβλέψεις της Επιτροπής (2,2% ήταν η εκτίμηση για την ανάπτυξη το 2026 το περασμένο φθινόπωρο, έναντι 1,8% σήμερα).

Στην ΕΕ και την ευρωζώνη, η ανάπτυξη για το 2026 αναθεωρείται επίσης προς τα κάτω, ενώ ο πληθωρισμός προς τα πάνω. «Ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, η οικονομία της ΕΕ είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στο ενεργειακό σοκ που προκαλείται από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή – το δεύτερο τέτοιο σοκ σε λιγότερο από πέντε χρόνια», επισημαίνει η Επιτροπή.

Για την ευρωζώνη, προβλέπεται ανάπτυξη 0,9% το 2026 και 1,2% το 2027 (από 1,2% και 1,4% αντίστοιχα το φθινόπωρο του 2025).

Στην ΕΕ, η αύξηση του ΑΕΠ προβλέπεται να επιβραδυνθεί στο 1,1% το 2026 (από 1,4% που προβλεπόταν πέρυσι το φθινόπωρο) και στη συνέχεια να αυξηθεί στο 1,4% το 2027.

Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα αναμένεται να φτάσει το 3,7% το 2026 και να υποχωρήσει ξανά στο 2,4% το 2027. Σε σύγκριση με τις προβλέψεις του περασμένου φθινοπώρου, η Επιτροπή αναθεωρεί τον πληθωρισμό στην Ελλάδα για το 2026 κατά 1,4 ποσοστιαία μονάδα προς τα πάνω (2,3% ήταν τότε η πρόβλεψη).

Στην ευρωζώνη ο πληθωρισμός προβλέπεται να φτάσει το 3% το 2026 και να υποχωρήσει στο 2,3% το 2027 και στην ΕΕ προβλέπεται στο 3,1% το 2026 και στο 2,4% το 2027.

Η έκθεση της Κομισιόν για την Ελλάδα

Η οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα αναμένεται να επιβραδυνθεί, από 2,1% το 2025 σε 1,8% το 2026, καθώς το σοκ των τιμών της ενέργειας διαβρώνει το πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών και περιορίζει την αύξηση της κατανάλωσης. Ωστόσο, η αύξηση των επενδύσεων αναμένεται να παραμείνει ισχυρή, υποστηριζόμενη από τη συνεχιζόμενη απορρόφηση κονδυλίων της ΕΕ. Το 2027, η αύξηση του ΑΕΠ προβλέπεται να μειωθεί ελαφρώς στο 1,6% καθώς η εφαρμογή του RRF θα λήξει.

Ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί στο 3,7% το 2026, τροφοδοτούμενος από την απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας. Το 2027, ο πληθωρισμός προβλέπεται να μειωθεί στο 2,4%, αλλά ο πληθωρισμός εξαιρουμένης της ενέργειας και των τροφίμων αναμένεται να παραμείνει υψηλός, καθώς το σοκ των τιμών θα μεταδοθεί και σε μη ενεργειακά στοιχεία.

Η Ελλάδα αναμένεται να διατηρήσει μια ευνοϊκή δημοσιονομική θέση, με διατηρήσιμα πλεονάσματα κατά την περίοδο 2025 – 2027, παρά τα επεκτατικά δημοσιονομικά μέτρα. Η ισχυρή ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ και τα πλεονάσματα του προϋπολογισμού προβλέπεται να συνεχίσουν να οδηγούν σταθερά προς τα κάτω τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ, πλησιάζοντας το 134% μέχρι το τέλος του 2027.

Τα κονδύλια της ΕΕ και η επεκτατική δημοσιονομική πολιτική μετριάζουν τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης

Το 2025, η ελληνική οικονομία διατήρησε την αναπτυξιακή της δυναμική. Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2,1% για τρίτο συνεχόμενο έτος, ωθούμενο από τις επενδύσεις, την ιδιωτική κατανάλωση και τις καθαρές εξαγωγές. Η επενδυτική δραστηριότητα αναμένεται να παραμείνει ισχυρή το 2026, υποστηριζόμενη από την πρωτοφανή υψηλή εισροή κονδυλίων της ΕΕ στην Ελλάδα στο πλαίσιο του RRF.

Ωστόσο, το σοκ στις τιμές της ενέργειας αναμένεται να μειώσει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Το επεκτατικό δημοσιονομικό πακέτο που ανακοινώθηκε το 2025, συμπεριλαμβανομένων των μειώσεων του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων και των αυξήσεων των μισθών του δημόσιου τομέα, μαζί με τα πρόσφατα μέτρα για την ενέργεια, αναμένεται να μετριάσουν κάπως αυτές τις επιπτώσεις. Ωστόσο, η ιδιωτική κατανάλωση προβλέπεται να επιβραδυνθεί.

Η ζήτηση εισαγωγών αναμένεται να παραμείνει ισχυρή, λόγω της υψηλής εξάρτησης των επενδύσεων από τις εισαγωγές. Η αύξηση της παραγωγής προβλέπεται να μειωθεί περαιτέρω το 2027 καθώς οι επενδύσεις επιβραδύνονται λόγω της ολοκλήρωσης του RRF. Συνολικά, η αύξηση του ΑΕΠ προβλέπεται να μετριαστεί στο 1,8% το 2026 και στο 1,6% το 2027, παραμένοντας παράλληλα πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Ωστόσο, οι κίνδυνοι προς τα κάτω, παραμένουν, καθώς μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να μειώσει τις εξαγωγές υπηρεσιών, ιδίως τον τουρισμό.

Αύξηση πληθωρισμού λόγων των υψηλών τιμών ενέργειας

Ο πληθωρισμός παρέμεινε υψηλός το 2025, με μέσο όρο 2,9%, αντανακλώντας την ισχυρή ζήτηση, μια στενή αγορά εργασίας και τον αντίκτυπο των μέτρων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Η πρόσφατη αύξηση των τιμών της ενέργειας αναμένεται να αυξήσει τις τιμές λιανικής της ενέργειας και, ως εκ τούτου, τον πληθωρισμό το 2026, μετακυλίοντας σταδιακά στις τιμές των μη ενεργειακών αγαθών και υπηρεσιών.

Το 2027, μια υποτιθέμενη διόρθωση στις τιμές της ενέργειας θα πρέπει να στηρίξει την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, αλλά η καθυστερημένη αύξηση στις τιμές των ενεργοβόρων αγαθών και υπηρεσιών θα διατηρήσει τον πληθωρισμό υψηλό. Επιπλέον, οι ισχυρές πιέσεις στη ζήτηση και τους μισθούς, που τροφοδοτούνται από την έλλειψη εργατικού δυναμικού, θα συνεχίσουν να επηρεάζουν την εξέλιξη των τιμών. Ως αποτέλεσμα, ο πληθωρισμός προβλέπεται να αυξηθεί στο 3,7% το 2026 και να φτάσει το 2,4% το 2027.

Η αγορά εργασίας παραμένει ανθεκτική

Η αγορά εργασίας συνέχισε να επεκτείνεται το 2025, με το ποσοστό ανεργίας να μειώνεται στο 8,4% το τελευταίο τρίμηνο, το χαμηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί από το 2008, αν και εξακολουθεί να είναι πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ που είναι 6%.

Το ποσοστό μακροχρόνιας ανεργίας παρέμεινε σε γενικές γραμμές αμετάβλητο, κοντά στο 5% –το υψηλότερο στην ΕΕ– αντανακλώντας μακροχρόνιες διαρθρωτικές προκλήσεις, όπως το χάσμα δεξιοτήτων και οι ανεπαρκείς λύσεις για τη φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων.

Τα ποσοστά κενών θέσεων εργασίας συνέχισαν να μειώνονται, αν και εξακολουθούν να υποδηλώνουν μια στενή αγορά εργασίας, ιδίως στον τουρισμό και τις κατασκευές. Η αύξηση της απασχόλησης αναμένεται να συνεχιστεί, αλλά με πιο μέτριο ρυθμό, περιορισμένη από διαρθρωτικά εμπόδια και ασθενέστερη οικονομική δραστηριότητα.

Διατήρηση της δημοσιονομικής ισχύος

Το 2025, το ισοζύγιο της γενικής κυβέρνησης κατέγραψε πλεόνασμα 1,7% του ΑΕΠ, υπερβαίνοντας το 1,1% του ΑΕΠ που προβλεπόταν από την Επιτροπή το Φθινόπωρο του 2025. Το ισχυρότερο αποτέλεσμα αντανακλά τις χαμηλότερες από το αναμενόμενο δαπάνες, ιδίως τις τρέχουσες δαπάνες, καθώς και τα υψηλότερα από το αναμενόμενο έσοδα, ιδίως από τον ΦΠΑ, που υποστηρίζονται από τις συνεχιζόμενες βελτιώσεις στη φορολογική συμμόρφωση.

Το 2026, το πλεόνασμα αναμένεται να παραμείνει ισχυρό αλλά μέτριο στο 0,8% του ΑΕΠ. Αυτή η πρόβλεψη ενσωματώνει τα επεκτατικά μέτρα που εκτιμώνται στο 0,6% του ΑΕΠ το 2026 και στο 0,8% του ΑΕΠ από το 2027 και μετά, συμπεριλαμβανομένων των μειώσεων στο φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων, στο φόρο ακίνητης περιουσίας και στο ΦΠΑ, καθώς και στις αυξήσεις σε συντάξεις και μισθούς του δημόσιου τομέα.

Περιλαμβάνει επίσης τα προσωρινά μέτρα στήριξης της ενέργειας, που εκτιμώνται στο 0,2% του ΑΕΠ, τα οποία υιοθετήθηκαν ως απάντηση στην πρόσφατη αύξηση των τιμών των καυσίμων. Αυτά τα μέτρα είναι ευρέως στοχευμένα και περιλαμβάνουν επιδοτήσεις καυσίμων για τα νοικοκυριά, στήριξη για τις μεταφορές και τη γεωργία, ένα εφάπαξ επίδομα για οικογένειες με παιδιά και αποζημίωση για τις εταιρείες πλοίων.

Επίσης, οι πρόσφατα ανακοινωθείσες αλλαγές στα υπάρχοντα μέτρα, όπως η αύξηση του επιδόματος των συνταξιούχων και η αναθεώρηση των κριτηρίων εισοδήματος για την επιδότηση ενοικίου, εκτιμάται ότι θα έχουν δημοσιονομικό κόστος περίπου 0,1% του ΑΕΠ. Επιπλέον, οι αμυντικές δαπάνες προβλέπεται να αυξηθούν από 2,4% του ΑΕΠ το 2025 σε 2,6% του ΑΕΠ το 2026. Οι εξελίξεις στα έσοδα, υποστηριζόμενες από την ονομαστική ανάπτυξη, αναμένεται να αντισταθμίσουν εν μέρει τον δημοσιονομικό αντίκτυπο αυτών των μέτρων.

