Όπως επισημαίνει στο Psychology Today η ψυχολόγος Άμπερ Θόρντον, η οποία ειδικεύεται σε θέματα γονεϊκότητας, η κατάσταση αυτή δεν οφείλεται σε αδυναμία ή κακή διαχείριση χρόνου. Ο τρόπος που μεγαλώνουμε τα παιδιά έχει αλλάξει ριζικά. Οι ευθύνες είναι περισσότερες, οι ρόλοι πιο σύνθετοι και οι προσδοκίες από τους γονείς υψηλότερες από ποτέ.

Η καθημερινότητα που γεμίζει ασφυκτικά

Αρκεί να σκεφτεί κανείς το σύνολο των υποχρεώσεων που καλούνται να διαχειριστούν οι γονείς σήμερα.

Υπάρχουν τα μαθήματα του σχολείου, οι αθλητικές δραστηριότητες, οι προπονήσεις, τα μαθήματα μουσικής ή χορού, αλλά και τα απογεύματα και τα Σαββατοκύριακα που γεμίζουν με μετακινήσεις και δραστηριότητες.

Ταυτόχρονα, οι γονείς προσπαθούν να διατηρήσουν μια ισορροπία με τη δουλειά, τις οικογενειακές υποχρεώσεις, τις προσωπικές σχέσεις, αλλά και τη σωματική και ψυχική τους υγεία.

Κάποια στιγμή όλα αυτά αρχίζουν να μοιάζουν υπερβολικά. Κι όμως, κάθε υποχρέωση ξεχωριστά φαίνεται σημαντική και δύσκολα μπορεί να αφαιρεθεί από το πρόγραμμα.

Το νέο συναισθηματικό βάρος της γονεϊκότητας

Το άγχος των σύγχρονων γονιών δεν προκύπτει μόνο από τις πρακτικές ευθύνες.
Πέρα από το γνωστό «νοητικό φορτίο» της καθημερινότητας, έχει προστεθεί και κάτι ακόμη: η συναισθηματική εργασία της γονεϊκότητας.

Οι γονείς σήμερα αισθάνονται ότι πρέπει να παρακολουθούν, να καθοδηγούν και να στηρίζουν τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών τους, κάτι που οι προηγούμενες γενιές συχνά δεν είχαν καν σκεφτεί.

Εκτός από τις βασικές ανάγκες —διατροφή, ένδυση, εκπαίδευση και φροντίδα— οι γονείς επενδύουν πλέον σημαντικό χρόνο και ενέργεια στη συναισθηματική ευημερία των παιδιών τους.

Έτσι γεννιούνται συνεχώς νέα ερωτήματα:

• Πώς νιώθει το παιδί μου για τη σχέση μας;
• Δημιουργεί υγιείς φιλίες;
• Μπορεί να εκφράζει τις ανάγκες του;
• Νιώθει ασφαλές να μιλήσει για δύσκολα θέματα;
• Του παρέχω αρκετή συναισθηματική υποστήριξη;
• Τι μπορώ να κάνω για να γίνει πιο ανθεκτικό και ώριμο;

Πώς άλλαξε η γονεϊκότητα από γενιά σε γενιά

Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τη γονεϊκότητα έχει μεταβληθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.

Στην εποχή των baby boomers, η ανατροφή των παιδιών βασιζόταν κυρίως στην πειθαρχία, τον σεβασμό και τη συμμόρφωση. Τα παιδιά συχνά καλούνταν να «φαίνονται και να μη μιλούν», ενώ οι συναισθηματικές ανάγκες περνούσαν σε δεύτερη μοίρα.

Η Generation X έφερε μια πιο εμπλεκόμενη μορφή γονεϊκότητας, με λιγότερη αυστηρότητα και μεγαλύτερη συμμετοχή στη ζωή των παιδιών.

Οι millennial γονείς, ωστόσο, προχώρησαν ακόμη περισσότερο. Έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στη συναισθηματική σύνδεση, στον ποιοτικό χρόνο και στην ψυχική υγεία των παιδιών. Παράλληλα, αναζητούν συνεχώς γνώση γύρω από την ανάπτυξη και την ψυχολογία των παιδιών.

Το ερώτημα, όμως, είναι αν αυτή η συνεχής προσπάθεια οδηγεί τελικά πολλούς γονείς στα όρια της εξουθένωσης.

Τέσσερις λόγοι που οι σημερινοί γονείς νιώθουν πιο πιεσμένοι

1. Περνούν περισσότερο χρόνο με τα παιδιά τους

Σε σχέση με τη δεκαετία του 1960, οι γονείς σήμερα περνούν σχεδόν διπλάσιο χρόνο με τα παιδιά τους. Συμμετέχουν περισσότερο στο παιχνίδι, στις δραστηριότητες και στις εξωσχολικές εκδηλώσεις.

2. Εκτίθενται συνεχώς σε συμβουλές και πληροφορίες

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μετατραπεί σε μια τεράστια βιβλιοθήκη από ψυχολόγους, συμβούλους γονέων και ειδικούς. Αν και η γνώση είναι χρήσιμη, πολλές φορές δημιουργεί υπερφόρτωση πληροφοριών και αμφιβολία για το τι είναι τελικά σωστό.

3. Αναζητούν περισσότερο ψυχοθεραπεία

Πολλοί γονείς —ιδιαίτερα οι millennials— στρέφονται στην ψυχοθεραπεία για να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους και να επεξεργαστούν παλιές εμπειρίες. Η γονεϊκότητα συχνά φέρνει στην επιφάνεια προσωπικά βιώματα και τραύματα.

4. Προσπαθούν να υιοθετήσουν πιο ήπιες πρακτικές ανατροφής

Οι σύγχρονες αντιλήψεις δίνουν έμφαση στη συναισθηματική σύνδεση, την κατανόηση και τον διάλογο. Πολλοί γονείς προσπαθούν να σπάσουν παλιά πρότυπα αυστηρής πειθαρχίας και να δημιουργήσουν πιο υποστηρικτικές σχέσεις με τα παιδιά τους. Όμως αυτή η προσπάθεια είναι συχνά ψυχικά απαιτητική.

Πιο αγχωμένοι – αλλά ίσως για καλό λόγο

Το γονεϊκό άγχος είναι σήμερα πιο συχνό από ποτέ. Ωστόσο, δεν πρόκειται απαραίτητα για αρνητικό φαινόμενο.

Οι γονείς επενδύουν περισσότερο χρόνο, γνώση και συναισθηματική ενέργεια στην ανατροφή των παιδιών τους. Προσπαθούν να δημιουργήσουν πιο ασφαλή και συναισθηματικά υγιή περιβάλλοντα.

Όπως επισημαίνει η Άμπερ Θόρντον, αυτή η ένταση δεν αποτελεί αποτυχία. Ίσως είναι απλώς το σημάδι ότι μια ολόκληρη γενιά προσπαθεί συνειδητά να δημιουργήσει έναν καλύτερο συναισθηματικό κόσμο για τα παιδιά της.

Έναν κόσμο όπου τα παιδιά όχι μόνο φαίνονται, αλλά και ακούγονται — χάρη στους γονείς που σηκώνουν καθημερινά αυτό το βάρος από αγάπη.

Κάτι τέτοιο πιθανόν σας έχει συμβεί πρόσφατα, ίσως και σήμερα: ρίξατε τον καφέ σας βιαστικά φεύγοντας από το σπίτι. Προσπαθήσατε ανεπιτυχώς να αλλάξετε μια ρύθμιση στο κινητό σας και τα παρατήσατε εκνευρισμένοι. Σας τσίμπησε κάποιο έντομο, καήκατε στον ήλιο ή χτυπήσατε το δάχτυλό σας. Περιμένατε σε ουρά ή κολλήσατε στην κίνηση. Κάποιος μίλησε ή έκλεισε δυνατά μια πόρτα, ή μασούσε τσίχλα πολύ έντονα. Κάποιος σας διέκοψε ή αγνόησε. Αυτά τα γεγονότα δεν αλλάζουν τη ροή της ζωής σας, όμως είναι ενοχλητικά και μερικές φορές αρκούν για να επηρεάσουν όλη σας τη μέρα.

