Σπύρος Σιδέρης

Η Ουάσινγκτον εμφανίζεται πλέον όχι ως διαμεσολαβητής αλλά ως παίκτης άμεσης ισχύος σε μια περιοχή που παραδοσιακά βρισκόταν υπό τη σφαίρα επιρροής της Μόσχας και με άμεση εγγύτητα στα ευαίσθητα σύνορα του Ιράν.

Ο διάδρομος που έγινε «Δρόμος Τραμπ»

Για χρόνια, ο λεγόμενος Διάδρομος Ζανγκεζούρ ήταν το μήλον της έριδος μετά τον πόλεμο του Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2020. Πρόκειται για μια λωρίδα περίπου 43 χιλιομέτρων που διασχίζει την επαρχία Σιούνικ της Αρμενίας και συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν, κι από εκεί με την Τουρκία.

Για το Μπακού και την Άγκυρα, το πέρασμα αυτό συνιστά στρατηγικό άξονα που ενοποιεί τον λεγόμενο «τουρκικό κόσμο» από την Ανατολία ως την Κεντρική Ασία. Για την Αρμενία, αντίθετα, ήταν ένας διαρκής εφιάλτης: φόβος ότι θα μετατρεπόταν σε διάδρομο «εκτός κυριαρχίας» που θα αφαιρούσε από τη Ερεβάν τον έλεγχο της ίδιας της επικράτειάς της.

Με τη νέα συμφωνία, το έργο μετονομάζεται σε «Δρόμο Τραμπ», με τις ΗΠΑ να αποκτούν δικαιώματα λειτουργίας για σχεδόν έναν αιώνα. Το γεγονός αυτό μετατρέπει μια κατά βάση περιφερειακή διένεξη σε ζήτημα παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος.

Μεταξύ γεωγραφίας και πολιτικής

Η χάραξη του δρόμου κατά μήκος των νότιων συνόρων της Αρμενίας με το Ιράν έχει έντονη γεωπολιτική διάσταση. Από τη μια, δίνει στο Αζερμπαϊτζάν απευθείας πρόσβαση στον Ναχιτσεβάν. Από την άλλη, τοποθετεί τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κομβικό σημείο που συνορεύει άμεσα με την Τεχεράνη.

Για την Τουρκία, το έργο σημαίνει μια νέα εποχή διασυνδεσιμότητας. Ο Τούρκος Υπουργός Μεταφορών και Υποδομών, Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου, δήλωσε στις 22 Αυγούστου ότι «ξεκινά μια νέα εποχή ειρήνης και ευημερίας στον Νότιο Καύκασο», με την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής που θα ενώνει το Καρς, το Ιγντίρ και τον Ναχιτσεβάν.

Σύμφωνα με τον Τούρκο ακαδημαϊκό Τζενκίζ Τομάρ, το άνοιγμα του διαδρόμου θα ενισχύσει την οικονομική ολοκλήρωση μεταξύ των χωρών-μελών του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, αυξάνοντας τον όγκο συνεργασίας σε εμπόριο και επενδύσεις.

Το αμερικανικό χαρτί

Η είσοδος των ΗΠΑ στο έργο αλλάζει ριζικά το παιχνίδι. Για τον Λευκό Οίκο, ο «Δρόμος Τραμπ» δεν είναι μόνο μια εμπορική οδός. Είναι ένα εργαλείο αναδιάταξης ισορροπιών:

• περιορίζει την εξάρτηση της Αρμενίας από τη Ρωσία,
• τοποθετεί την Ουάσινγκτον δίπλα στα ιρανικά σύνορα,
• ενισχύει τον άξονα Τουρκίας–Αζερμπαϊτζάν,
• και ανοίγει νέες αγορές για αμερικανικές εταιρείες.

Σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό International Iranian Studies Institute, οι ΗΠΑ θα ελέγχουν λειτουργικά το πέρασμα για 99 χρόνια, προσφέροντας «μοχλούς επιρροής» όχι μόνο οικονομικούς αλλά και στρατιωτικούς/κατασκοπευτικούς.

Το έργο, με εκτιμώμενο κόστος 3–5 δισ. δολάρια, αναμένεται να αποφέρει ως και 30 δισ. δολάρια ετησίως από δραστηριότητες logistics, σύμφωνα με το think tank «Caspian Policy Center». Αυτό το οικονομικό δέλεαρ καθιστά τον διάδρομο έναν από τους πιο σημαντικούς άξονες του παγκόσμιου εμπορίου για τις επόμενες δεκαετίες.

Η ρωσική αμηχανία

Η Μόσχα παρακολουθεί με καχυποψία. Ως παραδοσιακός «εγγυητής ασφάλειας» στον Νότιο Καύκασο, βλέπει ότι η εμπλοκή των ΗΠΑ αποδυναμώνει τον ρόλο της.

Ο Ρώσος αναλυτής Ανατόλι Ματβιτσούκ εκτιμά ότι σε βάθος χρόνου το σχέδιο συνιστά «άμεση απειλή για την εθνική ασφάλεια της Ρωσίας».

Η Ρωσία διατηρεί στρατιωτικές βάσεις στην Αρμενία και ειρηνευτικές δυνάμεις στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει περιορίσει την ικανότητά της να ασκεί επιρροή στον Καύκασο.

Το αποτέλεσμα είναι μια πολιτική «προσεκτικού ελέγχου», όπου η Μόσχα δεν συγκρούεται ανοιχτά με την Ουάσινγκτον, αλλά προσπαθεί να διατηρήσει τον στρατιωτικό της βραχίονα στην περιοχή.

Η ιρανική ανησυχία

Για την Τεχεράνη, το ζήτημα είναι ακόμη πιο υπαρξιακό. Τα σύνορα με την Αρμενία, έστω και μικρά, αποτελούν τη βασική δίοδο του Ιράν προς την Ευρώπη.

Ο «Δρόμος Τραμπ», που ακουμπά σε αυτά τα σύνορα, απειλεί να περιορίσει τη γεωοικονομική του σημασία και να αποκλείσει την Τεχεράνη από δίκτυα εμπορίου και ενέργειας.

Ο Ιρανός αναλυτής Σοάιμπ Μπαχμάν υπογράμμισε ότι «με την αμερικανική παρέμβαση, ο διάδρομος Ζανγκεζούρ μετατρέπεται σε γεωπολιτικό στραγγαλισμό για το Ιράν». Η ιρανική κυβέρνηση εξέδωσε δήλωση καλωσορίζοντας μεν την ειρηνευτική συμφωνία, αλλά προειδοποιώντας για «σοβαρές συνέπειες από ξένες παρεμβάσεις κοντά στα σύνορά της».

Πρακτικά, η Τεχεράνη θα επιχειρήσει να αναπτύξει εναλλακτικούς διαδρόμους μέσω του εδάφους της ή να χρησιμοποιήσει διπλωματικές πιέσεις ώστε να αναχαιτίσει την πλήρη εφαρμογή του έργου.

Πιθανά σενάρια για το μέλλον

Ο «Δρόμος Τραμπ» είναι έργο-τομή, όμως το μέλλον του εξαρτάται από την ισορροπία δυνάμεων.

Τρία πιθανά σενάρια σκιαγραφούνται:

1. Το αισιόδοξο σενάριο: Ο δρόμος υλοποιείται με διαφάνεια, η Αρμενία διατηρεί την κυριαρχία της, Ρωσία και Ιράν βρίσκουν τρόπους να ενταχθούν συμπληρωματικά, και ο Νότιος Καύκασος μετατρέπεται σε διαμετακομιστικό κόμβο που ενώνει Ασία και Ευρώπη.
2. Το μεσοβέζικο σενάριο: Η πολιτική καχυποψία παραμένει, η Αρμενία ταλαντεύεται, το έργο καθυστερεί, και η περιοχή συνεχίζει να ζει με την αβεβαιότητα παλιών συγκρούσεων.
3. Το σκοτεινό σενάριο: Το Ιράν προχωρά σε σκληρή αντίδραση, η Ρωσία βλέπει τον διάδρομο ως απειλή και συγκρούεται με τις ΗΠΑ σε επίπεδο στρατιωτικών ισορροπιών, μετατρέποντας τον Νότιο Καύκασο σε νέο πεδίο αντιπαράθεσης.

Εν κατακλείδι ο «Δρόμος Τραμπ» ξεπερνά τα όρια μιας απλής οδικής αρτηρίας.

Είναι μια στρατηγική εξίσωση που επαναπροσδιορίζει την κυριαρχία της Αρμενίας, ενισχύει τον άξονα Άγκυρας–Μπακού, απειλεί τα συμφέροντα της Τεχεράνης, και περιορίζει τον ιστορικό ρόλο της Μόσχας στον Καύκασο.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι η μεγάλη ευκαιρία να εγκαθιδρύσουν παρουσία σε μια περιοχή που ως τώρα τους ξέφευγε. Για την περιοχή όμως, η ερώτηση παραμένει: θα αποτελέσει πράγματι «δρόμο ειρήνης και ευημερίας» ή θα μετατραπεί σε νέα γραμμή τριβής που θα επιβεβαιώσει τη φήμη του Καυκάσου ως μιας από τις πιο ασταθείς γωνιές του πλανήτη;

Σπύρος Σιδέρης

Οι ισραηλινές πηγές, μέσω του δικτύου i24 News, μιλούν για τουλάχιστον δύο με τρεις γύρους συναντήσεων στο Μπακού, με συμμετοχή του Σύρου προέδρου Αχμέτ αλ-Σαράα, του υπουργού Εξωτερικών Άσαντ αλ-Σιμπάνι και του κυβερνητικού συντονιστή Αχμέτ αλ-Νταλάτι, ενώ από την ισραηλινή πλευρά συμμετείχαν ανώτεροι στρατιωτικοί και ένας ειδικός απεσταλμένος του Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Η Δαμασκός διαψεύδει κατηγορηματικά κάθε συνάντηση, μιλώντας για «σενάρια χειραγώγησης» που αποσκοπούν στο να εκθέσουν τη συριακή κυβέρνηση στο εσωτερικό και στους συμμάχους της.

Παρ’ όλα αυτά, ισραηλινά και διεθνή δίκτυα επιμένουν ότι οι συναντήσεις επικεντρώθηκαν σε δύο βασικά θέματα: τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής στη Συρία και τον βαθμό ομαλοποίησης των συρο-ισραηλινών σχέσεων, εάν το Ισραήλ αποσύρει ή όχι στρατεύματα από περιοχές που κατέχει ανατολικά του Γκολάν.

Το βάθος της ομαλοποίησης και το αμετακίνητο Γκολάν

Το βασικό σημείο σύγκρουσης είναι το Γκολάν, που το Ισραήλ κατέχει από το 1967 και προσάρτησε μονομερώς το 1981, χωρίς διεθνή μη αναγνώριση. Η Συρία ζητά πλήρη απόσυρση ως προϋπόθεση για οποιοδήποτε είδος ομαλοποίησης, ακόμη και εάν αυτό περιορίζεται σε «ήπιες» μορφές, όπως συμφωνίες μη επίθεσης ή τεχνικό συντονισμό σε συνοριακά ζητήματα. Αντίθετα, το Ισραήλ εμφανίζεται αμετακίνητο, δηλώνοντας ότι το Γκολάν αποτελεί για εκείνο «γραμμή ζωής» σε επίπεδο ασφάλειας.

Σύμφωνα με πηγές, το Ισραήλ επιθυμεί τρεις ασφαλείς ζώνες:

• Μια άμεσα κατεχόμενη περιοχή (υψηλά σημεία του Γκολάν, όπως οι Κορυφές του Χερμόν),
• Μια δεύτερη ζώνη ασφαλείας 3–5 χλμ. εντός της συριακής επικράτειας, απαλλαγμένη από κάθε ένοπλη παρουσία,
• Μια τρίτη ζώνη αποστρατιωτικοποιημένη, που εκτείνεται από τη Δαμασκό μέχρι τον νότο και τα σύνορα με την Ιορδανία.

Η Συρία, από την άλλη, επικαλείται τη συμφωνία του 1974 για τον διαχωρισμό των δυνάμεων, ζητώντας επιστροφή στα σύνορα εκείνης της περιόδου, κάτι που το Ισραήλ απορρίπτει.

Ο φόβος μιας νέας «7ης Οκτωβρίου» και οι υποψίες κατά του Ιράν

Η ισραηλινή στρατιωτική ηγεσία προβάλλει μια νέα αφήγηση για να δικαιολογήσει τη σκληρή στάση της. Αξιωματούχοι μιλούν για συλλήψεις «σε βάθος συριακού εδάφους», όπου, όπως υποστηρίζουν, μέλη φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών παραδέχτηκαν ότι σχεδίαζαν επιθέσεις σε ισραηλινές εγκαταστάσεις, κατά το πρότυπο της Χαμάς στη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023. Αυτή η ρητορική ανεβάζει τους τόνους, δημιουργώντας πρόσθετες δυσκολίες για οποιαδήποτε ειρηνευτική διαπραγμάτευση.

Η παρουσία του Ιράν και της Χεζμπολάχ στη Συρία παραμένει βασικό σημείο τριβής. Το Ισραήλ απαιτεί ως αντάλλαγμα για οποιαδήποτε παραχώρηση, τον περιορισμό ή ακόμη και την απομάκρυνση του ιρανικού στρατιωτικού και πολιτικού δικτύου από τη Συρία και τον περιορισμό της ροής όπλων στη Χεζμπολάχ και σε παλαιστινιακές οργανώσεις στον Λίβανο.

Η Άγκυρα και η Μόσχα ως παρατηρητές

Δεν περνά απαρατήρητο το ότι οι συνομιλίες έγιναν στο Μπακού: το Αζερμπαϊτζάν θεωρείται πιστός σύμμαχος του Ισραήλ και ταυτόχρονα έχει στενή συνεργασία με την Τουρκία.

Η επιλογή του τόπου μεταφέρει σαφές μήνυμα προς το Ιράν, του οποίου οι σχέσεις με τη Συρία έχουν ψυχρανθεί το τελευταίο διάστημα, καθώς η Δαμασκός εμφανίζεται πιο πρόθυμη να επαναπροσεγγίσει αραβικά κράτη και δειλά ακόμη και το Ισραήλ.

Την ίδια ώρα, η Ρωσία, τυπικά ο σημαντικότερος σύμμαχος της Συρίας, κρατά αποστάσεις. Η Μόσχα επιθυμεί σταθερότητα, αλλά δεν φαίνεται διατεθειμένη να επέμβει σε μια τόσο ευαίσθητη διαπραγμάτευση, ιδίως όσο η Ουκρανία και η σχέση της με τη Δύση απορροφούν το διπλωματικό της κεφάλαιο.

Επόμενες κινήσεις και αβέβαιες προοπτικές

Η ανακοίνωση πιθανής συνάντησης ανάμεσα στον Σύρο υπουργό Εξωτερικών και τον Ισραηλινό ομόλογό του, Γκίντεον Σαάρ, στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο συνάντησης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, προκαλεί έντονες αντιδράσεις σε Δαμασκό, Τεχεράνη, αλλά και εντός του συριακού καθεστώτος. Ταυτόχρονα, δίνει τροφή σε σενάρια για έναν «διαφορετικό δρόμο» που ίσως ακολουθήσει η Συρία στην προσπάθειά της να σπάσει τη διπλωματική απομόνωση.

Η ερώτηση που αιωρείται: πρόκειται για μια ειλικρινή προσπάθεια συνεννόησης, ή για μια σκακιέρα παραπλάνησης, όπου η Συρία παίζει σε πολλά ταμπλό, προκειμένου να εξασφαλίσει μέγιστο όφελος; Από τη μία, θέλει να μειώσει τις εξαρτήσεις από το Ιράν· από την άλλη, δεν μπορεί να αγνοήσει τους συμμάχους της ούτε το εσωτερικό μέτωπο.

Η ουσία πίσω από τη διπλωματική καταιγίδα

Το μεγαλύτερο εμπόδιο σε οποιαδήποτε συρο-ισραηλινή προσέγγιση παραμένει το ίδιο εδώ και δεκαετίες: η έλλειψη εμπιστοσύνης. Οι Σύριοι θεωρούν ότι η ισραηλινή στάση επιδιώκει να νομιμοποιήσει μόνιμη κατοχή εδαφών. Οι Ισραηλινοί πιστεύουν ότι η συριακή πλευρά δεν μπορεί ή δεν θέλει να εγγυηθεί ασφάλεια, όσο το ιρανικό δίκτυο παραμένει ενεργό.

Για τους κατοίκους του Γκολάν, τα σενάρια συνομιλιών μοιάζουν μακρινά. Για το Ισραήλ, η διατήρηση ενός ισχυρού στρατιωτικού αποτυπώματος θεωρείται απαραίτητη. Για τη Συρία, η ανάκτηση των εδαφών είναι ζήτημα τιμής.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι κάθε κίνηση σε αυτό το πεδίο έχει περιφερειακές επιπτώσεις: από τις ισορροπίες στο Λίβανο και την Ιορδανία, μέχρι τις αμερικανικές και ρωσικές στρατηγικές στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε έναν κόσμο όπου οι πόλεμοι συχνά ξεκινούν από παρεξηγήσεις, η διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας —έστω και υπό σκιά— είναι από μόνη της σημαντική.

Η μεγάλη χαράδρα που χωρίζει Δαμασκό και Τελ Αβίβ δεν φαίνεται προς το παρόν να γεφυρώνεται. Όμως στην πολιτική, ακόμη και τα αδύνατα γίνονται δυνατά — όταν το συμφέρον το απαιτήσει. Μέχρι τότε, το Γκολάν θα παραμείνει σύμβολο μιας σύγκρουσης που είναι ταυτόχρονα τοπική και παγκόσμια.

Σπύρος Σιδέρης

Η Ευρασιατική σύγκρουση που εκδηλώνεται, δεν αφορά μόνο τις άμεσα εμπλεκόμενες χώρες, αλλά και τις μεγάλες δυνάμεις όπως η Ρωσία, οι ΗΠΑ, ακόμα και η Κίνα, οι οποίες επιχειρούν να αξιοποιήσουν ή να περιορίσουν την επιρροή των περιφερειακών παικτών.

Ο τριμερής άξονας Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν – Πακιστάν

Η Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν δήλωσαν δημόσια τη στήριξή τους στην Πακιστάν μετά την επιχείρηση “Σιντούρ” που εξαπέλυσε ο ινδικός στρατός εναντίον στρατοπέδων μαχητών στο Κασμίρ. Η κοινή στάση των τριών χωρών δεν ήταν μια ευκαιριακή σύμπτωση, αλλά αποτελεί τη συνέχεια μιας στρατηγικής ενοποίησης που εδραιώθηκε την τελευταία δεκαετία.

Κατά πληροφορίες, Άγκυρα και Μπακού προμήθευσαν την Πακιστάν με στρατιωτικό υλικό πριν και κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, ενώ ακολούθησαν διμερείς και τριμερείς συναντήσεις αξιωματούχων.

Η Τουρκία ενισχύει τη στρατηγική της παρουσία μέσω εξαγωγών όπλων, όπως τα drones που φέρεται να χρησιμοποιήθηκαν σε συγκρούσεις με την Ινδία.

Η Αζερική Πολεμική Αεροπορία, από την πλευρά της, ετοιμάζεται για την αγορά ακόμη 24 μαχητικών αεροσκαφών JF-17 Thunder Block 3, εντείνοντας τη στρατιωτικοποίηση της περιοχής.

Η ινδική απάντηση: Συμμαχία με την Αρμενία

Η Ινδία, παρακολουθώντας την αυξανόμενη εχθρική δυναμική του τουρκοπακιστανικού άξονα, απαντά με ταχεία εμβάθυνση της στρατιωτικής συνεργασίας με την Αρμενία. Από το 2022 μέχρι το 2024, υπεγράφησαν συμβάσεις για την προμήθεια πυραυλικών συστημάτων Pinaka, αντιαρματικών πυραύλων, πυροβόλων 155mm και συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας Akash.

Η Ινδία κατέστη έτσι ο κύριος εναλλακτικός προμηθευτής όπλων για την Αρμενία, μετά τη φθορά των σχέσεων του Ερεβάν με τη Μόσχα. Οι ινδο-αρμενικές σχέσεις εμπλουτίστηκαν με επενδύσεις στον τομέα της άμυνας, με την ίδρυση θυγατρικών ινδικών αμυντικών εταιρειών στην Αρμενία και παρουσία εκπαιδευτικών και τεχνικών ομάδων.

Το γεωστρατηγικό παιχνίδι της Ρωσίας

Η Ρωσία αποφεύγει προς το παρόν να τοποθετηθεί δημόσια, παρότι υπήρξε μέχρι πρότινος ο κύριος στρατηγικός σύμμαχος της Αρμενίας.

Η αποστασιοποίηση της Μόσχας από το Ερεβάν, λόγω της ψυχρής στάσης της Αρμενίας στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, δημιούργησε κενό το οποίο εκμεταλλεύτηκε η Ινδία.

Ωστόσο, η ιστορική σχέση Ρωσίας-Ινδίας στον αμυντικό τομέα επιτρέπει στην Μόσχα να ανέχεται, αν όχι να ενθαρρύνει, την ανάπτυξη της Ινδίας στον Καύκασο, ως αντιστάθμισμα στις δυτικές πιέσεις και την αποσταθεροποίηση της περιοχής μέσω τρίτων παικτών.

Το τρίγωνο Ιράν – Αρμενία – Ινδία

Ενώ ο άξονας Τουρκία – Πακιστάν – Αζερμπαϊτζάν συνεχίζει να αναπτύσσεται, διαμορφώνεται απέναντί του ένας άτυπος τριμερής σχηματισμός Ιράν – Ινδίας – Αρμενίας.

Αν και λιγότερο θεαματικός στις ανακοινώσεις, είναι πολλαπλά κρίσιμος για τη διασφάλιση των διαδρόμων μεταφορών και την αναχαίτιση των επιρροών από Ανατολή και Δύση.

Ο Διάδρομος Μεταφορών Βορρά-Νότου, που συνδέει την Ινδία με την Ρωσία και την Ευρώπη μέσω Ιράν και Αρμενίας, ενισχύει γεωοικονομικά τον νέο αυτό άξονα.

Το Ιράν επίσης διατηρεί εξαιρετικές σχέσεις με την Αρμενία, προσφέροντας μια αντιτουρκική σταθερά στην ισορροπία δυνάμεων του Καυκάσου.

Ο ρόλος της Δύσης και των ΗΠΑ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να εξοπλίζουν την Τουρκία, εγκρίνοντας πρόσφατα πώληση πυραύλων AIM-120 AMRAAM, γεγονός που ανησύχησε την Ινδία, φοβούμενη μεταφορά τεχνολογίας ή έμμεση στήριξη στην Πακιστάν.

Παράλληλα, η Ουάσινγκτον προσεγγίζει το Νέο Δελχί για μια διμερή εμπορική συμφωνία και για ενίσχυση της ομάδας Quad (ΗΠΑ, Ινδία, Ιαπωνία, Αυστραλία).

Η ΕΕ επιδεικνύει μεγαλύτερη ουδετερότητα, εστιάζοντας στη διατήρηση ενεργειακών ροών και στη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και του Καυκάσου.

Αναδιατάξεις και αστάθεια: το μέλλον των ισορροπιών

Η εμβάθυνση των στρατηγικών σχέσεων μεταξύ Αρμενίας και Ινδίας, ο προσανατολισμός της Τουρκίας προς έναν ισλαμικό άξονα με Πακιστάν και Αζερμπαϊτζάν, καθώς και η ανασύνταξη της Ρωσίας και η διπλωματική ενεργοποίηση των ΗΠΑ, δημιουργούν ένα τοπίο συνεχούς ρευστότητας στον Καύκασο.

Αναλυτές εκτιμούν πως βαδίζουμε προς μια νέα εποχή “τριγωνικών ανταγωνισμών”, όπου οι μικρές χώρες όπως η Αρμενία ή το Αζερμπαϊτζάν, δεν αποτελούν πια απλά πεδία επιρροής, αλλά δρώντες με δικούς τους στρατηγικούς υπολογισμούς.

Η επιλογή συμμαχιών πλέον δεν είναι μονοδιάστατη. Οι χώρες διαμορφώνουν πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, εναλλάσσοντας εταίρους ανάλογα με τα συμφέροντα ασφαλείας, ενέργειας ή εμπορίου. Ο Καύκασος, ως διασταύρωση πολιτισμών, αγωγών και στρατών, παραμένει εύφλεκτο πεδίο, το οποίο ίσως καθορίσει το μέλλον της ευρασιατικής γεωπολιτικής ισορροπίας.

Το Κρεμλίνο δήλωσε ότι καθώς το αεροσκάφος επιχειρούσε να προσγειωθεί στο Γκρόζνι, ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη επιτέθηκαν στη Ρωσία και οι ρωσικές δυνάμεις αεράμυνας απέκρουσαν τις επιθέσεις.

Σε δήλωσή του το Κρεμλίνο ανέφερε:

«Ο Βλάντιμιρ Πούτιν ζήτησε συγγνώμη για το γεγονός ότι το τραγικό περιστατικό συνέβη στον ρωσικό εναέριο χώρο και εξέφρασε για άλλη μια φορά τα βαθιά και ειλικρινή συλλυπητήρια στις οικογένειες των θυμάτων, και ευχήθηκε ταχεία ανάρρωση στους τραυματίες».

Σύμφωνα με τις εν λόγω πηγές οι οποίες επικαλούνται στοιχεία της προκαταρκτικής έρευνας, τα θραύσματα ρωσικού πυραύλου, που εκτοξεύτηκε για την αναχαίτιση drone πάνω από το Γκρόζνι, ήταν αυτά που προκάλεσαν την πτώση του Εμπραέρ.

#BreakingNews: 🚨Azerbaijani government sources have exclusively confirmed to Euronews on Thursday that a Russian surface-to-air missile caused the Azerbaijan Airlines plane crash in Aktau on Wednesday. pic.twitter.com/6mMjJCJg1W

— euronews (@euronews) December 26, 2024

Κυβερνητικές πηγές του Αζερμπαϊτζάν ανέφεραν στο Euronews ότι στο αεροσκάφος δεν δόθηκε άδεια προσγείωσης σε κανένα ρωσικό αεροδρόμιο, παρά τα αιτήματα των πιλότων για αναγκαστική προσγείωση. Αντιθέτως, δόθηκε εντολή να πετάξει μέσω της Κασπίας Θάλασσας προς το Άχταου στο Καζακστάν.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, τα συστήματα πλοήγησης GPS του αεροπλάνου ήταν μπλοκαρισμένα καθ’ όλη τη διαδρομή της πτήσης πάνω από τη θάλασσα.

Το ίδιο, πως το Εμπραέρ των αζέρικων αερογραμμών καταρρίφθηκε από ένα ρωσικό σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας, υποστήριξαν σήμερα στο πρακτορείο Reuters και τέσσερις πηγές στο Αζερμπαϊτζάν που έχουν γνώση των ερευνών.

Μία από τις πηγές που μίλησαν στο πρακτορείο Reuters είπε ότι οι προκαταρκτικές έρευνες δείχνουν ότι το αεροσκάφος χτυπήθηκε από ένα ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα Pantsir-S. Οι τηλεπικοινωνίες του διακόπηκαν λόγω ηλεκτρονικών παρεμβολών ενώ πλησίαζε στο Γκρόζνι.

«Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι έγινε επίτηδες. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τα γεγονότα, το Μπακού αναμένει από τη ρωσική πλευρά να παραδεχτεί την κατάρριψη του αζέρικου αεροσκάφους», πρόσθεσε.

Εάν τα στοιχεία αυτά της προκαταρκτικής έρευνας επιβεβαιωθούν, θα πρόκειται για τη δεύτερη φορά μέσα σε μια δεκαετία που οι ρωσικές δυνάμεις ευθύνονται για τη συντριβή εμπορικού αεροσκάφους – μετά την κατάρριψη της πτήσης MH17 των Μαλαισιανών αερογραμμών στην Ουκρανία, τον Ιούλιο του 2014.

”Λάθος οι εικασίες πριν τελειώσει η έρευνα”

Νωρίτερα, και εν μέσω των διαφόρων σεναρίων για τα αίτια της συντριβής, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ είχε δηλώσει πως «είναι λάθος να γίνονται εικασίες προτού καταλήξει στο πόρισμά της η έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη».

«Καμία από αυτές τις χώρες -ούτε το Αζερμπαϊτζάν, ούτε η Ρωσία ούτε το Καζακστάν- δεν έχει συμφέρον να αποκρύψει πληροφορίες. Όλες οι πληροφορίες θα είναι διαθέσιμες στον κόσμο», σημείωσε στο ίδιο μήκος κύματος ο πρόεδρος της Γερουσίας του Καζακστάν, Ασιμπάγεφ Μόλεν.

Τα σχόλιά τους διαδέχτηκαν, μεταξύ άλλων, μία ανάρτηση του Αντρίεφ Κοβαλένκο, επικεφαλής του Κέντρου Αντιμετώπισης Παραπληροφόρησης του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ουκρανίας.

«Σήμερα το πρωί, ένα αεροσκάφος Embraer 190 αεροπορικής εταιρείας του Αζερμπαϊτζάν, που εκτελούσε πτήση από το Μπακού προς το Γκρόζνι, καταρρίφθηκε από ρωσικό σύστημα αεράμυνας» έγραψε χαρακτηριστικά ο Ουκρανός αξιωματούχος, επικαλούμενος βίντεο από το εσωτερικό του αεροπλάνου που έδειχνε «διάτρητα σωσίβια».

This morning, an Embraer 190 aircraft of an Azerbaijani airline, flying from Baku to Grozny, was shot down by a Russian air defense system. However, admitting this is inconvenient for everyone, so efforts will be made to cover it up, even the holes in the remaining parts of the…

— Andriy Kovalenko (@AndriKovalenko) December 25, 2024

Τα σενάρια γύρω από τη συντριβή

Από την πρώτη στιγμή, πολλά – και πολλές φορές αντιφατικά μεταξύ τους – ήταν τα όσα ανακοίνωναν οι αρχές όλων των εμπλεκόμενων χωρών για το περιστατικό.

Η συντριβή φέρεται να οφείλεται σε μια «κατάσταση έκτακτης ανάγκης» στο αεροσκάφος. Αρχικά, το αεροπλάνο φέρεται να αναγκάστηκε να εκτραπεί από την διαδρομή του λόγω έντονης ομίχλης στο Γκρόζνι, τον προορισμό του, και να επιχείρησε αναγκαστική προσγείωση.

Λίγο μετά την επίθεση, η ρωσική αεροπορική αρχή υπέθεσε ότι η πτήση μπορεί να χτυπήθηκε από πουλιά, γεγονός που οδήγησε στην προσπάθεια αναγκαστικής προσγείωσης που τελικά κατέληξε στη συντριβή.

«Μετά από σύγκρουση με πουλιά, λόγω κατάστασης έκτακτης ανάγκης στο αεροσκάφος, ο κυβερνήτης αποφάσισε να κατευθυνθεί σε εναλλακτικό αεροδρόμιο – επιλέχθηκε το Ακτάου», ανέφερε η ρωσική αεροπορική αρχή στο Telegram.

Ιστοσελίδες παρακολούθησης εμπορικών πτήσεων κατέγραψαν την πτήση να ταξιδεύει βόρεια κατά μήκος της προγραμματισμένης διαδρομής της στη δυτική ακτή πριν εξαφανιστεί από τα ραντάρ. Αργότερα επανεμφανίστηκε στην ανατολική ακτή, κάνοντας κύκλους κοντά στο αεροδρόμιο Ακτάου, πριν τελικά συντριβεί.

Azerbaijan Confirms Russian Missile Caused Aktau Plane Crash

Azerbaijani government sources confirmed that a Russian surface-to-air missile was responsible for the crash of Azerbaijan Airlines Flight 8432 near Aktau, Kazakhstan, on Wednesday.

The Baku-based international outlet… pic.twitter.com/lffP0MTrpC

— Airlinerwatch (@airlinerwatch) December 26, 2024

«Σύμφωνα με προκαταρκτικές αναφορές, το αεροπλάνο ζήτησε προσγείωση σε εναλλακτικό αεροδρόμιο πριν από το ατύχημα … λόγω έντονης ομίχλης στο Γκρόζνι», ανέφερε η Γιούλια Σαποβάλοβα από τη Μόσχα για το Al Jazeera.

Ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, δήλωσε ότι «σύμφωνα με τις πληροφορίες που μου παρείχαν, το αεροπλάνο της αεροπορικής εταιρείας AZAL, που πετούσε στη διαδρομή Μπακού-Γκρόζνι, άλλαξε πορεία λόγω επιδείνωσης των καιρικών συνθηκών και κατευθύνθηκε προς το αεροδρόμιο του Ακτάου, όπου συνέβη η συντριβή κατά την προσγείωση».

Παράλληλα, το πλησιέστερο ρωσικό αεροδρόμιο, Μαχατσκαλά, είχε κλείσει νωρίτερα την ημέρα εκείνη λόγω δραστηριότητας μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Εκείνη την ώρα ήταν σε εξέλιξη επιθέσεις ουκρανικών μη επανδρωμένων εναέριων οχημάτων (drones) προς τη Ρωσία, όπως επίσης και επιχείρηση αναχαίτησής τους από τη Μόσχα.

Επιπλέον, έντονη ήταν η παρεμβολή στα GPS στην περιοχή, η οποία έχει συνδεθεί με παλαιότερα περιστατικά και ενδέχεται να περιέπλεξε περαιτέρω την πλοήγηση και να συνέβαλε στη συντριβή, σύμφωνα με ανάρτηση του FlightRadar24.

Το χρονικό

Υπενθυμίζεται πως το Embraer EMBR3.SA των Azerbaijan Airlines, με 67 επιβαίνοντες, εκτελούσε το δρομολόγιο μεταξύ του Μπακού, της πρωτεύουσας του Αζερμπαϊτζάν και του Γκρόζνι, της πρωτεύουσα της Τσετσενίας.

Caught on cam! Moments inside Azerbaijan Airlines plane before crash

Passengers on the Embraer EMBR3 jet flying from Azerbaijan to Russia were seen wearing oxygen masks in the cabin before the plane crashed near the city of Aktau in Kazakhstan on Wednesday (December 25), killing… pic.twitter.com/d5UgR0Y1xk

— Q Group Media (@QGroupMedia) December 26, 2024

Συνετρίβη το πρωί της Τετάρτης στην πόλη Άχταου, ένα λιμάνι της Κασπίας Θάλασσας, στο δυτικό Καζακστάν, προκαλώντας τον θάνατο 38 ανθρώπων.

Νωρίτερα, έκανε εκτροπή της πορείας του πάνω από μια περιοχή της Ρωσίας όπου τους τελευταίους μήνες η Μόσχα χρησιμοποιούσε συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας για να αντιμετωπίσει τις ουκρανικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροπλάνα.

Η Azerbaijan Airlines ανακοίνωσε ότι αναστέλλει όλες τις πτήσεις της από το Μπακού προς το Γκρόζνι, της πρωτεύουσα της Τσετσενίας, έως ότου ολοκληρωθεί η έρευνα για το πολύνεκρο αεροπορικό δυστύχημα που σημειώθηκε σήμερα, μετέδωσε το ρωσικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων TASS.

Η επίσκεψη σε αυτή τη χώρα του Καυκάσου, που είναι στενός εταίρος της Μόσχας αλλά ταυτόχρονα και σημαντικός πάροχος ενέργειας στις χώρες της Δύσης, σημειώνεται ενώ συνεχίζεται η άνευ προηγούμενου επίθεση των ουκρανικών δυνάμεων στο ρωσικό έδαφος, στην περιφέρεια του Κουρσκ.

Η ρωσική τηλεόραση μετέδωσε πλάνα από την άφιξη του αεροσκάφους του Πούτιν στο Μπακού.

Ο Ρώσος πρόεδρος θα συζητήσει αύριο με τον Αλίεφ «θέματα σχετικά με την ανάπτυξη των σχέσεων στρατηγικής συνεργασίας και συμμαχίας μεταξύ της Ρωσίας και του Αζερμπαϊτζάν, καθώς και τα διεθνή και περιφερειακά προβλήματα», ανέφερε το Κρεμλίνο.

Ο Πούτιν θα παραστεί επίσης αύριο σε μια τελετή κατάθεσης στεφάνων στον τάφο του Χαϊντάρ Αλίεφ, του πρώην προέδρου του Αζερμπαϊτζάν (1993-2003) και πατέρα του σημερινού ηγέτη της χώρας.

Ο Πούτιν είχε επισκεφθεί για τελευταία φορά το Αζερμπαϊτζάν το 2018.

Το Αζερμπαϊτζάν, που θα φιλοξενήσει την επόμενη κλιματική σύνοδο (COP29) τον Νοέμβριο, είναι σημαντικός παραγωγός φυσικού αερίου και προς αυτή τη χώρα στράφηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση για να καλύψει τις ελλείψεις αφού μειώθηκαν οι ρωσικές παραδόσεις μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022.

Σε βάρος του Πούτιν έχει εκδοθεί από τον Μάρτιο του 2023 ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, για την «εκτόπιση» παιδιών από την Ουκρανία στη Ρωσία, κάτι που περιπλέκει τις μετακινήσεις του στο εξωτερικό. Η Μόσχα απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες.

Σε ανακοίνωσή του κάνει λόγο για «παράδειγμα ανευθυνότητας, προκατάληψης, μεροληψίας και άγνοιας» και εκφράζει την ελπίδα η σύνθεση του επόμενου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να είναι πιο εποικοδομητική, χωρίς αποκλεισμούς και με «λογικούς» εκπροσώπους που θα είναι προσηλωμένοι στις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ.

«Θεωρούμε συστημική αδυναμία το γεγονός ότι τέτοια ανεύθυνα κείμενα, τα οποία κανείς δεν λαμβάνει υπόψη, αλλά θα τραβήξουν την προσοχή περιθωριακών τμημάτων, μπορούν να μας παρουσιάζονται ως απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και δεν τα θεωρούμε σοβαρά» αναφέρει το τουρκικό ΥΠΕΞ.

Η σημερινή βιντεοκλήση, στην οποία συμμετείχε και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, “εντάσσεται στην πρωτοβουλία μεσολάβησης του προέδρου της Δημοκρατίας, σε συντονισμό με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ώστε να ενθαρρύνουμε τον διάλογο και την αμοιβαία εφαρμογή ανθρωπιστικών μέτρων” αλλά και για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, ανέφερε το Ελιζέ.

Το Παρίσι ανέλαβε αυτήν την πρωτοβουλία παράλληλα με τις προσπάθειες του προέδρου Μακρόν να μεσολαβήσει στην κρίση μεταξύ της Ρωσίας και της Ουκρανίας. Ο Γάλλος πρόεδρος είχε ήδη συναντηθεί με τους ηγέτες της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν στις 15 Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

Αιματηρές συγκρούσεις αναφέρονται συχνά στα σύνορα της Αρμενίας με το Αζερμπαϊτζάν το τελευταίο διάστημα, παρά την εκεχειρία που επιτεύχθηκε τον Νοέμβριο του 2020 με τη μεσολάβηση του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν. Στον πόλεμο των έξι εβδομάδων για τον έλεγχο του Ναγκόρνο Καραμπάχ, που είχε προηγηθεί, υπολογίζεται ότι έχασαν τη ζωή τους 6.500 άνθρωποι.

Η έκρηξη έγινε στην Κασπία Θάλασσα, όπου το φαινόμενο των εκρήξεων του υπόγειου αερίου είναι συχνό.

Τεσσεράμησι χρόνια μετά την τελετή εγκαινίων στη Θεσσαλονίκη, ο ΤΑΡ, αγωγός μήκους 878 περίπου χιλιομέτρων, αποτελεί το ευρωπαϊκό σκέλος του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, ενός έργου που προσφέρει δυναμικότητα για τη μεταφορά 10 δισ. κυβικών μέτρων το χρόνο, από το Αζερμπαϊτζάν προς πολλαπλές αγορές της Ευρώπης και έχει σχεδιαστεί με τη δυνατότητα διπλασιασμού της δυναμικότητάς του σε 20 δισ. κυβικά μέτρα.

Ο Λούκα Σιεπάτι, διευθύνων σύμβουλος του ΤΑΡ, σε δηλώσεις του υπογραμμίζει την σταθερή εμπιστοσύνη και ακλόνητη στήριξη όλων των κυβερνήσεων κατά μήκος του αγωγού, και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ προσθέτει: «Σταθερή εμπιστοσύνη και ακλόνητη στήριξη των μετόχων μας, όλων των κυβερνήσεων κατά μήκος της αλυσίδας αξίας του αγωγού, και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.Ο ΤΑΡ συμβάλλει διπλά στο στόχο της ενεργειακής διαφοροποίησης: προσφέρει ταυτόχρονα μία νέα, αξιόπιστη και βιώσιμη ενεργειακή οδό, καθώς και μία νέα πηγή προμήθειας φυσικού αερίου που θα εφοδιάσει εκατομμύρια καταναλωτές στην Ευρώπη κατά τις επόμενες δεκαετίες». 

Από την πλευρά του, ο Μουράντ Χεϊντάρωφ, πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του ΤΑΡ, πρόσθεσε: «Ο ΤΑΡ είναι ένας καινοτόμος αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν στην Ευρώπη κι ένα από τα πιο σύγχρονα και αξιόπιστα συστήματα μεταφοράς ενέργειας. Ως βασικό τμήμα του μήκους 3.500 χλμ. Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, ο ΤΑΡ συνδυάζει στρατηγικά και ανταγωνιστικά χαρακτηριστικά. Εξασφαλίζει τον ενεργειακό ανεφοδιασμό της Ευρώπης από μία ακόμη πηγή και στηρίζει τους στόχους της Ε.Ε. σε ό,τι αφορά τη δημιουργία ολοκληρωμένης αγοράς ενέργειας και την επίτευξη βιώσιμου, ασφαλούς και διαφοροποιημένου ενεργειακού μείγματος, ενώ ταυτόχρονα συμβάλλει στη μετάβαση σε καθαρότερη ενέργεια». 

Ο αγωγός ΤΑΡ διασχίζει την Ελλάδα (550 χλμ.), την Αλβανία (215χλμ.) και την Αδριατική Θάλασσα (105 χλμ.) και εξέρχεται στη στεριά στην Ιταλία. Αποτελείται από 55.000 σωληναγωγούς, συνολικού βάρους 520.000 τόννων, που τοποθετήθηκαν σε μέγιστο υψόμετρο 2.100 μ. στα βουνά της Αλβανίας ως μέγιστο βάθος 810 μέτρων στην Αδριατική Θάλασσα.

Για την κατασκευή του χρειάστηκαν περισσότερες από 50 εκατομμύρια ανθρωπο-ώρες ενώ εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση ύψους 3.9 δισ. ευρώ. Στο μετοχικό κεφάλαιο του ΤΑΡ μετέχουν οι εταιρείες: BP (20%), SOCAR (20%), Snam (20%), Fluxys (19%), Enagás (16%) και Axpo (5%). Οι μέτοχοι του ΤΑΡ ενέκριναν την ανάπτυξη και κατασκευή του έργου στα τέλη του 2013. 

Πηγή: ΑΜΠΕ