Το 2027, το ισοζύγιο της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται να παραμείνει σε πλεόνασμα στο 0,6% του ΑΕΠ. Αυτό αντανακλά τη συνεχιζόμενη μέτρια αύξηση των δαπανών. Ταυτόχρονα, πολλά μέτρα μείωσης του πλεονάσματος αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά το ισοζύγιο, συμπεριλαμβανομένου του ετήσιου αντίκτυπου του δημοσιονομικού πακέτου του 2026 (0,8% του ΑΕΠ), της περαιτέρω μείωσης των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης (0,1% του ΑΕΠ) και των επιπρόσθετων αυξήσεων στους μισθούς του δημόσιου τομέα.

Ο δείκτης δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ μειώθηκε στο 146,1% το 2025, σχεδόν 43 ποσοστιαίες μονάδες, κάτω από το προ-COVID-19 κορυφαίο επίπεδο που καταγράφηκε το 2018. Ο δείκτης προβλέπεται να συνεχίσει να μειώνεται στο 134,4% έως το 2027, υποστηριζόμενος από την ισχυρή ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ και τα επίμονα πρωτογενή πλεονάσματα του προϋπολογισμού.

«Αυτό το σενάριο, κάθε μέρα που περνάει, μένει όλο και πιο πίσω», δήλωσε η Γκεοργκίεβα. Η συνέχιση του πολέμου, η πρόβλεψη για τιμή πετρελαίου γύρω στα 100 δολάρια ανά βαρέλι ή και παραπάνω, και οι αυξανόμενες πληθωριστικές πιέσεις σημαίνουν ότι το «δυσμενές σενάριο» του ΔΝΤ είναι ήδη σε ισχύ, είπε σε συνέδριο που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Milken.

«Τώρα, αν αυτό συνεχιστεί μέχρι το 2027 και οι τιμές του πετρελαίου φτάσουν τα 125 δολάρια περίπου, τότε πρέπει να περιμένουμε ένα πολύ χειρότερο αποτέλεσμα», πρόσθεσε σημειώνοντας ότι θα δούμε τον πληθωρισμό να αυξάνεται και αναπόφευκτα, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό θα αρχίσουν να αποσταθεροποιούνται.

Υπενθυμίζεται ότι το ΔΝΤ δημοσίευσε τον περασμένο μήνα τρία σενάρια για την πορεία ανάπτυξης του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2026 και το 2027 εν μέσω τεράστιας αβεβαιότητας σχετικά με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή – την κύρια «πρόβλεψη αναφοράς», ένα μεσαίο «δυσμενές σενάριο» και το πολύ χειρότερο «σοβαρό σενάριο».

Το καλό σενάριο προβλέπει επιβράδυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης στο 2,5% το 2026 και γενικό πληθωρισμό 5,4%. Το δυσμενές σενάριο προβλέπει ανάπτυξη μόλις 2% και γενικό πληθωρισμό 5,8%.

Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Chevron, Mike Wirth , μιλώντας στο ίδιο πάνελ, δήλωσε ότι οι ελλείψεις στην προσφορά πετρελαίου θα αρχίσουν να εμφανίζονται σε όλο τον κόσμο λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων περνούσε το 20% της παγκόσμιας προσφοράς αργού πετρελαίου πριν από τον πόλεμο.

Οι οικονομίες θα αρχίσουν να συρρικνώνονται, πρώτα στην Ασία, καθώς η ζήτηση προσαρμόζεται για να καλύψει την προσφορά, ενώ τα Στενά παραμένουν κλειστά λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, δήλωσε ο Wirth.

Η Γκεοργκίεβα δήλωσε ότι το ΔΝΤ παρακολουθεί προσεκτικά τον αργό ρυθμό με τον οποίο εξελίσσεται η σύγκρουση στις αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς τα λιπάσματα είναι ήδη 30% έως 40% ακριβότερα, κάτι που θα οδηγούσε τις τιμές των τροφίμων σε άνοδο μεταξύ 3% και 6%. Θα μπορούσαν επίσης να επηρεαστούν και άλλες βιομηχανίες.

«Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι αυτό είναι πραγματικά σοβαρό», είπε, εκφράζοντας την ανησυχία της για το γεγονός ότι πολλοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής εξακολουθούσαν να ενεργούν σαν η κρίση να θα τελείωνε σε μερικούς μήνες θέτοντας σε εφαρμογή μέτρα για να μειώσουν τον αντίκτυπο στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, γεγονός που θα διατηρούσε τη ζήτηση για πετρέλαιο υψηλή.

«Μην ρίχνετε βενζίνη στη φωτιά», είπε χαρακτηριστικά. «Όλοι σε αυτή την αίθουσα γνωρίζουν ότι αν η προσφορά συρρικνωθεί, η ζήτηση πρέπει να ακολουθήσει», πρόσθεσε.

Η «πρόβλεψη αναφοράς» του ΔΝΤ είναι ότι, υπό το βάρος του πολέμου, η αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί εφέτος στο 3,1% από 3,4% πέρυσι, για να ανακάμψει οριακά στο 3,2% το 2027. Για την Ευρωζώνη, η ανάπτυξη προβλέπεται να μειωθεί εφέτος στο 1,1% από 1,4% πέρυσι και να αυξηθεί στο 1,2% το 2027.

Για τον πληθωρισμό, το ΔΝΤ προβλέπει ότι στην Ελλάδα θα αυξηθεί από 2,9% πέρυσι στο 3,5% εφέτος για να υποχωρήσει στο 2,7% το 2027. Στην Ευρωζώνη, ο πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί από 2,1% πέρυσι στο 2,6% εφέτος και να μειωθεί στο 2,2% το 2027, ενώ για την παγκόσμια οικονομία αναμένεται να αυξηθεί στο 4,4% εφέτος από 4,1% το 2025.

Μεγάλη μείωση της ανεργίας στην Ελλάδα

Το Ταμείο προβλέπει μεγάλη μείωση της ανεργίας στην Ελλάδα, από 8,9% το 2025 στο 7,4% εφέτος και στο 7,1% το 2027. Για την Ευρωζώνη, η ανεργία αναμένεται να μειωθεί από 6,3% πέρυσι στο 6,2% εφέτος και στο 6,1% το 2027.

Το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Ελλάδας αναμένεται να αυξηθεί από 5,7% του ΑΕΠ το 2025 στο 6,4% το 2026 για να υποχωρήσει ξανά στο 5,7% το 2027.

To ΔΝΤ χρησιμοποιεί τον όρο «πρόβλεψη αναφοράς» για την παγκόσμια οικονομία αντί του βασικού σεναρίου που χρησιμοποιούσε στις προηγούμενες εκθέσεις, ενώ παράλληλα έχει καταρτίσει ένα δυσμενές και ένα ακραίο σενάριο. Η πρόβλεψη αναφοράς βασίζεται στην υπόθεση ότι ο πόλεμος δεν θα διαρκέσει πάνω από λίγες εβδομάδες ακόμη, ώστε η διαταραχή στην παγκόσμια οικονομία να αποκλιμακωθεί και η παραγωγή και οι εξαγωγές από την περιοχή της Μέσης Ανατολής να εξομαλυνθούν έως τα μέσα του 2026, με μία αύξηση των τιμών ενέργειας κατά 19% το 2026 και των τιμών πετρελαίου κατά 21,4%.

Στην πρόβλεψη αναφοράς του ΔΝΤ περιλαμβάνεται και η αύξηση του βασικού επιτοκίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κατά 50 μονάδες βάσης (μισή ποσοστιαία μονάδα) το 2026.

Δυσμενές σενάριο για μειωμένη παγκόσμια ανάπτυξη

Με βάση το δυσμενές σενάριο, που υποθέτει μεγαλύτερες και πιο επίμονες αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, η παγκόσμια ανάπτυξη θα μειωνόταν στο 2,5% το 2026 και ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα αυξανόταν στο 5,4%.

Στο ακραίο σενάριο, που προβλέπει ότι θα υπάρξουν περαιτέρω ζημιές σε υποδομές ενέργειας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, η παγκόσμια ανάπτυξη θα υποχωρούσε περαιτέρω στο 2% και ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα ξεπερνούσε το 6% το 2027. «Η πιθανότητα υλοποίησης των σεναρίων αυτών αυξάνεται προοδευτικά όσο συνεχίζονται οι εχθροπραξίες και οι σχετικές διαταραχές», προειδοποιεί το Ταμείο.

Το ΔΝΤ τονίζει ότι τα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης που αποφασίζουν οι χώρες θα πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά. «Όπου η δημοσιονομική στήριξη θεωρείται αναγκαία για την προστασία των πιο ευάλωτων έναντι ακραίων εξωτερικών σοκ, πρέπει να είναι στοχευμένη, έγκαιρη, προσωρινή και χρηματοδοτούμενη εντός των πλαισίων των προϋπολογισμών, με επανακαθορισμό προτεραιοτήτων, και αν αυτό δεν είναι δυνατό, με σαφή αναφορά στη διαδρομή για την αποκατάσταση δημοσιονομικής ισορροπίας», σημειώνει το Ταμείο.

Όπως δήλωσε ο επικεφαλής του Γραφείου, Ιωάννης Τσουκαλάς, κατά την παρουσίαση της τριμηνιαίας έκθεσης, «Θα δούμε τους επόμενους 2-3 μήνες τα απόνερα του πολέμου», τονίζοντας ότι το «καλό σενάριο» θα ήταν να τερματιστεί ο πόλεμος πριν από το καλοκαίρι.

Οι νέες συνθήκες οδήγησαν σε αναθεώρηση των προβλέψεων, με τη νέα εκτίμηση για την ανάπτυξη να κυμαίνεται μεταξύ 1,7%-2,4%, ενώ η βασική πρόβλεψη τοποθετεί την ανάπτυξη στο 2%. Ερωτηθείς σχετικά με τον πληθωρισμό, ο ίδιος απάντησε ότι «το εύρος κινείται μεταξύ 3,5% και 4% στο κακό σενάριο».

Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό το σενάριο γίνεται με βάση την τιμή του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ σε κάθε περίπτωση τη μεγαλύτερη σημασία έχει το πόσο θα διαρκέσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, ο επικεφαλής του Γραφείου προέβλεψε τουλάχιστον μία αύξηση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ενώ δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να υπάρξει και δεύτερη «αλλά να ακολουθηθεί από μια μείωση πριν το τέλος του 2026, εάν ο πόλεμος τελειώσει πριν φύγει το καλοκαίρι».

Οι κίνδυνοι

Πέραν των ανωτέρω, η έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής καταγράψει μια σειρά κινδύνων για την ελληνική οικονομία.

Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αυξάνει τον κίνδυνο διαταραχών στις διεθνείς ενεργειακές αγορές και στην εφοδιαστική αλυσίδα, ιδίως εάν παραμείνουν δυσχέρειες στη θαλάσσια διακίνηση ενεργειακών φορτίων μέσω των στενών του Ορμούζ.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρατεταμένη άνοδο των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, να τροφοδοτήσει εκ νέου τον πληθωρισμό και να περιορίσει, έστω προσωρινά, την ανάπτυξη της οικονομίας.