Οι ενοχλητικές αυτές εμπειρίες αποκαλούνται συχνά «μικρο-στρες» ή «καθημερινές ταλαιπωρίες». Έρχονται απρόσμενα, προκαλούν στρες και διακόπτουν τον ρυθμό της ημέρας. Αν και είναι ασήμαντες συγκριτικά με μια προσωπική επίθεση ή σοβαρή απώλεια, έχω διαπιστώσει ως ψυχολόγος ότι πολλοί δυσκολεύονται να αντέξουν τέτοιες ενοχλήσεις ή υποτιμούν τον αντίκτυπό τους.

Ίσως έχετε ακούσει το «μην κολλάς στα μικρά» ή «εστίασε στη μεγάλη εικόνα». Παρά τις προσπάθειές μας, συχνά δυσκολευόμαστε να αποβάλουμε το συναισθηματικό αποτύπωμα μιας ενόχλησης. Ακόμα χειρότερα, μπορεί να κατηγορούμε τον εαυτό μας που δεν καταφέρνουμε να το ξεπεράσουμε εύκολα. Παρότι κάθε μικρο-στρες φαίνεται ασήμαντο μεμονωμένα, η συσσώρευση τους μπορεί να έχει σωρευτική επίδραση—σαν σταγόνες που γεμίζουν έναν κουβά και κάποια στιγμή ξεχειλίζει.

Έρευνες δείχνουν ότι η συσσώρευση μικρο-στρεσογόνων παραγόντων επιβαρύνει την υγεία με διάφορους τρόπους. Μελέτη της δεκαετίας του ’80 βρήκε πως όσοι βιώνουν περισσότερες καθημερινές ταλαιπωρίες δηλώνουν μεγαλύτερη κόπωση, πονοκεφάλους και γαστρεντερικά συμπτώματα. Νεότερες έρευνες έχουν συνδέσει την αυξημένη κατανάλωση ανθυγιεινών σνακ με τα αυξημένα επίπεδα στρες, ενώ κλινικές μελέτες έδειξαν πως όσοι αναφέρουν υψηλά επίπεδα καθημερινών ταλαιπωριών έχουν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης διαταραχών άγχους ή κατάθλιψης με την πάροδο των ετών.

Οι ενοχλήσεις είναι φυσικό και αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής. Επομένως, είτε ανησυχείτε για τη σωρευτική τους επίδραση στην ευεξία σας είτε απλώς θέλετε να μειώσετε τον εκνευρισμό της στιγμής, αξίζει να μάθετε πώς να τις διαχειρίζεστε καλύτερα—με τη βοήθεια επιστημονικά τεκμηριωμένων ψυχολογικών δεξιοτήτων.

Αποδοχή και Δέσμευση: Πώς Αντιδρούμε στις Ενοχλήσεις

Στη θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης (ACT), γίνεται διάκριση ανάμεσα στον αναπόφευκτο πόνο και στον πόνο που μπορούμε να αποφύγουμε. Τα μικρο-στρες—όπως το να καθυστερήσετε, να λερώσετε το πουκάμισό σας ή να λάβετε ένα κοφτό μήνυμα—ανήκουν στον αναπόφευκτο πόνο του ανθρώπινου βίου. Το πώς αντιδράτε σε αυτά είναι που καθορίζει αν θα προσθέσετε κι άλλο στρες στη μέρα σας.

Δεξιότητες βασισμένες στην ACT μπορούν να μειώσουν τον περιττό πόνο που συνοδεύει τις καθημερινές ενοχλήσεις. Μελέτες δείχνουν ότι η ACT είναι αποτελεσματική στη διαχείριση ψυχολογικών δυσκολιών προερχόμενων από τέτοιες ταλαιπωρίες. Έχω δει αυτό το αποτέλεσμα στην πράξη: ένας πελάτης μου εκνευριζόταν έντονα από το γάβγισμα του σκύλου του γείτονα οποιαδήποτε ώρα της ημέρας ή της νύχτας. Παρότι προσπάθησε να λύσει το θέμα μιλώντας με τον γείτονα, ο σκύλος παρέμενε—και μαζί του ο εκνευρισμός. Με την εξάσκηση, όμως, έμαθε να αντιμετωπίζει το γάβγισμα με αποστασιοποίηση: παρατηρούσε τον εκνευρισμό του χωρίς να παρασύρεται από αυτόν και εφάρμοζε στρατηγικές αντιμετώπισης που θα περιγράψω παρακάτω.

Ριζική Αποδοχή: Να Αγκαλιάσετε την Πραγματικότητα

Είναι φυσικό να θέλετε να διορθώσετε ή να αναιρέσετε όσα σας ενοχλούν. Όμως η επιμονή ότι κάτι δεν θα έπρεπε να έχει συμβεί δεν αλλάζει το γεγονός ότι συνέβη—απλώς ενισχύει το στρες σας. Η «ριζική αποδοχή» σημαίνει πως αναγνωρίζετε πλήρως την πραγματικότητα χωρίς αντίσταση· δεν εγκρίνετε απαραίτητα ό,τι συνέβη, αλλά σταματάτε να παλεύετε με αυτό που δεν αλλάζει.

Για παράδειγμα: χάσατε τα κλειδιά σας. Αντί να βυθιστείτε σε σκέψεις του τύπου «γιατί πάντα σε μένα;», μπορείτε απλά να πείτε στον εαυτό σας: «Δεν είναι ιδανικό, αλλά δεν θέλω τώρα να κολλήσω εδώ—θα πάρω μια ανάσα και θα ψάξω ψύχραιμα». Όταν σταματάτε να αντιστέκεστε στην πραγματικότητα, δίνετε χώρο στον εαυτό σας για να συνεχίσει τη μέρα του χωρίς επιπλέον φορτίο.

Δώστε Χώρο στα Συναισθήματα

Τα συναισθήματα μοιάζουν με κύματα: ανεβαίνουν, κορυφώνονται και σιγά-σιγά υποχωρούν—ιδιαίτερα όταν τους δίνετε χώρο. Κάθε συναίσθημα μάς ωθεί σε κάποια αντίδραση· όταν πράττουμε βάσει αυτού, μιλάμε για συμπεριφορά καθοδηγούμενη από συναίσθημα.

Μικρές ενοχλήσεις μπορούν εύκολα να προκαλέσουν έντονες αντιδράσεις. Για παράδειγμα, αν κάποιος προσπεράσει την ουρά στο κατάστημα, μπορεί ξαφνικά να νιώσετε θυμό και είτε να κοιτάξετε επικριτικά είτε να εκφράσετε την ενόχλησή σας σε κάποιον υπάλληλο που δεν φταίει. Αυτές οι αυθόρμητες αντιδράσεις πολλές φορές μας απομακρύνουν από τον άνθρωπο που θέλουμε πραγματικά να είμαστε.

Τι μπορείτε λοιπόν να κάνετε;

• Παρατηρήστε τα συναισθήματά σας: Συνήθως εκδηλώνονται πρώτα στο σώμα (κόμπος στο στομάχι, ταχυκαρδία). Αναρωτηθείτε: Τι νιώθω τώρα; Αυτή η παρατήρηση μειώνει την εμπλοκή με δυσάρεστες σκέψεις.
• Ονοματίστε τα: Δώστε ένα απλό όνομα στο συναίσθημά σας («Νιώθω εκνευρισμό», «Αυτό είναι άγχος»).
• Ελέγξτε τη λειτουργικότητα της αντίδρασης: Ρωτήστε τον εαυτό σας αν η αυθόρμητη πράξη θα σας φέρει πιο κοντά στις αξίες σας («Αν φωνάξω στον υπάλληλο επειδή έκανε λάθος στην παραγγελία μου, βοηθά;»).

