Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι απόψεις που διατυπώνει ο Δρ. Hasan Sözbilir, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας και Εφαρμογής Σεισμών του Πανεπιστημίου Dokuz Eylül (DEU), οι οποίες επισημαίνουν πιθανές μελλοντικές εξελίξεις που χρήζουν προσοχής.

«Επί του παρόντος, μπορούμε να μιλήσουμε για 15-20, το πολύ 50 σεισμούς. Στην αρχή, ήταν και πάλι πολύ λίγοι. Ξεκίνησε με 3-5 σεισμούς. Από τις αρχές Φεβρουαρίου, έχει αυξηθεί σε 400 σεισμούς σε μερικές ημέρες. Στη συνέχεια μειώθηκε και πάλι, πήγε σε μια ορισμένη πτώση. Αυτή ήταν η πρώτη φάση. Με την έναρξη της δεύτερης φάσης, εισήχθη ένα νέο σύστημα, αλλά πηγαίνει σε πολύ χαμηλό επίπεδο και εκεί. Τόσο ως προς το μέγεθος του σεισμού όσο και ως προς τον αριθμό των σεισμών ανά ημέρα. Αυτή τη στιγμή βιώνουμε μια σεισμική καταιγίδα σε χαμηλότερη κλίμακα», είπε σε δηλώσεις του στο πρακτορείο Anadolu.

“Υπάρχουν επίσης δραστηριότητες σεισμών που ονομάζουμε ηφαιστειακής προέλευσης. Σύμφωνα με τους Έλληνες επιστήμονες, έχουν γίνει έως και 20 χιλιάδες σεισμοί ηφαιστειακής προέλευσης. Αυτές ονομάζονται “δονήσεις“, δηλαδή μπορούμε να πούμε ότι δεν είναι ένας άμεσος σεισμός, αλλά μια δόνηση που ονομάζεται “τρόμος“. Υπήρξαν πολλοί από αυτούς. Συνεχίζονται ακόμη, αλλά σε χαμηλότερο επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι η ηφαιστειότητα και η τεκτονική δραστηριότητα συνεργάζονται. Με τις κινήσεις του μάγματος από κάτω, ο φλοιός στην περιοχή αυτή σταδιακά σπάει και προσπαθεί να μειώσει αυτή την πίεση. Εάν υπάρχει σεισμός σε ρήγμα και σεισμός που σχετίζεται με την κίνηση του μάγματος, αυτό σημαίνει ότι πυροδοτούν ο ένας τον άλλον.

Προς το παρόν, τόσο οι σεισμοί που προκαλούνται από την κίνηση του μάγματος όσο και οι σεισμοί που προκαλούνται από την πίεση του ρήγματος εκεί σημαίνουν ότι συνεργάζονται. Ο μηχανισμός ενεργοποίησης λειτουργεί επί του παρόντος”.

Ο καθηγητής Δρ Sözbilir δήλωσε ότι υπάρχει μια φάση αβεβαιότητας σχετικά με τους σεισμούς στο Αιγαίο Πέλαγος, και προσθέτει την ανησυχητική διαπίστωση πως ένα ρήγμα με βορειοανατολική επέκταση σπάει», χωρίς ωστόσο να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες επί του παρόντος.

Συγκεκριμένα ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε: «Επιθυμούμε τη διατήρηση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο. Είμαστε υπέρ της διατήρησης του θετικού κλίματος που έχουμε δημιουργήσει με αμοιβαία βήματα στις σχέσεις μας με τη γειτονική μας Ελλάδα».

Κατά τα λοιπά ο Τούρκος πρόεδρος ανέφερε:

Για τον πόλεμο στην Ουκρανία:

Ενώ συνεχίζουμε να υποστηρίζουμε την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, πιστεύουμε ότι μια πιθανή λύση δεν είναι ούτε χωρίς τη Ρωσία ούτε χωρίς την Ουκρανία.

Για την Παλαιστίνη:

Σήμερα, θα ήθελα να υπενθυμίσω στους συνομιλητές μου για άλλη μια φορά ότι το τέμενος Al-Aqsa, είναι η κόκκινη γραμμή μας.

Σαν να μην έφταναν οι εκκλήσεις τους για προσάρτηση της Δυτικής Όχθης, οι ισραηλινές αρχές παίζουν με τη φωτιά με την υποκίνηση τους να στοχεύει το Τζαμί Αλ Άκσα.

Το Ισραήλ δεν θα μπορέσει να επιτύχει την ειρήνη που επιδιώκει χωρίς την ίδρυση ενός ανεξάρτητου και γεωγραφικά ενοποιημένου Παλαιστινιακού Κράτους με βάση τα σύνορα του 1967.

Για τις εξελίξεις στη Συρία:

Όσοι επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την αστάθεια της Συρίας προκαλώντας εθνοτικές και θρησκευτικές διενέξεις πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν θα μπορέσουν να πετύχουν τους στόχους τους.

Μια νέα εποχή ξεκίνησε στη Συρία με την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ στις 8 Δεκεμβρίου. Η μεγαλύτερη επιθυμία μας είναι να οικοδομήσουμε μια Συρία που έχει επιτύχει εδαφική ακεραιότητα και πολιτική ενότητα.

Για την ασφάλεια της Ευρώπης:

Συνιστούμε σε όλους να κατανοήσουν ότι δεν υπάρχει χώρος για τρομοκρατία στο μέλλον της χώρας μας και της περιοχής μας και να κάνουν τα σχέδιά τους ανάλογα. Ως αναπόσπαστο μέρος της Ευρώπης, θεωρούμε τη διαδικασία ένταξής μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως στρατηγική μας προτεραιότητα.

Για να το πω ωμά, η ευρωπαϊκή ασφάλεια χωρίς την Τουρκία είναι αδιανόητη. Γίνεται όλο και πιο αδύνατο για μια Ευρώπη στην οποία η Τουρκία δεν περιλαμβάνεται όπως της αξίζει, να συνεχίσει την ύπαρξή της ως παγκόσμιος παράγοντας.

Είναι πάει να πει, μια φυσική διαδικασία που εξελίσσεται χωρίς στάσεις, αλλά οι άνθρωποι την αντιλαμβάνονται μόνο τις στιγμές του παροξυσμού, όταν εκδηλώνεται μια σεισμική ακολουθία, ή μια ηφαιστειακή έκρηξη! Κι όμως…

Σε ετούτη τη γειτονιά, ακόμα και στο σημερινό βορειοανατολικό Αιγαίο, υπήρξαν στην ιστορία έντονα φυσικά φαινόμενα που δεν μπορεί να αντιληφθεί ανθρώπου νους. Γιατί αυτό που συμβαίνει σήμερα στις Κυκλάδες είναι τίποτα μπροστά σε τούτο που συνέβη εδώ πριν από εκατομμύρια χρόνια. Μια απίστευτα έντονη σεισμική και ηφαιστειακή δραστηριότητα που ξεκίνησε πριν από περίπου 20 εκατομμύρια χρόνια και διαμόρφωσε το Ελληνικό αρχιπέλαγος. Ξεκίνησε τότε που το σημερινό Αιγαίο δεν ήταν παρά μια εκτεταμένη χερσαία περιοχή που οι επιστήμονες βάφτισαν Αιγηίδα.