Ορατός είναι ο κίνδυνος, στην περίπτωση παράτασης των συγκρούσεων, για πιέσεις στις τιμές των λιπασμάτων, παρά την υψηλή παραγωγή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές συνέπειες στο κόστος της γεωργικής παραγωγής καθίσταται αναγκαία η ενεργοποίηση ευρωπαϊκών μηχανισμών στήριξης.

Η άνοδος του εμπορικού προστατευτισμού και η αυξημένη διεθνής αβεβαιότητα συνιστούν πιο ορατό κίνδυνο για την ελληνική οικονομία, καθώς ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την ανάπτυξη της Ευρωζώνης, τις εξαγωγές, τις επενδύσεις και τις χρηματοδοτικές συνθήκες.

Οι επενδύσεις και το δημόσιο χρέος

Η υστέρηση στην εκτέλεση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων στην αρχή του έτους αποτελεί βραχυχρόνιο αναπτυξιακό κίνδυνο, καθώς οι επενδυτικές δαπάνες στο δίμηνο Ιανουαρίου του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), ενδέχεται να έχουν ισχυρότερη θετική επίδραση στην ιδιωτική κατανάλωση, τις επενδύσεις και, συνολικά, στην οικονομική Φεβρουαρίου 2026 ήταν κατά 906 εκατ. ευρώ χαμηλότερες του στόχου και κατά 464 εκατ. ευρώ χαμηλότερες από την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Αξίζει να σημειωθεί ότι απαντώντας σε σχετική ερώτηση ο κ. Τσουκαλάς σημείωσε ότι «δεν έχουμε δεδομένα για κάποια υστέρηση στο Ταμείο Ανάκαμψης», ενώ συμπλήρωσε πως «αν καταφέρουμε να πιάσουμε την αντίστοιχη αύξηση των επενδύσεων όπως το 2025, θα είναι η συνιστώσα που θα προστατέψει τον ρυθμό ανάπτυξης από τις συνέπειες της κρίσης» και κατέληξε: «Είναι σημαντικό να ολοκληρωθεί σωστά το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων».

Ακόμη, στην έκθεση του Γραφείου σημειώνεται ότι το γεγονός ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει υψηλό δημόσιο χρέος την καθιστά ευάλωτη σε γεωπολιτικές κρίσεις, οι οποίες αυξάνουν συγκριτικά περισσότερο τις αποδόσεις των τίτλων των κρατών με δημοσιονομικές ευπάθειες. ΄Οπως είχε τονιστεί και σε προηγούμενες εκθέσεις (Οκτώβριος 2025, Δεκέμβριος 2025), η περαιτέρω αποκλιμάκωση του δημοσίου χρέους είναι απαραίτητη προϋπόθεση και για σχετική προστασία σε μελλοντικές κρίσεις.

Στην διάρκεια της ομιλίας του ο κ. Πιερρακάκης ανέλυσε τις προτεραιότητες της οικονομικής πολιτικής, αλλά και τις ευκαιρίες ανάπτυξης για την ελληνική οικονομία τα επόμενα χρόνια.

Όπως είπε ο Κυριάκος Πιερρακάκης με φόντο την ελληνική οικονομία και με επίκεντρο την κανονικότητα που κάποτε ήταν ζητούμενο, «δεν ήταν και δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί και να διατηρηθεί» υπενθυμίζοντας πρωτόγνωρα εμπόδια που υπήρξαν όπως η πανδημία.

«Οικονομία δεν είναι απλώς αριθμοί, είναι οι άνθρωποι πίσω από τους αριθμούς. Ωστόσο χωρίς τον ορθολογισμό των αριθμών, δεν υπάρχει οικονομία που να υπηρετεί τους πολλούς. Σήμερα η Ελληνική οικονομία εξακολουθεί να κινείται με βηματισμό ταχύτερο από εκείνο της Ευρώπης. Η ανάπτυξη προβλέπεται με ρυθμό 2,4% για το 2026 (που είναι διπλάσιος από το μέσο όρο) ενώ ο πληθωρισμός σταθεροποιήθηκε, κάτι που σημαίνει ότι αυτή τη στιγμή δεν παράγεται νέα ακρίβεια» είπε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, και πρόσθεσε ότι η ακρίβεια στην αγορά και ιδιαίτερα στα τρόφιμα και την ενέργεια που έχει συσσωρευτεί, γίνεται συστηματική προσπάθεια να αντιμετωπιστεί.

Μάλιστα αναφέρθηκε στις στοχευμένες, όπως χαρακτήρισε πρωτοβουλίες, για αύξηση της αγοραστικής δύναμης όπως αυτές που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ, λέγοντας ότι υλοποιούνται ήδη και πως η κυβέρνηση πέτυχε τη «μεγαλύτερη φοροαπαλλαγή της μεταπολίτευσης». Επίσης εξήγησε ότι στην Ελλάδα πλέον, υπάρχει κουλτούρα σταθερότητας και πεποίθησης ότι η χώρα έχει τεράστιες δυνατότητες που μπορούν να απελευθερωθούν συνολικά, μέσα από διαρκείς μεταρρυθμίσεις και διαρκείς αλλαγές, όπως και μέσα από τη διαρκή αξιοποίηση πλεονεκτημάτων και αφαίρεση των εμποδίων.

Ο Κυριάκος Πιερακάκης σε πολιτικό επίπεδο, ανέφερε ότι «μία κυβέρνηση 7 ετών για να συνεχίσει μετά την ολοκλήρωση της θητείας της για άλλα 4 χρόνια, πρέπει να αναμετρηθεί με τον εαυτό της και πρέπει να καταφέρει να τον υπερβεί. Και στην ελληνική κοινωνία το όραμα για το αύριο πρέπει να είναι μία Ελλάδα που μπορεί να επιλύει προβλήματα πιο γρήγορα και πιο δραστικά και που έχει την αυτοπεποίθηση να θέτει στόχους ευρωπαϊκής εμβέλειας» ενώ συμπλήρωσε ότι, «τα επόμενα χρόνια αλίμονο αν χάσουμε όλα όσα κατακτήσαμε».

«Η κυβέρνηση αυτή αντιστέκεται στις «σειρήνες» που θα ήθελαν πυροτεχνήματα συγκινησιακής φόρτισης» πρόσθεσε, ενώ σημείωσε «επιλέγουμε πολιτικές που είναι υπεύθυνες, γιατί επιλέγουμε να μην περάσουμε το λογαριασμό στην επόμενη γενιά. Πολιτικές που σηματοδοτούν μια πολιτική για μία καλύτερη και πιο δίκη η κοινωνία, για μία κοινωνία που θέλουμε να προχωράει μπροστά χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς κερδισμένους και χαμένους», τόνισε χαρακτηριστικά, ενώ συμπλήρωσε: «Η επιλογή της δημοσιονομικής σταθερότητας δεν είναι μία απόφαση λογιστικής φύσεως. Η σταθερότητα είναι κοινωνική πολιτική με βάθος ορίζοντα. Εάν το έδαφος δεν είναι σταθερό δεν μπορείς να χτίσεις πάνω του και νομίζω ότι αυτό το κατάλαβε πολύ καλό στο πετσί της μία ολόκληρη γενιά, η οποία υπέστη το κόστος που της παραδόθηκε από τις προηγούμενες».

Ένα 24ωρο μετά τη συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Τούρκο Πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν χθες στην ‘Αγκυρα, ο κ. Πιερρακάκης ανέφερε ότι «η ουσία της πολιτικής, είναι να βάζεις πέρα και πάνω από όλα το εθνικό συμφέρον, τον τόπο σου. Και σε αυτό το πλαίσιο, συνομιλούμε με όλους τους γείτονές μας, με αυτοπεποίθηση. Με την αυτοπεποίθηση που πηγάζει από τις καθαρές θέσεις στην εξωτερική μας πολιτική». Επίσης πρόσθεσε ότι υπήρξε μία ειλικρινή συζήτηση με τον υπουργό Οικονομικών της Τουρκίας, όπου συμφωνήθηκε να ενισχυθούν οι εμπορικές σχέσεις. «Δεν έχουμε το φόβο του διαλόγου γιατί διαθέτουμε την αυτοπεποίθηση και την αποφασιστικότητα των καθαρών θέσεων. Αναζητούμε συγκλίσεις χωρίς να επιτρέπουμε την παραμικρή αμφισβήτηση των εθνικών δικαίων μας» είπε χαρακτηριστικά.

Σε ότι αφορά την Κρήτη, είπε ότι αποτελεί σημείο αναφοράς και πως «βρίσκεται στο νότο της χώρας μεν, αλλά στο κέντρο των εξελίξεων δε». Επίσης αναφέρθηκε στα έργα υποδομής στο νησί, όπως το ΒΟΑΚ, το Νέο Διεθνές Αεροδρόμιο στο Καστέλι, την ηλεκτρική διασύνδεση, τις φοιτητικές εστίες, το Φράγμα Μπραμιανών και το διπλό φράγμα στο Λασίθι. Μάλιστα επισήμανε ότι η δυναμική της Κρήτης επιβεβαιώνεται και από τα οικονομικά μεγέθη, συμμετέχοντας με 5,1% στη συνολική περιφερειακή παραγωγή της χώρας, ενώ οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο νησί και φτάνουν τις 153 χιλιάδες, αποτελούν το 10% του συνόλου των ελληνικών επιχειρήσεων. «Ο ΒΟΑΚ μαζί με το Μετρό της Θεσσαλονίκης ήταν τα έργα τα οποία κανείς ποτέ δεν πίστευε ότι θα δημιουργηθούν στην Ελλάδα. Το μετρό έγινε, εδώ ακόμη είμαστε σε εκκρεμότητα. Το έργο αυτό όμως θα γίνει και όλες οι ιστορικές εκκρεμότητες αυτής της χώρας μία μία θα υλοποιούνται» είπε ο Κυριάκος Πιερρακάκης που τόνισε ότι ο ΒΟΑΚ είναι ο μεγαλύτερος αυτοκινητόδρομος που κατασκευάζεται στην Ευρώπη.

Στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρέθηκε η παρουσίαση της νέας έρευνας της Grant Thornton «Οι Τάσεις της Τεχνολογίας στο Ελληνικό Επιχειρείν», ενώ στο πλαίσιο αυτής, πραγματοποιήθηκαν ομιλίες με θεματικές τις «Ευκαιρίες Χρηματοδότησης μέσω Αναπτυξιακών Προγραμμάτων» και «Τα Κομβικά Ζητήματα της Εγχώριας Οικονομίας και οι Προκλήσεις του Επιχειρηματικού Τοπίου». Μεταξύ των συμμετεχόντων στις ομιλίες ήταν ο περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης, που αναφέρθηκε εκτενώς στα μεγάλα αναπτυξιακά έργα που αλλάζουν την φυσιογνωμία του νησιού, εστιάζοντας στην κατασκευή του νέου Διεθνούς Αεροδρομίου, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις που αίρουν την ενεργειακή απομόνωση και την ολοκλήρωση του Βόρειου Οδικού ‘Αξονα (ΒΟΑΚ) από την Κίσσαμο μέχρι τη Σητεία. «Ο πρόλογος του βιβλίου για την Κρήτη της επόμενης δεκαετίας έχει γραφτεί ήδη. Η σύγκλιση με τις ευρωπαϊκές νησιωτικές περιφέρειες είναι γεγονός», τόνισε ο περιφερειάρχης, παραθέτοντας στοιχεία για τους πόρους που έχουν διοχετευθεί στην οικονομία του νησιού: Έργα ύψους 411 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων την τελευταία πενταετία. Συγχρηματοδοτούμενα έργα που ξεπερνούν τα 605 εκατ. ευρώ. Ολοκλήρωση του προηγούμενου ΕΣΠΑ με χρηματοδότηση 350 έργων, συνολικού προϋπολογισμού 450 εκατ. ευρώ.

Επίσης ομιλίες πραγματοποίησαν ο κ. Νίκος Βέττας, γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ και καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, η κυρία Μαρίτα Καράτζη, President & CEO MK Hotel Collection, και η κυρία Χριστίνα Χαλκιαδάκη, διευθύνουσα σύμβουλος της Χαλκιαδάκης Α.Ε.. Με αφορμή τη διοργάνωση της εκδήλωσης, ο διευθύνων σύμβουλος της Grant Thornton, κ. Βασίλης Καζάς, ανέφερε ότι μέσω αυτής, επιδίωξη είναι η δημιουργία ενός ουσιαστικού διαλόγου στην Κρήτη γύρω από τις προοπτικές ανάπτυξης της επόμενης δεκαετίας, τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Ο κ. Θεοδωρικάκος είπε χαρακτηριστικά: «Πιστεύω ότι στην Ελλάδα ήταν απολύτως απαραίτητος αυτός ο θεσμός γιατί επί δεκαετίες η επιχειρηματικότητα είναι δαιμονοποιημένη έννοια. Αλλά τα τελευταία χρόνια είναι μια έννοια που έχει συνδεθεί απολύτως με την οικονομική ανάπτυξη, με τη βελτίωση και την αυτοπεποίθηση της πατρίδας μας και τις επιτυχίες της οικονομίας μας».

Όπως είπε, «δεν μπορεί να υπάρξει οικονομική πρόοδος και ανάπτυξη, αν δεν υπάρχουν ηγέτες στις επιχειρήσεις, οι οποίοι να έχουν όραμα και να συμπαρασύρουν με το όραμά τους τα στελέχη των επιχειρήσεων και τους εργαζόμενούς τους».

«Και τι σπουδαιότερο όταν πετυχαίνουν μαζί με σημαντικά οικονομικά αποτελέσματα, μαζί με πρόοδο, με βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και της οικονομίας, να υπάρχει και μεγαλύτερη κοινωνική αποδοχή. Γιατί οι υπηρεσίες και τα προϊόντα που παράγονται επιστρέφουν στην κοινωνία και ταυτίζονται με την ασφάλεια των πολιτών και με την ποιότητα της ζωής τους και με τις προοπτικές που έχουμε όλοι ως έθνος», υπογράμμισε ο Υπουργός Ανάπτυξης.

Επιπλέον, επισήμανε ότι «δεν έχουμε κανένα δικαίωμα για κανενός είδους εφησυχασμό. Η ελληνική οικονομία πηγαίνει καλά κι έχει θετικά στοιχεία στα δημοσιονομικά της μεγέθη, αλλά έχει να αντιμετωπίσει και μεγάλες προκλήσεις όπως είναι το μεγάλο έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου, όπως είναι η μεγάλη πρόκληση της βελτίωσης της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότηας για να τα βγάλουμε πέρα σε έναν κόσμο που έχει πολύ σκληρό ανταγωνισμό και σε μια γειτονιά που έχει πολύ σοβαρούς κινδύνους, προκλήσεις και απειλές».

«Όσο οι μεταρρυθμίσεις αποδίδουν τόσο έχουμε το δημοσιονομικό περιθώριο να προβαίνουμε σε σημαντικές μειώσεις φόρων που έχουν με τη σειρά τους αναπτυξιακή δυναμική», τόνισε υπενθυμίζοντας ότι την περίοδο 2015-2018 η Ελλάδα είχε από τους χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης.

Ο κ. Μητσοτάκης ανέφερε ότι το Ταμείο Ανάκαμψης προσέφερε σημαντική αναπτυξιακή δυναμική και τα κέρδη, μετά πρέπει να μας απασχολήσουν.

Ο Πρωθυπουργός ρωτήθηκε και για τον Αλέξη Τσίπρα διατυπώνοντας το ερώτημα εάν μπορεί κάποιος να μπει ξανά  σε ένα καράβι που ο καπετάνιος το έστειλε μια φορά στα βράχια και αμέσως μετά πρόσθεσε: «Διαβάζοντας το βιβλίο βλέπω ότι έσπευσε να βγει πρώτος από το πλοίο, πήρε όλες τις σωσίβιες λέμβους και τα σωσίβια και έριξε όλη την ευθύνη στο πλήρωμα».

Ο κ. Μητσοτάκης  τόνισε ακόμα ότι βασικός στόχος της Νέας Δημοκρατίας και στις εκλογές του 2027 είναι μια αυτοδύναμη κυβέρνηση και υπογράμμισε για μια ακόμη φορά ότι  η  πολιτική σταθερότητα είναι από τους βασικούς λόγους που η Ελλάδα είναι ελκυστικός επενδυτικός προορισμός. «Μπορεί κάποιος να διαφωνεί με τις πολιτικές μας αλλά κανείς δεν μπορεί να μας κατηγορήσει ότι κάναμε άλλα από αυτά που είπαμε. Η προεκλογική περίοδος ορίζεται από το Σύνταγμα. Είναι νωρίς να μιλήσουμε για τις εκλογές του 2027. Θεωρώ τις αυτοδύναμες κυβερνήσεις πιο αποτελεσματικές και γρήγορες από τις κυβερνήσεις συνεργασίας και θα επιδιώξουμε αυτοδυναμία. Τον Δεκέμβριο του 2022 πολλοί προέβλεπαν ότι δεν θα έχουμε αυτοδυναμία και οι πολίτες τους διέψευσαν».

Αναφέρθηκε επίσης στις επενδύσεις και στην αύξησή τους, τονίζοντας ότι χρειάζεται να συνεχίσουμε την προσπάθεια και είπε ότι ο κεντρικός στόχος από το 2023 είναι η αύξηση των μισθών.

Ο πρόεδρος του  Ελληνοαμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, Γιάννης Σαρακάκης υπογράμμισε ότι η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας σήμερα είναι πολύ καλύτερη από αυτήν που ήταν πριν από λίγα χρόνια.

Σε ερώτηση για το «βαθύ κράτος» στην Ελλάδα ο κ. Μητσοτάκης είπε ότι η προσπάθεια της κυβέρνησης είναι συνεχής. «Μπορεί να χαθούν κάποιες μάχες αλλά αυτός ο πόλεμος στο τέλος θα κερδηθεί» σημείωσε και πρόσθεσε ότι αύριο στο υπουργείο Διακιοσύνης θα παρουσίασει τις μεταρρυθμίσεις για την ταχύτερη απονομή της Δικαιοσύνης.

Ο πρωθυπουργός είπε ακόμα ότι οι αλλαγές που βελτιώνουν το επιχειρηματικό περιβάλλον είναι συνεχείς και έφερε ως παράδειγμα το Κτηματολόγιο που όπως είπε θα φέρει αποτελέσματα μετά το 2026. 

Ο πρωθυπουργός είπε μεταξύ άλλων ότι αύριο στο υπουργείο Δικαιοσύνης θα παρουσιάσει αλλαγές που οδηγούν σε επιτάχυνση της απονομής της δικαιοσύνης. Οι άλλες μεταρρυθμίσεις, εκείνες που βελτιώνουν το επιχειρηματικό περιβάλλον, είναι συνεχείς. Δεν σκεφτόμαστε από τώρα εκλογικό σχεδιασμό και να βάλουμε φρένο στις μεταρρυθμίσεις», υπογράμμισε.

Ο κ. Μητσοτάκης είπε ότι από τώρα μιλάει για την Ελλάδα του 2030 κάτι που απαιτεί σχεδιασμό από τώρα.

«Ο ΟΠΕΚΕΠΕ ήταν ίσως η πιο σύνθετη και δύσκολη μεταρρύθμιση. Δοκιμάσαμε πολλές φορές να προσεγγίσουμε το πρόβλημα…Έφτασε ο κόμπος στο χτένι. Αυτή η μεταρρύθμιση έχει ένα βραχυπρόθεσμο κόστος. Ζητώ από τους αγρότες και κτηνοτρόφους να δείξουν κατανόηση. Τελικά τα χρήματα που θα πάρουν θα είναι περισσότερα. Κάθε μεταρρύθμιση έχει βραχυπρόθεσμο κόστος και μακροχρόνιο όφελος», ανέφερε.

Ο κ. Χριστοδουλάκης εξηγεί ότι το οικονομικό μοντέλο της χώρας πρέπει να περιλαμβάνει «κατά προτεραιότητα επενδύσεις σε παραγωγή, επιχειρήσεις με εγχώρια προστιθέμενη αξία και κατάρτιση εργαζομένων σε νέες τεχνολογίες».

Μιλά επίσης για την ακρίβεια, την ανάπτυξη του πρωτογενή τομέα και απαντάει στο ερώτημα εάν η χώρα έχει καταστεί μη διακυβερνήσιμη.

Σ’ ό,τι αφορά τη κυοφορία νέων κομμάτων από πρόσωπα όπως οι κ.κ. Σαμαράς και Τσίπρας ο πρώην υπουργός τονίζει: «Γνώμη μου είναι ότι πρώην πρωθυπουργοί μένουν στα κόμματα που τους ανέδειξαν και τα συμβουλεύουν με τις γνώσεις τους – και αυτά με την σειρά τους δεν τους διαγράφουν ή τους απαξιώνουν εκ των υστέρων».

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Χριστοδουλάκη, πρόσφατα ήρθε στη δημοσιότητα μια έρευνα από το Hellenic Observatory του London School of Economics (LSE) που περιγράφει τον μετασχηματισμό της Ελλάδας σε café economy (οικονομία των καφενείων). Έτσι αναφέρεται στη γιγάντωση όλων των δραστηριοτήτων που είναι συναφείς με τον τουρισμό. Αυτό που περιγράφεται στην έρευνα που μπορεί να οδηγήσει μακροχρόνια την οικονομία;

Ο τίτλος καταρχήν είναι πολύ ευρηματικός και μακάρι να μας παρακινήσει να σκεφτούμε τι ακριβώς οικονομία θέλουμε. Όμως, δεν πιστεύω ότι – προς το παρόν τουλάχιστον – αντιπροσωπεύει την ταυτότητα της ελληνικής οικονομίας. Για να μην φτάσουμε μέχρι εκεί, χρειάζεται πάντως να γίνουν πολλά, κατά προτεραιότητα επενδύσεις σε παραγωγή, επιχειρήσεις με εγχώρια προστιθέμενη αξία και κατάρτιση εργαζομένων σε νέες τεχνολογίες. Και τα τρία πρέπει να γίνουν συστηματικά, εκτεταμένα και επίμονα παρά τις αμέτρητες δυσκολίες που θα συναντήσουν.