Έτσι μπορείτε να κάνετε χώρο για το συναίσθημα χωρίς αυτόματα να παρασύρεστε από αυτό—και τελικά επιλέγετε πιο συνειδητά την επόμενη κίνησή σας.

Centring: Επιστροφή στην Ισορροπία

Ακόμη κι αν εφαρμόζετε τις παραπάνω δεξιότητες, ίσως κάποιες φορές νιώθετε ένταση ή ανησυχία. Οι ασκήσεις επαναφοράς (centring) προσφέρουν έναν απλό τρόπο επιστροφής στην ισορροπία.

Το “60-second reset”: Εστιάστε για 60 δευτερόλεπτα στα πέλματα των ποδιών (φανταστείτε ρίζες που σας κρατούν στη γη), κάντε κοιλιακή αναπνοή (εισπνεύστε βαθιά για 4”, κρατήστε για 2”, εκπνεύστε αργά για 6”), πιέστε παλάμες μεταξύ τους ή αγκαλιάστε μια καρέκλα/τραπέζι, αφήστε έναν μακρύ αναστεναγμό ή σφίξτε γροθιές για 7” και χαλαρώστε για 14”. Αυτές οι πρακτικές ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα και βοηθούν στη σταδιακή ενδυνάμωση της ανθεκτικότητας απέναντι στο στρες.

Δράση Σύμφωνα με τις Αξίες Σας

Οι αξίες, σύμφωνα με την ACT, είναι οι ιδιότητες που επιλέγετε συνειδητά ως οδηγούς στη ζωή σας—η προσωπική πυξίδα. Για παράδειγμα, αν μία από τις αξίες σας είναι η φροντίδα των άλλων, αυτό μεταφράζεται σε συγκεκριμένες πράξεις όπως ένα τηλεφώνημα σε φίλο ή ενδιαφέρον για τον γείτονα.

Όταν προκύπτει μια ενόχληση (ένα τσίμπημα εντόμου μετά από πεζοπορία που δεν πήγε όπως θέλατε), θυμηθείτε ότι η υπομονή απέναντι στον εαυτό είναι μια σημαντική αξία. Αν δυσκολεύεστε με μια «έξυπνη» συσκευή στο σπίτι, θυμίστε στον εαυτό σας ότι εκτιμά τη περιέργεια—ίσως έτσι αποφασίσετε απλώς να ψάξετε οδηγίες αντί για ξέσπασμα εκνευρισμού.

Παράδειγμα: Η Έλενα εργάζεται από το σπίτι όταν ένα φορτηγό κάνει θόρυβο κάτω απ’ το παράθυρό της. Νιώθει άγχος και παλμούς· παρόλο που έχει παρόρμηση για αντίδραση (να χτυπήσει το γραφείο), κάνει ένα διάλειμμα centring κι αναρωτιέται τι έχει σημασία τώρα. Ενεργοποιεί τις αξίες της ευελιξίας και κατανόησης—φορά ακουστικά κι επιστρέφει στη δουλειά της πιο ήρεμη.

Πότε Είμαστε Πιο Ευάλωτοι στις Ενοχλήσεις;

Οι καθημερινές ταλαιπωρίες μπορεί να συμβούν οποιαδήποτε στιγμή· όμως ίσως διαπιστώσετε πως ορισμένες περιστάσεις (πρωινή ρουτίνα, αλλαγή προγράμματος, ώρα προετοιμασίας φαγητού) αυξάνουν την ευαλωτότητα στον εκνευρισμό. Καταστάσεις όπως η κόπωση ή η έλλειψη ύπνου λειτουργούν ως παράγοντες ευπάθειας.

Αναγνωρίστε τα “ευαίσθητα σημεία”: Αν γνωρίζετε ποιες στιγμές της ημέρας τείνουν να προκαλούν περισσότερο στρες (για παράδειγμα η μέση της ημέρας όταν πέφτει η ενέργεια), μπορείτε πιο εύκολα είτε να προλάβετε μια υπερβολική αντίδραση είτε τουλάχιστον να ασκηθείτε στις δεξιότητες που περιγράφονται εδώ ώστε ο εκνευρισμός εκείνων των στιγμών να μην εξελιχθεί ανεξέλεγκτα.

Αντιμετωπίστε τις Ενοχλήσεις με Αυτοσυμπόνια

Η αυτοσυμπόνια, δηλαδή η καλοσύνη προς τον εαυτό σε δύσκολες στιγμές και η συνειδητή παρουσία μαζί με την αποδοχή της δυσκολίας ως ανθρώπινης εμπειρίας, λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στις μικρές καθημερινές ενοχλήσεις σύμφωνα με έρευνες του Mark Leary και συνεργατών.

Η αυτοσυμπόνια μπορεί να εξασκηθεί είτε μέσα από πιο επίσημες πρακτικές (ασκήσεις loving-kindness meditation ή καταγραφή σε ημερολόγιο), είτε άμεσα κατά τη διάρκεια μιας ενόχλησης: ονοματίζοντας πρώτα τι νιώθετε («Αυτό είναι εκνευριστικό») και ύστερα ρωτώντας τι χρειάζεστε εκείνη τη στιγμή («Πώς μπορώ τώρα να είμαι ευγενικός/ή προς τον εαυτό μου;»).

*Αν είστε άνθρωπος που θέλει πάντα όλα σωστά*:

• Acceptance and Commitment Skills for Perfectionism and High-Achieving Behaviors (2021): Βοηθά στη διαχείριση του εκνευρισμού όταν τα πράγματα δεν πάνε όπως σχεδιάστηκαν.
• Escaping the Emotional Roller Coaster: ACT for the Emotionally Sensitive (2018): Διδάσκει δεξιότητες ACT για όσους βιώνουν έντονα συναισθήματα.
• The Compassionate Mind (2009) του Paul Gilbert: Αναπτύσσει πρακτικές αυτοσυμπόνιας και αυτορύθμισης.
• Urban Mindfulness (2010) του Jonathan Kaplan: Συμβουλές για μετατροπή του καθημερινού στρες σε ευκαιρίες ψυχικής ηρεμίας στις πόλεις.
• How to Be Nice to Yourself (2019) της Laura Silberstein-Tirch: Ασκήσεις αυτο-καλοσύνης βασισμένες στη mindfulness & acceptance therapy.

*Με εξάσκηση στις παραπάνω πρακτικές*, οι καθημερινές ενόχλησεις μπορούν όχι μόνο να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα αλλά και να μετατραπούν σε ευκαιρίες για μεγαλύτερη σύνδεση με τις προσωπικές αξίες μας.

«Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τις λέξεις «στρες» και «άγχος» εναλλακτικά», λέει η Judith S. Beck, πρόεδρος του Ινστιτούτου Beck για τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία. «Ενώ τα συμπτώματά τους αλληλεπικαλύπτονται, υπάρχουν κάποιες διαφορές μεταξύ τους».

Το άγχος προκύπτει όταν ένα άτομο αντιμετωπίζει απαιτήσεις μεγαλύτερες από αυτές που πιστεύει ότι μπορεί να αντεπεξέλθει. Συχνά πυροδοτεί αρνητικά συναισθήματα όπως εκνευρισμό, θυμό ή θλίψη, μαζί με σωματικά συμπτώματα όπως ταχυπαλμία, στομαχικές διαταραχές και τεταμένους μύες.

Το άγχος συχνά έχει μια σαφή εξωτερική αιτία και εξαρτάται από την περίσταση.

Μόλις περάσει το συμβάν, «η ένταση μιας αντίδρασης στο στρες συνήθως μειώνεται», λέει ο Beck.

Το άγχος, από την άλλη πλευρά, μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και όταν δεν υπάρχει σαφής αιτία και τείνει να παραμένει. Είναι επίσης συνήθως δυσανάλογο με οποιαδήποτε αγχωτική κατάσταση στη ζωή ενός ατόμου.

Το στρες μπορεί να κλιμακωθεί σε άγχος

«Το στρες και το άγχος μπορεί να βρίσκονται σε συνεχές», λέει ο Μπεκ. «Εάν το στρες συνεχιστεί και οι προσπάθειες για την υπερνίκηση του δεν λειτουργήσουν, τα άτομα μπορεί να αναπτύξουν μια αγχώδη διαταραχή».

Τι συμβαίνει στο σώμα σας όταν είστε αγχωμένοι

Όταν είστε αγχωμένοι, το σώμα σας μπαίνει σε κατάσταση μάχης ή φυγής . Εκκρίνετε κορτιζόλη και αδρεναλίνη, ο καρδιακός σας ρυθμός αυξάνεται, μπορεί να έχετε δύσπνοια και το σώμα σας ενεργοποιείται περισσότερο. Είναι το σώμα σας που λέει: «Ας το χειριστούμε αυτό».

Αυτή η αντίδραση είναι χρήσιμη όταν υπάρχει μια βραχυπρόθεσμη πρόκληση, αλλά μπορεί να είναι επιβλαβής εάν ενεργοποιηθεί χρόνια. Οι αντιδράσεις στο στρες υποχωρούν όταν η απειλή ή η ζήτηση υποχωρήσει.

Οι αγχώδεις διαταραχές, ωστόσο, περιλαμβάνουν μια πιο διαρκή κατάσταση αυξημένης διέγερσης και επαγρύπνησης.

«Με το άγχος, το ίδιο σύστημα μπορεί να παραμένει ενεργοποιημένο, ακόμα και όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Ο εγκέφαλός σας είναι κολλημένος σε έναν κύκλο πρόβλεψης προβλημάτων, επομένως το σώμα σας αντιδρά συνεχώς σαν να υπάρχει κάτι να διορθωθεί, ακόμα και όταν δεν υπάρχει», λέει η Nina Westbrook, θεραπεύτρια γάμου και οικογένειας και ιδρύτρια της κοινότητας ψηφιακής ευεξίας Bene . «Είναι εξαντλητικό, επειδή το νευρικό σας σύστημα δεν έχει ανάπαυλα».

Η ακριβής επισήμανση των συναισθηματικών σας εμπειριών, όπως το στρες ή το άγχος, μπορεί να είναι ένα πρώτο βήμα στην επιλογή της καλύτερης στρατηγικής αντιμετώπισης ή θεραπείας.

«Το να ονομάζεις αυτό που νιώθεις είναι πιο ισχυρό από ό,τι νομίζεις», λέει ο Westbrook. «Σου δίνει ένα σημείο εκκίνησης. Αν μπορείς να πεις, “Αυτό είναι άγχος”, μπορείς να αρχίσεις να συνδέεις το συναίσθημα με την πηγή του».

Το άγχος μπορεί να αντιμετωπιστεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με το ερέθισμα. Αν, για παράδειγμα, ανησυχείτε για μια επερχόμενη παρουσίαση, η καλύτερη διαχείριση του χρόνου μπορεί να σας ηρεμήσει. Σε άλλες περιπτώσεις, ίσως χρειαστεί να θέσετε περισσότερα όρια ή να ζητήσετε υποστήριξη, προτείνει η Westbrook. Άλλες στρατηγικές μείωσης του άγχους περιλαμβάνουν τη διαίρεση των απαιτητικών εργασιών σε μικρότερα, εφικτά βήματα, μια σύντομη βόλτα, την κοινοποίηση των εμπειριών σας με έναν έμπιστο φίλο και το να δώσετε στον εαυτό σας την άδεια να πει «όχι τώρα», λέει η Beck.

Η διαχείριση του άγχους δεν βασίζεται τόσο στην αντιμετώπιση ενός μεμονωμένου παράγοντα που το προκαλεί, καθώς το συναίσθημα τείνει να επιμένει σε διαφορετικές καταστάσεις. «Μπορεί να στραφείτε στην ηρεμία του νευρικού σας συστήματος και στην επεξεργασία πρακτικών ή τεχνικών γείωσης που γνωρίζετε ότι λειτουργούν για εσάς», λέει ο Westbrook.

Το άγχος μπορεί επίσης να απαιτεί πιο εντατικές γνωστικές-συμπεριφορικές παρεμβάσεις που στοχεύουν στην αλλαγή των αρνητικών προτύπων σκέψης.

Οι βαθιές αναπνοές, οι πρακτικές ενσυνειδητότητας και η τακτική σωματική δραστηριότητα μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των συμπτωμάτων άγχους στη στιγμή και με την πάροδο του χρόνου. Η Westbrook συνιστά τον συστηματικό περιορισμό των ερεθισμάτων, τη μείωση της καφεΐνης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τη δημιουργία και την τήρηση μιας ρουτίνας και την εξάσκηση θετικής αυτοδιάθεσης για την αντιμετώπιση του άγχους.

« Η θεραπεία μπορεί επίσης να αλλάξει τα δεδομένα», λέει ο Westbrook. «Σας δίνει εργαλεία, αλλά το πιο σημαντικό, έναν ασφαλή χώρο για να επεξεργαστείτε».

Αυτό που για τους μεγαλύτερους είναι απλώς μια ρουτίνα λίγων λεπτών, για τους νέους μετατρέπεται σε σκηνή μικρής δοκιμασίας. Το «πήγαινε να βάλεις βενζίνη» μπορεί να ακούγεται απλό, όμως για αρκετούς 20χρονους μοιάζει με mini challenge, γεμάτο άβολες στιγμές και νευρικότητα. Και ναι — η «φοβία της μάνικας» είναι πλέον επίσημα εδώ, γιατί, όπως φαίνεται, ακόμα και η πιο απλή καθημερινή πράξη μπορεί να γίνει πεδίο άγχους στη ζωή της Gen Z.

Μια πρόσφατη έρευνα της βρετανικής πλατφόρμας Cazoo σε 2.000 οδηγούς δείχνει πως το 62% των νέων 18-24 ετών νιώθει άγχος στο πρατήριο καυσίμων, όταν το αντίστοιχο ποσοστό στο σύνολο των οδηγών δεν ξεπερνά το 39%. Οι φόβοι τους; Μήπως βάλουν λάθος καύσιμο, μήπως δεν χειριστούν σωστά τη μάνικα, μήπως τους κοιτάζουν περίεργα οι γύρω.

Πίσω όμως από αυτή την «τεχνική ανασφάλεια» κρύβεται κάτι πιο βαθύ: η φοβία του δημόσιου λάθους. Η γενιά που μεγάλωσε με τα κινητά στο χέρι, όπου κάθε βήμα μπορεί να καταγραφεί και να κριθεί, φοβάται μην «εκτεθεί».

Το αποτέλεσμα; Σχεδόν οι μισοί Gen Z παραδέχονται ότι οδηγούν μέχρι να αδειάσει τελείως το ρεζερβουάρ, ενώ ένας στους τέσσερις έχει ήδη μείνει από καύσιμα στο δρόμο. Δύο στους τρεις, μάλιστα, ζητούν βοήθεια από φίλους, γονείς ή συντρόφους για να τους «ξελασπώσουν» στο πρατήριο.

Το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο. Τα τελευταία χρόνια, όλο και λιγότεροι νέοι αποκτούν δίπλωμα οδήγησης· συγκριτικά με τη δεκαετία του ’80, οι 17-20 ετών με πλήρη άδεια έχουν σχεδόν μειωθεί στο μισό. Η ψηφιακή εξάρτηση και η αυτοματοποιημένη καθημερινότητα έχουν περιορίσει τη σχέση τους με το πραγματικό αυτοκίνητο — και την εμπειρία της… «βενζινάδικης ζωής».

Όπως εξηγούν οι ειδικοί, «δεν είναι μόνο το κόστος των καυσίμων. Είναι η έλλειψη αυτοπεποίθησης και η κοινωνική πίεση να μη φανείς άπειρος».

Και κάπως έτσι, το βενζινάδικο για τη Gen Z δεν είναι απλώς ένας σταθμός ανεφοδιασμού — είναι ένας καθρέφτης ανασφάλειας.

Η φοβία της μάνικας μπορεί να ακούγεται αστεία, αλλά αποκαλύπτει πολλά για τη γενιά που μεγάλωσε online: πιο συνδεδεμένη από ποτέ, αλλά με λιγότερη πρακτική εμπειρία. Και ίσως, τελικά, η νέα εποχή του οδηγού να μην είναι μόνο αυτόματη — αλλά και… αγχωμένη.

Ο Dan Harris, οικοδεσπότης του podcast “10% Happier”, θυμάται μια περίπτωση νευρικότητας πριν από μια πρόσφατη τηλεοπτική εμφάνιση. Ένιωσε τον καρδιακό του ρυθμό να αυξάνεται. «Τα δευτερόλεπτα πριν συνεχίσω, περπατούσα γύρω μου», λέει, νιώθοντας νευρικός.

Και το αποτέλεσμα; «Η εμφάνιση πήγε υπέροχα». Ο Χάρις λέει ότι είναι… εδώ για να ερμηνεύσει ορισμένες από τις φυσιολογικές πτυχές του στρες ως κάτι καλό. «Υπάρχει μια ενδυναμωτική εσωτερική κίνηση jujitsu», λέει, για να επαναπροσδιορίσει το άγχος.

«Αντί να λέτε στον εαυτό σας ότι έχετε άγχος, μπορείτε να πείτε στον εαυτό σας μια πιο ενδυναμωτική ιστορία, η οποία είναι, ‘είμαι ενθουσιασμένος’!» λέει.

Η απόκρισή σας στο στρες μπορεί να είναι ο τρόπος του σώματός σας να προετοιμαστεί για να αντιμετωπίσει μια πρόκληση, εξηγεί ο Τζέρεμι Τζέιμισον, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ. Μελετά πώς οι αντιδράσεις στο στρες μπορούν να «βελτιστοποιηθούν».

Καύσιμο για να συνεχίσετε…

«Δεν είμαστε παθητικοί δέκτες άγχους», εξηγεί ο Jamieson. «Είμαστε ενεργοί παράγοντες για να κάνουμε τη δική μας απάντηση στο στρες».

Ο Jamieson λέει ότι το άγχος που νιώθουμε σε δύσκολες καταστάσεις μπορεί να μας δώσει καύσιμο για να αντιμετωπίσουμε τις απαιτήσεις που αντιμετωπίζουμε. Για παράδειγμα, καθώς αυξάνεται ο καρδιακός σας ρυθμός, μπορεί να βοηθήσει στην παροχή περισσότερου οξυγόνου στον εγκέφαλο και τους μύες σας.

«Το οξυγόνο είναι πολύ καλό για να μας βοηθά να επεξεργαζόμαστε γρήγορα τις πληροφορίες», εξηγεί ο Jamieson. Μπορεί επίσης να βοηθήσει τους ανθρώπους να αποδώσουν.

Οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν απειλές και η αντίδρασή μας για μάχη ή φυγή εξελίχθηκε για να μας βοηθήσει να επιβιώσουμε από αυτούς τους κινδύνους. Αλλά τα είδη των στρεσογόνων παραγόντων που αντιμετωπίζουμε σήμερα έχουν αλλάξει. Στη σύγχρονη εποχή, μέρος του άγχους μας προέρχεται από προκλήσεις που ο Jamieson λέει ότι μπορούν να θεωρηθούν «ευκαιρίες ανάπτυξης». Η συνέντευξη για δουλειά, η παρουσίαση, η τηλεοπτική εμφάνιση.

«Για να καινοτομείτε πραγματικά και να κάνετε δύσκολα πράγματα, η απόκρισή σας στο άγχος είναι εκεί για να βελτιστοποιήσετε την απόδοσή σας», λέει.

Στρες και καλύτερα τεστ

Όταν πρόκειται για το άγχος, «το πλαίσιο έχει σημασία», λέει η ερευνήτρια Wendy Berry Mendes, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Yale. Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι αντιδράσεων στο στρες και διαφορετικοί τύποι στρες.

Επισημαίνει μελέτες από τη Σκανδιναβία, που χρονολογούνται δεκαετίες πίσω, που διαπίστωσαν ότι οι ορμόνες του στρες συνδέονται με την καλύτερη απόδοση των μαθητών που κάνουν τεστ.

«Μια μεγαλύτερη αύξηση στις κατεχολαμίνες, [συμπεριλαμβανομένης] της επινεφρίνης, της νορεπινεφρίνης, το πρωί της εξέτασης συνδέθηκε με καλύτερη απόδοση σε αυτό το τεστ», λέει.

Αλλά εδώ είναι η πρόκληση: Δεν ανταποκρίνονται όλοι στους στρεσογόνους παράγοντες με τον ίδιο τρόπο. Το άγχος των εξετάσεων είναι πραγματικό για μερικούς ανθρώπους και μπορεί να λειτουργήσει ενάντια στην απόδοσή τους. Μέρος της εξίσωσης είναι το πόσο καλά προετοιμασμένοι είναι για να κάνουν το τεστ. Ένα άλλο κομμάτι είναι το πώς αντιλαμβάνονται το άγχος.

Ο Jamieson επισημαίνει στοιχεία ότι οι άνθρωποι μπορούν να διδαχθούν να «εκτιμούν ξανά» το άγχος. Αυτός και οι συνεργάτες του μελέτησαν μαθητές κοινοτικών κολεγίων που προετοιμάζονταν για ένα τεστ μαθηματικών. Όταν οι μαθητές έλαβαν πληροφορίες σχετικά με τα «λειτουργικά οφέλη» του στρες πριν από το τεστ, τα πήγαν καλύτερα.

«Ενημερώνοντας τους ανθρώπους για τα οφέλη από τις αντιδράσεις στο στρες σε αυτές τις ρυθμίσεις, προσηλώθηκαν στην ιδέα, μπορώ να κλίνω στο άγχος μου», λέει ο Jamieson και να το χρησιμοποιήσω για να βοηθήσω να κάνω σημαντικά πράγματα.

Οι μαθητές που διδάχτηκαν να «εκτιμούν ξανά το άγχος τους ως πηγή», όχι μόνο είχαν καλύτερες επιδόσεις αλλά είχαν και λιγότερο άγχος για το κείμενο.

Όταν το καλό άγχος γίνεται κακό

Έτσι, όταν το άγχος προκύπτει από μια πρόκληση ή μια ευκαιρία, μπορεί να είναι χρήσιμο. Αλλά όταν η απόκρισή σας στο στρες παραμένει ενεργοποιημένη σε περιόδους που δεν τη χρειάζεστε, αυτό γίνεται προβληματικό.

• Ας υποθέσουμε ότι έχετε μια μεγάλη παρουσίαση σε τρεις μέρες. Ολοκληρώσατε τις προετοιμασίες, αλλά το άγχος της πρόβλεψης ξεκινά. Το να φαντάζεστε τον εαυτό σας να κάνετε την παρουσίαση σας προκαλεί νευρικότητα. Μπορείτε να νιώσετε έναν ενισχυτή απόκρισης στο στρες.

«Το σώμα σου υπερτονίζεται πριν το χρειαστείς», λέει ο Mendes. Και αυτό μπορεί να εξαντλήσει το φυσιολογικό σας σύστημα. «Φανταστείτε να περπατούσατε με ταχύτητα στη σαβάνα, προσπαθώντας να ξεφύγετε από ένα λιοντάρι», λέει ο Mendes, αλλά το λιοντάρι δεν εμφανίζεται για τρεις ημέρες! Αυτό δεν είναι βιώσιμο.

Δεν είναι επίσης χρήσιμο να ανησυχείτε για μια παράσταση αφού τελειώσει. «Το σώμα σας δεν χρειάζεται πλέον να είναι σε υπερένταση», λέει ο Mendes, αλλά η ανησυχία κρατά την απόκριση στο στρες ενεργοποιημένη.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κόπωση, κυκλοθυμία και εξάντληση. Το χρόνιο στρες μπορεί να σας κάνει να νιώσετε σαν να δέχεστε συνεχώς επίθεση. Συνδέεται με τα πάντα, από αυξημένο κίνδυνο καρδιακών παθήσεων έως κατάθλιψη, πονοκεφάλους και προβλήματα ύπνου.

Όλα αυτά υποδηλώνουν ότι οι στρατηγικές για τη διαχείριση του άγχους είναι το κλειδί. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε τις δύσκολες καταστάσεις που μας φέρνει η ζωή, αλλά μπορούμε να μάθουμε δεξιότητες που ενισχύουν την ικανότητά μας να διαχειριζόμαστε, ακόμη και να αναπηδάμε και να ευδοκιμούμε.

Πηγή: npr.org

Καλώς ήλθατε στην εποχή της καταστροφής των δαπανών, ένας όρος που άνθισε από την αγορά πραγμάτων στο διαδίκτυο. Το φαινόμενο είναι πιθανότατα γνωστό: Το άγχος του περιβάλλοντος (τα νέα, το τηλέφωνό σας) σε συνδυασμό με πιο πιεστικές ανησυχίες (χρήματα, δουλειά, αυτό το αμήχανο κείμενο που μόλις λάβατε) και ο συνεχής πειρασμός να αγοράσετε ό,τι θέλετε αυτήν τη στιγμή δημιουργεί μια τέλεια καταιγίδα για το άγχος -ψώνια. Κάτι που, φυσικά, επιδεινώνει τις οικονομικές πιέσεις που σας οδήγησαν να ξεφύγετε από το τηλέφωνό σας αρχικά.

Μια έρευνα που διεξήχθη πέρυσι διαπίστωσε ότι οι “δαπάνες καταστροφής” – που ορίστηκαν από τους ερευνητές ως δαπάνες για την αντιμετώπιση του άγχους – φάνηκε να συσχετίζονται με ανησυχίες για την οικονομία. Και οι νεότερες γενιές (35% του Gen Z και το 43% των millennials) ήταν πιο πιθανό να αναφέρουν ότι ψώνιζαν όταν ένιωθαν καταβεβλημένοι. Αυτά τα ευρήματα προκάλεσαν μια προβλέψιμη καταιγίδα επίπληξης των πρωτοσέλιδων σχετικά με το πώς οι νέοι εξαφανίζουν την οικονομική τους ασφάλεια στο brunch και τα status μπουκάλια νερού αντί να αγοράζουν σπίτια.

Αλλά αυτή η κουρασμένη αφήγηση διαψεύδει το υποκείμενο δίλημμα. Νιώθουμε σπασμένοι επειδή ξοδεύουμε καταστροφικά ή μήπως ξοδεύουμε καταδικασμένοι επειδή αισθανόμαστε σπασμένοι; Η πραγματικότητα είναι πιο διαφοροποιημένη – και δεν είναι μόνο ένα πρόβλημα των νέων, λέει η Kristina Durante, ψυχολόγος και καθηγήτρια μάρκετινγκ στο Rutgers Business School. «Οι boomers και οι παλαιότερες γενιές το κάνουν επίσης», λέει. Ανεξάρτητα από την ηλικία τους, «οι άνθρωποι αντικειμενικά δεν αισθάνονται καλά με τις δαπάνες τους, παρόλο που κάνουν περισσότερες από ποτέ».

Ακόμη και η Ντουράντε δεν έχει ανοσία. «Εργάζομαι σε ένα τμήμα μάρκετινγκ και μελετώ την ψυχολογία των καταναλωτών και εξακολουθώ να είμαι επιρρεπής σε αυτές τις συμπεριφορές», λέει. “Ένα κουτί με ρούχα εμφανίζεται στην πόρτα μου και λέω, “Ω, τι είναι αυτό;” Ένα δώρο;» Όχι, είναι απλώς ένα σωρό πράγματα που ξέχασα ότι είχα παραγγείλει στο Temu».

Ο ένοχος δεν είναι η έλλειψη θέλησης – είναι ότι τα ψώνια είναι ένας τόσο βολικός και αποτελεσματικός τρόπος για να νιώσετε καλύτερα. «Βοηθά τους ανθρώπους να αισθάνονται περισσότερο έλεγχο, τουλάχιστον προσωρινά», λέει η Durante. «Το να έχεις ανθρώπινο εγκέφαλο στον σημερινό κόσμο σημαίνει ότι είσαι χρόνιο στρες. Τα περισσότερα από τα προβλήματα που βλέπουμε καθημερινά είναι πράγματα για τα οποία δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά. Αντίθετα, η αγορά αντικειμένων είναι μια ενέργεια που μπορείτε να ολοκληρώσετε και λύνει αμέσως ένα αντιληπτό πρόβλημα».

Φυσικά, δημιουργεί ένα άλλο πρόβλημα: ξοδεύετε χρήματα που πιθανότατα θα έπρεπε να διατεθούν αλλού, μειώνοντας το άγχος σας. Λοιπόν, πώς μπορείτε να ξεφύγετε από το βρόχο καταστροφής; Το πρώτο βήμα είναι να εστιάσετε σε μια μικρή εργασία, λέει ο Juliano Laran, ψυχολόγος καταναλωτών που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας στην Ελβετία. «Διαπιστώσαμε ότι το να σκέφτεσαι ή να κάνεις διαχειρίσιμα πράγματα που φέρνουν τον έλεγχο – όπως η οργάνωση κάτι – μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αυτορυθμιστούν». Συνιστά να τακτοποιήσετε ή να αναδιατάξετε το γραφείο σας γιατί δημιουργεί μια φαινομενική ηρεμία και τάξη. «Το πτυσσόμενο πλυντήριο μπορεί επίσης να βοηθήσει».

Αν νομίζετε ότι αυτό ακούγεται σαν αναβλητικότητα, θα έχετε δίκιο – αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. «Μερικές φορές ο εγκέφαλός σας χρειάζεται ένα διάλειμμα από έναν στρεσογόνο παράγοντα για να ηρεμήσει και να το διαχειριστεί πιο αποτελεσματικά αργότερα», λέει ο Durante. Εναλλακτικά, μερικές φορές δεν μπορείτε να κάνετε πολλά για ό,τι σας αναστατώνει και χρειάζεστε υγιείς τρόπους για να το αντιμετωπίσετε. «Το να βρίσκεις πράγματα που σου δίνουν μια αίσθηση ολοκλήρωσης, επίλυσης και κλεισίματος βοηθά το επίπεδο άγχους σου να πέσει», λέει. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η εναλλακτική σας για τις αγορές δεν λύνει ακριβώς το πρόβλημα που σας άγχωσε εξαρχής. είναι η εύρεση ενός ελαφρώς πιο παραγωγικού (ή ακόμα και λιγότερο καταστροφικού) τρόπου αντιμετώπισης αυτού του άγχους, όπως να πάτε για μια βόλτα, να κάνετε ένα ντους ή να κάνετε κάτι που δεν περιλαμβάνει να κοιτάτε την οθόνη.

Σε μια από τις μελέτες της Durante, τα άτομα που έλαβαν οδηγίες να γράψουν κάτι που είχαν καταφέρει εκείνη την ημέρα ήταν λιγότερο πιθανό να συμμετάσχουν σε καταναγκαστική κατανάλωση. «Μακάρι να υπήρχε μια εφαρμογή στο τηλέφωνό μου που θα εμφανιζόταν και θα με ανάγκαζε να το κάνω πριν αγοράσω οτιδήποτε», είπε. «Θα μπορούσατε επίσης απλώς να κάνετε μια λίστα με πράγματα που έχετε τον έλεγχο αυτή τη στιγμή».

Η Μέγκαν ΜακΚόι, οικονομική θεραπεύτρια και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κάνσας, επισημαίνει ότι η καταστροφή των δαπανών διαιωνίζεται – η ντροπή των καταναγκαστικών αγορών δημιουργεί περισσότερο άγχος που τροφοδοτεί τον κύκλο. «Ένας από τους καλύτερους τρόπους για να αλλάξετε συμπεριφορά είναι να σκέφτεστε λιγότερο τι θέλετε να σταματήσετε να κάνετε και περισσότερο για αυτό που εργάζεστε», λέει. «Το να ενοχοποιείτε τον εαυτό σας για να εξοικονομήσετε χρήματα μόνο για χάρη της εξοικονόμησης δεν είναι πολύ κίνητρο για τους ανθρώπους σε μια στιγμή υψηλής πίεσης. Αλλά το να έχετε ενεργούς οικονομικούς στόχους, όπως το να μπορείτε να αντέξετε οικονομικά κάτι απτό που θέλετε πραγματικά ή να εξοικονομήσετε για μια συγκεκριμένη δραστηριότητα, είναι πολύ πιο ισχυρό και μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να αλλάξουν τις συνήθειές τους». Το κάνει αυτό ονομάζοντας τον λογαριασμό ταμιευτηρίου της από το πράγμα για το οποίο κάνει αποταμίευση — αυτή τη στιγμή είναι ένα ταξίδι — και τηρώντας έναν κανόνα ότι πρέπει να περιμένει τουλάχιστον 24 ώρες πριν αγοράσει οτιδήποτε στο διαδίκτυο.

Μια άλλη κακή αλλά χρήσιμη τακτική είναι να σκέφτεσαι ποιος θα είσαι σε δέκα χρόνια. «Οι άνθρωποι επιδίδονται σε ανθυγιεινές συμπεριφορές χαμηλού αυτοελέγχου όταν δεν είναι πολύ συνδεδεμένοι με τον μελλοντικό τους εαυτό», λέει ο Laran. «Δέκα χρόνια από τώρα, έχετε μια εικόνα για το πώς θα μοιάζει η ζωή σας; Σας φαίνεται οικείο; Τότε είναι πιο πιθανό να κάνετε πράγματα για να φροντίσετε αυτό το μελλοντικό άτομο, όπως να εξοικονομήσετε χρήματα και να τρώτε υγιεινά τρόφιμα. Προσπάθησε λοιπόν να ταυτιστείς με αυτόν τον μελλοντικό εαυτό».

Εάν όλα τα άλλα αποτύχουν και βρείτε τον εαυτό σας να αιωρείται στο ταμείο, ο Laran έχει μια ακόμη πρόταση: να απαριθμήσει δέκα λόγους για να αγοράσετε αυτό που θέλετε. «Θα σκεφτόσασταν ότι όσο περισσότερους λόγους σκέφτεστε, τόσο πιο πιθανό είναι να το αγοράσετε», λέει. «Αλλά η έρευνα δείχνει το αντίθετο. Καθώς φτάνεις σε έναν πέμπτο ή έναν έκτο λόγο, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να σκεφτείς έναν άλλον». Η διαδικασία σας επιβραδύνει επίσης — και ίσως ακόμη και να σας βαρεθεί. «Η πράξη του να παλεύεις να βρεις έναν έβδομο λόγο μπορεί να είναι η στιγμή που αφήνεις κάτω το τηλέφωνό σου και προχωράς σε κάτι άλλο».

Πηγή: thecut.com

Ορισμένες έρευνες έχουν υποστηρίξει ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της κατάθλιψης, του άγχους και της εμφάνισης καρκίνου, ενώ άλλες δεν έχουν βρει καμία ή έχουν βρει αμελητέα συσχέτιση.

Στην παρούσα έρευνα αναλύθηκαν μελέτες που περιλάμβαναν περισσότερους από 300.000 ενήλικες από την Ολλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία και τον Καναδά. Κατά την ανάλυση αυτή δεν διαπιστώθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ της κατάθλιψης ή του άγχους και του καρκίνου συνολικά και επιμέρους των καρκίνων του μαστού, του προστάτη, του παχέος εντέρου και του καρκίνου που σχετίζεται με την κατανάλωση αλκοόλ, κατά τη διάρκεια παρακολούθησης έως και 26 ετών.

Η παρουσία κατάθλιψης ή άγχους συνδέθηκε με 6% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα και άλλων καρκίνων που συνδέονται με το κάπνισμα, αλλά ο κίνδυνος αυτός μειώθηκε σημαντικά μετά την προσαρμογή και άλλων παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με τον καρκίνο, όπως του καπνίσματος, της χρήσης αλκοόλ και του δείκτη μάζας σώματος. Ως εκ τούτου, η ανάλυση υποστηρίζει τη σημασία της αντιμετώπισης του καπνίσματος και άλλων ανθυγιεινών συμπεριφορών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μπορεί να αναπτυχθούν ως αποτέλεσμα του άγχους ή της κατάθλιψης.

Σε εκείνη την μιάμιση ώρα που ο υπουργός Εξωτερικών παρέμεινε στο κυβερνητικό αεροσκάφος, στο αεροδρόμιο της Τρίπολης, είχε να σταθμίσει τις πιθανές διπλωματικές συνέπειες της όποιας απόφασής του και τα πολιτικά οφέλη που θα αποκόμιζε από μία “ηρωϊκή” κίνηση. Προτίμησε, τελικά, το δεύτερο. Το ερώτημα που προκύπτει, ωστόσο, είναι εάν όλα αυτά προκαλούν ζημία στην θέση της χώρας στην ανατολική Μεσόγειο. Κι αυτό -θα το εξηγήσω-, όσο περνούν οι ώρες και οι ημέρες , θα γίνεται σαφές.

Στο εσωτερικό (πολιτικό) μέτωπο:

–Ο Νίκος Δένδιας μοιάζει να διακατέχεται από το άγχος της συγκυρίας και της ανάγκης να επιβεβαιώνει καθημερινά πως είναι το ακλόνητο φαβορί εάν και εφόσον δημιουργηθούν συνθήκες για αποχώρηση του Κυριάκου Μητσοτάκη (είτε λόγω εκλογικής ήττας, είτε λόγω ανάγκης κυβερνητικής συνεργασίας με το ΠΑΣΟΚ, χωρίς, όμως να είναι εκείνος πρωθυπουργός). Στην υπόθεση των υποκλοπών απέφυγε να αντιδράσει, ακόμα και όταν το “Βήμα της Κυριακής” τον εμφάνισε ως θύμα του pretador-πιθανώς και νόμιμης επισύνδεσης από την ΕΥΠ. Διατύπωσε μία δήλωση-γρίφο και συντάχθηκε, τελικά, με το αφήγημα του Μεγάρου Μαξίμου. Τώρα, στην περίπτωση της Λιβύης, πάλι το πρωθυπουργικό επιτελείο του προσέφερε “ασυλία” (με την δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου που παρέπεμπε στην ανακοίνωση του ΥΠΕΞ), την ίδια ώρα, όμως, διοχέτευε την δυσφορία του. Οι τοποθετήσεις φιλοκυβερνητικών μέσων και δημοσιογράφων, το πρωί της Παρασκευής (χαρακτηριστικότερο το editorial της “Καθημερινής”), αύξησαν την απόσταση μεταξύ των δύο ανδρών.

Ο Νίκος Δένδιας παρακολουθεί την Όλγα Κεφαλογιάννη να ανοίγει τον βηματισμό της και να λαμβάνει θέσεις αρκετά ριζοσπαστικές (σκάνδαλο υποκλοπών, κοινωνικό προφίλ της κυβέρνησης κ.ά), κάτι που δημιουργεί την αίσθηση πως θα είναι εκείνη τελικά που θα μπορέσει να εκπροσωπήσει πολύ πιο αξιόπιστα τον κοινωνικό φιλελευθερισμό και την σιωπηλή αλλά ισχυρή καραμανλική τάση. Ακόμα και στα εκτός πολιτικής “σημεία αναφοράς” και των δύο, η βουλεύτρια με την ισχυρή κρητική πολιτική οικογενειακή παράδοση μοιάζει να προηγείται κατά ένα βήμα από τις επίσης ισχυρές διασυνδέσεις του υπουργού Εξωτερικών. Λέγεται στο παρασκήνιο πώς το πρωτοσέλιδο της “δημοκρατίας” υπό τον τίτλο “Μόνο η Όλγα έχει τα κότσια;” ενόχλησε σφόδρα τον υπουργό Εξωτερικών.

Όλα αυτά δικαιολογούν το πολιτικό του άγχος.

–Ως προς την εξωτερική πολιτική, ο Νίκος Δένδιας γνωρίζει πως, μέχρις ότου και εφόσον δημιουργηθούν προϋποθέσεις για την πολιτική του ανέλιξη, η “κληρονομιά” της δυναμικής παρουσίας του στην Άγκυρα, δίπλα στον Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ίσως θα έχει εξαντληθεί. Στην Τρίπολη της Λιβύης, πιθανώς να προσπάθησε να την ανανεώσει. Αυτή την φορά, όμως, δεν φαίνεται να του βγαίνει.

Όταν, μόλις πριν μερικές ημέρες, ο ίδιος ο πρωθυπουργός δηλώνει (Ant1, Νίκος Χατζηνικολάου) πως επιδιώκει συνομιλίες με την κυβέρνηση της Λιβύης -και δη με αμερικανική διαμεσολάβηση- για την οριοθέτηση ΑΟΖ, και ο υπουργός Εξωτερικών γκρεμίζει κάθε δίαυλο επικοινωνίας και καθιστά την Ελλάδα “ανεπιθύμητη” στην δυτικη Λιβύη, είναι προφανές πως ο “θρίαμβος” δεν είναι θρίαμβος, και διπλωματικά μπορεί εύκολα να χαρακτηρισθεί ήττα. Η δικαιολογία περί “παγίδας” εξέπνευσε σχετικά γρήγορα, αφού από έναν υπουργό Εξωτερικών δεν αναμένει κανείς απλώς να μην πέφτει σε αυτήν, όταν την βρει μπροστά του, αλλά να μην έχει επιλέξει τον δρόμο που οδηγεί, με βεβαιότητα, σε αυτήν.

Και, μάλιστα, πρόκειται για μία ήττα που φέρει την υπογραφή του, αφού ο Κυριάκος Μητσοτάκης φέρεται να είχε κάνει παρασκηνιακές προσπάθειες (μέσω του αμερικανού ΥΠΕΞ Άντονι Μπλίνκεν) για την αποκατάσταση των σχέσεων Αθήνας-Τρίπολης, σε συνέχεια του ταξιδιού του, εκεί, το 2021.

Η εξέλιξη αυτή, επιπροσθέτως, θέτει σε κίνδυνο την ελληνοαμερικανική συνεννόηση για την Λιβύη, καθώς δημιουργεί την αίσθηση πως αυτά που συμφωνεί ο πρωθυπουργός, τα ναρκοθετεί με άστοχες κινήσεις ο υπουργός Εξωτερικών. Η δε δήλωση του τελευταίου ότι η Ελλάδα θα συνομιλήσει με την κυβέρνηση που θα εκλεγεί στην Λιβύη είναι, τουλάχιστον, αμήχανη.

Ποιός μπορεί να εξασφαλίσει πως οι εκλογές -οι οποίες ήδη καθυστερούν εδώ και ένα χρόνο- θα διεξαχθούν τον Ιανουάριο, όπως λέγεται; Το αντίθετο. Διεθνείς αναλυτές θεωρούν πολύ πιθανό η μεταβατική κυβέρνηση της Λιβύης να παραμείνει για μεγάλο ακόμα χρονικό διάστημα. Για δύο βασικούς λόγους: α. ο εμφύλιος πόλεμος των “φυλών”, και των ξένων δυνάμεων που παρεμβαίνουν σε αυτόν, θα αναζωπυρωθεί τους επόμενους μήνες, απομακρύνοντας κάθε δυνατότητα ανακωχής και συμφωνίας, και, β. οι μεγάλες χώρες με συμφέροντα στην περιοχή έχουν επαναπαυτεί στο γεγονός πως το λιβυκό πετρέλαιο ρέει κανονικά προς τις διεθνείς αγορές. Η εσωτερική κρίση, ως εκ τούτου, είναι πολύ πιθανό να παραταθεί επ’ αόριστο, και μαζί με αυτή ο βίος της μεταβατικής κυβέρνησης.

Τούτων δοθέντων, το ταξίδι του Νίκου Δένδια στην Τρίπολη μπορεί να αποδειχθεί βαρέως αρνητική κίνηση με συνέπειες σε βάθος χρόνου. Αντί, δηλαδή, η Ελλάδα να πιάσει το νήμα της αποκατάστασης των σχέσεων και να συνομιλήσει με την Λιβύη για τις θαλάσσιες ζώνες, εξισορροπώντας έως ένα βαθμό και την επιρροή της Τουρκίας (μετά την υπογραφή της επέκτασης και της υλοποίησης της συμφωνίας του ’19), χάνει τις δυνατότητες επαφής.

Οι ΗΠΑ θα σκεφτούν δύο φορές, πιά, εάν συντρέξουν σε ελληνικό αίτημα για διευθέτηση, οι ευρωπαϊκές χώρες που μας είχαν αποκλείσει από τις διασκέψεις για την Λιβύη, δύσκολα θα μας προσεγγίσουν ως παράγοντα που μπορεί, όντως, να διαδραματίσει κάποιον ρόλο, η Τρίπολη δεν θα μας δέχεται, η ελληνική πρεσβεία που επρόκειτο να αναβαθμιστεί, μάλλον δεν θα γίνει, ακόμα, δε, και η επικοινωνία με την Βεγγάζη θα γίνει δυσκολότερη.

Εάν συνυπολογίσει κανεις και την απόφαση του Μπεντζαμίν Νετανιάχου να συνεχίσει την πολιτική προσέγγισης στην Τουρκία -την οποία εγκαινίασε ο προκάτοχός του, με αμερικανικό “καλώς έχει”-, γενικότερα δυσχεραίνει η θέση της Ελλάδας στη νοτιοανατολική Μεσόγειο.