Στα δυτικά…

Σε ετούτη την Αιγηίδα, στη ζωή της και στις δύσκολες εκείνες «μέρες» που άρχισαν πριν από 20 εκατομμύρια χρόνια μας ξεναγεί ο Νίκος Ζούρος. Που είναι και Διευθυντής του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου. Ενός μουσείου για ετούτη τη μεγάλη ηφαιστειο-σεισμική δραστηριότητα – δημιουργό της «σύγχρονης» γεωμορφολογίας του Αιγαίου.

• Πίσω λοιπόν 20 εκατομμύρια χρόνια. Κι αν ένας μέσος όρος ανθρώπινης ζωής είναι τα 75 χρόνια, πίσω 265.000 ανθρώπινες ζωές!

Τότε, την εποχή του Μειόκαινου, μας λέει ο κ. Ζούρος, το κλίμα ήταν πολύ πιο θερμό από το σημερινό και την επιφάνεια της Αιγηίδος κάλυπταν εκτεταμένα δάση και σαβάνες που τις διέκοπταν εκτεταμένες λίμνες με γλυκό νερό. Η βλάστηση περιλάμβανε κυρίως κωνοφόρα και καρποφόρα δέντρα, όπως οι γιγαντιαίες σεκόιες, οι κουνιχάμιες, οι κυπαρισίδες, οι πευκίδες, αλλά και μπανανόδενδρα, κανελόδενδρα, βαλανιδιές, τροπικές καρυδιές, δαφνίδες, λεύκες, σκλήθρα και πολλά άλλα είδη. Δεν έλειπαν ακόμη τα φοινικόδενδρα αλλά και πολλά άλλα φυτά της οικογένειας των φοινικίδων.

• Στο χερσαίο αυτό χώρο έζησαν κατά καιρούς πάρα πολλά είδη ζώων, προβοσκιδωτών όπως ελέφαντες και δεινοθήρια, σαρκοφάγα, αντιλόπες, γαζέλες, μικρόσωμα ελάφια, καμηλοπαρδάλεις, ιπποπόταμοι, ρινόκεροι, ιππάρια, τρωκτικά, πουλιά, αμφίβια και ερπετά, όπως οι αλιγάτορες».

Κι όλα αυτά χάθηκαν όταν τα δάση του Βορειανατολικού Αιγαίου σκεπάσθηκαν από τα προϊόντα εκατοντάδων βίαιων αλλεπάλληλων ηφαιστειακών εκρήξεων που πραγματοποιήθηκαν για μια περίοδο τεσσάρων εκατομμυρίων ετών!

Σεισμογενείς περιοχές…

Ο χώρος του σημερινού Αιγαίου αποτελεί ακόμα και σήμερα μία από τις πλέον ενεργές περιοχές του φλοιού της γης. Εδώ, οι γεωλογικές μεταβολές είναι έντονες και συνεχείς.

Η εξέλιξη της μορφής του χώρου του Αιγαίου κατά τη διάρκεια της πιο «πρόσφατης» περιόδου της ιστορίας της γης που ονομάζεται ανώτερος Καινοζωικός αιώνας, δηλαδή τα τελευταία 25 εκατομμύρια χρόνια, σημαδεύτηκε από σημαντικές γεωτεκτονικές μεταβολές. Οι μεταβολές αυτές σχετίζονται με την κίνηση μεγάλων κομματιών του γήινου φλοιού, που ονομάζονται λιθοσφαιρικές πλάκες, στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου. Αυτή η κίνηση είχε ως αποτέλεσμα έντονη ηφαιστειακή και σεισμική δραστηριότητα, όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα…..

Η Αφρικανική λοιπόν λιθοσφαιρική πλάκα κινείται και βυθίζεται κάτω από την Ευρασιατική πλάκα, γεγονός που στις μέρες μας συμβαίνει στην περιοχή νότια της Κρήτης.

«Η βύθιση αυτή λέει ο κ. Ζούρος, προκαλεί στον εσωτερικό χώρο του Αιγαίου πελάγους εφελκυστικές δυνάμεις σε διεύθυνση Βορρά – Νότου. Έτσι, δημιουργούνται μεγάλα ρήγματα στο φλοιό που προκαλούν τη σεισμικότητα. Το ίδιο φαινόμενο δίνει τη δυνατότητα σε ηφαιστειακό υλικό να ανέρχεται και να εκχύνεται στις θέσεις των ηφαιστείων. Με τη διαδικασία αυτή σχηματίσθηκαν στο πρόσφατο γεωλογικό παρελθόν μια σειρά ηφαιστείων, οι θέσεις των οποίων σχηματίζουν ένα τόξο, που είναι γνωστό ως το ηφαιστειακό τόξο του Νοτίου Αιγαίου και αποτελείται από γνωστά και άγνωστα ηφαίστεια, τη Σαντορίνη, το Κολούμπο τη Νίσυρο, τη Μήλο, τα Μέθανα και εκτείνεται μέχρι τις Μικροθήβες στη Μαγνησία».

Ωστόσο το Αιγαίο δεν είναι δημιούργημα μόνο της βύθισης της Αφρικανικής λιθοσφαιρικής πλάκας κάτω από την Ευρωπαϊκή, αλλά μια πολύπλευρη κίνηση που επηρεάζεται από την κίνηση και άλλων μικρότερων κομματιών του γήινου φλοιού στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, όπως είναι η Αραβική μικροπλάκα. «Η Αραβική μικροπλάκα, σύμφωνα με τον ειδικό επιστήμονα, αποσπάται από την υπόλοιπη Αφρική στην Ερυθρά θάλασσα και κινείται με μεγαλύτερη ταχύτητα από την Αφρικανική, πιέζει με διεύθυνση από Νότο προ Βορρά, ένα άλλο μικρότερο κομμάτι της λιθόσφαιρας, τη Μικρασιατική λιθοσφαιρική μικροπλάκα, και την αναγκάζει να κινείται προς τα δυτικά και να συμπιέζει το χώρο του Αιγαίου. Ο φλοιός στο Αιγαίο αναγκάζεται έτσι να επεκτείνεται προς τα δημιουργώντας την σύγχρονη ενεργό γεωδυναμική κατάσταση στο Αιγαίο».

Το ηφαίστειο… Λέσβος

Πριν από 20 εκατομμύρια χρόνια το σημείο όπου βυθιζόταν η Αφρικανική λιθοσφαιρική πλάκα κάτω από την Ευρωπαϊκή δεν ήταν νότια της Κρήτης όπως σήμερα. Τότε βρισκόταν αρκετά βορειότερα και συγκεκριμένα στον χώρο των σημερινών Κυκλάδων. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα λοιπόν τότε, δημιούργησε εντυπωσιακά ηφαιστειακά κέντρα στο βόρειο και κεντρικό Αιγαίο και τη δυτική Μικρά Ασία. Δείγματά της βρίσκουμε στα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου, Ίμβρο, Λήμνο, Αγ. Ευστράτιο και Λέσβο, τα οποία διασώθηκαν από τη μεταγενέστερη καταβύθιση της περιοχής μεταξύ των νησιών.