Το εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα ανέρχεται ενώ της εργασίας συγκριτικά μειώνεται ως μερίδιο του ΑΕΠ

Από την άλλη, ο τουρισμός δεν πρέπει ούτε να υποτιμηθεί δεδομένου ότι συμβάλει ουσιαστικά στην οικονομία της χώρας, ούτε να δαιμονοποιηθεί ότι είναι υπεύθυνος για τον παραγκωνισμό της βιομηχανίας. Την βιομηχανία την έχουν πλήξει εδώ και πολλά χρόνια η γραφειοκρατία και τα εξ αυτής παρελκόμενα, η σπανιότητα γης για εγκαθίδρυση και ένα αδιαφανές σύστημα προμηθειών και εισαγωγικών συμφερόντων που εμφανίζουν πάντα το ξένο προϊόν ως προτιμότερο χωρίς να υπολογίζουν πώς μια στήριξη θα έκανε το εγχώριο μακροχρόνια πιο ανταγωνιστικό.

Ευτυχώς, άλλαξαν οι προτεραιότητες και μπήκαμε επιτέλους στην φάση στήριξης της εθνικής βιομηχανικής πολιτικής, που τόσο απερίσκεπτα η ΕΕ είχε επί δεκαετίες απεμπολήσει. Για παράδειγμα, έκλειναν ναυπηγεία στην Ισπανία και την Ελλάδα για να θησαυρίζουν της Κορέας. Τώρα τα πράγματα φαίνεται να αλλάζουν, ιδίως με αφορμή τα ενεργειακά και τα αμυντικά προγράμματα. Εμείς και στα δύο έχουμε και κίνητρα και αβαντάζ, αρκεί να μην τα κάψουμε στην προθέρμανση, γιατί κάτι τέτοια τα συνηθίζουμε.

-Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, η παραγωγικότητα της εργασίας μειώθηκε κατά 8% μεταξύ 2009-2024 και παραμένει ως σήμερα κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα. Το ίδιο διάστημα οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν ακόμα περισσότερο, από 26% ως 35% συνολικά και κατά 60% στον κλάδο του τουρισμού. Αυτά τα στοιχεία πως μπορεί να τα δει κάποιος; Αν το συνδυάσουμε και με την νομοθετημένη πλέον εργασία των 13 ωρών, τι είδους εργαζόμενους θα έχει αυτή η χώρα στο μέλλον;

Και λίγα λέτε! Ποιο 2009; Εδώ από το 2020 και μέχρι σήμερα, δηλαδή μετά και την κρίση και την πανδημία, η παραγωγικότητα εργασίας έχει μείνει στάσιμη – στην πραγματικότητα μειώθηκε λίγο κατά μέσο όρο. Παρά το Ταμείο Ανάκαμψης, παρά τις ξένες επενδύσεις, παρά τα λόγια τα μεγάλα και τα στρατηγικά σχέδια που μας έλεγε ότι κάνει η κυβέρνηση.

Η ακρίβεια είναι όπως η φουσκοθαλασσιά. Αν δεν την αποφύγεις στην αρχή, θα σε πνίξει. Ο πληθωρισμός άρχισε να εκδηλώνεται πριν την εισβολή στην Ουκρανία. Όμως καμία αντίδραση από την κυβέρνηση

Έχει ενδιαφέρον να δούμε πώς αποκρυσταλλώνονται όχι μόνο οικονομικά αλλά κυρίως κοινωνικά αυτές οι εξελίξεις. Πρώτον στάσιμη παραγωγικότητα εργασίας σημαίνει στάσιμος μισθός και με πληθωρισμό θα βαίνει μειούμενος σε πραγματική αξία. Δεύτερον, θα ανέρχεται το μερίδιο κερδών έναντι των μισθών πράγμα το οποίο βλέπουμε να κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια. Το εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα ανέρχεται ενώ της εργασίας συγκριτικά μειώνεται ως μερίδιο του ΑΕΠ. Αυτό εξηγεί και το φαινομενικά παράδοξο γεγονός ότι ταυτόχρονα βλέπουμε πιο πολλούς εύπορους να ξοδεύουν πολλά και φτωχούς να δυσκολεύονται όλο και περισσότερο στα λίγα.

Τώρα ειδικά στον τουρισμό είδαμε ότι η πίεση στα ωράρια υπεραπασχόλησης σε συνδυασμό με τις χαμηλές αμοιβές έκαναν πολλούς να μην επιλέξουν να δουλέψουν. Ο κοινός νους εκδικείται την απληστία.

–Ο πρωτογενής τομέας, βρίσκεται σε μια διαρκή κρίση. Σε τεράστιες εκτάσεις στον θεσσαλικό κάμπο, έχουν εγκατασταθεί φωτοβολταϊκά, με αποτέλεσμα να μη καλλιεργούνται και τα κοπάδια με τα ζώα μειώνονται. Αυτό υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστεί;

Για αυτό χρειάζεται η πολιτεία να έχει καταστρώσει και να εφαρμόζει σχέδια γης με προβλεπόμενες χρήσης συγκεκριμένης διάρκειας. Δεν είναι ανάγκη να βάζεις τα φωτοβολταϊκά πάνω από τα πιο εύφορα εδάφη και να πνίγεις τα φυτά. Λύσεις τεχνικές υπάρχουν. Αν έμπαιναν σε απόσταση μεταξύ τους και δύο μέτρα ψηλά, και καλλιέργειες θα γινόταν και ρεύμα θα είχαμε να καταφεύγουν τα ζώα τον χειμώνα σε θερμαινόμενα χειμαδιά.

–Το κερασάκι σε όλα αυτά και προφανώς το κυριότερο για τους πολίτες είναι η ακρίβεια. Φαίνεται ότι είναι συνδυασμός παραγόντων που κρατούν τις τιμές ψηλά. Η αισχροκέρδεια όμως είναι ο βασικός. Κάνει τα στραβά μάτια η κυβέρνηση ή απλά δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει;

Η ακρίβεια είναι όπως η φουσκοθαλασσιά. Αν δεν την αποφύγεις στην αρχή, θα σε πνίξει. Ο πληθωρισμός άρχισε να εκδηλώνεται έντονα από το φθινόπωρο του 2021, δηλαδή πριν την εισβολή στην Ουκρανία και την πυροδότηση έκτοτε της τιμής των καυσίμων. Όμως καμία αντίδραση από την κυβέρνηση. Σε ένα χρόνο από τότε αρχίζει να πέφτει ο γενικός πληθωρισμός, φουντώνει όμως στα τρόφιμα και στα ενεργειακά.

Η χώρα χρειάζεται μια δραστική αναδιάταξη προτεραιοτήτων με έμφαση στην κυβερνησιμότητα υπέρ του δημοσίου καλού

Γιατί άραγε; Μα γιατί σε αυτούς τους κλάδους υπάρχουν ολιγοπωλιακές δομές και είναι ευκολότερη η συμπαιγνία τιμών. Θα μπορούσαν να είχαν ληφθεί στοιχειώδη μέτρα, από την ανάρτηση τιμών παραγωγού έως την σύγκριση τιμών με ευρωπαϊκά σουπερμάρκετ. Έστω 10 δειγματοληπτικοί έλεγχοι με πρόστιμα. Εδώ δύο πρόστιμα πέσανε και την άλλη μέρα οι υπεύθυνοι πήγανε στον Πρωθυπουργό παρακαλώ να καταγγείλουν τον υπουργό που τα έβαλε. Τι συζητάμε τώρα;

Για να μην ανοίξουμε και το στεγαστικό θέμα όπου με το εγκληματικό καθεστώς της Golden Visa πετυχαίνουμε το νταμπλ: και οι τιμές των σπιτιών εκτοξεύονται και οι ελληνικές περιουσίες περιέρχονται σε άγνωστα συμφέροντα.

–Εκτός όμως από τα ζητήματα της οικονομίας, έχουμε και θεσμικά θέματα με αφορμή τη γέννηση κρίσεων που προκλήθηκαν από τεράστια σκάνδαλα, όπως αυτό των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ. Από την άλλη υπάρχει και η διαχείριση του τραγικού δυστυχήματος των Τεμπών. Έχει «καταστεί μη διακυβερνήσιμη», η χώρα όπως είπε σε μια συνέντευξή του ο κ. Βενιζέλος;

Άλλο ένα παράδειγμα κυβερνητικής ανικανότητας που όλα τα κάνει ανάποδα. Αν για λόγους πραγματικού δημοσίου συμφέροντος είχε κάνει τις παρακολουθήσεις στον ΟΠΕΚΕΠΕ και έβρισκε τις συμμορίες των απατεώνων θα σταματούσε την κλοπή κοινοτικών πόρων και θα ενίσχυε τους πραγματικούς αγρότες. Ενώ τώρα παρακολουθούσε ανύποπτους πολίτες και τα πρόστιμα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ από την ΕΕ θα τα πληρώσουν οι φορολογούμενοι.

Πόσο «νέα» μπορεί να είναι κόμματα δύο πρώην πρωθυπουργών, οι οποίοι εδέσποσαν σε ιδιαίτερες περιόδους, διαχειρίστηκαν μεγάλες κρίσεις και διαπραγματεύτηκαν με τις ευρωπαϊκές και υπερατλαντικές κυβερνήσεις ζωτικά ζητήματα της χώρας; 

Πιστεύω λοιπόν πώς η χώρα χρειάζεται μια δραστική αναδιάταξη προτεραιοτήτων με έμφαση στην κυβερνησιμότητα υπέρ του δημοσίου καλού, την λογοδοσία και την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στις ευκαιρίες αντί του νεποτισμού που τείνει να γίνει καθεστώς, (Σημ. nepot=ανιψιός, για να μην ξεχνιόμαστε).

–Η προαναγγελία νέων πολιτικών κομμάτων, πόσο μπορεί να επηρεάσει το σημερινό πολιτικό σκηνικό;  Ήδη στις δημοσκοπήσεις, βλέπουμε ερωτήματα για την επιρροή που μπορεί να έχουν πολιτικά κόμματα υπό τον Αλέξη Τσίπρα και τον Αντώνη Σαμαρά. Από το «παλιό» μπορεί να γεννηθεί κάτι «νέο»;

Συνήθως αποφεύγω να κρίνω τα σχέδια των άλλων, αλλά πόσο «νέα» μπορεί να είναι κόμματα δύο πρώην πρωθυπουργών, οι οποίοι εδέσποσαν σε ιδιαίτερες περιόδους, διαχειρίστηκαν μεγάλες κρίσεις και διαπραγματεύτηκαν με τις ευρωπαϊκές και υπερατλαντικές κυβερνήσεις ζωτικά ζητήματα της χώρας; Γνώμη μου είναι ότι πρώην πρωθυπουργοί μένουν στα κόμματα που τους ανέδειξαν και τα συμβουλεύουν με τις γνώσεις τους – και αυτά με την σειρά τους δεν τους διαγράφουν ή τους απαξιώνουν εκ των υστέρων. Βέβαια εδώ το ΠΑΣΟΚ είχε διαγράψει τον Σημίτη, τι να λέμε τώρα…

-Ειδικότερα για τον Αλέξη Τσίπρα, η προσπάθειά του να «επανέλθει» μέσω ενός βιβλίου, πως σας φαίνεται;

Δικαίωμα του να επιλέγει τον τρόπο επικοινωνίας, αλλά στην συγκεκριμένη περίπτωση κοντεύει να γίνει σίριαλ και τα σίριαλ βλέπονται μόνο αν έχουν όλο και δυνατότερες συγκινήσεις αλλιώς θα το δεις fast-play όταν τελειώσει. Προσωπική μου άποψη είναι ότι θα αρκούσε μια και μόνη συνοπτική διακήρυξη για την κεντρική ιδέα και μετά όσοι ήθελαν θα την αξιολογούσαν θετικά ή αρνητικά και αναλόγως θα εντρυφούσαν στο magnum opus.

-Για την συνεργασία ή τις συμμαχίες των προοδευτικών δυνάμεων τι γνώμη έχετε; Ποιοι μπορούν να συμμετέχουν;

Ανάλογα με το εκάστοτε διακύβευμα και την συγκυρία, με ορισμένα όρια και κριτήρια. Αν πρόκειται για διακυβέρνηση μακράς πνοής πρέπει να είναι πολιτικά σχήματα με συναφείς απόψεις, όχι ίδιες αλλά ούτε και αντιδιαμετρικές.

Έχουμε κόμματα και θεσμούς, που όσο και να τους έχουν στραμπουλήξει μπορούμε να τους αξιοποιήσουμε υπέρ του πολίτη

Για παράδειγμα, όσοι ήθελαν την Ελλάδα εκτός ευρώ και ΕΕ θα είναι εκτός. Για θέματα εθνικής υπόστασης και ασφάλειας, το πλαίσιο πρέπει να είναι ευρύτερο και πάλι όμως αφήνοντας εκτός τους εχθρούς του κοινοβουλευτισμού και της δημοκρατίας.

–Η εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973, σύμφωνα με αναλύσεις ιστορικών μεταξύ άλλων ενέτεινε καταλυτικά την αυξανόμενη έλλειψη πολιτικής νομιμοποίησης της δικτατορίας. Σήμερα, χωρίς προφανώς να γίνονται συγκρίσεις μεταξύ της Δημοκρατίας που ζούμε της δικτατορίας, υπάρχει έλλειψη πολιτικής νομιμοποίησης;

Όσα προβλήματα και να έχει η σημερινή κατάσταση καμία σύγκριση δεν μπορεί να γίνει με την επταετία, γιατί τότε είχαμε κατάλυση πολιτεύματος, εξανδραποδισμό πολιτών και καθεστώς καθολικής βίας, χωρίς καμμιά νομιμοποίηση. Τώρα έχουμε ακόμα την ψήφο μας, έχουμε κόμματα και θεσμούς, που όσο και να τους έχουν στραμπουλήξει μπορούμε να τους αξιοποιήσουμε υπέρ του πολίτη. Αρκεί, βέβαια, να υπάρχει σχέδιο, σοβαρότητα και στρατηγική. Πράγμα καθόλου σίγουρο με τα υπερεγώ και τον ναρκισσισμό που επικρατεί σε πολλές εκφάνσεις της αντιπολίτευσης. Χώρια τα ψώνια που θέλουν να μας σώσουν. Ενώ λοιπόν όντως υπάρχουν πολιτικές κρίσεις που θέτουν ζητήματα νομιμοποίησης, η ιλαροτραγωδία που εκπέμπουν πολλά πρόσωπα και φορείς όταν επιχειρούν να τα εκμεταλλευτούν, τους ξαναδίνει την νομιμοποίηση που πρόσκαιρα απώλεσαν.

Αυτό τη στιγμή που, όπως σημειώνει το δημοσίευμα ο δείκτης αποταμίευσης σε ολόκληρη την ΕΕ ήταν κατά μέσο όρο 15,4%, κάτι που σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν έχει μόνο ένα αρνητικό ρεκόρ, αλλά αποτελεί και μια μοναδική περίπτωση στην Ευρώπη, κάτι που συνεχίζεται μάλιστα από το 2012. Μοναδική εξαίρεση οι δύο χρονιές της πανδημίας 2020 και 2021, αφού με κλειστά επί μήνες τα καταστήματα οι πολίτες δεν είχαν πού να ξοδέψουν τα χρήματά τους.

Το ρεπορτάζ συμπληρώνει ότι η Ελλάδα είναι επίσης πρωταθλήτρια Ευρώπης για το 2024 στον λεγόμενο δείκτη «υποκειμενικής φτώχειας» ο οποίος αντικατοπτρίζει τις αντιλήψεις των νοικοκυριών για το πώς «τα βγάζουν πέρα». Αυτή η αντίληψη περιλαμβάνει όχι μόνο το εισόδημα των νοικοκυριών, αλλά και τις δαπάνες, τα υπάρχοντα περιουσιακά στοιχεία και τα υπάρχοντα χρέη.

Οι ερωτηθέντες μπορούν να δώσουν έξι διαφορετικές απαντήσεις σχετικά με το πώς καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες: «πολύ δύσκολο», «δύσκολο», «με κάποια δυσκολία», «αρκετά εύκολο», «εύκολο» και «πολύ εύκολο». Το ποσοστό των ελληνικών νοικοκυριών που δήλωσαν ότι το βρίσκουν «πολύ δύσκολο» ή «δύσκολο» να τα βγάλουν πέρα ​​ήταν ένα εκπληκτικό 66,8%. Αυτό κατέταξε την Ελλάδα αναμφισβήτητα πρώτη σε όλη την Ευρώπη το 2024. Η Βουλγαρία είχε το δεύτερο χειρότερο αποτέλεσμα το 2024 με τιμή 37,4%, παρατηρεί το δημοσίευμα. Στην Ευρωζώνη, ο δείκτης υποκειμενικής φτώχειας ήταν κατά μέσο όρο 17,6% το 2024.

Ιλιγγιώδες το ιδιωτικό χρέος

Το δημοσίευμα επισημαίνει επίσης ένα εξαιρετικά ανησυχητικό στοιχείο για την οικονομία της Ελλάδας: «Επιπλέον, το ιδιωτικό χρέος των Ελλήνων έχει φτάσει σε ιλιγγιώδη ύψη. Το ιδιωτικό χρέος από νομικά δεσμευτικά φορολογικά χρέη, εκκρεμείς εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, δάνεια (τόσο «κακά» δάνεια που δεν αποπληρώνονται όσο και αυτά που εξυπηρετούνται), καθώς και ακάλυπτες επιταγές και εκκρεμείς λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, ανέρχεται στο εντυπωσιακό ποσό των 394,85 δισεκατομμυρίων ευρώ στο τέλος του 2024 – και η τάση συνεχίζει να αυξάνεται. Αυτό αντιστοιχεί σε ποσοστό 166% του ΑΕΠ».

To «παράδοξο της ανάπτυξης»

Το παράδοξο της υπόθεσης είναι, όπως υποστηρίζει το ρεπορτάζ, ότι η Ελλάδα παρουσιάζει θετικούς δείκτες ανάπτυξης, κάτι που εξηγείται εν μέρει από το γεγονός ότι η χώρα ξεκινά από πολύ χαμηλή αφετηρία.

«Η Ελλάδα θα βρισκόταν σε πολύ κακή κατάσταση χωρίς τα γενναιόδωρα κονδύλια της ΕΕ που εισρέουν στην Αθήνα. Από το 2021 έως το 2027, σχεδόν 60 δισεκατομμύρια ευρώ σε κονδύλια της ΕΕ θα εισρεύσουν στην Αθήνα – ένα τεράστιο ποσό σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας. Η κυβέρνηση στην Αθήνα, υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, φροντίζει σχεδόν όλα τα κεφάλαια από το ταμείο ανάκαμψης από τον κορονοϊό να διατεθούν μόνο σε λίγες μεγάλες εταιρείες. Η συντριπτική πλειοψηφία των εταιρειών -εκατοντάδες χιλιάδες πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις- δεν θα λάβουν τίποτα» σημειώνει η taz.

Το δημοσίευμα στέκεται στη «μονοκουλτούρα» του τουρισμού ως βασικής πηγής εσόδων και αναφέρεται στις δυσκολίες της καθημερινότητας για τους πολίτες.

«Οι περισσότεροι άνθρωποι στην Ελλάδα μετά βίας τα βγάζουν πέρα. Πώς θα μπορούσαν; Το 2009, ο μέσος ακαθάριστος μηνιαίος μισθός ήταν 1.379 ευρώ. Σήμερα, είναι ακόμη 37 ευρώ λιγότερα. Ο πληθωρισμός αφήνει ακόμη λιγότερα από αυτά. Οι τιμές έχουν αυξηθεί συνολικά κατά 22% από το 2020, και οι τιμές των τροφίμων έως και 30%. Η αγοραστική δύναμη των Ελλήνων έχει καταρρεύσει στην προτελευταία θέση στην ΕΕ, πίσω μόνο από τους Βούλγαρους.

Τα φθηνά δάνεια της ΕΕ από τους δημόσιους δανειστές της Ελλάδας, την ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε συνδυασμό με τον τεράστιο πληθωρισμό, τα υψηλά φορολογικά έσοδα από έναν πολύ υψηλό συντελεστή ΦΠΑ 24%, ο οποίος πλήττει επίσης περισσότερο τους φτωχούς έχουν σαν αποτέλεσμα τα δημόσια οικονομικά της πιο χρεωμένης χώρας της Ευρώπης, της Ελλάδας, να είναι πλέον σταθερά. Αλλά οι ίδιοι οι Έλληνες είναι χρεοκοπημένοι» είναι το συμπέρασμα του δημοσιεύματος.

Της Άννας Στεργίου

1.Μηδενική φτώχεια. Η ακραία φτώχεια εξακολουθεί να υφίσταται, επηρεάζοντας άμεσα 1 στους δέκα ανθρώπους παγκοσμίως, όπως παραδέχεται και το τμήμα Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ. Το 8,9% του παγκόσμιου πληθυσμού θα εξακολουθεί να ζει σε ακραία φτώχεια έως το 2030, σύμφωνα με το αναθεωρημένο διεθνές όριο φτώχειας. Περίπου δηλαδή 808 εκ. άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν με 3 δολάρια την ημέρα και να μην μπορούν να φάνε, να πιουν νερό, να έχουν κεραμίδι ή έστω άχυρο πάνω από το κεφάλι τους. Ο στόχος για μείωση έστω κατά 50% των εθνικών ποσοστών φτώχειας έως το 2030, πάλι δεν φαίνεται να πιάνεται. Μόνο 1 στις 5 χώρες βρίσκεται σε καλό δρόμο για τη μείωση του εθνικού ποσοστού φτώχειας έως το 2030.

Σύμφωνα με τη Eurostat, το ποσοστό κινδύνου φτώχειας που βασιζόταν στο 2019 μειώθηκε στο 14,3% το 2023 σε επίπεδο ΕΕ, με τις μεγαλύτερες μειώσεις στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Πολωνία αλλά αυξήσεις κινδύνου φτώχειας καταγράφηκαν στη Γερμανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία και τη Σλοβακία. Σε χώρες της Ε.Ε. 9 περιφέρειες στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Ρουμανία, την Ισπανία είχαν ποσοστό ατόμων που κινδυνεύουν από φτώχεια που κυμαινόταν από 30,0% έως 44,9%!

2. Μηδενική πείνα. Πάνω από 700 εκ. άνθρωποι σε κάποιο σημείο της γης αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της πείνας, για διάφορους λόγους. Φέτος, η κατάσταση επιδεινώθηκε με ακραία καιρικά φαινόμενα. Πλημμύρες, μουσώνες, φωτιές, ανεμοστρόβιλοι κατέστρεψαν ανθρώπους, ζώα, δάση, κτήρια, και σοδειές. Τα παιδιά είναι ακόμη πιο ευάλωτα στην ασιτία. Το 2024, 93,3 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ διέτρεχαν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, αριθμός που ισοδυναμούσε με το 21,0% του πληθυσμού, ακόμη κι εντός της ΕE!

3.Καλή υγεία και ευημερία, ασφαλιστικά συστήματα. Χαλασμένα δόντια, παχυσαρκία, υψηλός δείκτης θνησιμότητας, ενεργειακή φτώχεια εξακολουθούν να δείχνουν πως το καλό επίπεδο ζωής, πάει συνάμα με τις οικονομικές συνθήκες, οι οποίες επηρεάζουν και την ψυχολογία. Τα βιολογικά προϊόντα χωρίς φυτοφάρμακα δεν απευθύνονται στις λαϊκές οικογένειες, λόγω κόστους. Έρευνα για την Υγεία που έγινε στις ΗΠΑ, έδειξε πως οι ηλικιωμένοι ενήλικες με χαμηλότερα εισοδήματα βιώνουν υψηλότερα ποσοστά αναπηρίας και θνησιμότητας. Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι οι άνδρες και οι γυναίκες, που ανήκουν στην παγκόσμια ελίτ κι ανήκουν στο 1% αναμένεται να ζήσουν 14,6 και 10,1 χρόνια περισσότερο αντίστοιχα από τους άνδρες και τις γυναίκες από κατώτερες λαϊκές τάξεις.

Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη για πρώτη φορά, το 52,4% του παγκόσμιου πληθυσμού καλύπτονταν από τουλάχιστον ένα επίδομα κοινωνικής προστασίας το 2023 έναντι με το 42,8% το 2015. Όμως, άλλα 3,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι παρέμειναν απροστάτευτοι. Ενώ οι χώρες υψηλού εισοδήματος πλησιάζουν την καθολική κάλυψη (85,9%) και οι χώρες ανώτερου-μεσαίου εισοδήματος (71,2%) έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, η κάλυψη στις χώρες χαμηλού εισοδήματος (9,7%) έχει ελάχιστα μετατοπιστεί μετά το 2015.

4.Ποιοτική εκπαίδευση. Ιδιωτικά πανεπιστήμια με υψηλά δίδακτρα, πέραν των ατόμων, με ιδιαίτερα ταλέντα είναι απλησίαστα στους κοινούς θνητούς. Το συνολικό κόστος διαμονής, μετακινήσεων κ.ά. στην Μεγάλη Βρετανία μπορεί να κυμαίνεται από 18.000 ευρώ τον χρόνο σε δημόσιο πανεπιστήμιο, χωρίς δίδακτρα αλλά το κόστος ανεβαίνει στα 24.000-50.000 ευρώ σε πανεπιστήμιο με δίδακτρα. Απλησίαστα σχεδόν είναι τα δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια των ΗΠΑ με κόστος που ξεκινά από 35.000 ευρώ και κυμαίνεται έως 80.000 ευρώ τον χρόνο, σε σημείο πολλοί φοιτητές να πνίγονται από τα φοιτητικά δάνεια. Παρά τις μειώσεις που έγιναν τη φετινή χρονιά απ΄ ορισμένα ΑΕΙ των ΗΠΑ, το τίμημα είναι υψηλότατο για μια λαϊκή οικογένεια, εκτός αν κάποιος/α σπουδάσει με υποτροφία.

5.Ισότητα των φύλων.. Τρεις δεκαετίες μετά την ιστορική Διακήρυξη και Πλατφόρμα Δράσης του Πεκίνου οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στη λήψη αποφάσεων και σε ηγετικούς ρόλους και συχνά δεν έχουν αυτονομία όσον αφορά στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, τα δικαιώματα γης και την πρόσβαση στην τεχνολογία. Στην Ελλάδα αρκεί να κοιτάξουμε το θέμα των γυναικοκτονιών, με αποκορύφωμα την Κυριακή Γρίβα που τη σκότωσε ο πρώην φίλος της έξω από το Αστυνομικό Τμήμα Αγίων Αναργύρων το 2024.

6. Καθαρό νερό και αποχέτευση. Το 2024, 2,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν είχαν ασφαλή διαχείριση πόσιμου νερού,  ενώ 3,4 δισεκατομμύρια σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, δεν είχαν ασφαλή διαχείριση αποχέτευσης και 1,7 δισεκατομμύριο δεν είχαν βασικές υπηρεσίες υγιεινής στο σπίτι. Στα σχολεία, 646 εκατομμύρια παιδιά παραμένουν χωρίς βασικές υπηρεσίες υγιεινής, γεγονός που απαιτεί τετραπλάσια αύξηση της προόδου για την επίτευξη των στόχων του 2030.

7.Καθαρή ενέργεια. Η παγκόσμια πρόσβαση στην ηλεκτρική ενέργεια έφτασε το 92% το 2023 – από 84% το 2010. Η πρόσβαση σε καθαρά καύσιμα και τεχνολογίες μαγειρέματος αυξήθηκε από 64% σε 74% μεταξύ 2015 και 2023. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πηγή ενέργειας σήμερα και προβλέπεται να ξεπεράσει τον άνθρακα ως η κύρια πηγή ηλεκτρικής ενέργειας, το 2025. Χωρίς επενδύσεις και δράση, 645 εκατομμύρια άνθρωποι θα εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια και 1,8 δισεκατομμύρια δεν θα έχουν πρόσβαση σε καθαρό μαγείρεμα (χωρίς άνθρακα) το 2030. Οι εκπομπές CO₂ έφτασαν σε νέο υψηλό, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, παρά την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας. Οι εκπομπές CO₂ από την καύση καυσίμων και τις βιομηχανικές διεργασίες αυξήθηκαν σε επίπεδα ρεκόρ 37,6 δισεκατομμυρίων μετρικών τόνων το 2024, σημειώνοντας αύξηση 8,3% από το 2015. Οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας συνέβαλαν στον περιορισμό της περαιτέρω ανάπτυξης, αλλά οι παγκόσμιες εκπομπές συνεχίζουν να αυξάνονται λόγω της υψηλής ζήτησης ενέργειας.

8. Εργασία και Οικονομική Ανάπτυξη. Η αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ προβλέπεται να επιταχυνθεί σε μόλις 1,5% το 2025. Η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες παραμένει πολύ κάτω από τον στόχο του 7%. Ενώ το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο ιστορικό χαμηλό του 5% το 2024  οι νέοι και οι γυναίκες συνέχισαν ν’ αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα αυξημένα ποσοστά ανεργίας. Το παγκόσμιο πραγματικό ΑΕΠ κατά κεφαλήν μειώθηκε απότομα κατά 3,8% το 2020 λόγω της πανδημίας COVID-19. Ανέκαμψε κατά 5,5% το 2021 αλλά η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε σε περίπου 2% μεταξύ 2022 και 2024. Στην Ελλάδα τα εργασιακά δικαιώματα φαίνεται να πηγαίνουν σταθερά πίσω, αφού το Υπουργείο Εργασίας ψήφισε τη δυνατότητα σε συγκεκριμένους κλάδους ακόμη και 13 ωρών εργασίας καταργώντας ουσιαστικά το 8ωρο για το οποίο δόθηκαν ιστορικές μάχες.

9.Βιομηχανία, Καινοτομία και υποδομές. Είναι από τους λίγους τομείς που σημειώθηκε πρόοδος, μετά το 2015. Η παγκόσμια προστιθέμενη αξία (MVA) κατά κεφαλήν στη μεταποίηση αυξήθηκε κατά 17,3% από το 2015 έως το 2024. Οι θαλάσσιες μεταφορές έφτασαν τα 11,6 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2023, χάρη στην αυξανόμενη συμμετοχή των αναπτυσσόμενων χωρών. Το κινητό ευρυζωνικό δίκτυο 5G καλύπτει πλέον το 51% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ωστόσο, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν συστημικά εμπόδια στην εκβιομηχάνιση. Και σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης, παρατηρείται αποβιομηχάνιση και μαζικές απολύσεις γίνονται και στις ΗΠΑ αλλά ακόμη και σε χώρες της Ασίας. Στην Ελλάδα που δεν έχει μεγάλες βιομηχανίες, το πρόβλημα ειδικά στις ηλικίες άνω των 55+ είναι εφιαλτικό και έγινε ορατό, όταν δήμοι κόντεψαν να χάσουν το σχετικό κοινοτικό πρόγραμμα. Χαρακτηριστικό είναι ότι περίπου 500.000 χιλιάδες άτομα, κυρίως πτυχιούχοι έφυγαν από την Ελλάδα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης του 2009-10 ή και λίγο αργότερα.

10. Ανισότητες. Η ψηφιακή επανάσταση δημιουργεί ένα νέο κύμα ανισοτήτων ανάμεσα σε ηλικιωμένους και μεσήλικες, σε γυναίκες και άνδρες, σε άτομα που ζουν στην Περιφέρεια κι άλλα που ζουν στο κέντρο, σε άτομα με διαφορετικές φυλετικές καταβολές με λευκούς κ.ά. Οι γυναίκες έχουν διπλάσιες πιθανότητες να αντιμετωπίσουν διακρίσεις λόγω φύλου. Τα άτομα με αναπηρίες αντιμετωπίζουν διακρίσεις σε ποσοστό 28% σε σύγκριση με 17% για τα άτομα χωρίς αναπηρίες. Ο παγκόσμιος πληθυσμός των προσφύγων έχει εκτοξευθεί στα 37,8 εκατομμύρια, κυρίως από το Αφγανιστάν, τη Συρία, την Ουκρανία και τη Δημοκρατία της Βενεζουέλας ενώ οι άνθρωποι στη Γάζα εξακολουθούν να είναι υπό διωγμό.

11. Βιώσιμες πόλεις και κοινότητες. Έως και 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως αγωνίζονται να βρουν ένα μέρος για να ζήσουν και 1,12 δισεκατομμύρια ζουν σε παραγκουπόλεις ή άτυπους οικισμούς χωρίς βασικές υπηρεσίες. Το θέμα των αυξημένων ενοικίων ειδικά σε τουριστικές περιοχές παραμένει ένα τεράστιο πρόβλημα στις παραλιακές κυρίως ζώνες και σε μέρη με υψηλή τουριστική κίνηση αλλά και σε περιοχές με υψηλή ζήτηση διαμερισμάτων σε αστικά κέντρα για λόγους εργασίας, φοιτητών κ.ά. Άτομα με χαμηλότερο εισόδημα βιώνουν μικρότερη «χωρικότητα» ως προς το σπίτι, λιγότερο χώρο πρασίνου, πιο μολυσμένο φυσικό περιβάλλον κ.ά. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η προσιτή τιμή της στέγασης έχει φτάσει σε κρίσιμα επίπεδα εν μέσω της ραγδαίας αστικοποίησης, επηρεάζοντας 1,6 έως 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Εξίσου ανησυχητικό είναι πως 1,12 δισεκατομμύρια άτομα ζουν σε παραγκουπόλεις ή άτυπους οικισμούς – καταυλισμούς.

12.Υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή.  Η σπατάλη τροφίμων, η απώλεια τροφίμων – κυρίως κατά τη μεταφορά – και τα ηλεκτρονικά απόβλητα, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, φτάνουν σε πρωτοφανή επίπεδα. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η σπατάλη τροφίμων στο λιανικό εμπόριο, την εστίαση και τα νοικοκυριά έφτασε τα 1,05 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2022 (132 κιλά ανά άτομο), αντιπροσωπεύοντας το 1/5 όλων των τροφίμων που διατίθενται στους καταναλωτές. Τα νοικοκυριά απορρίπτουν αρκετά τρόφιμα καθημερινά για να παρέχουν πάνω από ένα δισεκατομμύριο γεύματα, ακόμη και όταν 1 στους 11 ανθρώπους παγκοσμίως πεινούν και 1 στους 3 δεν έχει την οικονομική δυνατότητα για μια υγιεινή διατροφή. Σε συνδυασμό με το 13% των τροφίμων που χάνονται κατά μήκος των αλυσίδων εφοδιασμού, το περιβαλλοντικό κόστος είναι συγκλονιστικό: η απώλεια και η σπατάλη τροφίμων προκάλεσαν το 8-10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το οικονομικό κόστος εκτιμάται ότι υπερβαίνει το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως.

13.Δράση για το κλίμα. Σύμφωνα με την Έκθεση για το Κενό Εκπομπών του Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον για το 2024, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έφτασαν στο ιστορικό υψηλό των 57,1 γιγατονίων ισοδύναμου CO2 το 2023, σημειώνοντας αύξηση 1,3% από το 2022 και πολύ πάνω από τη μέση ετήσια αύξηση 0,8% από το 2010 έως το 2019. Ο τομέας της ενέργειας παραμένει η μεγαλύτερη πηγή (26%) εκπομπών άνθρακα, ακολουθούμενος από τις μεταφορές (15%) και τη γεωργία και τη βιομηχανία , που μοιράζονται από 11% η καθεμία.

Οι παγκόσμιες επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων μειώθηκαν κατά 34,5% το 2023, από ένα ρεκόρ υψηλού ύψους 1,68 τρισεκατομμυρίων δολαρίων το 2022, σε περίπου 1,1 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αυτή η μείωση οφείλεται στην πτώση των τιμών της ενέργειας και στη λήξη της προσωρινής στήριξης λόγω COVID-19. Όλες οι περιοχές εκτός από την Ωκεανία, η οποία σημείωσε αύξηση 29%, ανέφεραν μειώσεις. Η Υποσαχάρια Αφρική ηγήθηκε με μείωση 67%, ακολουθούμενη από τη Βόρεια Αφρική και τη Δυτική Ασία (46%), τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική (43%), την Κεντρική και Νότια Ασία (41%) και την Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία (40%). Η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική σημείωσαν μικρότερη μείωση 17%.

14.Ζωή κάτω από το νερό.  Η τρίτη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς, που πραγματοποιήθηκε στη Νίκαια τον Ιούνιο του 2025, έδωσε νέα ώθηση στο ζήτημα αυτό. Οι χώρες υιοθέτησαν μια τολμηρή πολιτική δήλωση και ανέλαβαν πάνω από 800 εθελοντικές δεσμεύσεις για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, μόλις το 8,4% των ωκεανών έχουν χαρακτηριστεί ως προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές, πολύ κάτω από τον στόχο του 30% έως το 2030, και μόνο το 46% των βασικών θαλάσσιων περιοχών βιοποικιλότητας βρίσκονται υπό προστασία.

Η θέρμανση των ωκεανών και η οξίνιση συνεχίζονται, η υπεραλίευση και οι παράνομες πρακτικές επιμένουν και η υποστήριξη για την αλιεία μικρής κλίμακας παραμένει ανεπαρκής. Ταυτόχρονα, ο υποθαλάσσιος θόρυβος φαίνεται να επηρεάζει άσχημα τα μεγάλα κήτη, λόγω των υποθαλάσσιων εγκαταστάσεων εξορύξεων και πολέμων. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, το 64,5% των θαλάσσιων ιχθυαποθεμάτων αλιεύτηκε σε βιολογικά βιώσιμα επίπεδα το 2021, ενώ το 35,5% υπεραλιεύτηκε.

Από το 2009 έως το 2018, χάθηκε το 14% της κοραλλιογενούς κάλυψης του πλανήτη. Τώρα, το 44% των ειδών κοραλλιών αντιμετωπίζουν εξαφάνιση. Η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή προειδοποιεί ότι ακόμη και αν η υπερθέρμανση του πλανήτη περιοριστεί στους 1,5°C, το 70% έως 90% των υφάλων θερμού νερού θα μπορούσε να εξαφανιστεί έως το 2050. Με όριο υπερθέρμανσης 2°C, σχεδόν όλοι οι ύφαλοι κινδυνεύουν με εξαφάνιση.

15.Ζωή στη στεριά. Τα δάση κάλυπταν περίπου 4,1 δισεκατομμύρια εκτάρια (31%) της παγκόσμιας επιφάνειας γης το 2020. Από το 2000 έως το 2020, η δασική κάλυψη μειώθηκε κατά περίπου 100 εκατομμύρια εκτάρια. Οι φωτιές, η γεωργία, η δόμηση, ο τουρισμός είχαν ως αποτέλεσμα την απώλεια δασών. Οι περιφερειακές τάσεις ποικίλλουν: η Ασία, η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική είδαν την ανάπτυξη των δασών, ενώ η Λατινική Αμερική και η υποσαχάρια Αφρική παρουσίασαν σημαντικές απώλειες, λόγω της βόσκησης ζώων και της επέκτασης των καλλιεργήσιμων εκτάσεων, αντίστοιχα. Το 2025 ήταν μία από τις χειρότερες χρονιές για την απώλεια δασών στην Ισπανία, την Πορτογαλία ενώ και η χώρα μας καταγράφει συχνά αρνητικά ρεκόρ. Αντίθετα, η Βραζιλία μείωσε την αποψίλωση των δασών στον Αμαζόνιο κατά 50% το 2023 σε σύγκριση με το 2022.

16.Ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί. Η βία και οι συγκρούσεις, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, συνεχίζουν να προκαλούν ανθρώπινο πόνο και εκτοπισμό. Το 2024, σχεδόν 50.000 ζωές χάθηκαν σε συγκρούσεις – μία κάθε 12 λεπτά – επηρεάζοντας δυσανάλογα τις γυναίκες και τα παιδιά. Μέχρι το τέλος του 2024, 123,2 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίστηκαν βίαια. Τα παγκόσμια ποσοστά ανθρωποκτονιών μειώθηκαν κατά 12% μεταξύ 2015 και 2023 αλλά η πρόοδος παραμένει πολύ κάτω από τον στόχο, μείωσης του 50%. Το παγκόσμιο ποσοστό ανθρωποκτονιών εκ προθέσεως μειώθηκε από 5,9 ανά 100.000 άτομα το 2015 σε 5,2 το 2023. Το 2023, οι ανθρωποκτονίες συγκεντρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική και στην υποσαχάρια Αφρική, οι οποίες συνολικά αντιπροσώπευαν σχεδόν τα δύο τρίτα όλων των θυμάτων παγκοσμίως.

Οι άνδρες αποτελούσαν το 80% των θυμάτων ανθρωποκτονιών, κυρίως λόγω του οργανωμένου εγκλήματος και της βίας των συμμοριών. Οι γυναίκες, ωστόσο, αντιμετώπιζαν δυσανάλογο κίνδυνο μέσα στο σπίτι. Το 60% των γυναικών θυμάτων σκοτώνονται από συντρόφους ή μέλη της οικογένειας. Μόνο το 2023, περίπου 51.000 γυναίκες σκοτώθηκαν από στενούς συντρόφους ή μέλη της οικογένειας. Η πρόοδος στη μείωση της βίας κατά των γυναικών συνεχίζει να καθυστερεί, με το ποσοστό ανθρωποκτονιών των γυναικών να μειώνεται μόλις κατά 5% σε σύγκριση με τη μείωση του 14% για τους άνδρες.

17.Συνεργασία για τους στόχους. Το μερίδιο των αναπτυσσόμενων χωρών στις παγκόσμιες εξαγωγές εμπορευμάτων έχει παραμείνει στάσιμο από το 2015, με τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες να αντιπροσωπεύουν μόλις το 1,1%. Εξάλλου, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, το ψηφιακό χάσμα παραμένει μεγάλο και διευρύνεται, ιδίως στις περιοχές με χαμηλότερο εισόδημα.

Το 2024, 5,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι ήταν συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο, αριθμός που αντιστοιχεί στο 68% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ωστόσο, το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή περίπου 2,6 δισεκατομμύρια παραμένει εκτός σύνδεσης. Ενώ η παγκόσμια χρήση του διαδικτύου έχει αυξηθεί κατά 28%, δηλαδή από 40% το 2015 σε 68% το 2024 η καθολική χρήση (διείσδυση 95%) παραμένει μια μακρινή προοπτική. Η καθολική χρήση έχει σχεδόν επιτευχθεί στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, καθώς και στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Όμως, η υποσαχάρια Αφρική και η Ωκεανία (εκτός της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας) υστερούν, καθώς μόλις 37% και 33% είναι συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο.