Το άρθρο παρουσιάζει τον νόμο ως εργαλείο «θωράκισης» όλων των θαλάσσιων ζωνών – υφαλοκρηπίδας, συνορεύουσας ζώνης και ΑΟΖ – με στόχο να καταγραφούν ρητά οι τουρκικές αξιώσεις και να αποκτήσουν, όπως αναφέρει, ισχυρότερο εσωτερικό και διεθνές νομικό έρεισμα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόβλεψη που δίνει στον Τούρκο πρόεδρο την εξουσία να κηρύσσει θαλάσσιες περιοχές ως «Ειδικής Θαλάσσιας Κατάστασης» ακόμη και εκεί όπου η Τουρκία δεν έχει ανακηρύξει ΑΟΖ, εφαρμόζοντας ένα ιδιότυπο μονομερές καθεστώς. Η Milliyet αναφέρει ότι σε αυτές τις ζώνες – αλλά και σε ολόκληρη την τουρκική ΑΟΖ – κάθε οικονομική, επιστημονική ή περιβαλλοντική δραστηριότητα θα εξαρτάται από την άδεια της Άγκυρας, από έρευνες υδρογονανθράκων μέχρι αλιεία και περιβαλλοντικά προγράμματα.

Ως «πρότυπα» ειδικού καθεστώτος παρατίθενται ήδη υφιστάμενες τουρκικές θαλάσσιες περιοχές, όπως η προστατευόμενη ζώνη των υποθαλάσσιων ορέων Φοινίκης και οι περιοχές προστασίας στο Βόρειο Αιγαίο και στο σύμπλεγμα Φετίγιε–Κας, που η Άγκυρα παρουσιάζει ως μοντέλο για τη γενίκευση ανάλογων ρυθμίσεων.

Στο κέντρο του άρθρου βρίσκεται το Αιγαίο, όπου η Milliyet επαναλαμβάνει τη γνωστή τουρκική κατηγορία ότι οποιαδήποτε επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των 6 μιλίων «θα έκοβε» την πρόσβαση της Τουρκίας σε ανοιχτή θάλασσα και θα μείωνε δραστικά τις περιοχές διεθνών υδάτων προς χρήση από τουρκικά πλοία. Η εφημερίδα υπενθυμίζει τη σχετική απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, το γνωστό casus belli απέναντι στην Ελλάδα, σημειώνοντας ότι εξακολουθεί να θεωρείται απολύτως «ενεργό» πολιτικό πλαίσιο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Milliyet εμφανίζει την Αθήνα ως δύναμη που, τάχα, προσπαθεί με «χάρτες» και «μονομερείς ενέργειες» στην ΕΕ να νομιμοποιήσει μια μη ανακηρυγμένη ελληνική ΑΟΖ στο Αιγαίο, την οποία η Άγκυρα δηλώνει αποφασισμένη να μπλοκάρει.

Η πιο χαρακτηριστική επίθεση κατά της Ελλάδας αφορά τις ελληνικές πρωτοβουλίες για θαλάσσια πάρκα και προστατευόμενες περιοχές στο Αιγαίο, τις οποίες η Milliyet παρουσιάζει ως εργαλείο «σφετερισμού» τουρκικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα, το άρθρο κατηγορεί την Αθήνα ότι με την ανακήρυξη «θαλάσσιων πάρκων» και «ζωνών απαγόρευσης αλιείας» επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα και να περιορίσει τη δραστηριότητα της Τουρκίας σε περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί ότι εμπίπτουν στα δικά της δικαιώματα.

Η Τουρκία, σύμφωνα με τη Milliyet, δηλώνει ότι θεωρεί αυτές τις ελληνικές κινήσεις «ανυπόστατες» και διαμηνύει πως ο νέος νόμος θα προσφέρει τη νομική βάση για να εμποδίσει στο μέλλον κάθε αντίστοιχη πρωτοβουλία, όχι μόνο στην αλιεία αλλά σε κάθε οικονομική και επιστημονική δραστηριότητα.

Το δημοσίευμα επιχειρεί να θεμελιώσει τις τουρκικές θέσεις σε μια ερμηνεία του διεθνούς δικαίου, υποστηρίζοντας ότι το Αιγαίο είναι «ημίκλειστη θάλασσα» και άρα «sui generis», με ειδικό καθεστώς που απαιτεί – κατά την Άγκυρα – διμερή συνεννόηση για ζητήματα όπως η αλιεία, η προστασία του περιβάλλοντος και η επιστημονική έρευνα. Την ίδια στιγμή, η Τουρκία υπενθυμίζει μέσω της Milliyet ότι δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και αυτοπροσδιορίζεται ως «μόνιμος αντιτιθέμενος» σε διατάξεις που θωρακίζουν τις θέσεις της Ελλάδας για νησιωτικά δικαιώματα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Tο άρθρο επιλεκτικά επικαλείται διατάξεις που προβλέπουν συνεργασία σε ημίκλειστες θάλασσες, προβάλλοντας την κατηγορία ότι η Αθήνα δεν σέβεται αυτές τις αρχές και επομένως η Τουρκία «νομιμοποιείται» να προχωρήσει μονομερώς στον δικό της νόμο θαλάσσιων ζωνών.

Η Milliyet σπεύδει να διαβεβαιώσει το εσωτερικό ακροατήριο ότι ο νέος νόμος δεν θίγει τις συμφωνίες της Άγκυρας με την Τρίπολη στη Λιβύη ούτε τη συμφωνία οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας με το ψευδοκράτος στα κατεχόμενα στην Κύπρο, παρουσιάζοντάς τες ως ακρογωνιαίους λίθους της τουρκικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, τονίζεται ότι δεν αλλάζει το καθεστώς του Μοντρέ για τα Στενά, με την Τουρκία να επιχειρεί να εμφανιστεί ως «υπεύθυνος διαχειριστής» των διεθνών διελεύσεων, την ώρα που κλιμακώνει τις μονομερείς της αξιώσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Το άρθρο με τίτλο «Το χαρτί Τραμπ που κρατάει ο πρόεδρος εάν το Ιράν δεν λυγίσει: ένας ναυτικός αποκλεισμός», από το φιλο-τραμπικό μέσο Just the News, αναφέρει ότι ο αποκλεισμός θα στραγγαλίσει την ιρανική οικονομία και θα πιέσει τους συμμάχους του Ιράν, την Κίνα και την Ινδία, οι οποίοι βασίζονται στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου.

«Αν το Ιράν αρνηθεί να αποδεχτεί την τελική συμφωνία που πρότειναν οι Ηνωμένες Πολιτείες το Σάββατο, ο Τραμπ θα μπορούσε να βομβαρδίσει την Τεχεράνη και να την γυρίσει στη «Λίθινη εποχή», όπως έχει υποσχεθεί. Ή θα μπορούσε απλώς να επαναλάβει την επιτυχημένη στρατηγική του αποκλεισμού, προκειμένου να στραγγαλίσει την ήδη κλονιζόμενη ιρανική οικονομία και να εντείνει τη διπλωματική πίεση προς την Κίνα και την Ινδία, στερώντας τους μία από τις βασικές πηγές πετρελαίου τους» σημειώνεται χαρακτηριστικά, επαναφέροντας τις απειλές του Τραμπ που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις.

Tο άρθρο αναφέρει ότι μια τέτοια κίνηση από τον Τραμπ θα «επαναλάβει την επιτυχημένη στρατηγική αποκλεισμού του» μετά από έναν προηγούμενο ναυτικό αποκλεισμό που «γονάτισε την οικονομία της Βενεζουέλας» πριν από τη σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο.

Κατόπιν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, αναδημοσίευσε βίντεο που ανήρτησε ακόλουθός στο οποίο επικρίνει την Ευρώπη. «Αναρωτιέμαι πότε η Ευρώπη θα δεχθεί τη λογική συμβουλή του προέδρου Τραμπ…» αναφέρει η ακόλουθος. 

Σε αυτό το πλαίσιο παρουσιάζει το παράδειγμα της Ελλάδας, επισημαίνοντας ότι η «δημοσιονομική εξυγίανση της Ελλάδας, συνοδεύτηκε από τον εκσυγχρονισμό του κράτους». Παρουσιάζοντας τα βήματα που έχουν γίνει, αλλά και τις προκλήσεις που παραμένουν και πρέπει να αντιμετωπιστούν, ο κ. Πιερρακάκης υπογραμμίζει ότι «η ελληνική περίπτωση δεν αποτελεί πλέον προειδοποιητική ιστορία αλλά μελέτη μετασχηματισμού».

«Το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν μας σήμερα», τονίζει, «δεν είναι απλώς η ανάπτυξη αλλά η απόδειξη ότι η αλλαγή είναι εφικτή και παραμένει στο χέρι της Ευρώπης στο σύνολό της».

Ακολουθεί ολόκληρο το άρθρο του Κυριάκου Πιερρακάκη στους Financial Times:

«Η Ευρώπη έχει περάσει χρόνια αναγνωρίζοντας τι πρέπει να γίνει, αλλά χωρίς να δρα με την αναγκαία ταχύτητα. Ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι, προειδοποίησε πέρυσι ότι χωρίς βαθύτερη ενοποίηση η ΕΕ κινδυνεύει με στασιμότητα. Στις κεντρικές του προτάσεις βρίσκεται η ανάγκη το κεφάλαιο να κινείται πιο εύκολα και πιο στοχευμένα μεταξύ των κρατών μελών. Η πρόκληση της Ευρώπης σήμερα δεν είναι η έλλειψη ανάλυσης αλλά η έλλειψη συντονισμένης υλοποίησης. Η Ευρωζώνη πρέπει πλέον να μετατρέψει τις κοινές προτεραιότητες σε κοινά αποτελέσματα.

Η εμπειρία της Ελλάδας δείχνει πώς η φιλοδοξία μπορεί να μετατραπεί σε πράξη. Την τελευταία δεκαετία η χώρα μετέτρεψε τη σταθερή μεταρρύθμιση σε σταθερή αξιοπιστία. Το 2024, η Ελλάδα πέτυχε ένα από τα ισχυρότερα πρωτογενή πλεονάσματα στην Ευρώπη, κοντά στο 4,8% του ΑΕΠ, ενώ διατήρησε ρυθμούς ανάπτυξης πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Μόνο έξι από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ εμφάνισαν δημοσιονομικά πλεονάσματα πέρυσι και τέσσερα από αυτά, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, είχαν περάσει από προγράμματα του ΔΝΤ τα τελευταία 15 χρόνια. Στη δική μας περίπτωση, μια χώρα που κάποτε θεωρούνταν το “προβληματικό παιδί” της Ευρωζώνης δανείζεται πλέον στις διεθνείς αγορές με αποδόσεις χαμηλότερες από άλλες χώρες της ΕΕ, μια ανατροπή που λίγοι θα προέβλεπαν πριν από μια δεκαετία.

Ο πρόσφατος προϋπολογισμός που κατατέθηκε στη Βουλή προβλέπει ανάπτυξη 2,4% το 2026, με το δημόσιο χρέος να αναμένεται να πέσει κάτω από το 140% του ΑΕΠ. Πριν από το 2030, το ελληνικό δημόσιο χρέος προβλέπεται να πέσει κάτω από το 120%, σηματοδοτώντας μια καθοριστική και συμβολική τομή με το παρελθόν. Η βελτίωση αυτή αντικατοπτρίζει τη σταθερή επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων, τη δυναμικότερη ονομαστική ανάπτυξη και την πρόωρη αποπληρωμή παλαιότερων επίσημων δανείων.

Η δημοσιονομική εξυγίανση συνοδεύτηκε από τον εκσυγχρονισμό του κράτους. Πριν από δέκα χρόνια οι πολίτες περίμεναν σε ουρές σε δημόσιες υπηρεσίες, ενώ σήμερα περισσότερες από 2.000 υπηρεσίες είναι διαθέσιμες μέσω της πύλης gov.gr, η οποία έχει διευκολύνει δισεκατομμύρια ψηφιακές συναλλαγές στο δημόσιο. Από τις φορολογικές δηλώσεις μέχρι τις επιχειρηματικές εγγραφές, διαδικασίες που κάποτε έπαιρναν μέρες ολοκληρώνονται πλέον σε λίγα λεπτά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατατάσσει σήμερα την Ελλάδα ανάμεσα στους ταχύτερα βελτιούμενους ψηφιακά παίκτες της Ευρώπης.

Η συζήτηση για την ψηφιακή ταυτότητα συνεχίζεται σε πολλές χώρες. Στην Ελλάδα η μετάβαση προχώρησε επειδή κατανοούμε ότι οι ψηφιακές ταυτότητες μειώνουν την απάτη, επιταχύνουν τις συναλλαγές, επιτρέπουν ασφαλή πρόσβαση σε υπηρεσίες και ενισχύουν την οικονομική ένταξη. Από το 2022 οι πολίτες έχουν ψηφιακές ταυτότητες και άδειες οδήγησης στα κινητά τους τηλέφωνα και τις χρησιμοποιούν σε διαδικασίες που απαιτούν ταυτοποίηση.

Η αξιοπιστία στις αγορές και στους πολίτες ενισχύεται όταν οι άνθρωποι βιώνουν την αποτελεσματικότητα του κράτους στην καθημερινότητά τους. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός έχει εξελιχθεί σε δομικό μοχλό ανάπτυξης και αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας για την Ευρώπη. Ο ρυθμός της τεχνολογικής αλλαγής σημαίνει πως η παραγωγικότητα, ο ανταγωνισμός και η ψηφιακή ανθεκτικότητα πρέπει να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη σκέφτεται και λαμβάνει συλλογικές αποφάσεις για το οικονομικό της μέλλον.

Οι ίδιες δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν την παραγωγικότητα και τον ανταγωνισμό αναδιαμορφώνουν και το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό τοπίο. Η Ευρώπη μιλά εδώ και χρόνια για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, που θα εμβαθύνει την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών και θα ενισχύσει τις τέσσερις ελευθερίες αγαθών, υπηρεσιών, ανθρώπων και κεφαλαίου. Αλλά για να φτάσουμε σε αυτόν τον στόχο χρειάζεται τόσο θεσμική αλλαγή όσο και αλλαγή νοοτροπίας. Μια ένωση αποταμίευσης και επενδύσεων δεν θα προκύψει μόνο με δηλώσεις ή με οδηγίες και κανονισμούς. Απαιτεί την πραγματική διάθεση για δημιουργία διασυνοριακής οικονομικής δραστηριότητας και την ενίσχυση ευρωπαϊκών πρωταθλητών.

Η ελληνική εμπειρία προσφέρει ένα πρακτικό παράδειγμα αυτής της αρχής. Τους τελευταίους μήνες έχει υπάρξει κύμα διασυνοριακών συγχωνεύσεων και εξαγορών στον τραπεζικό και χρηματιστηριακό τομέα, όπως η εξαγορά του Χρηματιστηρίου Αθηνών από την Euronext και η επένδυση της UniCredit στην Alpha Bank.

Παρά την πρόοδο αυτή, η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει εσωτερικές προκλήσεις. Πρέπει να προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις για να ανασυγκροτήσει το κεφαλαιακό της απόθεμα. Οι εξαγωγές, αν και αυξάνονται, παραμένουν σε μικρότερο ποσοστό του ΑΕΠ σε σχέση με άλλες συγκρίσιμες οικονομίες. Η παραγωγικότητα και οι πραγματικοί μισθοί πρέπει να συνεχίσουν να αυξάνονται ώστε να διατηρηθεί η σύγκλιση με τον πυρήνα της Ευρώπης.

Παράλληλα, οι δημογραφικές πιέσεις απαιτούν τολμηρές, φιλικές προς την οικογένεια οικονομικές πολιτικές που θα στηρίξουν τη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό και τη δεξαμενή ταλέντου που στηρίζει τη μελλοντική ανάπτυξη. Η πρόσφατη φορολογική μεταρρύθμιση αντικατοπτρίζει τη δέσμευση της Ελλάδας να αντιμετωπίσει τη δημογραφική συρρίκνωση, συμπεριλαμβανομένης της σταδιακής κατάργησης του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες σε μικρές κοινότητες, ένα μέτρο που στοχεύει να ελαφρύνει τους νέους και να αναζωογονήσει την ύπαιθρο.

Η ελληνική περίπτωση δεν αποτελεί πλέον προειδοποιητική ιστορία αλλά μελέτη μετασχηματισμού. Το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν μας σήμερα δεν είναι απλώς η ανάπτυξη αλλά η απόδειξη ότι η αλλαγή είναι εφικτή και παραμένει στο χέρι της Ευρώπης στο σύνολό της».

Αναλυτικότερα, ο πρωθυπουργός γράφει, σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύτηκε σήμερα στους FT: «Η Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Οι υψηλές τιμές ενέργειας αφήνουν λίγα περιθώρια να επιβαρύνουμε τις οικονομίες μας με πρόσθετα κόστη. Παράλληλα, το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον έχει μειώσει την όρεξη της Ευρώπης να αναπτύξει νέες εξαρτήσεις από καύσιμα, μέταλλα ή τεχνολογίες. Και η ΕΕ αντιμετωπίζει πλήθος άλλων προκλήσεων -η ενεργειακή μας μετάβαση πρέπει να ενισχύσει ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο για το πού θέλει να βρίσκεται η Ευρώπη στον κόσμο».

«Με δεδομένες αυτές τις προκλήσεις, θα ήθελα να προτείνω πέντε χρυσούς κανόνες για την πράσινη μετάβαση» λέει:

«Πρώτον, πρέπει να επικεντρωθούμε στην αποδοτικότητα κόστους. Ενώ οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να καίνε άνθρακα στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής τους και πετρέλαιο για να θερμάνουν τα σπίτια και τα εργοστάσιά μας, προχωράμε σε αποανθρακοποίηση των πλοίων, των αεροπλάνων και των πιο δύσκολων βιομηχανικών διαδικασιών. Αυτή η έμφαση στην αντιμετώπιση όλων των εκπομπών ταυτόχρονα είναι βραχυπρόθεσμη. Πρέπει να ενισχύσουμε τις τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών που είναι ανταγωνιστικές, ενώ συνεχίζουμε να αναπτύσσουμε εκείνες που δεν είναι -αλλά με έναν λογικό ρυθμό.

Είναι επίσης ολοένα και πιο προφανές ότι τα τελευταία βήματα για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας θα είναι πολύ ακριβά. Πρέπει να προχωρήσουμε με προσοχή, να διατηρήσουμε ευελιξία και να βεβαιωθούμε ότι τα νούμερα συμφωνούν.

Δεύτερον, πρέπει να σεβαστούμε την τεχνολογική ουδετερότητα. Για πολύ καιρό συμπεριφερόμασταν σαν να είναι η ενεργειακή μετάβαση ένα παιχνίδι ηθικής. Ήρθε η ώρα να αποχωρήσουμε από τον κήπο της καλής και κακής ηθικής. Η Ευρώπη υπογράφει συμφωνίες για την αγορά φυσικού αερίου από την Αμερική, αλλά δεν στηρίζει την παραγωγή αερίου εντός ΕΕ. Υπάρχει αρκετό χρήμα για να χρηματοδοτηθεί το υδρογόνο ως πηγή ενέργειας, αλλά πολύ λίγα για την πυρηνική ενέργεια.

Δεν μπορούμε να διαθέτουμε χρήματα με βάση εντυπώσεις. Πρέπει να επενδύσουμε στις τεχνολογίες που μπορούν να προσφέρουν ό,τι πραγματικά έχει σημασία: τη μείωση των εκπομπών.

Τρίτον, πρέπει να αφιερωθούμε ξανά στην εσωτερική αγορά. Υπάρχουν τεράστιες διαφορές τιμών στην Ευρώπη, ειδικά στην ηλεκτρική ενέργεια. Η ενσωμάτωση των αγορών γίνεται με το σταγονόμετρο και λίγοι θέλουν να μοιραστούν την φθηνή τους ηλεκτρική ενέργεια. Έτσι καταλήγουμε με αρνητικές τιμές σε μια χώρα, ενώ σε άλλη έχουμε τιμές σε τριψήφια νούμερα. Αυτό είναι παράνοια. Η ιστορία μας διδάσκει ότι η ενσωμάτωση δεν συμβαίνει από μόνη της. Είναι πολιτικό έργο. Πρέπει να το προωθήσουμε στις υψηλότερες βαθμίδες.

Τέταρτον, χρειαζόμαστε ισχυρότερη διακυβέρνηση της αγοράς. Οι αγορές ενέργειας, και ειδικά οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, γίνονται ολοένα και πιο περίπλοκες, αλληλένδετες και αδιαφανείς. Αυτό είναι ένα επικίνδυνο κοκτέιλ για ένα προϊόν που είναι ζωτικής σημασίας για την ανθρώπινη ζωή και για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Οι δομές της αγοράς μας αποσκοπούν στην ορισμένη από το εγχειρίδιο αποδοτικότητα. Αλλά με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα και οι επιπτώσεις του στο κοινό γίνονται πολιτικά μη ανεκτά. Πρέπει να ξεκινήσουμε ξανά τη συζήτηση για τη διακυβέρνηση της αγοράς — πώς καθορίζονται οι τιμές, σε ποιες αγορές και ποιος είναι πραγματικά σε θέση να παρακολουθεί αυτές τις τιμές και να αποτρέπει τη χειραγώγηση της αγοράς σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Πέμπτον και τελευταίο, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι σκοπός από μόνη της. Για πολλά χρόνια, η Ευρώπη ανέβαζε την αποανθρακοποίηση πάνω από όλα. Άλλοι στόχοι -η απασχόληση, η βιομηχανική παραγωγή, η στρατηγική αυτονομία- χάνονταν όταν συγκρίνονταν με την αποανθρακοποίηση. Δεν μπορούμε να αντέξουμε να παραμείνουμε σε αυτόν τον δρόμο. Η αποανθρακοποίηση είναι ζωτικής σημασίας, αλλά δεν είναι ο μόνος στόχος. Αν πρέπει να αποδεχθούμε κάποιες εκπομπές για λίγο περισσότερο για να σώσουμε τις βιομηχανίες μας ή να διατηρήσουμε την κοινωνική συνοχή, ας το κάνουμε. Πρέπει να έχουμε αυτές τις συζητήσεις με ειλικρίνεια. Δεν μπορούμε να ξεκινήσουμε με την κλιματική ουδετερότητα και να ελπίζουμε ότι όλα τα υπόλοιπα θα μπουν στη θέση τους.

Αυτοί οι πέντε κανόνες είναι απλοί. Πιθανώς, από μόνοι τους, να μην είναι αμφιλεγόμενοι. Αλλά αν τους πάρουμε σοβαρά -αν καθορίσουμε στρατηγική με βάση αυτούς τους κανόνες- αναπτύσσουμε μια πολύ διαφορετική ατζέντα για την ΕΕ, και μια ριζική. Πιστεύω ότι είναι αυτό που χρειαζόμαστε το 2025. Διαφορετικά, μπορεί να κερδίσουμε τον αγώνα για την κλιματική ουδετερότητα και να ανακαλύψουμε ότι τρέχαμε στον λάθος αγώνα. Δεν μπορούμε να το επιτρέψουμε αυτό να συμβεί».

Αρχικά, υπενθυμίζει ότι ο Φραντς Κάφκα ξεκίνησε να γράφει τη «Δίκη» το καλοκαίρι του 1914, τη στιγμή που μόλις είχε ξεσπάσει ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και ο κόσμος εισερχόταν «σε μια περίοδο ανασφάλειας, γενικευμένης καχυποψίας και εύκολου μίσους».

Έπειτα, ο Ιμάμογλου επισημαίνει ότι «έναν αιώνα αργότερα, προσπαθούν και πάλι να μας πείσουν πως η δημοκρατία, η δικαιοσύνη και η ελευθερία είναι παρωχημένες έννοιες».

Και συνεχίζει αναφέροντας τα εξής: «Από ένα μοναχικό κελί 12 τ.μ., στις φυλακές Μαρμαρά, γράφω αυτές τις γραμμές, φυλακισμένος ο ίδιος σε μια καφκική δίκη, κατηγορούμενος ότι παραποίησα επίσημο έγγραφο, συγκεκριμένα, το πανεπιστημιακό μου πτυχίο, αντιμετωπίζοντας ποινή φυλάκισης έως οκτώ χρόνια και εννέα μήνες. Μικρή λεπτομέρεια: το κατηγορητήριο δεν προσδιορίζει ποιο επίσημο έγγραφο φέρεται να έχει παραποιηθεί».

Συνεχίζοντας, ο φυλακισμένος δήμαρχος γράφει ότι σε ηλικία 19 ετών σπούδαζε στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Girne, στην κατεχόμενη Κύπρο, και ότι το 1990 υπέβαλε αίτηση μεταγραφής στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, η οποία εγκρίθηκε.

«Μετά από τέσσερα χρόνια σπουδών στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων, αποφοίτησα με επιτυχία το 1994. Στις 18 Μαρτίου του 2025, το πτυχίο αυτό ακυρώθηκε από το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης. Ο κοσμήτορας της σχολής παραιτήθηκε, αρνούμενος να νομιμοποιήσει αυτήν την παράνομη πράξη. Προσέφυγα στο διοικητικό δικαστήριο, το οποίο αρχικά εξέδωσε απόφαση υπέρ μου» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Έπειτα προσθέτει: «Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο, του οποίου η πλειοψηφία των μελών διορίζεται από τον πρόεδρο Ερντογάν και το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης απομάκρυνε τον δικαστή από την υπόθεση. Παράλληλα, ξεκίνησε ποινική δίκη, χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο παραποίησης. Όπως ο Γιόζεφ Κ., αγνοώ το «έγκλημα» για το οποίο κατηγορούμαι».

Ο Εκρέμ Ιμάμογλου συμπληρώνει: «Η ακύρωση του πτυχίου δεν έχει άλλο σκοπό παρά να εμποδίσει την υποψηφιότητά μου στις προεδρικές εκλογές του 2028, καθώς απαιτείται πανεπιστημιακός τίτλος για να θέσει κάποιος υποψηφιότητα για την Προεδρία στην Τουρκία. Οι πραγματικές μου «ενοχές», στα μάτια της εξουσίας, είναι οι τρεις εκλογικές μου νίκες στον Δήμο Κωνσταντινούπολης, τη στιγμή που ο πρόεδρος Ερντογάν γνωρίζει καλά ότι «όποιος κερδίζει την Κωνσταντινούπολη, κερδίζει την Τουρκία».

Οι ηγέτες μίλησαν πολύ: οι προγραμματισμένες δύο ώρες συζήτησης για την «άμυνα» διήρκεσαν τελικά υπερδιπλάσιο χρόνο. Αυτό, ωστόσο, δεν σήμαινε πρόοδο. Προς έκπληξη των Δανών οικοδεσποτών, όλοι οι παρόντες πρόεδροι και πρωθυπουργοί θέλησαν να τοποθετηθούν, συχνά ξεφεύγοντας από τα προετοιμασμένα τους κείμενα, σύμφωνα με τρεις αξιωματούχους που γνωρίζουν τι ειπώθηκε κεκλεισμένων των θυρών.

Η πραγματικότητα στην αίθουσα της συνόδου, στο ήρεμο περιβάλλον του Κάστρου Κρίστιανσμποργκ στην Κοπεγχάγη, ερχόταν σε έντονη αντίθεση με τον ολοένα πιο ανήσυχο τόνο των ευρωπαίων ηγετών.

«Βρισκόμαστε σε αντιπαράθεση με τη Ρωσία», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν. Για τον πρωθυπουργό της Φινλανδίας Πέτερι Όρπο, πρόκειται σχεδόν για «υβριδικό πόλεμο». Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Kaja Kallas σημείωσε: «Βλέπουμε ξεκάθαρη κλιμάκωση από τη Ρωσία». «Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι μια ρωσική προσπάθεια εκφοβισμού όλων μας», ανέφερε η πρωθυπουργός της Δανίας Mette Frederiksen.

Αδιέξοδο στις αποφάσεις για άμυνα και Ουκρανία

Αν και η σύνοδος είχε στόχο να υπάρξει γρήγορη συμφωνία για την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της ΕΕ και την επιπλέον στήριξη προς την Ουκρανία, ελάχιστα απτά αποτελέσματα προέκυψαν. Ήταν η πρώτη συνάντηση των 27 ηγετών από τον Ιούνιο, αλλά παρά την παράταση της διάρκειας, τα βασικά ερωτήματα παρέμειναν αναπάντητα.

Τα ευρύτερα ζητήματα για το πώς θα επέλθει ειρήνη στην Ουκρανία απαιτούν τη στήριξη δυνάμεων εκτός ΕΕ, ωστόσο οι ηγέτες δηλώνουν αποφασισμένοι να ενισχύσουν την άμυνα της Ένωσης στο μεταξύ.

Μεταξύ των προτάσεων που συζητήθηκαν ήταν η δημιουργία ενός «τείχους drones» για ανίχνευση και κατάρριψη εχθρικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε πολωνικό και ρουμανικό εναέριο χώρο, η αξιοποίηση των 140 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει στην Ευρώπη από το 2022 για αποστολή βοήθειας στο Κίεβο, καθώς και η αλλαγή των κανόνων ένταξης ώστε να προχωρήσει η αίτηση της Ουκρανίας παρά τις αντιρρήσεις της Ουγγαρίας.

Στην πράξη, σύμφωνα με τους ενημερωμένους αξιωματούχους, δεν σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος σε κανένα από αυτά τα θέματα.

Αβεβαιότητα και εσωτερικές διαφωνίες

Επιπλέον, δεν είναι σαφές αν θα υπάρξει τελική συμφωνία όταν οι 27 ηγέτες συναντηθούν ξανά στις Βρυξέλλες στα τέλη Οκτωβρίου. Κάθε πολιτική εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αμφιβολίες και δεν υπήρξε επαρκής χρόνος για εις βάθος διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες και αξιωματούχους.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, που προήδρευσε στη συνεδρίαση, τόνισε πως ήταν επιτακτική ανάγκη «να προετοιμαστούν αποφάσεις για την ασφάλεια της ηπείρου μας» και ότι οι ηγέτες πρέπει να είναι έτοιμοι να συμφωνήσουν εντός τριών εβδομάδων.

Αξιωματούχοι έσπευσαν πάντως να μειώσουν τις προσδοκίες για άμεσα αποτελέσματα. «Δεν υπήρχε ποτέ προσδοκία ότι θα ληφθούν αποφάσεις μέσα σε ένα βράδυ — πρόκειται για περίπλοκα θέματα που αφορούν την εθνική κυριαρχία», σημείωσε τέταρτος αξιωματούχος με γνώση των συνομιλιών.

Ωστόσο, αυτή η αδράνεια έρχεται σε έντονη αντίθεση με το μέγεθος της απειλής. Ενώ οι ηγέτες συζητούσαν, η Γερμανία —της οποίας ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επέκρινε το «τείχος drones»— αναγκάστηκε να επιβεβαιώσει αναφορές περί drone πάνω από κρίσιμες υποδομές της χώρας.

Η διαδικασία ένταξης της Ουκρανίας και οι αντιδράσεις Ορμπάν

Το δεύτερο μέρος της ατζέντας με θέμα τη στήριξη προς την Ουκρανία καθυστέρησε και περιορίστηκε μόλις στην τελευταία ώρα.

Ο Κόστα επρόκειτο να παρουσιάσει σχέδιο για απλοποίηση των κανόνων ένταξης ώστε να επισπευσθεί η διαδικασία προσχώρησης του Κιέβου παρακάμπτοντας το βέτο του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν. Σύμφωνα με δύο αξιωματούχους, το θέμα μόλις που αναφέρθηκε — αν και ο Όρμπαν βρήκε χρόνο να το επικρίνει έντονα.

«Συναντιόμαστε σε μια περίοδο όπου η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις στην Ουκρανία», δήλωσε μετά τη σύνοδο η Frederiksen. «Μας απειλούν, μας δοκιμάζουν και δεν θα σταματήσουν.»

Ωστόσο, το διακύβευμα παραμένει το ίδιο όπως και πριν: «Τώρα είναι στο χέρι μας να αποδώσουμε αποτελέσματα», κατέληξε.

Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας μιλά ανοιχτά και για το θέμα του συμφώνου μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης ενώ αναφέρεται και στη στάση των ΗΠΑ επί Τραμπ. Σημειώνει ότι από τη Διεθνή Κοινότητα υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά αφού αλλιώς αντιδρούν στο θέμα της Ουκρανίας κι αλλιώς στο κυπριακό ζήτημα ενώ αναφέρεται και σε θέματα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Αναλυτικά το άρθρο έχει ως εξής:  

Ι. Γέννηση και εξέλιξη του Διεθνούς Δικαίου: Μια πορεία ανόδου και παρακμής

Η πορεία της Διεθνούς Κοινότητας και η συνακόλουθη εξέλιξη των Διεθνών Σχέσεων, ιδίως στους ταραγμένους καιρούς μας, μας φέρνουν αντιμέτωπους με μια σκληρή αλήθεια, την οποία οφείλουμε και να συνειδητοποιήσουμε και να αναλύσουμε σε βάθος, αν θέλουμε να υπερασπισθούμε την διεθνή νομιμότητα και την  αποστολή της. Αν, λοιπόν, δούμε την αλήθεια κατάματα, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι το Διεθνές Δίκαιο αμφισβητείται.  

Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να πει ότι, ακόμη περισσότερο, βάλλεται.  Μετά από μια περίοδο που αρχίζει από την γέννηση του Διεθνούς Δικαίου -ιδίως με την σύναψη της Συνθήκης της Βεστφαλίας, το 1648, η οποία σήμανε το τέλος του Τριαντακονταετούς Πολέμου (1618-1648) -και φθάνει, περίπου, έως τις αρχές του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου και η οποία σηματοδότησε την σταδιακή και, κατά κανόνα, αδιάλειπτη άνοδο του θεσμικού και πολιτικού κύρους του Διεθνούς Δικαίου, ήλθε η αρχή της πτώσης, αν όχι η αρχή ενός είδους διαβρωτικής παρακμής.  Σε γενικές γραμμές τρεις είναι οι σταθμοί της παρακμιακής αυτής διαδρομής: Αρχικώς, η σταδιακή υποβάθμιση -ή, μάλλον, υπονόμευση- του Διεθνούς Δικαίου από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής προ και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδίως και δε κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου από την ναζιστική Γερμανία και την φασιστική Ιταλία. 

Ύστερα, μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, ο Ψυχρός Πόλεμος, του οποίου το τέλος δεν επήλθε, τουλάχιστον σε όλη του την έκταση, με την πτώση του τείχους του Βερολίνου.  Και, μετέπειτα, ιδίως δε μετά την διάλυση της τότε Σοβιετικής Ένωσης, η Οικονομική Παγκοσμιοποίηση, δυστυχώς υπό όρους ανεξέλεγκτης δράσης των πάσης μορφής «Αγορών», όπως κοινώς αποκαλούνται ορισμένοι ιδιωτικού δικαίου παράγοντες εμπλοκής στις πλήρως παγκοσμιοποιημένες οικονομικές σχέσεις, των οποίων η ισχύς διαρκώς πολλαπλασιάζεται.

ΙΙ. Οι αιτίες της παρακμιακής πορείας του Διεθνούς Δικαίου

 Επισήμανα ήδη ότι ιδίως σήμερα το Διεθνές Δίκαιο αμφισβητείται ή και βάλλεται.  Ειδικότερα δε είτε αμφισβητείται, ως προς την δυνατότητά του να ρυθμίσει επαρκώς τις Διεθνείς Σχέσεις, κατ’ εξοχήν προς την κατεύθυνση της εμπέδωσης της Διεθνούς Ειρήνης.  Είτε, ακόμη χειρότερα, βάλλεται, πολλές φορές ευθέως και απροκαλύπτως, κατά κύριο λόγο από οπαδούς του ακραίου νεοφιλελευθερισμού.  Οι οποίοι θεωρούν ότι το Διεθνές Δίκαιο, πρωτίστως ως προς το οικονομικό του σκέλος, παρεμποδίζει την πλήρη εξέλιξη της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης υπό όρους επίσης πλήρους ελευθερίας της Οικονομίας της Αγοράς, επειδή, δήθεν, θέτει «ανώφελους» και «γραφειοκρατικούς» φραγμούς στο διεθνές οικονομικό γίγνεσθαι.

Βεβαίως, η πορεία εξέλιξης του Διεθνούς Δικαίου κάθε άλλο παρά δικαίωσε τις προσδοκίες για την δημιουργία ενός θεσμικού και πολιτικού μέσου αποτελεσματικής υπεράσπισης της Ειρήνης και της ειρηνικής συνύπαρξης  μεταξύ Κρατών και Λαών.  

Συγκεκριμένα, και παρά το ευοίωνο ξεκίνημα που προοιωνίσθηκε η προμνημονευόμενη Συνθήκη της Βεστφαλίας του 1648 για την δημιουργία ενός σύγχρονου και δυναμικού διακυβερνητικού -διακρατικού συστήματος Διεθνών Σχέσεων, η συνέχεια δεν υπήρξε η αναμενόμενη.  Κατά την περίοδο προ και μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο -ακριβώς λόγω τη πικρής εμπειρίας του Πολέμου αυτού- παρατηρήθηκε το εξής, αντιφατικό κατά βάθος, φαινόμενο. Ναι μεν οι φωνές υπεράσπισης του Διεθνούς Δικαίου και της διεθνούς συνεργασίας πολλαπλασιάσθηκαν και στηρίχθηκε η ιδέα της δημιουργίας κατάλληλων Διεθνών Οργανισμών.  

Πλην όμως κυρίως οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής κατ’ αποτέλεσμα αντιτάχθηκαν στην κανονιστική καταξίωση του Διεθνούς Δικαίου, μη ανεχόμενες την προοπτική η πολιτική τους να τεθεί υπό την θεσμική και πολιτική εποπτεία του Διεθνούς Δικαίου.  Το παράδειγμα της Κοινωνίας των Εθνών, και η έναντι αυτής στάση ορισμένων από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, παρέχει το πιο πρόσφορο αποδεικτικό στοιχείο της ως άνω μεγάλης αντίφασης εις βάρος του Διεθνούς Δικαίου. Τα πράγματα επιδεινώθηκαν κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου, όταν ιδίως η ναζιστική Γερμανία και η φασιστική Ιταλία όχι μόνο δυναμίτισαν, στην κυριολεξία, με την πολιτική τους τον ίδιο τον πυρήνα του Διεθνούς Δικαίου.  

Αλλά και στήριξαν, αποκαλύπτως, την επαναφορά στο προ της δημιουργίας του Διεθνούς Δικαίου καθεστώς της επιβολής του δικαίου του ισχυρού έναντι τις ισχύος του Δικαίου. Την επαύριο του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, ύστερα από όσα άφησε πίσω το εφιαλτικό πέρασμά του, το Διεθνές Δίκαιο παρουσίασε μια εντυπωσιακή δυναμική, σε επάλληλα επίπεδα.  Αναφέρονται, ενδεικτικώς, η κατοχύρωση των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η θέσπιση Διεθνών Συμφωνιών για τον περιορισμό των όπλων μαζικής καταστροφής, η ίδρυση Διεθνών Οργανισμών πολυμερούς εμπορικής συνεργασίας, όπως π.χ. η Gatt και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, αλλά και Διεθνών Οργανισμών νομισματικής συνεργασίας και οικονομικής βοήθειας, όπως π.χ. το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα. 

Όμως, η πρόοδος αυτή του Διεθνούς Δικαίου αποδείχθηκε, και μάλιστα πολύ σύντομα, άκρως επιφανειακή, δοθέντος ότι ουδόλως βελτιώθηκε ο βαθμός της αποτελεσματικής εφαρμογής του στην πράξη.  Πολλώ μάλλον όταν η «αχίλλειος πτέρνα» του, ήτοι η έλλειψη επαρκών κυρωτικών μηχανισμών σε περίπτωση παραβίασης των θεσμοθετημένων κανόνων του, άρχισε να μετατρέπεται σε πραγματική «χαίνουσα πληγή», θεσμικώς και πολιτικώς.

ΙΙΙ. Η «αχίλλειος πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου

Η Νομική Επιστήμη έχει σαφώς επισημάνει, σε διεθνή κλίμακα, τα τρωτά σημεία της δομής του κανόνα δικαίου, ως θεσμικής «μονάδας μέτρησης»  του Διεθνούς Δικαίου και του τρόπου εφαρμογής του. Σημεία, τα οποία υψώνουν σχεδόν ανυπέρβλητα εμπόδια ως προς την επίτευξη της κατά τ’ ανωτέρω θεσμικής και πολιτικής του αποστολής στο πεδίο της Διεθνούς Κοινότητας και του διεθνούς γίγνεσθαι.

Το σπουδαιότερο από τα τρωτά αυτά σημεία, πραγματική «αχίλλειος πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου, ελλοχεύει στην χρόνια -ουσιαστικά από καταβολών του Διεθνούς Δικαίου- μειωμένη κανονιστική εμβέλεια και επάρκεια των κανόνων του, ανεξάρτητα από την μορφή που φέρει το κείμενο -π.χ. συμφωνία, συνθήκη κλπ.-εντός του οποίου αυτοί περιλαμβάνονται.  Και η ως άνω μειωμένη κανονιστική εμβέλεια και επάρκεια των διεθνών κανόνων δικαίου έχει την πιο διαβρωτική ρίζα της στην, επίσης χρόνια, έλλειψη επαρκών κυρωτικών μηχανισμών, ικανών να διασφαλίσουν την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου στην πράξη, και μάλιστα έναντι πάντων.

Υπό το φως των δεδομένων αυτών το Διεθνές Δίκαιο βρίσκεται, από πλευράς θεσμικής και κανονιστικής «ευρωστίας», σε σαφώς πιο μειονεκτική θέση έναντι του Εθνικού Δικαίου -ήτοι του δικαίου κάθε Κράτους, όπως τούτο οργανώνει την Έννομη Τάξη του- αλλά ακόμη και έναντι του Ευρωπαϊκού Δικαίου, όπως σαφώς καταδεικνύει η σχετικώς καλά οργανωμένη θεσμική δομή και λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωπαϊκής Έννομης Τάξης.

IV. Η ανεπάρκεια της Διεθνούς Δικαιοσύνης

Αυτή την «αχίλλειο πτέρνα» του Διεθνούς Δικαίου δεν έχει, καθ’ όλη την ιστορική διαδρομή του,  θεραπεύσει -και, δυστυχώς, τίποτα δεν δείχνει ότι η επικίνδυνη αυτή κατάσταση θ’ αλλάξει στο μέλλον, άμεσο ή και απώτερο- η παρέμβαση του Διεθνούς Δικαστή, οιαδήποτε μορφή και αν έχει το όργανο του συστήματος Διεθνούς Δικαιοσύνης, το οποίο επιλαμβάνεται για την εφαρμογή του οικείου κανόνα δικαίου και, επέκεινα, για την επίλυση της κάθε δικαστικής διαφοράς.  Για την ακρίβεια, κανένα δικαιοδοτικό όργανο στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου, είτε πρόκειται για δικαστήριο είτε για διαιτητικό όργανο, δεν έχει συμβάλει αποδοτικά σε μιαν άξια λόγου μεταστροφή αυτής της τάσης κανονιστικής απομείωσης του Διεθνούς Δικαίου. 

Και σε αυτό συνέτεινε το ότι τα κατά τ’ ανωτέρω δικαιοδοτικά όργανα δεν θωρακίζονται, με βάση τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου που καθορίζουν την οργάνωση και την λειτουργία τους, με την δικαιοδοτική εκείνη «πανοπλία», η οποία θα μπορούσε αφενός να υποχρεώσει τα αντιδικούντα στο διεθνές γίγνεσθαι μέρη να προστρέξουν υποχρεωτικώς σε αυτά.  Και, αφετέρου, να θωρακίσει τις αποφάσεις τους με πραγματική δύναμη δεδικασμένου και, άρα, εκτελεστότητας.  Τούτο ισχύει ακόμη και ως προς τα κορυφαία όργανα του δικαιοδοτικού συστήματος του Διεθνούς Δικαίου, όπως είναι π.χ. το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. 

V. Το Διεθνές Δίκαιο μπροστά στο φαινόμενο της επικυριαρχίας του «οικονομικού» επί του «θεσμικού»

Επανέρχομαι στο μείζον πρόβλημα της κανονιστικής ανεπάρκειας των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου και των αιτίων της, κάνοντας αναφορά σε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα.  Το οποίο αναδεικνύει το πώς το πρόβλημα αυτό όχι μόνο δεν περιορίζεται αλλά, όλως αντιθέτως, εντείνεται σταδιακώς, φέρνοντας, ταυτόχρονα, στο φως νέα σημάδια επικίνδυνης υποχώρησης του όλου θεσμικού και πολιτικού κύρους του Διεθνούς Δικαίου κατά τον προορισμό του.  Το ως άνω παράδειγμα – στο οποίο ήδη αναφέρθηκα ακροθιγώς- αφορά τις επιπτώσεις της Οικονομικής Παγκοσμιοποίησης, υπό την καταλυτική επιρροή ακραίων νεοφιλελεύθερων αντιλήψεων.

Αντιλήψεων που υπερασπιζόμενες, δήθεν, τους κανόνες της ελεύθερης Οικονομίας της Αγοράς αρνούνται κατηγορηματικά κάθε παρέμβαση στο πεδίο αυτό κανόνων δικαίου κρατικής προέλευσης, είτε πρόκειται για κανόνες του Εθνικού Νομοθέτη είτε πρόκειται για κανόνες του Διεθνούς Νομοθέτη, άρα του Διεθνούς Δικαίου.  Και κάπως έτσι εμφανίζεται, και στο πεδίο του Διεθνούς Δικαίου και της Διεθνούς Νομιμότητας, ένα είδος άκρως επικίνδυνης -ιδίως εξαιτίας του ότι δρα υποδορίως και υπό την «λεοντή» μιας επιστημονικοφανούς  οικονομικής ορθότητας- επικυριαρχίας του «οικονομικού» επί του «θεσμικού». 

Με την έννοια της επικυριαρχίας άγνωστης και μη δημοκρατικής προέλευσης οικονομικών κανόνων ακόμη και επί των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου.  Αυτό το ζούμε σε μεγακλίμακα σήμερα, ιδίως μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντ. Τραμπ στις ΗΠΑ: Όλες οι μεγάλες αποφάσεις του, ακόμη και ως προς τα πιο κρίσιμα ζητήματα για τον Πλανήτη, έχουν ως βάση όχι το Διεθνές Δίκαιο αλλά αποκλειστικώς το οικονομικό συμφέρον των ΗΠΑ. Και τούτο προκειμένου να διασφαλίσουν την πλανητική παντοδυναμία τους ως η μόνη, οικονομική και όχι μόνο βεβαίως, εξίσου πλανητική Υπερδύναμη.

Αυτή την στυγνή πραγματικότητα την ζήσαμε και με τους χειρισμούς του Ντ. Τραμπ για τον πόλεμο στην Ουκρανία: Θέλει μεν την ειρήνευση, αλλά προφανώς υπό όρους που δεν θα έχει κανένα πρόσθετο οικονομικό κόστος για τις ΗΠΑ. Αντιθέτως, μάλιστα, θα έχει μεγάλο όφελος.  Αφήνει δε την Ευρωπαϊκή Ένωση -την οποία δυστυχώς προδήλως περιφρονεί, πλην όμως ως προς τούτο έχουν ευθύνη κυρίως οι ηγεσίες της- να επωμισθεί κάθε οικονομικό κόστος, ιδίως για την εξοπλιστική ενίσχυση της Ουκρανίας με όπλα που θα αγοράζει από τις ΗΠΑ! 

Πρόσθετη παρατήρηση: Και όταν ο Ντ. Τραμπ συζητάει με τον Β. Πούτιν για την Ουκρανία, αυτό που τον ενδιαφέρει περισσότερο είναι ποιές άλλες εμπορικές συμφωνίες μπορεί να κάνει και πως μπορεί να προσεταιρισθεί  οικονομικώς πλήρως την Ρωσία.  Διότι, σε τελική ανάλυση, ο απώτερος στόχος του Ντ. Τραμπ είναι η οριστική υπερίσχυση έναντι της Κίνας, την οποία θεωρεί ως την μόνη σοβαρή αντίπαλο των ΗΠΑ σε πλανητικό επίπεδο.

VI. Ορισμένα χαρακτηριστικά σύγχρονα παραδείγματα ωμής παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου

Θα απαντήσω απαριθμώντας ορισμένα πρόσφατα «τρανταχτά» παραδείγματα παραβίασης το Διεθνούς Δικαίου, για συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο.  Πρώτο παράδειγμα είναι εκείνο της τουρκικής εισβολής και κατοχής στην Κύπρο, που διαρκεί πάνω από 50 χρόνια.  Η Τουρκία αγνοεί, καθ’ όλο αυτό το χρονικό διάστημα, προκλητικώς δεκάδες αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και κυρίως του Συμβουλίου Ασφαλείας, οι οποίες την καλούν να τερματίσει την στάση της αυτή για να αποκατασταθεί η ενότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

Η Τουρκία «κωφεύει», αλλά το χειρότερο είναι ότι ο ΟΗΕ και η Διεθνής Κοινότητα ουδεμία κύρωση της επιβάλλουν.  Και όχι μόνον αυτό, αλλά προσφάτως ο Ταγιπ Ερντογάν μίλησε ευθέως για «δύο κράτη» στην Κύπρο μέσα στην Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και παρόντος του Γενικού Γραμματέα του, δίχως να υπάρξει η παραμικρή αντίδραση.  Ένα δεύτερο παράδειγμα -και πάλι εν πολλοίς με «δράστη» την Τουρκία- είναι η παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (Σύμβαση του Montego Bay του 1982). 

Πολλές μεγάλες χώρες, με πρώτη τις ΗΠΑ, δεν έχουν προσχωρήσει σε αυτή την σύμβαση.  Το αυτό ισχύει και για την Τουρκία.  Όμως κατά την νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης η Σύμβαση αυτή ισχύει έναντι πάντων, διότι αφού έχει προσχωρήσει στο θεσμικό της πλαίσιο η μεγάλη πλειοψηφία των Κρατών διεθνώς παράγει  δεσμευτικούς «γενικώς παραδεδεγμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου».  Παρά ταύτα η Τουρκία, το 2019, συνήψε με την Λιβύη το λεγόμενο «τουρκολιβυκό μνημόνιο».  Το οποίο και είχε συναφθεί προφανώς παρανόμως από μια μεταβατική κυβέρνηση της Λιβύης, αλλά και παραβιάζει απροκαλύπτως το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Αφού ως προς τον καθορισμό των Θαλάσσιων Ζωνών -π.χ. Υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ- αγνοεί μεγάλους Ελληνικούς γεωγραφικούς όγκους, όπως είναι π.χ. εκείνοι της Κρήτης, της Ρόδου κ.λπ.  Και πάλι ουδεμία κύρωση έχει επιβληθεί στην Τουρκία, η δε ανοχή του ΟΗΕ εν προκειμένω είναι από απαράδεκτη έως εξοργιστική.  Ένα τρίτο παράδειγμα ωμής παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου, αυτή τη φορά με πολύ ευρύτερες και μεγαλύτερες διεθνείς επιπτώσεις, είναι εκείνο του Διεθνούς Δικαίου για την Κλιματική Κρίση.  Το σπουδαιότερο κείμενο Διεθνούς Δικαίου εν προκειμένω είναι εκείνο της «Συμφωνίας των Παρισίων» του 2016. 

Συγκεκριμένα πρόκειται για το πιο σημαντικό κείμενο Διεθνούς Δικαίου αναφορικά με την προστασία του Περιβάλλοντος σε ό,τι αφορά την  Κλιματική Κρίση, δοθέντος μάλιστα ότι έγινε αποδεκτό από 196 ηγέτες Κρατών-Μελών της Διεθνούς Κοινότητας.  Το κεκτημένο του «Συμφώνου των Παρισίων» του 2016  έγκειται στο ότι είναι σήμερα το μόνο νομικώς δεσμευτικό σύνολο διατάξεων του Διεθνούς Δικαίου. Σε γενικές γραμμές το «Σύμφωνο των Παρισίων» συνιστά ένα παγκόσμιας εμβέλειας σχέδιο δράσης για τον περιορισμό  της υπερθέρμανσης του Πλανήτη, άρα αποτελεσματικής αντιμετώπισης του «Φαινομένου του Θερμοκηπίου». Επιπλέον, αποτελεί μέρος της Σύμβασης του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή που στοχεύει στην, σε μακροπρόθεσμη βάση, σταθεροποίηση της ανόδου της θερμοκρασίας του Πλανήτη σε επίπεδα κάτω των δύο βαθμών Κελσίου. Πρέπει να επισημανθεί ότι το «Σύμφωνο των Παρισίων»  του 2016, παρά την κανονιστική πρόοδο που επέφερε, αμφισβητήθηκε σχεδόν αμέσως μετά την ολοκλήρωσή του.  Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκείνο των ΗΠΑ, επί της πρώτης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ.  Για την ακρίβεια οι ΗΠΑ κατέθεσαν,  στις 4.8.2017,  ειδοποίηση «αποχώρησης»  από το «Σύμφωνο των Παρισίων»,  ενώ στις 4.11.2019 άρχισε η διαδικασία αποχώρησης και ένα χρόνο αργότερα οριστικοποιήθηκε.  Αμέσως μόλις ορκίσθηκε ως Πρόεδρος των ΗΠΑ ο Τζο Μπάϊντεν υπέγραψε, στις 20.1.2021, διάταγμα  επανένταξης, η οποία ολοκληρώθηκε στις 19.2.2021. Μόλις ανέλαβε και πάλι, για δεύτερη θητεία, την προεδρία των ΗΠΑ ο Ντ. Τραμπ το 2024, δρομολόγησε εκ νέου την αποχώρησή τους από το «Σύμφωνο των Παρισίων»!

VIΙ. Τι οφείλει να πράξει η Διεθνής Κοινότητα

Η ευόδωση της αποστολής του Διεθνούς Δικαίου συνιστά μέγεθος οριακό. Με την έννοια ότι η τελική διαμόρφωση μιας Διεθνούς Κοινότητας η οποία λειτουργεί και δρα υπό συνθήκες σταθερής Ειρήνης και πλήρους σεβασμού της Διεθνούς Νομιμότητας φαίνεται, τουλάχιστον με τα δεδομένα της εποχής μας, εξαιρετικά δυσχερής. Κατά την γνώμη δε πολλών έως και ουτοπική.  Και όμως, ακριβώς μέσα σε αυτό το δυσοίωνο τοπίο, πρέπει να υπερασπισθούμε το Διεθνές Δίκαιο, όταν μάλιστα έχει να αντιμετωπίσει τεράστιας σημασίας νέες προκλήσεις για το σύνολο της Ανθρωπότητας.  Όπως είναι π.χ. οι προκλήσεις της κλιματικής κρίσης, της τρομοκρατίας και της προσφυγικής κρίσης, η διαχείριση της οποίας αποκτά υπαρξιακές, κυριολεκτικώς, διαστάσεις για τον Άνθρωπο και τα Θεμελιώδη Δικαιώματά του.  

Η υποχρέωσή μας αυτή απορρέει ιδίως εκ του ότι  το Διεθνές Δίκαιο, με όλες τις ελλείψεις που προαναφέρθηκαν, συνιστά τον πιο πρόσφορο -αν όχι τον μοναδικό- θεσμικό και πολιτικό δίαυλο, μέσω του οποίου μπορεί να επιδιωχθεί και, βεβαίως ως ένα σημείο, μπορεί και να επιτευχθεί η ειρηνική συνύπαρξη Κρατών και Λαών και η δια των θεσμοθετημένων διαδικασιών επίλυση των κάθε είδους διαφορών μεταξύ τους.  Επέκεινα, το Διεθνές Δίκαιο συνιστά επίσης το πιο πρόσφορο -αν όχι το μοναδικό- θεσμικό και πολιτικό μέσο αποτελεσματικής άμυνας απέναντι στην αυθαιρεσία της ισχύος στο πεδίο των Διεθνών Σχέσεων.  Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι το Διεθνές Δίκαιο επινοήθηκε και θεσμοθετήθηκε για να αντικαταστήσει το, προηγουμένως επικρατούν, δίκαιο του ισχυρού με την ισχύ του Δικαίου και της Νομιμότητας στο διεθνές πεδίο.  Αυτή δε ακριβώς η υπεράσπιση του Διεθνούς Δικαίου σημαίνει, κατά βάση και κατ’ ουσία, πρωτίστως ενεργό και πολύπλευρη στήριξη του Διεθνούς Νομοθέτη και του Διεθνούς Δικαστή.  Έτσι ώστε οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου να αποκτήσουν την απαραίτητη εκείνη κανονιστική δυναμική η οποία θα τους οδηγήσει, κατά το δυνατόν, στην αποκατάσταση  της ισχύος του Διεθνούς Δικαίου και, κατά συνέπεια, αυτού τούτου του κύρους του.

VIII. H θέση της Ελλάδας ως προς τα Εθνικά της Θέματα μπροστά στις παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου που την αφορούν ευθέως

 Επειδή, όπως είναι προφανές, ζούμε σε έναν κυνικό και αδίστακτο κόσμο διεθνώς η Ελλάδα, σε στενή συνεργασία με την Κύπρο, πρέπει να βρίσκονται πάντα σε εγρήγορση και να απαντούν εμπράκτως, με όλα τα νόμιμα μέσα που διαθέτουν, στις παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου οι οποίες πλήττουν τα Εθνικά μας Θέματα και το Κυπριακό Ζήτημα.  Κυρίως δε στις παραβιάσεις εκ μέρους της Τουρκίας.  Πολλώ μάλλον όταν τέτοιες παραβιάσεις γίνονται, δυστυχώς ολοένα και πιο συχνά, ανεκτές από τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης -π.χ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή- και από ηγέτες των Κρατών-Μελών.  Χαρακτηριστικό, θλιβερό, πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι εκείνο του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν ως προς την συμμετοχή, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Άμυνα.  Τα τονίζω αυτά διότι στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ελλάδα και Κύπρος διαθέτουν πολλά και σημαντικά μέσα για να εξαναγκάσουν την ίδια και τα Κράτη-Μέλη να σεβασθούν την Ευρωπαϊκή και την Διεθνή Νομιμότητα, ιδίως σε ό,τι αφορά τα Εθνικά μας Θέματα και το Κυπριακό Ζήτημα.  Ένα από τα μέσα αυτά είναι -και είναι το σπουδαιότερο – βεβαίως το veto. Για παράδειγμα, στο άμεσο μέλλον όταν Ελλάδα και Κύπρος καλούνται, κατ’ εξοχήν στο πλαίσιο της κρίσης του Πολέμου στην Ουκρανία, να εγκρίνουν κυρώσεις, η απάντησή τους πρέπει να είναι σαφής και αδιαπραγμάτευτη: Κυρώσεις ναι αλλά μόνον εφόσον επιβάλλονται κυρώσεις και εις βάρος της Τουρκίας όταν παραβιάζει εξίσου το Διεθνές Δίκαιο. Π.χ. όταν επί πενήντα και πλέον χρόνια κατέχει το ένα τρίτο του εδάφους της Κύπρου. 

Δεν μπορεί να υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά.  Με την έννοια ότι βάρβαρη εισβολή και κατοχή είναι εκείνη της Ρωσίας στην Ουκρανία.  Αλλά και βάρβαρη εισβολή και κατοχή, και μάλιστα για μισό και πλέον αιώνα, είναι και εκείνη της Τουρκίας στην Κύπρο.  Άρα αν τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιμένουν να αγνοούν αυτή την αυτονόητη αλήθεια, τότε Ελλάδα και Κύπρος είναι υποχρεωμένες, εκ των πραγμάτων, να κάνουν χρήση του veto. Εν πάση δε περιπτώσει το veto Ελλάδας και Κύπρου πρέπει να θεωρείται δεδομένο για κάθε είδους συμμετοχή της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Άμυνα. Μόνο μια τέτοια στάση μπορεί να θωρακίσει όχι μόνο τα συμφέροντα αλλά και το διεθνές και ευρωπαϊκό κύρος τόσο της Ελλάδας τόσο και της Κύπρου.  Να θυμόμαστε καλά ότι η «πρόθυμη» και «άνευ όρων» συμφωνία μας σε ό,τι αφορά τις αποφάσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε εκτιμάται ούτε και μας θέτει αυτομάτως στην «σωστή πλευρά της ιστορίας».

Ο υπουργός Επικρατείας απαντά σημειώνοντας ότι “η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει υλοποιήσει τις σημαντικότερες και πιο επιδραστικές μεταρρυθμίσεις της τα τελευταία δύο χρόνια, και όχι στην πρώτη θητεία της, όπως τείνει να επικρατήσει”. Θυμίζει, δε, ότι κατά την πρώτη τετραετία η κυβέρνηση ήρθε αντιμέτωπη με πρωτόγνωρες, ιστορικού μεγέθους, κρίσεις (πανδημία, Έβρος, μεταναστευτική και προσφυγική κρίση, κλιματική κρίση και ασύμμετρες φυσικές καταστροφές, πόλεμος στην Ουκρανία με επακόλουθη την παγκόσμια ενεργειακή και πληθωριστική κρίση).

Όλα αυτά, σύμφωνα με τον ίδιο, “αποτέλεσαν συνταρακτικά γεγονότα που μπορούσαν να εκτροχιάσουν μία αδύναμη χώρα, που μόλις έβγαινε από μία μακρά ύφεση και έναν βαθύ κοινωνικό και πολιτικό διχασμό, όπως η Ελλάδα. Ευτυχώς, αυτό δεν συνέβη. Όχι από τύχη, αλλά διότι εύλογα, και όπως ήταν το σωστό, οι κρίσεις αυτές μονοπώλησαν το ενδιαφέρον, τον χρόνο και την ενέργεια της κυβέρνησης”.

Παρά ταύτα, συνεχίζει, έγιναν μεταρρυθμίσεις κατά την πρώτη θητεία, όπως: “Το ψηφιακό άλμα του gov.gr. Η υποδειγματική εμβολιαστική εκστρατεία. Η εξάλειψη των εκκρεμών και η έκδοση νέων συντάξεων σε 60 μέρες μέσω του μετασχηματισμού του ΕΦΚΑ. Η εξυγίανση της ΔΕΗ και το άλμα των ΑΠΕ στο ενεργειακό μας μίγμα. Η νέα δημόσια τηλεόραση. Ο “Ηρακλής” που εξυγίανε το τραπεζικό σύστημα. Το νέο πλαίσιο για τη δεύτερη ευκαιρία σε υπερχρεωμένα νοικοκυριά και επιχειρήσεις που μείωσε δραστικά τα κόκκινα δάνεια. Ο σχεδιασμός και η έγκριση του “Ελλάδα 2.0″. Το οικονομικό μίγμα δημοσιονομικής υπευθυνότητας και στοχευμένης μείωσης 72 φόρων που επανέφεραν τη χώρα στη διεθνή επενδυτική βαθμίδα μαζί με υπερδιπλάσιους ρυθμούς ανάπτυξης, επενδύσεων και αύξησης της απασχόλησης από την υπόλοιπη Ευρώπη”.

Και με τη διευκρίνιση, στη συνέχεια, “με τον όρο “επιδραστικός” ή “μετασχηματιστικός” εννοώ τις ηγεσίες και τις πολιτικές που μπορούν να “επαναπογραμματίζουν” τον σκληρό δίσκο και το λογισμικό της χώρας, αντί να λειτουργούν συναλλακτικά”, ο κ. Σκέρτσος παραθέτει “μερικά παραδείγματα επιδραστικών μεταρρυθμίσεων που ψηφίστηκαν και υλοποιήθηκαν από το 2023 έως σήμερα:

– Τα μη κρατικά πανεπιστήμια.

– Η ψηφιοποίηση των συναλλαγών μεταξύ ταμειακών μηχανών, pos και φορολογικής διοίκησης.

– Η φορολόγηση των ελεύθερων επαγγελματιών με όρους κοινής λογικής και φορολογικής δικαιοσύνης.

– Η καθολική εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας.

– Ο νέος δικαστικός χάρτης της πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης, που μείωσε κατά 50% τους δικαστικούς σχηματισμούς σε όλη τη χώρα και ενοποίησε ειρηνοδίκες και πρωτοδίκες σε έναν βαθμό.

– Η αποκομματικοποίηση του κράτους με την εμπλοκή του ΑΣΕΠ στην επιλογή των διοικήσεων των δημόσιων οργανισμών.

– Η επιστολική ψήφος για ομογενείς και Έλληνες της διασποράς.

– Ο ψηφιακός φάκελος ασθενούς και η παράλληλη απασχόληση των γιατρών του ΕΣΥ και στον ιδιωτικό τομέα μαζί με τα απογευματινά χειρουργεία.

– Η κατάργηση των υποθηκοφυλακείων μαζί με την ψηφιοποίηση και αναδιοργάνωση του Κτηματολογίου.

– Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μίας πολυδιάστατης στεγαστικής στρατηγικής, κυριολεκτικά από το μηδέν, με στόχο την αύξηση της προσφοράς ακινήτων για αγορά και ενοικίαση κατοικίας.

– Η προστασία του δημόσιου χώρου από βανδαλισμούς στα γήπεδα, καταπατήσεις και φυσικές καταστροφές σε ακτές και δασικές περιοχές με το ηλεκτρονικό εισιτήριο και την ψηφιακή ταυτοποίηση φιλάθλων ή τις ψηφιακές εφαρμογές mycoast και akatharista.apps.gov.gr.

– Το πρασίνισμα των ΜΜΜ, λεωφορείων, τρένων, ταξί και οι νέες γραμμές μετρό σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα.

– Η ανασυγκρότηση και ο εκσυγχρονισμός των Ενόπλων Δυνάμεων όχι μόνο σε επίπεδο εξοπλισμών αλλά και μίας ριζικής διοικητικής και χωρικής αναδιοργάνωσης.

Συμπερασματικά, “αυτές και πολλές ακόμη είναι επιδραστικές μεταρρυθμίσεις, διόλου αυτονόητες ή εύκολες, που έγιναν τα τελευταία δύο χρόνια, με στόχο να αλλάξουν τον τρόπο λειτουργίας ενός κράτους που όλοι γνωρίζουμε πως “φτιάχνει δύσκολα και χαλάει εύκολα”. Προφανώς, υπήρξαν και αστοχίες ή καθυστερήσεις και χρειάζεται να γίνουν πολλά περισσότερα, για τα οποία θα μιλήσουμε το επόμενο διάστημα. Η απάντηση μου, όμως, είναι καταφατική και στα δύο ερωτήματα που έθεσα στην αρχή, αναγνωρίζοντας, ταυτόχρονα, ότι η κοινωνία δικαίως απαιτεί από το πολιτικό προσωπικό της κυβέρνησης περισσότερες, δικαιότερες και ταχύτερες αλλαγές”, επισημαίνει ο υπουργός Επικρατείας.

Κλείνοντας, δε, με το είδος της ηγεσίας που έχει ανάγκη η Ελλάδα, ο κ. Σκέρτσος υπογραμμίζει ότι “η εμπειρία, πλέον, δείχνει πως χρειαζόμαστε τρία πράγματα:

Το πρώτο είναι κυβερνήσεις αποτελεσματικές, συνεπείς και αφοσιωμένες σε μεταρρυθμίσεις, ικανές να επιβιώνουν από την αναπόφευκτη φθορά και τη δοκιμασία του χρόνου.

Το δεύτερο, η θεσμική μνήμη που μπορεί να θυμίζει διαρκώς πού ήμασταν, πού βρισκόμαστε σήμερα και πού θέλουμε να φτάσουμε.

Και το τρίτο είναι η κοινοβουλευτική και πολιτική σταθερότητα. Η μόνη ικανή και αναγκαία συνθήκη που μπορεί να εγγυηθεί, σε ένα πολιτικό περιβάλλον που δεν φημίζεται για την κουλτούρα συνεργασιών και συμβιβασμών, ότι οι φιλόδοξοι εθνικοί στόχοι που θέτουμε μπορούν να επιτευχθούν. Χωρίς τον συνδυασμό αυτών των τριών παραγόντων, κάθε μικρή ή μεγαλύτερη αλλαγή μπορεί να ακυρωθεί από τον επόμενο υπουργό ή την επόμενη κυβέρνηση. Και έτσι να αποδειχθεί θνησιγενής και εν τέλει ατελέσφορη. Χωρίς ρίζες και χωρίς πολιτικούς και κοινωνικούς ιδιοκτήτες”.

Ο Γιώργος Καραμέρος δηλώνει ανάμεσα σε άλλα:

“Ο κ. Τσάφος, ο νέος υφυπουργός Ενέργειας, έπρεπε να έχει παραιτηθεί από χθες. Δεν είναι μόνο οι δύο αναρτήσεις στο Twitter: όταν όλη η Ελλάδα κρατούσε την αναπνοή της το καλοκαίρι του 2020 που το «Ορούτς Ρέις» έκανε βόλτα στο Αιγαίο, αυτός, λίγες εβδομάδες μετά αρθρογραφούσε για ένα γνωστό think tank ονοματίζοντας και πάλι σε ένα πολυσέλιδο άρθρο τα κατεχόμενα ως «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», χρησιμοποιώντας χάρτες όπου παρουσιάζονται (τα κατεχόμενα) ως Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου. Δεν είναι μόνο, λοιπόν, δύο αναρτήσεις. Είναι οι απόψεις του κυρίου που είναι δημοσιευμένες και δεν επιτρέπουν να παραμένει σε αυτό το κρίσιμο πόστο του υφυπουργού Ενέργειας, όταν μάλιστα θα κληθεί για λογαριασμό της ελληνικής κυβέρνησης να κάτσει στο τραπέζι με τους γείτονες για κρίσιμα ενεργειακά θέματα. Πρέπει άμεσα να παραιτηθεί».

Ο Γιώργος Καραμέρος σχολίασε και τις εξελίξεις γύρω από την υπόθεση Δοξιάδη σημειώνοντας «η υπόθεση του κυρίου Δοξιάδη μόλις τώρα ανοίγει. Θα πρέπει ο κύριος Μητσοτάκης να ζητήσει από τον κύριο Δοξιάδη να ενημερώσει τον ίδιο αλλά και τους Έλληνες πολίτες για το ποιοι ήταν στο μετοχολόγιο της εταιρείας «Απόλλων», τα φυσικά πρόσωπα που είναι πίσω από την offshore που συμμετέχει εκεί, αλλά και σε ποιo δικηγορικό γραφείο συστάθηκε η εταιρεία».

Η εφημερίδα σε δημοσίευμα της αποκαλύπτει ότι συντάκτες είχαν γράψει άρθρο υποστήριξης της υποψήφιας των Δημοκρατικών Κάμαλα Χάρις έναντι του υποψηφίου του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος Ντόναλντ Τραμπ στις επικείμενες αμερικανικές εκλογές. Ωστόσο όπως αναφέρεται το άρθρο “κόπηκε”: «Η απόφαση να μην δημοσιευθεί ελήφθη από τον ιδιοκτήτη της The Post και της Amazon, Τζεφ Μπέζος».

Ο Τραμπ, ενώ ήταν πρόεδρος, είχε ασκήσει κριτική στον δισεκατομμυριούχο Μπέζος και στην Post, την οποία ο Μπέζος αγόρασε το 2013. Η εφημερίδα το 2016 και ξανά το 2020 υποστήριξε τους αντιπάλους του Τραμπ στις εκλογές, τη Χίλαρι Κλίντον και τον πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, σε κύρια άρθρα που καταδίκαζαν τον Ρεπουμπλικάνο με ωμές εκφράσεις.

Σε δήλωσή του στο CNBC, όταν ρωτήθηκε για τον υποτιθέμενο ρόλο του Μπέζος στη ματαίωση της υποστήριξης, η επικεφαλής επικοινωνίας της Post Κάθι Μπερντ είπε: «Αυτή ήταν μια απόφαση της Washington Post να μην υποστηρίξει και θα σας παραπέμψω στην πλήρη δήλωση του εκδότη».

Το Σάββατο, ο εκδότης της Post, Γουίλ Λιούις, εξέδωσε δήλωση με την οποία αρνείται ότι ο Μπέζος έπαιξε ρόλο στη ματαίωση της προγραμματισμένης υποστήριξης.

«Οι αναφορές γύρω από τον ρόλο του ιδιοκτήτη της Washington Post και την απόφαση να μην δημοσιευτεί προεδρική υποστήριξη ήταν ανακριβείς», ανέφερε ο Λιούις στην ανακοίνωση. «Δεν του εστάλη, δεν το διάβασε και δεν γνωμοδότησε επί οποιουδήποτε σχεδίου. Ως εκδότης, δεν πιστεύω στις προεδρικές εγκρίσεις. Είμαστε μια ανεξάρτητη εφημερίδα και πρέπει να υποστηρίζουμε την ικανότητα των αναγνωστών μας να αποφασίζουν μόνοι τους».

• Η Post το βράδυ της Παρασκευής δημοσίευσε ένα τρίτο άρθρο, το οποίο υπογράφεται από αρθρογράφους γνώμης της εφημερίδας, οι οποίοι ανέφεραν: «Η απόφαση της Washington Post να μην προβεί σε υποστήριξη στην προεδρική εκστρατεία είναι ένα τρομερό λάθος».

«Αποτελεί εγκατάλειψη των θεμελιωδών εκδοτικών πεποιθήσεων της εφημερίδας που αγαπάμε και για την οποία έχουμε εργαστεί συνολικά 218 χρόνια», ανέφερε η στήλη. «Αυτή είναι η στιγμή που το ίδρυμα πρέπει να καταστήσει σαφή τη δέσμευσή του στις δημοκρατικές αξίες, το κράτος δικαίου και τις διεθνείς συμμαχίες, καθώς και την απειλή που συνιστά γι’ αυτές ο Ντόναλντ Τραμπ – τα ακριβή σημεία που η The Post επισήμανε υποστηρίζοντας τους αντιπάλους του Τραμπ το 2016 και το 2020».

Θύελλα αντιδράσεων

Ο αρχισυντάκτης της Post, Ρόμπερτ Κέιγκαν μέλος του τμήματος απόψεων της εφημερίδας, παραιτήθηκε μετά την απόφαση, όπως ανέφεραν πολλά ειδησεογραφικά πρακτορεία.

Οι πρώην δημοσιογράφοι της Post, Μπομπ Γούντγουορντ και Καρλ Μπέρνσταϊν, οι ιστορίες των οποίων για το σκάνδαλο του Γουότεργκεϊτ κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Νίξον χάρισαν στην εφημερίδα το βραβείο Πούλιτζερ για τη δημόσια υπηρεσία, σε δήλωσή τους ανέφεραν:

• «Σεβόμαστε την παραδοσιακή ανεξαρτησία της σελίδας των απόψεων, αλλά αυτή η απόφαση 11 ημέρες πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2024 αγνοεί τα συντριπτικά ρεπορτάζ της ίδιας της Washington Post για την απειλή που αποτελεί ο Ντόναλντ Τραμπ για τη δημοκρατία. Υπό την ιδιοκτησία του Τζεφ Μπέζος, η ειδησεογραφική επιχείρηση της Washington Post έχει χρησιμοποιήσει τους άφθονους πόρους της για να διερευνήσει αυστηρά τον κίνδυνο και τη ζημιά που θα μπορούσε να προκαλέσει μια δεύτερη προεδρία Τραμπ στο μέλλον της αμερικανικής δημοκρατίας και αυτό κάνει αυτή την απόφαση ακόμη πιο εκπληκτική και απογοητευτική, ειδικά τόσο αργά στην εκλογική διαδικασία».

Περισσότερα από 10.000 σχόλια αναγνωστών αναρτήθηκαν στο άρθρο του Λιούις, πολλά από τα οποία κατακεραύνωναν την Post για την απόφασή της και έλεγαν ότι ακυρώνουν τις συνδρομές τους.

«Οι πιο κρίσιμες εκλογές στη χώρα μας, μια επιλογή μεταξύ φασισμού και δημοκρατίας, και εσείς μένετε εκτός; Δειλοί. Ανήθικοι, φοβισμένοι δειλοί», έγραψε ένα σχόλιο. «Α, και παρεμπιπτόντως, ακυρώνω τη συνδρομή μου, επειδή βάζετε τις επιχειρήσεις πάνω από την ηθική».

• Η ανακοίνωση ήρθε λίγες ημέρες μετά την παραίτηση της Μαριέλ Γκάρζα, επικεφαλής της συντακτικής επιτροπής των Los Angeles Times, σε ένδειξη διαμαρτυρίας μετά την απόφαση του ιδιοκτήτη της εφημερίδας, Πάτρικ Σουν-Σιονγκ, να μην προβεί σε προεδρική υποστήριξη.

«Παραιτούμαι επειδή θέλω να καταστήσω σαφές ότι δεν είμαι εντάξει με το να σιωπούμε», δήλωσε η Γκάρζα στο Columbia Journalism Review. «Σε επικίνδυνους καιρούς, οι έντιμοι άνθρωποι πρέπει να σηκώσουν το ανάστημά τους. Με αυτόν τον τρόπο στέκομαι όρθια».

Ο Σουν – Σιονγκ, όπως και ο Μπέζος, είναι δισεκατομμυριούχος.

Ο Μάρτυ Μπάρον, πρώην εκδότης της Washington Post, χαρακτήρισε την απόφαση της εφημερίδας αυτής «δειλία, με θύμα τη δημοκρατία».

• Την επιλογή να «κοπεί» το άρθρο υποστήριξης της Κάμαλα Χάρις από την Washington Post, επέκρινε η δημοσιογράφος και εργαζόμενη επί 20 χρόνια στη συγκεκριμένη εφημερίδα, Ρουθ Μάρκους, η οποία δηλώνει απογοητευμένη.

«Αγαπώ την Washington Post, βαθιά μέσα μου. Τον περασμένο μήνα συμπλήρωσα 40 χρόνια περήφανης εργασίας για το ίδρυμα, στην αίθουσα σύνταξης και στο τμήμα “Γνώμες”. Ποτέ δεν ήμουν πιο απογοητευμένη από την εφημερίδα από ό,τι σήμερα, με την τραγικά λανθασμένη απόφαση να μην προβεί σε υποστήριξη στην προεδρική κούρσα» αναφέρει η Μάρκους και επισημαίνει:

«Σε μια στιγμή που η Post θα έπρεπε να είχε βγει μπροστά για να ηχήσει το σάλπισμα για τους πολλαπλούς κινδύνους που θέτει ο Ντόναλντ Τραμπ για το έθνος και τον κόσμο, επέλεξε αντ’ αυτού να αποσυρθεί. Αυτή είναι η λάθος επιλογή στη χειρότερη δυνατή στιγμή. Γράφω – διαφωνώ – από τη σκοπιά κάποιου που πέρασε δύο δεκαετίες ως μέλος της συντακτικής επιτροπής της Post. (Αποχώρησα πέρυσι). Από αυτή την εμπειρία, μπορώ να πω: κάποια κερδίζεις και κάποια χάνεις. Κανείς, ίσως ούτε καν ο συντάκτης της σελίδας απόψεων, δεν συμφωνεί με κάθε θέση που παίρνει το συμβούλιο. Κατά βάθος, ο ιδιοκτήτης της εφημερίδας έχει δικαίωμα να έχει μια σελίδα που να αντανακλά την άποψη του ιδιοκτήτη.

Επιπλέον, ας μην υπερεκτιμήσουμε τη σημασία των προεδρικών στηρίξεων. Όσο κι αν θέλουμε να πιστεύουμε το αντίθετο, έχουν περιορισμένη πειστική αξία για τον εξαιρετικά μικρό αριθμό αναποφάσιστων ψηφοφόρων. […]

Μια ζωντανή εφημερίδα μπορεί να επιβιώσει και ακόμη και να ευδοκιμήσει χωρίς να κάνει προεδρικές εγκρίσεις- η ίδια η Post αρνήθηκε να κάνει εγκρίσεις για πολλά χρόνια προτού αρχίσει να το κάνει τακτικά το 1976, όπως επισήμανε ο εκδότης και διευθύνων σύμβουλος Γουίλιαμ Λιούις στην εξήγηση της απόφασής του να σταματήσει την πρακτική αυτή. Αν η Post είχε ανακοινώσει μετά τις εκλογές ότι θα σταματούσε να υποστηρίζει προεδρικούς υποψηφίους, μπορεί να διαφωνούσα με αυτή την απόφαση, αλλά δεν θα τη θεωρούσα εκτός ορίων.

Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για μια τέτοια αλλαγή. Είναι η ώρα να μιλήσουμε, όσο πιο δυνατά και πειστικά γίνεται, για να προβάλουμε την υπόθεση που προβάλλαμε το 2016 και ξανά το 2020: ότι ο Τραμπ είναι επικίνδυνα ακατάλληλος για να κατέχει το υψηλότερο αξίωμα της χώρας» σημειώνει μεταξύ άλλων η Ρουθ Μάρκους.

Και καταλήγει: «Ο Λιούις, στο σημείωμα του εκδότη του, χαρακτήρισε την κίνηση αυτή «σύμφωνη με τις αξίες που η The Post πάντα υποστήριζε και με αυτά που ελπίζουμε σε έναν ηγέτη: χαρακτήρα και θάρρος στην υπηρεσία της αμερικανικής ηθικής, σεβασμό στο κράτος δικαίου και σεβασμό στην ανθρώπινη ελευθερία σε όλες τις πτυχές της». Ήταν, πρόσθεσε, “μια δήλωση υποστήριξης της δυνατότητας των αναγνωστών μας να αποφασίσουν μόνοι τους γι’ αυτή, την πιο σημαντική από τις αμερικανικές αποφάσεις – για το ποιον θα ψηφίσουν ως τον επόμενο πρόεδρο”.

Αλλά το να το ισχυρίζεται κανείς αυτό δεν το κάνει έτσι. Η απόκρυψη της κρίσης δεν εξυπηρετεί τους αναγνώστες μας – δεν τους σέβεται. Και η έκφραση της θεσμικής μας κατώτατης γραμμής για τον Τραμπ δεν θα υπονομεύσει την ανεξαρτησία μας περισσότερο από ό,τι έκαναν οι επιλογές μας το 1976, το 1980, το 1984, το 1992, το 1996, το 2000, το 2004, το 2008, το 2012, το 2016 ή το 2020. Ήμασταν μια ανεξάρτητη εφημερίδα τότε και, ελπίζω, παραμένουμε και σήμερα.

Πολλοί φίλοι και αναγνώστες επικοινώνησαν σήμερα, λέγοντας ότι σκοπεύουν να ακυρώσουν τις συνδρομές τους ή το έχουν ήδη κάνει. Καταλαβαίνω και συμμερίζομαι τον θυμό σας. Νομίζω ότι η καλύτερη απάντηση, για εσάς και για μένα, μπορεί να ενσωματωθεί σε αυτή τη στήλη: Τη διαβάζετε, στην ίδια πλατφόρμα, στην ίδια εφημερίδα, που σας απογοήτευσε τόσο σοβαρά», καταλήγει.