Χαρακτηριστικό δείγμα της εποχής βρίσκουμε σήμερα στη Λέσβο. Η δημιουργία του παγκόσμια γνωστού απολιθωμένου δάσους στο δυτικό νησί αλλά και του εν πολλοίς άγνωστου απολιθωμένου δάσους της Λήμνου αντανακλά τη δημιουργία και τον τρόπο δημιουργίας του Αιγαίου. «Στη Λέσβο, λέει ο διευθυντής του μουσείου φυσικής ιστορίας, τα μεγαλύτερα ηφαιστειακά κέντρα εντοπίζονται σήμερα στο κέντρο του νησιού, στις περιοχές του όρους Λεπέτυμνου, που είναι το υψηλότερο βουνό της Λέσβου αλλά και των χωριών Βατούσα, Ανεμώτια, Μεσότοπος και Άγρα. Οι ηφαιστειακές εκρήξεις δημιούργησαν σύνθετα ηφαιστειακά οικοδομήματα με ηφαιστειακούς κρατήρες, θόλους, λαιμούς και φλέβες που μπορεί κανείς να παρατηρήσει σε όλη τη βόρεια και δυτική Λέσβο.

Η ηφαιστειακή δραστηριότητα συνοδεύτηκε και από έντονη σεισμική δραστηριότητα που προηγήθηκε ή συνόδευε τις μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις. Κατά τη διάρκεια των ηφαιστειακών εκρήξεων εκτινάχτηκαν τεράστιες ποσότητες ηφαιστειακής στάχτης αρκετά χιλιόμετρα στην ατμόσφαιρα και ηφαιστειακές βολίδες σε απόσταση αρκετών χιλιομέτρων από τους ηφαιστειακούς κρατήρες. Ακολούθησαν οι ποταμοί της πυρακτωμένης λάβας που σκέπασαν μεγάλα τμήματα της ξηράς γύρω από τα ηφαίστεια. Η ηφαιστειακή στάχτη μεταφέρθηκε από τους ανέμους σε μεγάλες αποστάσεις. Όταν κάθισε στην επιφάνεια σχηματίσθηκαν στρώματα πάχους δεκάδων μέτρων που σκέπασαν τη βλάστηση. Τα ζώα έχοντας προειδοποιηθεί από τις σεισμικές δονήσεις που προηγήθηκαν απομακρύνθηκαν από την περιοχή της μεγάλης αυτής φυσικής καταστροφής και διασώθηκαν, γι αυτό δεν τα εντοπίζουμε εύκολα στην περιοχή του απολιθωμένου δάσους.

Όμως, δεν ήταν μόνο αυτά τα στοιχεία που διαμόρφωναν το σκηνικό εκείνη την περίοδο. Η μεγάλη θερμότητα των ηφαιστειακών εκρήξεων διατάραξε την ισορροπία στην ατμόσφαιρα προκαλώντας έντονες καταιγίδες. Τα νερά παράσυραν τη στάχτη και άλλα ηφαιστειακά υλικά από τα σημεία με το μεγαλύτερο υψόμετρο προκαλώντας κατολισθήσεις, πλημμύρες και λασποροές, σκεπάζοντας μεγάλες εκτάσεις. Οι νέες αυτές ποσότητες ηφαιστειακών υλικών κατέκλυσαν τις περιοχές με χαμηλότερο υψόμετρο και κάλυψαν ολοκληρωτικά τη βλάστηση της περιοχής, γεγονός που αποτέλεσε τον καθοριστικό παράγοντα για τη δημιουργία του απολιθωμένου δάσους».

Οι διαδοχικές ηφαιστειακές εκρήξεις κατέστρεφαν κάθε φορά τη σύγχρονη βλάστηση της περιοχής γύρω από τα ηφαιστειακά κέντρα. Με τον τρόπο αυτό, δημιουργήθηκαν επάλληλα απολιθωμένα δάση που συναντάμε σήμερα το ένα πάνω από το άλλο στη δυτική Λέσβο.

Πάντα παράδεισος

Ο «παράδεισος» της Αιγηίδας μετατρέπεται σε μια σκεπασμένη από λάβες και ηφαιστειακή στάχτη απέραντη έκταση που με τη σειρά της μετατρέπεται σε έναν άλλο παράδεισο με εναλλαγές λιμνών και μεγαλύτερων θαλάσσιων τμημάτων. Είναι η περίοδος του Μέσου και Ανώτερου Μειόκαινου, πριν από 12 έως πέντε εκατομμύρια χρόνια. Η έντονη σεισμική και ηφαιστειακή δραστηριότητα έχει μεταφερθεί νοτιότερα, στην περιοχή της Σάμου μέχρι την Κω και της νοτιοδυτικής σημερινής Μικράς Ασίας. «Μπορεί κανείς να μιλήσει για μέγεθος των σεισμών εκείνης της εποχής;» ρωτούμε με αφέλεια ίσως τον κ. Ζούρο. «Όχι μας λέει. Ήταν σεισμοί που το μέγεθος τους δεν μπορούμε να το εκτιμήσουμε».

Tην περίοδο του Ανωτέρου Μειόκαινου, από τα 12 έως και πέντε περίπου εκατομμύρια χρόνια η συνεχιζόμενη τεκτονική δραστηριότητα οδηγεί στον κατακερματισμό της Αιγηίδας χέρσου. Αρκετές υφάλμυρες λίμνες αλλά και λίμνες γλυκών νερών σχηματίσθηκαν ενώ διαπιστώνονται εναλλαγές θαλάσσιων και λιμναίων ιζημάτων σε ορισμένες περιοχές. Πράγμα που σημαίνει ότι περιοχές με χαμηλό ανάγλυφο σκεπάζονται από θάλασσα και το αντίθετο, ως αποτέλεσμα βυθίσεων και υψώσεων τμημάτων του φλοιού της γης. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα τότε «μεταναστεύει» νοτιότερα και δείγματα της βρίσκουμε από τη Σάμο μέχρι την Κω.

Η διαδικασία αυτή συνεχίσθηκε με αποτέλεσμα η ξηρά να περιοριστεί σημαντικά. Αλλά ακόμη και κατά τη διάρκεια του Πλειόκαινου, πριν από δυόμιση εκατομμύρια χρόνια τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου παρέμεναν συνδεδεμένα με τις Μικρασιατικές ακτές από τις οποίες αποκόπηκαν οριστικά πολύ πιο πρόσφατα, τα τελευταία 500.000 χρόνια. Τότε, τα τελευταία τμήματα της Αιγηίδος χέρσου καταποντίστηκαν λόγω της έντονης σεισμικής δραστηριότητας της περιοχής με αποτέλεσμα τα απολιθωμένα δένδρα στην περιοχή του Σιγρίου Λέσβου, τα οποία απολιθώθηκαν σε χερσαίο περιβάλλον, όταν σκεπάστηκαν από την ηφαιστειακή στάχτη, να βρίσκονται σήμερα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Όσο κι αν φαίνεται περίεργο η διαδικασία της δημιουργίας του Αιγαίου συνεχίστηκε – αν δεν συνεχίζεται – μέχρι τις μέρες μας, την περίοδο του Ολοκαίνου. Τότε και γεννήθηκε το Αιγαίο που ξέρουμε… Παράδεισος σωστός. «Παραδεισένιος πάντα ήταν ο χώρος του σημερινού Αιγαίου» συμπληρώνει ο κ. Ζούρος..

“Στο Αιγαίο όμως δεν υπάρχει καμία περίπτωση συνεκμετάλλευσης” τόνισε με έμφαση ο υπουργός Εξωτερικών. Προσέθεσε, αναφερόμενος στη συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογο του Χακάν Φιντάν, ότι ανεξάρτητα από τις διαφωνίες που έχουμε με την Τουρκία πρέπει να μπορούμε να συζητούμε, να βρίσκουμε κοινό τρόπο για να προάγουμε διμερείς σχέσεις.

Ο κ.Γεραπετρίτης σημείωσε ότι κατά τη διάρκεια της συνάντησης με τον κ.Φιντάν, έγινε αποτίμηση της προόδου που υπήρξε από το Βίλνιους, όπου το καλοκαίρι του 2023 συναντήθηκαν οι κ.κ. Μητσοτάκης και Ερντογάν, μέχρι σήμερα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ενώ τόνισε ότι πρέπει να χτίσουμε επάνω σε αυτά που μας ενώνουν. Τόνισε ότι υπήρξε σημαντική πρόοδος και είναι καλές οι σχέσεις αυτή την εποχή, ενώ προσέθεσε ότι δεν μπορεί σε σύντομο διάστημα να αρθούν προβλήματα δεκαετιών.

“Βήμα βήμα είναι η προσέγγιση μας για να χτίσουμε σχέσεις καλής γειτονίας” είπε και επισήμανε ότι συζητήσανε το πλαίσιο που θα διέπει τη συζήτηση για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Τόνισε ότι “έχουμε διαφορετική θέση αφετηρίας” με την Τουρκία, ότι υπάρχει σημαντική απόσταση για το εύρος της συζήτησης και θα συνεχίσουνε σε μεταγενέστερο στάδιο. Όπως είπε, στόχος είναι να διαφυλαχθεί η καλή σχέση και να μην προκαλούνται κρίσεις από τις εντάσεις που υφίστανται.

Αναφορικά με διαφορές που υπάρχουν και είναι προς συζήτηση είπε ότι είμαστε σε απολύτως προκαταρκτικό στάδιο, υπάρχει απόσταση στις θέσεις των δυο χωρών, και για την Αθήνα υπάρχει ένα μόνο ζήτημα για διεθνή δικαιοδοσία αυτό της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Σημείωσε ότι για την Τουρκία υπάρχουν κι άλλες διαφορές, αλλά όπως είπε, “θα παραμείνουμε στην κατάσταση που έχουμε”. Προσέθεσε ότι διαχρονικά η επιδίωξη της εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας.

Τέλος, αναφερόμενος στο Κυπριακό χαρακτήρισε θετική εξέλιξη την επανεκκίνηση των συζητήσεων υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και τόνισε ότι θα πρέπει να αναζητηθεί λύση στο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ για διζωνική και δικοινοτική ομοσπονδία.

Να σημειωθεί ότι την Τρίτη ο κ.Γεραπετρίτης θα ενημερώσει την Επιτροπή Εξωτερικών και ‘Αμυνας της Βουλής για τη συνάντηση του με τον κ.Φιντάν.

Καταρχάς το «Our Ocean» είναι ένας διεθνής θεσμός, που ξεκίνησε το 2014 με πρωτοβουλία του πρώην υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Κέρι και πραγματοποιείται κάθε έτος σε διαφορετική χώρα, προσπαθώντας να φέρει στο προσκήνιο ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία των θαλασσών και να «αποσπάσει» δεσμεύσεις από κυβερνήσεις και φορείς της αγοράς.

Η 9η διεθνής διάσκεψη για τους ωκεανούς στην Αθήνα θα κινηθεί σε τέσσερις άξονες:

• Βιώσιμος τουρισμός σε παράκτιες περιοχές και νησιά.
• Πράσινη ναυτιλία.
• Μείωση της θαλάσσιας ρύπανσης από πλαστικά και μικροπλαστικά.
• Πράσινη μετάβαση στη Μεσόγειο.

Μέχρι στιγμής έχουν επιβεβαιώσει τη συμμετοχή τους εκπρόσωποι από 113 κυβερνήσεις και 7 διεθνείς οργανισμούς.

H φιλοξενούσα χώρα «δίνει το καλό παράδειγμα», αναλαμβάνοντας πρώτη δεσμεύσεις. H χώρα μας θα αναλάβει 20 δεσμεύσεις, που θα ανακοινωθούν την πρώτη ημέρα της διάσκεψης. Τρεις από αυτές ανακοινώθηκαν επίσημα kai e;inai h δημιουργία δύο εκτεταμένων εθνικών θαλασσίων πάρκων.

• Το πρώτο θα αφορά την προστασία των θαλασσίων θηλαστικών στην τάφρο του Ιονίου. Θα περιλαμβάνει 12 περιοχές Natura, αλλά και περιοχές εκτός Natura.
• Το δεύτερο θα είναι στο Αιγαίο και θα αφορά την προστασία θαλασσίων θηλαστικών και θαλασσοπουλιών.

Ειδικότερα:

• Πάρκο Ιονίου. Θα ξεκινάει από την περιοχή βόρεια της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης, από τις νησίδες Αρκούδι και Ατοκος (δεν είναι γνωστό αν θα περιλαμβάνει και τις Εχινάδες νήσους), και θα περιλαμβάνει τη θαλάσσια ζώνη όλης της δυτικής και νοτιοδυτικής Πελοποννήσου, φθάνοντας μέχρι τα Κύθηρα και τα Αντικύθηρα. Πρόκειται για ένα σημαντικό τμήμα της ελληνικής τάφρου, περιοχή που είναι γνωστή για την παρουσία απειλούμενων κητωδών.

• Πάρκο Αιγαίου. Θα περιλαμβάνει περί τις 45 ακατοίκητες βραχονησίδες και τις θαλάσσιες ζώνες τους. Θα ξεκινάει από τη Βελοπούλα και τη Φαλκονέρα στα δυτικά της Μήλου και θα φθάνει ανατολικά μέχρι τις νησίδες γύρω από τη Νίσυρο. Οι μεγαλύτερες από τις νησίδες που θα περιλαμβάνει, εκτός από τη Βελοπούλα και τη Φαλκονέρα, είναι η Σύρνα, το Ανυδρο και τα Χριστιανά. Οι νησίδες αυτές θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές από τους βιολόγους καθώς, λόγω της φυσικής γεωγραφικής τους απομόνωσης, είναι πυρήνες βιοποικιλότητας και μάλιστα πολλά από τα είδη που ζουν σε αυτές είναι ενδημικά. Ειδικά για τον ενδημισμό έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια πολλές εξειδικευμένες μελέτες (που περιλαμβάνουν και DNA, για να εντοπίσουν τοπικές διαφοροποιήσεις σε είδη).

• Τα ακριβή τους όρια θα καθοριστούν έπειτα από ειδική επιστημονική μελέτη, δεν θα καθοριστούν με πολιτικούς όρους. Οι μελέτες αυτές θα καθορίσουν και τις επιτρεπόμενες χρήσεις.

Η πρώτη αντίδραση στις ανακοινώσεις της κυβέρνησης ήρθε από εννέα περιβαλλοντικές οργανώσεις. Χαιρετίζουν τις πρωτοβουλίες για τα θαλάσσια πάρκα και την αλιεία, ειδικά όμως στην περίπτωση του Ιονίου σημειώνουν ότι δεν νοείται προστασία θαλασσίου περιβάλλοντος με εξορύξεις υδρογονανθράκων, ενώ υπογραμμίζουν ότι πρέπει να ληφθούν περιοριστικά μέτρα και για τη ρύθμιση της ναυσιπλοΐας.

• Η υπόθεση των «ελληνικών Γκαλαπάγκος» που σήμερα αποτελεί νέο σημείο ελληνοτουρκικής τριβής έχει και ένα μελανό προηγούμενο με θετική πάντως κατάληξη.

Με απόφασή του στις 24 Μαΐου 2021 το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) απέρριψε την αίτηση της εταιρείας Eunice (EEG) για την περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου Aigaion Project το οποίο προέβλεπε την εγκατάσταση 106 ανεμογεννητριών (ισχύος 486 MW) σε 14 νησίδες του νοτίου Αιγαίου μεταξύ Κυκλάδων και Δωδεκανήσων.

Η απόφαση του ΥΠΕΝ είναι ιστορική: Αποτελεί δικαίωση για τις περιβαλλοντικές οργανώσεις που εδώ και καιρό είχαν τεκμηριώσει τον παραλογισμό του έργου. Φορείς υπογράμμιζαν τον κίνδυνο μη αναστρέψιμης υποβάθμισης προστατευόμενων περιοχών και ειδών, καθώς η χωροθέτηση της επένδυσης περνάει μέσα από 10 περιοχές του δικτύου Natura 2000 και από έξι Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Ελλάδας.

Μάλιστα ο αμερικανός ορνιθολόγος Τζορτζ Γουάτσον, που έκανε την διδακτορική του διατριβή στα πουλιά των νησίδων του Καρπάθιου Αρχιπελάγους, χαρακτήρισε τις ακατοίκητες νησίδες του Αιγαίου ως τα «Γκαλαπάγκος της Μεσογείου».

Μετά την άσχημη παρένθεση μεταφερόμαστε και πάλι στο παρόν και βλέπουμε ότι το «τεχνικό» κομμάτι των δεσμεύσεων, έχει κοστολογηθεί και έχουν διασφαλισμένη χρηματοδότηση (με πηγές εθνικούς πόρους, το Ταμείο Ανάκαμψης, τα δικαιώματα ρύπων)  επιτήρηση των δύο εκτεταμένων εθνικών πάρκων, θα δημιουργηθεί ένα υπερσύγχρονο σύστημα παρακολούθησης με drones και ραντάρ, που θα μεταδίδουν πληροφορία σε πραγματικό χρόνο, αλλά και σκάφη επέμβασης. Επίσης ανέφερε ότι θα ενισχυθεί ο ρόλος του αρμόδιου θεσμικού φορέα για τις προστατευόμενες περιοχές (ΟΦΥΠΕΚΑ) και θα υπογραφούν συνεργασίες με το Λιμενικό Σώμα (για τη φύλαξη).

• Είναι προφανές λοιπόν προς τι η αντίδραση της Άγκυρας η οποία ούτως ή άλλως ουδέποτε εγκατέλειψε τα σχέδια για την επεκτατική της πολιτική στο Αιγαίο, ακόμη και το διάστημα κατά το οποίο οι ελληνοτουρκικές σχέσεις ήταν σε καλό επίπεδο. Με την ανακοίνωσή της ουσιαστικά επιχειρεί να “γκριζάρει” την εν λόγω περιοχή αναφέροντας:

“Συνιστούμε στην Ελλάδα να μην εμπλέξει τα εκκρεμή ζητήματα του Αιγαίου και τα ζητήματα που αφορούν το καθεστώς ορισμένων νησιών, νησίδων και βράχων των οποίων η κυριαρχία δεν έχει εκχωρηθεί στην Ελλάδα από τις διεθνείς συνθήκες, στο πλαίσιο της δικής της ατζέντας”.

• Ενώ σε άλλο σημείο απευθύνει σαφή προειδοποίηση:

“Με την ευκαιρία αυτή θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι δεν θα αποδεχτούμε το τετελεσμένο γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει η Ελλάδα σε γεωγραφικά χαρακτηριστικά των οποίων το καθεστώς αμφισβητείται.”

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ:

• “Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα θα κηρύξει δύο νέα Θαλάσσια Πάρκα, το ένα στο Αιγαίο και το άλλο στο Ιόνιο Πέλαγος, κατά τη διάρκεια του «Our Ocean Conference» που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα στις 16-17. Απριλίου 2024. Είναι γνωστό ότι η Ελλάδα εδώ και καιρό προσπαθεί να επωφεληθεί σχεδόν από κάθε πλατφόρμα στο πλαίσιο των εκκρεμών θεμάτων του Αιγαίου. Παρά το πρόσφατο θετικό κλίμα στις σχέσεις μας, φαίνεται ότι η Ελλάδα εκμεταλλεύεται και πάλι περιβαλλοντικά ζητήματα. Συνιστούμε στην Ελλάδα να μην εμπλέξει τα εκκρεμή ζητήματα του Αιγαίου και τα ζητήματα που αφορούν το καθεστώς ορισμένων νησιών, νησίδων και βράχων των οποίων η κυριαρχία δεν έχει εκχωρηθεί στην Ελλάδα από τις διεθνείς συνθήκες, στο πλαίσιο της δικής της ατζέντας. Θα θέλαμε επίσης να συμβουλεύσουμε τρίτα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, να μην γίνουν εργαλείο για τις προσπάθειες της Ελλάδας με πολιτικά κίνητρα σχετικά με περιβαλλοντικά προγράμματα. Από την άλλη πλευρά, θα θέλαμε να υπενθυμίσουμε ότι το διεθνές ναυτικό δίκαιο ενθαρρύνει τη συνεργασία, μεταξύ άλλων σε περιβαλλοντικά ζητήματα, μεταξύ παράκτιων κρατών σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, και σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία είναι πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα στο Αιγαίο Πέλαγος . Με την ευκαιρία αυτή θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι δεν θα αποδεχτούμε το τετελεσμένο γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει η Ελλάδα σε γεωγραφικά χαρακτηριστικά των οποίων το καθεστώς αμφισβητείται. Ως προς αυτό, επαναλαμβάνουμε ότι τα εν λόγω Θαλάσσια Πάρκα δεν θα έχουν καμία νομική συνέπεια στο πλαίσιο των ζητημάτων μεταξύ των δύο χωρών στο Αιγαίο Πέλαγος”.

Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΥΠΕΞ:

Η πρόκληση της προστασίας του περιβάλλοντος θα έπρεπε να ευαισθητοποιεί τις κυβερνήσεις και όχι να δημιουργεί εντυπώσεις, αναφέρεται σε ανακοίνωση που εξέδωσε το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών μετά το δελτίο Τύπου του τουρκικού ΥΠΕΞ το οποίο ανέφερε πως η Ελλάδα εκμεταλλεύεται περιβαλλοντικά προγράμματα για να δημιουργήσει de facto καταστάσεις στο Αιγαίο.

«Η ανακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών πολιτικοποιεί ένα αμιγώς περιβαλλοντικό ζήτημα. Η οικουμενική πρόκληση της προστασίας του περιβάλλοντος θα έπρεπε να ευαισθητοποιεί τις κυβερνήσεις και όχι να χρησιμοποιείται για τη δημιουργία εντυπώσεων» αναφέρει χρακτηριστικά και προσθέτει:

«Η ελληνική Κυβέρνηση θα συνεχίσει να υποστηρίζει απαρέγκλιτα την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στο πλαίσιο εξωτερικής πολιτικής αρχών. Με έρεισμα στο διεθνές δίκαιο και, ιδίως, στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το δίκαιο της θάλασσας, της οποίας η Ελλάδα αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος. Η πρακτική της συναλλακτικής διπλωματίας και της χρήσης υβριδικών μέσων για γεωπολιτικά οφέλη δεν προσιδιάζουν στην ελληνική εξωτερική πολιτική».

Προφανώς το ζήτημα θα εξελιχθεί σε συνέχειες:

Καταρχάς στο Συνέδριο στις 16 και 17 Απριλίου αναμένονται οι επίσημες ανακοινώσεις της Αθήνας και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν σε αυτές ειδικά για το θαλάσσιο πάρκο που αφορά το Αιγαίο θα προστίθενται κάποιες λεπτομέρειες ειδικά για το εύρος του και τις ακριβείς περιοχές που θα περιλαμβάνει. Ούτως ή άλλως είναι προφανές ότι με βάση τις προσεχείς ελληνικές ανακοινώσεις θα υπάρξει και δεύτερη αντίδραση της Άγκυρας.

Η πραγματική όμως “πρόκληση” είναι επί του πεδίου και πώς θα μεταφραστούν εκεί οι τουρκικές αντιδράσεις όταν θα προχωρούν τα περιβαλλοντικά σχέδια… καθώς σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσες και τα δύο θαλάσσια πάρκα θα θεσπιστούν έως τα τέλη του 2024.

«Η ανακοίνωση του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών πολιτικοποιεί ένα αμιγώς περιβαλλοντικό ζήτημα. Η οικουμενική πρόκληση της προστασίας του περιβάλλοντος θα έπρεπε να ευαισθητοποιεί τις κυβερνήσεις και όχι να χρησιμοποιείται για τη δημιουργία εντυπώσεων» αναφέρει χρακτηριστικά και προσθέτει:

«Η ελληνική Κυβέρνηση θα συνεχίσει να υποστηρίζει απαρέγκλιτα την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στο πλαίσιο εξωτερικής πολιτικής αρχών. Με έρεισμα στο διεθνές δίκαιο και, ιδίως, στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το δίκαιο της θάλασσας, της οποίας η Ελλάδα αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος. Η πρακτική της συναλλακτικής διπλωματίας και της χρήσης υβριδικών μέσων για γεωπολιτικά οφέλη δεν προσιδιάζουν στην ελληνική εξωτερική πολιτική».

• Η ελληνική κυβέρνηση ενόψει της διοργάνωσης στην Ελλάδα του 9ου διεθνούς συνεδρίου για τους ωκεανούς (Our Ocean Conference) στις 15-17 Απριλίου εξήγγειλε τη δημιουργία δύο θαλάσσιων πάρκων ένα στο Αιγαίο και ένα στο Ιόνιο, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση της Άγκυρας.

Με ανακοίνωση του το Τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών συνιστά στην Ελλάδα να μην εμπλέξει τα εκκρεμή ζητήματα του Αιγαίου και τα ζητήματα που αφορούν το καθεστώς ορισμένων νησιών, νησίδων και βράχων των οποίων η κυριαρχία δεν έχει εκχωρηθεί στην Ελλάδα από τις διεθνείς συνθήκες, υπογραμμίζοντας ότι «δεν θα αποδεχτούμε το τετελεσμένο γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει η Ελλάδα σε γεωγραφικά χαρακτηριστικά των οποίων το καθεστώς αμφισβητείται».

• Το πρώτο πάρκο περιλαμβάνει έντεκα συμπλέγματα ακατοίκητων νησιών και βραχονησίδων –έχουν χαρακτηριστεί «τα ελληνικά Γκαλάπαγκος», ως θησαυροί βιοποικιλότητας– από τα δυτικά της Μήλου έως τη Νίσυρο
• Το δεύτερο θα περιλαμβάνει μια εκτεταμένη θαλάσσια περιοχή που θα ξεκινάει βόρεια της Κεφαλονιάς και θα καταλήγει στα Κύθηρα και στα Αντικύθηρα.

Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΥΠΕΞ

“Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα θα κηρύξει δύο νέα Θαλάσσια Πάρκα, το ένα στο Αιγαίο και το άλλο στο Ιόνιο Πέλαγος, κατά τη διάρκεια του «Our Ocean Conference» που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα στις 16-17. Απριλίου 2024.

Είναι γνωστό ότι η Ελλάδα εδώ και καιρό προσπαθεί να επωφεληθεί σχεδόν από κάθε πλατφόρμα στο πλαίσιο των εκκρεμών θεμάτων του Αιγαίου. Παρά το πρόσφατο θετικό κλίμα στις σχέσεις μας, φαίνεται ότι η Ελλάδα εκμεταλλεύεται και πάλι περιβαλλοντικά ζητήματα.

Συνιστούμε στην Ελλάδα να μην εμπλέξει τα εκκρεμή ζητήματα του Αιγαίου και τα ζητήματα που αφορούν το καθεστώς ορισμένων νησιών, νησίδων και βράχων των οποίων η κυριαρχία δεν έχει εκχωρηθεί στην Ελλάδα από τις διεθνείς συνθήκες, στο πλαίσιο της δικής της ατζέντας.

Θα θέλαμε επίσης να συμβουλεύσουμε τρίτα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, να μην γίνουν εργαλείο για τις προσπάθειες της Ελλάδας με πολιτικά κίνητρα σχετικά με περιβαλλοντικά προγράμματα.

Από την άλλη πλευρά, θα θέλαμε να υπενθυμίσουμε ότι το διεθνές ναυτικό δίκαιο ενθαρρύνει τη συνεργασία, μεταξύ άλλων σε περιβαλλοντικά ζητήματα, μεταξύ παράκτιων κρατών σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, και σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία είναι πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα στο Αιγαίο Πέλαγος .

Με την ευκαιρία αυτή θα θέλαμε να επισημάνουμε ότι δεν θα αποδεχτούμε το τετελεσμένο γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει η Ελλάδα σε γεωγραφικά χαρακτηριστικά των οποίων το καθεστώς αμφισβητείται.

Ως προς αυτό, επαναλαμβάνουμε ότι τα εν λόγω Θαλάσσια Πάρκα δεν θα έχουν καμία νομική συνέπεια στο πλαίσιο των ζητημάτων μεταξύ των δύο χωρών στο Αιγαίο Πέλαγος”.

1)Έχει ήδη επιδοθεί σχετική Ρηματική Διακοίνωση από το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών σε τουρκική πλευρά.

2)Έχουν σταλεί επιστολές διαμαρτυρίας της Υδρογραφικής Υπηρεσίας σε αρμόδια υπηρεσία IΜΟ και σε Ισπανό συντονιστή Navtex περιοχής Μεσογείου και Μαύρης Θάλασσας.

Όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές σε όλα τα κείμενα απορρίπτονται οι τουρκικοί ισχυρισμοί και προβάλλεται νομική ορθότητα ελληνικών θέσεων.

Ειδικότερα η Τουρκία με την υπ’ αριθμό 0177/24 NAVTEX του τουρκικού σταθμού της Αττάλειας η Άγκυρα ισχυρίζεται, πως η περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου όπου διεξάγεται ελληνική αεροναυτική άσκηση και δεσμεύτηκε από τις 20 έως τις 24 Φεβρουαρίου, βρίσκεται σε χώρο τουρκικής δικαιοδοσίας και στο πλαίσιο αυτό αναμετέδωσε τις συντεταγμένες.

Αντίστοιχα, με ξεχωριστή NAVTEX (0184/24) ο ίδιος τουρκικός σταθμός της Αττάλειας επανεκπέμπει αντίστοιχη ελληνική NAVTEX  για άσκηση με πραγματικά πυρά ανατολικότερα στη Μεσόγειο, ισχυριζόμενος και πάλι ότι η περιοχή βρίσκεται σε χώρο τουρκικής δικαιοδοσίας.

Παράλληλα, η Τουρκία εξέδωσε αντι-NAVTEX για τις δραστηριότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στο Αιγαίο επαναφέροντας θέμα αποστρατιωτικοποίησης όλων των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, από τη Θάσο μέχρι και το Καστελόριζο. Πρόκειται για επανάληψη της προηγούμενης NAVTEX που είχε ημερομηνία λήξης 16 Φεβρουαρίου 2024.

Παράλληλα, αντέδρασε σε ελληνική ΝΟΤΑΜ που δεσμεύει περιοχή ανάμεσα σε Λήμνο, Αι Στράτη, Ψαρά και Λέσβο για αεροναυτική άσκηση από τις 20 έως τις 22 Φεβρουαρίου, εκδίδοντας αντιΝΟΤΑΜ θέτοντας θέμα αποστρατιωτικοποίησης Λήμνου, Αη Στρατή και Λέσβου.

Όλα αυτά δεν αποτελούν τυχαία μεμονωμένα περιστατικά καθώς είναι μια συνέχεια της τουρκικής πρακτικής η οποία μπορεί να μηδένισε τις παραβιάσεις στον αέρα αλλά τις συνέχισε και τις αύξησε στη θάλασσα, καταγράφοντας 1.642 παραβιάσεις το 2023. Η αναθεωρητική πρακτική της Τουρκίας συνεχίστηκε όλο το 2023 και στο κομμάτι του ΝΟΤΑΜ και των Navtex.

Σε δεύτερη Navtex προχώρησε η Τουρκία, σήμερα 20 Φεβρουαρίο, θέτοντας θέμα αποστρατιωτικοποίησης όλων των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου από Θάσο μέχρι και Καστελλόριζο. Παράλληλα, αντέδρασε σε ελληνική ΝΟΤΑΜ που δεσμεύει περιοχή ανάμεσα σε Λήμνο, Αι Στράτη, Ψαρά και Λέσβο για αεροναυτική άσκηση από τις 20 έως τις 22 Φεβρουαρίου, εκδίδοντας αντιΝΟΤΑΜ θέτοντας θέμα αποστρατιωτικοποίησης Λήμνου, Αη Στρατή και Λέσβου.

Όλα αυτά δεν αποτελούν τυχαία μεμονωμένα περιστατικά καθώς είναι μια συνέχεια της τουρκικής πρακτικής η οποία μπορεί να μηδένισε τις παραβιάσεις στον αέρα αλλά τις συνέχισε και τις αύξησε στη θάλασσα, καταγράφοντας 1.642 παραβιάσεις το 2023. Η αναθεωρητική πρακτική της Τουρκίας συνεχίστηκε όλο το 2023 και στο κομμάτι του ΝΟΤΑΜ και των Navtex.

Η Ελλάδα, από την πλευρά της, απαντά εκδίδοντας τις απαραίτητες απαντήσεις υπό την μορφή των αντιΝΟΤΑΜ και  αντιNavtex, εξηγώντας πως έχει η διεθνής νομιμότητα που ορίζεται μέσα από διεθνείς συνθήκες και πρακτικές, τονίζοντας το παράνομο και παράτυπο των τουρκικών αυτών κινήσεων.

Επομένως, «το όραμα της Γαλάζιας Πατρίδας ήταν καθοριστικό για την εμπλοκή της Τουρκίας στη Λιβύη. Δηλαδή, το μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες με τη Λιβύη, ήταν ο τρόπος της Τουρκίας να πει “είμαι εδώ” μακροπρόθεσμα και ήταν ένας τρόπος να βάλει πόδι στη Λιβύη, η οποία βρίσκεται στον πάτο της Κρήτης. Από αυτή την άποψη, η Λιβύη εκπλήρωνε τους γεω-στρατηγικούς στόχους της Τουρκίας».

• Παράλληλα, όμως, η Λιβύη μπορεί να ανοίξει ένα παράθυρο σε θέματα, όπως το πώς η Τουρκία μπορεί να συνεχίσει τις οικονομικές επενδύσεις της στην Αφρική μαζί με την Αμερική ενάντια στην Κίνα, υποστηρίζουν οι Τούρκοι αναλυτές.

«Γι’ αυτό τελευταία, οι πολιτικές των ΗΠΑ και της Τουρκίας για τη Λιβύη έχουν έρθει πολύ πιο κοντά η μία στην άλλη. Διότι υπάρχει η προσδοκία ότι η Τουρκία θα διαδραματίσει πολύ πιο εποικοδομητικό ρόλο στη Λιβύη ως αποτέλεσμα της εξομάλυνσης της με την Αίγυπτο και της θετικής στροφής της στην ανατολική Μεσόγειο. Επομένως, η Λιβύη μπορεί να θεωρηθεί ο τόπος όπου Τουρκία και ΗΠΑ συνεργάζονται».

Οι Γκιονούλ Τολ και Ομέρ Τσασπινάρ θεωρούν δεδομένο ότι οι ΗΠΑ έβαλαν στον Ερντογάν όρο να μην πετά τα F-16 που πρόκειται να πάρει πάνω στο Αιγαίο. «Αυτή η επιστολή ωστόσο είναι εις γνώση μόνο μεταξύ του Κογκρέσου και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Ο Ερντογάν ενημερώθηκε ότι θα επιβληθούν αυτοί οι όροι. Αυτά τα πράγματα συζητήθηκαν με τον Ερντογάν, αλλά ο Ερντογάν θα βρισκόταν σε δύσκολη θέση αν αποκαλύπτονταν ότι δεν θα χρησιμοποιούσαμε τα F-16 που θα αγοράσουμε εναντίον της Ελλάδας. Γι’ αυτό δεν συζητήθηκε πολύ (στην Τουρκία)», υπογραμμίζουν οι Τούρκοι αναλυτές.

«Καταλαβαίνουμε ότι η Τουρκία έχει υποχωρήσει σε αυτό το θέμα και έχει αποδεχτεί αυτούς τους όρους. Τώρα γιατί αυτό είναι σημαντικό για τη Λιβύη. Επειδή ήδη προσπαθεί να μειώσει τις εντάσεις με την Ελλάδα εδώ και αρκετό καιρό. Επειδή θέλει να πάρει τα F-16. Η Τουρκία δεν θα πρέπει να συγκρούεται με την Ελλάδα στην ανατολική Μεσόγειο. Θα πρέπει να διατηρεί μια πολύ στενή συνεργασία πλέον.

Με άλλα λόγια, σε αυτή την ευρεία περιοχή, δηλαδή στη βόρεια Αφρική, στη Μεσόγειο και στο Αιγαίο, ξεκινά μια περίοδος μη σύγκρουσης και όλα αυτά τα ανοίγματα, η εξομάλυνση με την Αίγυπτο, το ταξίδι στη Λιβύη, η μείωση της έντασης με την Ελλάδα, που υπαγορεύονται όλα από την Αμερική, όλα αυτά είναι στην πραγματικότητα μια αναγκαιότητα, προκειμένου να αρπάξει η Τουρκία την αναδυόμενη συγκυρία. Επομένως, νομίζω ότι η Τουρκία κάνει κάτι έξυπνο.

Έτσι ομαλοποιεί τις σχέσεις με την Αίγυπτο, λέει ότι μπορούμε να κάνουμε κοινά βήματα στη Λιβύη… Κι όλα αυτά θα εξυπηρετήσουν και την πολιτική της Τουρκίας στη Μεσόγειο και το Αιγαίο», εκτιμούν στην Τουρκία. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου σήμερα που όλοι οι φιλοκυβερνητικοί αλλά και αντιπολιτευόμενοι σχολιαστές και αναλυτές υπογραμμίζουν πως η αιτία της επίσκεψης Φιντάν στη Λιβύη θα πρέπει να αναζητηθεί κυρίως στην επικείμενη επίσκεψη του Τούρκο προέδρου Ερντογάν στο Κάιρο στις 14η Φεβρουαρίου και στα νέα εν γένει στα τουρκικά συμφέροντα στην ανατολική Μεσόγειο.

«Ιμπεριαλιστικό» το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας
Βέβαια, όπως εύλογα επισημαίνεται στη συζήτηση, αυτή η νέα στροφή της Τουρκίας να τα έχει καλά με όσο το δυνατόν περισσότερους, μειώνοντας τις εντάσεις, δεν φαίνεται να συνάδει με το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας.

Όπως παραδέχονται για πρώτη φορά Τούρκοι αναλυτές, «το σχέδιο της Γαλάζιας Πατρίδας είναι ένα κάπως μαξιμαλιστικό όραμα που γράφτηκε από αντι-Αμερικανούς, αντι-ΝΑΤΟικούς αξιωματικούς και ναυάρχους, γνωστούς ως υπερεθνικιστές-Ευρασιατιστές, και προωθήθηκε σε μια εποχή που οι σχέσεις της Τουρκίας με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και την Ελλάδα ήταν στο χειρότερο σημείο τους το 2020. Όταν ερχόμαστε στο σήμερα, η κυβέρνηση Ερντογάν επιστρέφει στην εποχή των πιο ρεαλιστικών ειρηνικών πολιτικών και των μηδενικών προβλημάτων και η Αμερική είναι ευχαριστημένη με αυτό».

Αμερικανική χορογραφία
Οι Τούρκοι αναλυτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι ΗΠΑ κατάφεραν να παίξουν ένα επιτυχημένο παιχνίδι με την Άγκυρα και να την φέρουν τελικά στα… νερά τους. «Μπορούμε να πούμε ότι η Αμερική με αφορμή τη χρονική συγκυρία της ένταξης της Σουηδίας εφάρμοσε μια πολύ επιτυχημένη χορογραφία».

Κατά τις ίδιες πηγές η πραγματοποίηση κοινών περιπολιών σημαίνει και την αποδοχή από πλευράς Τούρκων ότι χρειάζεται η δράση να ξεκινά πριν τη θάλασσα, ότι, δηλαδή, χρειάζεται, για παράδειγμα, να σπάσουν τα κυκλώματα διακινητών με ανταλλαγή πληροφοριών. Ένα πρώτο δείγμα της νέας στενότερης επικοινωνίας των δύο πλευρών ήταν η εξάρθρωση από την τουρκική Αστυνομία δουλεμπορικών κυκλωμάτων τόσο στη Σμύρνη όσο και στην Κωνσταντινούπολη, ύστερα από πληροφορίες που «επικοινώνησε» η ελληνική πλευρά – τόσο η ΕΥΠ όσο και το Λιμενικό – στις αρμόδιες τουρκικές Αρχές.

• Το καλό κλίμα είχε διαφανεί και από τη στενή συνεργασία που είχαν στη συνάντησή τους στην Κωνσταντινούπολη για να εξειδικεύσουν το σχέδιο δράσης, ο διοικητής της ΕΥΠ Θεμιστοκλής Δεμίρης και ο αρχηγός των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών (ΜΙΤ) Ιμπραχίμ Καλίν. Το σχέδιο αυτό φέρεται να συζητήθηκε, δε, στις τεχνικές του λεπτομέρειες και στη συνάντηση που είχε ο αρχηγός του Λιμενικού και ο αρχηγός της τουρκικής Ακτοφυλακής στο περιθώριο της επίσκεψης στην Τουρκία του υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής Χρήστου Στυλιανίδης όπου συναντήθηκε με τον τούρκο υπουργό Εσωτερικών Αλί Γερλίκαγια

Κατά το δημοσίευμα ήδη αξιωματικός της τουρκικής Ακτοφυλακής έχει ήδη φτάσει στην Ελλάδα στο πλαίσιο της ανταλλαγής ανδρών του Λιμενικού από τις δύο χώρες και παραμένει στην Αθήνα μέχρι να μεταβεί στις αρχές καλοκαιριού στη Λέσβο, όπου δέχεται και τη μεγαλύτερη μεταναστευτική πίεση τα τελευταία χρόνια. Σημειώνεται, τέλος, ότι στις 21 Φεβρουαρίου έχει προγραμματιστεί η επίσκεψη του τούρκου υπουργού Εσωτερικών στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια της οποίας θα συναντηθεί με τους τρεις υπουργούς που εμπλέκονται στο μεταναστευτικό ζήτημα, τον Δημήτρη Καιρίδη, τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη και τον Χρήστο Στυλιανίδη.

Έντονο παρασκήνιο

Πριν την εξέλιξη αυτή είχε προηγηθεί έντονο διπλωματικό παρασκήνιο μεταξύ των δυο μερών εν όψει της επίσκεψης Ερντογάν στην Αθήνα στις 7 Δεκεμβρίου 2023. Ελληνική επιτροπή είχε συναντηθεί μυστικά στην Κωνσταντινούπολη με αντίστοιχη τουρκική επιτροπή, τα αποτελέσματα της οποίας είχε επικυρώσει η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου.

Σύμφωνα με διπλωματικούς κύκλους που επικαλείται το ieidiseis.gr στις 7 Δεκεμβρίου διέγνωσαν τον κίνδυνο της συνδιαχείρισης στη Διακήρυξη των Αθηνών – που υπέγραψαν οι Μητσοτάκης – Ερντογάν – ότι οι δυο χώρες δεσμεύονται πως «θα προσπαθήσουν να επιλύσουν οποιαδήποτε διαφορά προκύψει μεταξύ τους με φιλικό τρόπο, μέσω απευθείας διαβουλεύσεων μεταξύ τους ή με άλλα μέσα αμοιβαίας επιλογής, όπως προβλέπεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών».