Σπύρος Σιδέρης

Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης, ο Ντόναλντ Τραμπ συγκάλεσε πολυμερή σύνοδο με ηγέτες αραβικών και μουσουλμανικών χωρών, προκειμένου να διερευνηθούν οι προοπτικές άμεσης κατάπαυσης του πυρός και πολιτικής διευθέτησης. Παρόντες στη σύνοδο ήταν, μεταξύ άλλων, ο βασιλιάς της Ιορδανίας Αμπντάλα Β΄, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο πρόεδρος της Ινδονησίας Πραμπόβο Σουμπιάντο, οι πρωθυπουργοί του Πακιστάν Σεχμπάζ Σερίφ και της Αιγύπτου Μουστάφα Μαντμπουλί, ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Σεΐχ Αμπντάλα μπιν Ζαγιέντ αλ Νάχιαν, καθώς και ο Σαουδάραβας ομόλογός του πρίγκιπας Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν.

Οι ηγέτες υπογράμμισαν το ανυπόφορο ανθρωπιστικό κόστος του πολέμου στη Γάζα, καταδίκασαν κάθε μορφή αναγκαστικού εκτοπισμού και τόνισαν την ανάγκη άμεσης εισόδου ανθρωπιστικής βοήθειας.

Σύμφωνα με το αμερικανικό Politico, ο Τραμπ δεσμεύτηκε ενώπιον των Αράβων ηγετών ότι δεν θα επιτρέψει το ισραηλινό σχέδιο προσάρτησης της Δυτικής Όχθης, παρουσιάζοντας μάλιστα έγγραφο με το πλαίσιο της αμερικανικής πρότασης για τον τερματισμό του πολέμου. «Θα βρούμε μια λύση, θα είναι καλή για όλους», δήλωσε, δίνοντας το στίγμα μιας διαπραγματευτικής στρατηγικής που επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ασφάλεια του Ισραήλ και την αναγνώριση της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης.

Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν την ανάγκη για άμεση και διαρκή παύση πυρός, απελευθέρωση όλων των ομήρων και δημιουργία πλαισίου που θα εγγυάται τη σταθερότητα στη Δυτική Όχθη και την Ιερουσαλήμ. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη μεταρρύθμιση και ενίσχυση της Παλαιστινιακής Αρχής, ώστε να διασφαλιστεί η ικανότητά της να διαχειριστεί μια μελλοντική ειρηνευτική διαδικασία.

Η πρόταση του Μακρόν

Παράλληλα, ο Εμανουέλ Μακρόν παρουσίασε το γαλλικό σχέδιο με τίτλο «Ασφάλεια και Ειρήνη για Όλους», το οποίο προβλέπει:

• κατάπαυση του πυρός και άμεση απελευθέρωση των αιχμαλώτων,
• μεταβατική διοίκηση στη Γάζα με συμμετοχή τοπικών και διεθνών παραγόντων,
• εκπαίδευση και ανάπτυξη νέων αστυνομικών δυνάμεων για τη διατήρηση της τάξης,
• δημιουργία διεθνούς ειρηνευτικής αποστολής με εντολή του ΟΗΕ, στην οποία θα συμμετάσχουν χώρες της περιοχής αλλά και ευρωπαϊκά κράτη.

Ο Γάλλος πρόεδρος υπογράμμισε ότι το σχέδιο περιλαμβάνει και πολιτική διάσταση, με στόχο την ίδρυση ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, αποστρατιωτικοποιημένου αλλά αναγνωρισμένου από το Ισραήλ, τονίζοντας ότι «κανείς δεν πρέπει να αποδεχθεί προσάρτηση της Δυτικής Όχθης». Παράλληλα, κάλεσε την κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου να τερματίσει τη «φονική κούρσα» και να επαναφέρει το Ισραήλ σε τροχιά διαλόγου.

Ο αραβοϊσλαμικός παράγοντας

Οι αραβικές και ισλαμικές χώρες που συμμετείχαν στη σύνοδο της Νέας Υόρκης εξέφρασαν την προσήλωσή τους σε ένα δίκαιο και βιώσιμο ειρηνευτικό πλαίσιο, απορρίπτοντας κάθε μονομερή ενέργεια που θα υπονόμευε τη λύση των δύο κρατών.

Ο βασιλιάς της Ιορδανίας Αμπντάλα Β΄ προειδοποίησε ότι τυχόν προσάρτηση της Δυτικής Όχθης ή αλλαγή του καθεστώτος των ιερών τόπων στην Ιερουσαλήμ θα υπονομεύσει κάθε προσπάθεια ειρήνης.

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χαρακτήρισε τη σύνοδο «ιδιαίτερα παραγωγική», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΑΕ Σεΐχ Αμπντάλα μπιν Ζαγιέντ επανέλαβε τη στήριξη της χώρας του στις πρωτοβουλίες που οδηγούν σε τερματισμό της σύγκρουσης και ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας.

Νέες γεωπολιτικές ισορροπίες

Η αμερικανική πρωτοβουλία, με τον Ντόναλντ Τραμπ σε κεντρικό ρόλο, συμπίπτει με τις προσπάθειες της Σαουδικής Αραβίας και της Γαλλίας να διαμορφώσουν έναν οδικό χάρτη που θα οδηγεί σε αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους και εφαρμογή της λύσης των δύο κρατών.

Ο Σαουδάραβας υπουργός Εξωτερικών πρίγκιπας Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν τόνισε ότι το διεθνές momentum που δημιουργήθηκε με τις πρόσφατες ιστορικές αναγνωρίσεις της Παλαιστίνης πρέπει να αξιοποιηθεί άμεσα, ώστε να μην χαθεί η ευκαιρία.

Η παρουσία του Τραμπ στη Νέα Υόρκη, με δηλώσεις περί «πρώτης προτεραιότητας» για την ειρήνη στη Γάζα, φανερώνει πρόθεση να εμφανιστεί ως ρυθμιστής μιας σύγκρουσης που απειλεί να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Ταυτόχρονα, η γαλλική πρόταση Μακρόν προσδίδει ευρωπαϊκή διάσταση στις διεθνείς προσπάθειες, δείχνοντας ότι η ΕΕ επιδιώκει να ανακτήσει ρόλο στο παλαιστινιακό ζήτημα.

Προοπτικές και αβεβαιότητες

Παρά τις πολυμερείς διαβουλεύσεις, οι προκλήσεις παραμένουν τεράστιες: η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων, η ανθρωπιστική καταστροφή στη Γάζα αλλά και οι ενδοπαλαιστινιακές διαιρέσεις καθιστούν την εφαρμογή οποιασδήποτε συμφωνίας εξαιρετικά δύσκολη.

Ωστόσο, η δέσμευση ηγετών από την Ιορδανία, την Τουρκία, το Κατάρ, την Αίγυπτο και άλλες χώρες, σε συνδυασμό με τη δυναμική παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών και της Γαλλίας, δημιουργεί μια σπάνια συγκυρία για την αναζήτηση λύσης.

Το ερώτημα είναι αν οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί «καλού σχεδίου για όλους» και η γαλλική πρόταση Μακρόν μπορούν να μετατραπούν σε συγκεκριμένο, εφαρμόσιμο πλαίσιο που θα σταματήσει τη βία και θα ανοίξει δρόμο για μια μόνιμη ειρήνη. Μέχρι τότε, η Γάζα εξακολουθεί να μετρά ανθρώπινες απώλειες και η διεθνής κοινότητα καλείται να αποδείξει ότι η διπλωματία μπορεί ακόμη να υπερισχύσει των όπλων.

Ένα ακόμη άτομο που γνωρίζει τις συνομιλίες σημείωσε ότι, παρά τη διαβεβαίωση του Τραμπ, μια εκεχειρία για τον τερματισμό του σχεδόν διετούς πολέμου του Ισραήλ εναντίον της Χαμάς δεν βρισκόταν καν κοντά στην υλοποίηση.

Δύο άλλοι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι ο Τραμπ και η ομάδα του παρουσίασαν μια «λευκή βίβλο» που περιγράφει το σχέδιο της κυβέρνησης για τον τερματισμό του πολέμου, περιλαμβάνοντας την υπόσχεση για προσάρτηση και άλλες λεπτομέρειες σχετικά με τη διακυβέρνηση και τη μεταπολεμική ασφάλεια.

Ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους, πριν από τη συνάντησή του με οκτώ αραβικές χώρες στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών, ότι ήταν η «πιο σημαντική» συνάντηση της ημέρας. Ωστόσο, έφυγε χωρίς να μιλήσει στους δημοσιογράφους και οι συμμετέχοντες δεν έχουν ακόμη εκδώσει επίσημη ανακοίνωση για την ουσία της συνομιλίας.

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χαρακτήρισε τη συνάντηση «καρποφόρα» το βράδυ της Τρίτης, σε συνέντευξή του στο Fox News Channel, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. Ο Ερντογάν και ο Τραμπ έχουν προγραμματίσει νέα συνάντηση στον Λευκό Οίκο την Πέμπτη.

Οι Άραβες ηγέτες έχουν απογοητευτεί από την αντίθεση του Τραμπ στην αναγνώριση ενός παλαιστινιακού κράτους και τη συνεχιζόμενη υποστήριξή του στην επίθεση του Νετανιάχου κατά της Χαμάς, η οποία επεκτάθηκε πέρα από τη Γάζα νωρίτερα αυτόν τον μήνα, όταν το Ισραήλ προσπάθησε να εξουδετερώσει αρχηγικά στελέχη της Χαμάς που βρίσκονταν στο Κατάρ για ειρηνευτικές συνομιλίες.