Κατά τη διάρκεια της συνάντησης συζητήθηκαν ζητήματα του χαρτοφυλακίου του κ. Κουμπίλιος και ιδιαίτερα ο οδικός χάρτης για την ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας της ΕΕ 2030 και η ανάγκη ενίσχυσης και επιτάχυνσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και παραγωγής.

Ο πρωθυπουργός ενημέρωσε τον κ. Κουμπίλιος για το ελληνικό πρόγραμμα ενίσχυσης και θωράκισης των ενόπλων δυνάμεων και για την έμφαση που δίνεται στην καινοτομία.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε την ανάγκη να αποκτήσει επιχειρησιακή διάσταση το Άρθρο 42, παρ. 7 (ΣΕΕ). Επισήμανε ότι σε αυτή την κατεύθυνση κινήθηκαν στην πράξη οι ευρωπαϊκές χώρες που πρόσφατα στήριξαν αμυντικά την Κύπρο, σε ad hoc βάση και χωρίς να έχει γίνει ενεργοποίηση του άρθρου.

Ο πρωθυπουργός τόνισε ακόμα την ανάγκη κοινής ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για προγράμματα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, όπως μια ευρωπαϊκή ασπίδα αεράμυνας, πρόταση που είχε καταθέσει το 2024 μαζί με τον Πολωνό πρωθυπουργό Donald Tusk.

«Πιστεύω ότι η άμυνα αποτελεί το κατεξοχήν ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό και πρέπει να υποστηριχθεί, πέραν των ενεργειών που αναλαμβάνουμε σε εθνικό επίπεδο, μέσω κάποιου είδους κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού» σημείωσε ο πρωθυπουργός.

Ο διάλογος

Κατά την έναρξη της συνάντησής τους, ο πρωθυπουργός και ο επίτροπος είχαν τον ακόλουθο διάλογο:

Κυριάκος Μητσοτάκης: Χαίρομαι ιδιαίτερα που σας βλέπω ξανά στην Αθήνα, επίτροπε. Πιστεύω ότι έρχεστε σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συγκυρία, καθώς οι συζητήσεις για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης και την ενίσχυση των αμυντικών μας δυνατοτήτων φαίνεται να αποτελούν την πρώτη προτεραιότητα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Γνωρίζετε ότι η Ελλάδα έχει συμβάλει σημαντικά σε αυτή τη συζήτηση.

Όσον αφορά τις αμυντικές δαπάνες, κάνουμε πράξη τα λόγια μας, αλλά παράλληλα βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή των προσπαθειών για να ενθαρρύνουμε την Ευρώπη να συνεργαστεί στενότερα στον τομέα των αμυντικών προμηθειών, με έμφαση σε νέες αμυντικές δυνατότητες. Και σε μια εποχή που ορισμένες από τις παραδοσιακές σταθερές της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων φαίνεται να αμφισβητούνται, θεωρώ ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να έχουμε εμπιστοσύνη στις δικές μας δυνατότητες ως Ευρώπη.

Πιστεύουμε ακράδαντα στην ανάγκη να συζητάμε δημόσια για το Άρθρο 42, παράγραφος 7, των ευρωπαϊκών συνθηκών. Αποδείξαμε τη δέσμευσή μας απέναντι στην Κύπρο, όταν η γειτονική μας χώρα δέχτηκε επίθεση από τη Χεζμπολάχ, αποστέλλοντας πλοία και αεροσκάφη. Προσβλέπουμε ιδιαίτερα στο να καταστεί αυτό το Άρθρο επιχειρησιακά λειτουργικό, ώστε να ενισχυθεί η αμυντική δέσμευση των κρατών μελών της ΕΕ, σε περίπτωση που ανακύψει εκ νέου ανάγκη να υποστηριχθεί ένα κράτος μέλος που δέχεται επίθεση.

Και βέβαια, όσον αφορά το διάστημα, έχουμε κάνει τα πρώτα βήματα, με την εκτόξευση πριν από μερικές ημέρες τεσσάρων νέων μικροδορυφόρων και δύο νανοδορυφόρων. Αρχίζουμε να εδραιώνουμε τη δική μας παρουσία στο διάστημα και, ασφαλώς, για τομείς όπως η πολιτική προστασία αυτό αποτελεί επιτακτική προτεραιότητα.

Επιτρέψτε μου λοιπόν να σταματήσω εδώ και να σας καλωσορίσω για ακόμη μια φορά. Θεωρώ ότι αυτή η συζήτηση είναι ιδιαίτερα σημαντική, ενόψει και του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου. Πιστεύω ακράδαντα ότι για ορισμένους τομείς που θεωρούμε ότι αποτελούν απόλυτη προτεραιότητα θα πρέπει να εξετάσουμε το ενδεχόμενο κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού, για τη χρηματοδότηση έργων κοινού ενδιαφέροντος.

Πιστεύω ότι η άμυνα αποτελεί το κατεξοχήν ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό και πρέπει να υποστηριχθεί, πέραν των ενεργειών που αναλαμβάνουμε σε εθνικό επίπεδο, μέσω κάποιου είδους κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού.

Άντριους Κουμπίλιος: Κύριε πρωθυπουργέ, καταρχάς, σας ευχαριστώ πολύ για τη δυνατότητα να συναντηθούμε. Είναι μεγάλη χαρά και μεγάλη τιμή για εμένα. Δεύτερον, συμφωνώ με όλα όσα είπατε από την αρχή, θα προσπαθήσω να τονίσω συγκεκριμένα σημεία που θεωρούμε ιδιαίτερα σημαντικά.

Πρώτα απ’ όλα, πραγματικά χαιρόμαστε που βλέπουμε την Ελλάδα να πρωτοστατεί στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής άμυνας, με όλα όσα κάνετε: με την «Ασπίδα του Αχιλλέα», με το 12ετές πρόγραμμα, ύψους 26 δισ. ευρώ. Είναι πραγματικά σπουδαία. Πάντα λέω σε άλλες χώρες: «κοιτάξτε την Ελλάδα, ακολουθήστε αυτό που κάνουν», γιατί σίγουρα οι προκλήσεις είναι αρκετά μεγάλες, τόσο για την ανάπτυξη των δυνατοτήτων μας όσο και για την ανάπτυξη της βιομηχανίας μας.

Πρέπει να υπενθυμίζουμε πάντοτε στους εαυτούς μας ότι αυτή τη στιγμή, τουλάχιστον από ό,τι βλέπουμε από τα δημόσια στοιχεία, η Ρωσία εξακολουθεί να μας ξεπερνά σε παραγωγή με την οικονομία της που κινείται σε ρυθμούς πολέμου, τα μεγέθη είναι αρκετά διαφορετικά. Γι’ αυτό, λοιπόν, χρειάζεται πραγματικά να επιταχύνουμε.

Δεύτερον, η Ελλάδα αποτελεί, αναμφίβολα, παράδειγμα που μας εμπνέει ιδιαίτερα όσον αφορά την ανάπτυξη των διαστημικών σας δυνατοτήτων. Σας συγχαίρω για την πρόσφατη εκτόξευση και για τη συμμετοχή σας στο πολύ σημαντικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα GOVSATCOM (Government Satellite Communications) καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιείτε τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης. Προσπαθώ, και σε αυτή την περίπτωση, να πω σε όλους να πάρουν ως παράδειγμα την Ελλάδα ως προς τον τρόπο αξιοποίησης των πόρων του ΤΑΑ, να ακολουθήσουν αυτό το καλό παράδειγμα.

Ασφαλώς, το επόμενο σημείο στο οποίο συμφωνώ απόλυτα μαζί σας -και έχω μιλήσει γι’ αυτό- είναι ότι το Άρθρο 42, παράγραφος 7 είναι πολύ σημαντικό για εμάς, ως ένα πρώτο βήμα στην προσπάθεια να δούμε δομικά τη θεσμική αμυντική ετοιμότητα. Δηλαδή, διαθέτουμε υλική αμυντική ετοιμότητα, που αφορά στην παραγωγή και τη διάθεση όπλων και περισσότερων χρημάτων για την άμυνα. Πέραν αυτού όμως, το ζήτημα είναι η θεσμική αμυντική ετοιμότητα και το Άρθρο 42, παράγραφος 7 είναι πραγματικά κρίσιμο.

Έχοντας κάνει προεργασία, μια μικρή προεργασία, βλέπω πραγματικά ότι διαθέτουμε αρκετά πολύ καλά εργαλεία. Πρώτα απ’ όλα, στο πολιτικό σκέλος, διότι όταν πλησιάζουν η κρίση και ο πόλεμος η στήριξη από το πολιτικό σκέλος είναι πολύ σημαντική. Στο στρατιωτικό σκέλος, πρέπει να εξετάσουμε πώς μπορούμε να συντονίσουμε τις προσπάθειές μας. Ευελπιστώ, όμως, ότι θα καταφέρουμε να εκπονήσουμε ένα, θα έλεγα, εγχειρίδιο για να βοηθήσουμε όλα τα θεσμικά όργανα να κατανοήσουν τι πρέπει να γίνει.

Και το τελευταίο σημείο: η ελληνική Προεδρία πλησιάζει. Ο χρόνος, μπορεί να φαίνεται σαν…

Κυριάκος Μητσοτάκης: Αμέσως μετά την Προεδρία της Λιθουανίας.

Andrius Kubilius: Ακριβώς. Σίγουρα θεωρούμε ότι η άμυνα και το διάστημα αποτελούν πραγματικά πολύ σημαντικά θέματα. Ευελπιστούμε ότι ορισμένα θέματα θα έχουν κλείσει νωρίτερα. Ωστόσο, η απλοποίηση του πλαισίου για την άμυνα, ο Κανονισμός της ΕΕ για το Διάστημα και, το πιο σημαντικό φυσικά, το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, με αύξηση δαπανών για την άμυνα και το διάστημα -που ευελπιστούμε ότι θα υποστηρίξουν οι κυβερνήσεις-, θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την ελληνική Προεδρία, εφόσον τα θέματα δεν έχουν κλείσει έως τότε.

Και πάλι, σας ευχαριστώ πολύ για αυτή τη συνάντηση, και εκτιμώ πολύ αυτό που κάνετε.

Αποτελεί ένα μεγάλο βήμα εμβάθυνσης μιας ήδη στενής σχέσης, στην οποία θα ενσωματωθούν νέα πεδία συνεργασίας που αντανακλούν τις αυξημένες απαιτήσεις της συγκυρίας, ενώ τοποθετεί την ελληνογαλλική συνεργασία στον πυρήνα των συζητήσεων για μέλλον της Ευρώπης και του ευρωπαϊκού πλαισίου άμυνας και ασφάλειας.

Η επίσκεψη του Προέδρου της Γαλλίας θα επισφραγίσει την ανανέωση της ελληνογαλλικής συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας στην ασφάλεια και την άμυνα, ενώ παράλληλα ανοίγει τον δρόμο για περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας σε τομείς όπως η οικονομία, η πολιτική προστασία και η καινοτομία.

Υπενθυμίζεται ότι η αρχική συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης στην άμυνα και την ασφάλεια, που υπεγράφη τον Σεπτέμβριο του 2021 στο Μέγαρο των Ηλυσίων, αποτέλεσε προπομπό της ευρύτερης ευρωπαϊκής συζήτησης για την ενίσχυση της κοινής άμυνας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συμπληρωματικότητα με το ΝΑΤΟ.

Ο Πρωθυπουργός και ο Πρόεδρος της Γαλλίας συγκαταλέγονται στους λίγους Ευρωπαίους ηγέτες που έχουν θέσει σταθερά και έγκαιρα το ζήτημα αυτό στο ευρωπαϊκό τραπέζι. Την ανάγκη αυτή υπογράμμισαν οι δύο ηγέτες τονίζοντας την διάσταση της ασφάλειας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο κατά την πρόσφατη επίσκεψή τους στην Κύπρο -αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τον αναβαθμισμένο ρόλο της ελληνογαλλικής σχέσης ως πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ψηλά στην ατζέντα των συνομιλιών αναμένεται ακόμη να βρεθεί η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, με αιχμή τα Στενά του Ορμούζ. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Ελλάδα δεν περιορίζεται σε θεωρητικές τοποθετήσεις: συμμετέχει ενεργά στην ευρωπαϊκή επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της ως παγκόσμιας ναυτιλιακής δύναμης με αυξημένο ενδιαφέρον και ευαισθησία σε θέματα θαλάσσιας ασφάλειας.

Ο Πρωθυπουργός είχε, άλλωστε, θέσει ως κορυφαία προτεραιότητα το ζήτημα της θαλάσσιας ασφάλειας, για το οποίο είχε μιλήσει στην κεντρική εκδήλωση της ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, τον περασμένο Μάιο.

Παράλληλα, η ανανέωση της συμφωνίας στρατηγικής εταιρικής σχέσης για πενταετή περίοδο, με πρόβλεψη αυτόματης επέκτασης επ’ αόριστον, ενισχύει το ήδη στενό πλαίσιο συνεργασίας.

Η υπογραφή νέων συμφωνιών αναμένεται να επεκτείνει τη διμερή ατζέντα. Από την άμυνα και την εξωτερική πολιτική έως την οικονομία, την καινοτομία, την πολιτική προστασία, αλλά και τις κοινές αξίες, την προάσπιση του διεθνούς δικαίου και των αρχών της πολυμέρειας στις διεθνείς σχέσεις και του ρόλου των Ηνωμένων Εθνών, η ελληνογαλλική σχέση περνά σε φάση περαιτέρω θεσμοθέτησης και εμβάθυνσης. Αποκτά χαρακτηριστικά μιας συνεκτικής και πολύ-επίπεδης συνεργασίας με διάρκεια και βάθος.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο, με την Ελλάδα και τη Γαλλία να συγκαταλέγονται στις πρώτες χώρες της ΕΕ που προωθούν πρωτοβουλίες για τη ρύθμιση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους. Ελλάδα και Γαλλία βρίσκονται στην πρώτη γραμμή διαμόρφωσης ευρωπαϊκού πλαισίου ρύθμισης.

Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια την σημασία της ανεξαρτησίας της Ευρώπης. «Μια ανεξάρτητη Ευρώπη είναι μια ισχυρή Ευρώπη και μια ισχυρή Ευρώπη ενισχύει τη διατλαντική συμμαχία», δήλωσε.

Σε ένα σημείο της ομιλίας της μίλησε εμμέσως πλην σαφώς στους Αμερικανούς. Σημείωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να «εντείνει τις προσπάθειές της» και να αναλάβει τις ευθύνες της, κάτι που, όπως παραδέχεται, δεν έκανε πλήρως μέχρι την πρόσφατη «θεραπεία σοκ», προφανώς αναφερόμενη στις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για την προσάρτηση της Γροιλανδίας.

«Κάποια όρια έχουν παραβιαστεί και αυτό δεν μπορεί να αλλάξει πια», είπε η φον Ντερ Λάιεν, που μίλησε για σημαντικές επενδύσεις της Ευρώπης στην άμυνα. Τόνισε ότι πρόκειται για μια «πραγματική ευρωπαϊκή αφύπνιση» και αυτό είναι μόνο η αρχή. Η Ευρώπη «πρέπει να αποκτήσει κότσια» σε τομείς όπως ο διαστημικός και ο τομέας των πληροφοριών.

Η πρόεδρος της Κομισιόν σημείωσε ότι εξωτερικές πηγές προσπαθούν να αποδυναμώσουν την Ε.Ε. εκ των έσω. Εξήγησε ότι η εποχή μας διαθέτει επιθετικό ανταγωνισμό και σχέσεις εξουσίας καθώς ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής αμφισβητείται με νέους τρόπους. Ανέφερε ως προκλήσεις τα εδάφη, τους δασμούς και τους κανονισμούς για την τεχνολογία.

«Η Ευρώπη δεν έχει άλλη επιλογή από το να γίνει ανεξάρτητη», είπε η φον ντερ Λάιεν και κέρδισε το χειροκρότημα.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει το περιοδικό, δεν είναι βέβαιο ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα είναι τελικά ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα αυτής της πίεσης.

«Στα χαρτιά, οι Αμερικανοί παίρνουν αυτό που απαιτούν εδώ και καιρό. Μια Ευρώπη που ξοδεύει πολύ περισσότερα στην άμυνα και εξαρτάται πολύ λιγότερο από την Ουάσινγκτον για την ασφάλειά της. Αλλά στον Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να μην αρέσει αυτό που δημιουργεί η αμερικανική πίεση», αναφέρει χαρακτηριστικά το Politico, σχολιάζοντας τις τοποθετήσεις των ηγετών κατά την πρώτη ημέρα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε η ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να ενισχύσει τους στρατιωτικούς της προϋπολογισμούς και να επαναπροσδιορίσει τη διατλαντική σχέση μέσα από ένα νέο πλαίσιο, που αρκετοί περιγράφουν ως «ΝΑΤΟ 3.0». Παράλληλα, ακούστηκαν εκκλήσεις για έναν νέο ευρωπαϊκό πατριωτισμό, αλλά και για την ανάπτυξη αυτόνομων δυνατοτήτων στους τομείς της άμυνας, του διαστήματος και της τεχνολογίας, ώστε η ήπειρος να μειώσει την εξάρτησή της από εξωτερικούς παράγοντες, ακόμη και από τις ΗΠΑ.

Το Politico παρομοιάζει πλέον τη σχέση Ευρώπης–Ηνωμένων Πολιτειών με εκείνη ενός ηλικιωμένου παντρεμένου ζευγαριού που δεν χωρίζει, αλλά επιλέγει να ζει σε διαφορετικά δωμάτια. Όπως γράφει, «και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι παραμένουν προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ. Αλλά ο τελευταίος χρόνος – από την ομιλία του Βανς μέχρι την απειλή του Τραμπ να υποτάξει τον Καναδά, η υποτίμηση των συμμάχων που πολέμησαν στο πλευρό των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και ιδιαίτερα οι επανειλημμένες εκκλήσεις του για προσάρτηση της Γροιλανδίας – έχει αφήσει τα σημάδια του».

Από αμερικανικής πλευράς, οι αξιωματούχοι που βρέθηκαν στο Μόναχο εμφανίστηκαν ικανοποιημένοι με την αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, καθώς οι ΗΠΑ μετατοπίζουν σταδιακά την προσοχή τους προς το δικό τους ημισφαίριο και την περιοχή Ασίας–Ειρηνικού.

Οι Ευρωπαίοι, ωστόσο, όπως τονίζει το Politico, προσέρχονται πλέον με έναν πιο ωμό ρεαλισμό, προτείνοντας μια νέα μορφή διατλαντικής συμφωνίας: να αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι και αξιόπιστοι εταίροι, ώστε να ενισχύσουν την άμυνά τους, να μοιραστούν το βάρος της ασφάλειας και να σταθούν ως πραγματικοί στρατιωτικοί σύμμαχοι σε έναν πιο επικίνδυνο κόσμο, όπου «η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον με τον τρόπο που υπήρχε κάποτε», όπως δήλωσε ο Μερτς.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επανέλαβαν επίσης ότι θα συνεχίσουν να στηρίζουν την Ουκρανία οικονομικά και στρατιωτικά, την ώρα που η αμερικανική βοήθεια υπό τον Τραμπ τείνει σχεδόν να μηδενιστεί. Ο Μακρόν ξεκαθάρισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου χωρίς την ενεργό συμμετοχή της Ευρώπης.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στο εάν αυτός ο πιο θετικός τόνος θα διατηρηθεί όταν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μιλήσει σήμερα, ανοίγοντας τη δεύτερη ημέρα της Διάσκεψης.

Καθ’ οδόν προς την Ευρώπη, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι το μέλλον των δύο πλευρών του Ατλαντικού παραμένει αλληλένδετο: «ήταν πάντα συνδεδεμένο και θα συνεχίσει να είναι… οπότε πρέπει απλώς να μιλήσουμε για το πώς μοιάζει αυτό το μέλλον», είπε.

Μακρόν: Κάλεσμα για ισχυρότερη Ευρώπη

Ο Εμανουέλ Μακρόν υποστήριξε ότι η Ευρώπη οφείλει να κινηθεί με πιο μακρόπνοη στρατηγική, ενισχύοντας τις στρατιωτικές της δυνατότητες και εξετάζοντας πώς η γαλλική πυρηνική αποτροπή μπορεί να ενταχθεί στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Απέκρουσε τα επιχειρήματα περί ευρωπαϊκής παρακμής και υπερασπίστηκε τις πρωτοβουλίες κατά της παραπληροφόρησης και των υπερβολών των social media, που, όπως είπε, αποδυναμώνουν τις δυτικές δημοκρατίες.

«Είναι η κατάλληλη στιγμή για να τολμήσουμε. Είναι η κατάλληλη στιγμή για μια ισχυρή Ευρώπη», δήλωσε ο Μακρόν. «Η Ευρώπη πρέπει να μάθει να λειτουργεί ως γεωπολιτική δύναμη. Δεν ήταν μέρος του DNA μας».

Τόνισε επίσης ότι ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία για την Ουκρανία, η Ευρώπη θα συνεχίσει να έχει απέναντί της μια «επιθετική Ρωσία» και δεν πρέπει να αποδεχθεί μια πρόχειρη λύση που δεν αντιμετωπίζει τα θεμελιώδη προβλήματα.

«Οι Ευρωπαίοι πρέπει να χαράξουν αυτή την πορεία με βάση τη δική τους σκέψη και τα δικά τους συμφέροντα», σημείωσε, προτείνοντας την έναρξη διαβουλεύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο Μακρόν ανέφερε ότι οι προηγούμενες πυρηνικές συμφωνίες στη δεύτερη θητεία Τραμπ «διαπραγματεύτηκαν χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων, παρότι αφορούσαν άμεσα την Ευρώπη».

«Λόγω της γεωγραφικής μας θέσης, δεν έχουμε άλλη επιλογή», υπογράμμισε.

Εξήγησε ακόμη ότι η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας χρειάζεται ανασχεδιασμό:
«Πρέπει να αναδιατάξουμε και να αναδιοργανώσουμε την αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη… δεν είναι πλέον προσαρμοσμένη στις σημερινές συνθήκες», είπε.

Και πρόσθεσε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη στρατηγικός διάλογος με τον Μερτς και άλλους ηγέτες:
«Πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε την πυρηνική αποτροπή μέσα σε αυτό το πλαίσιο…».

Μερτς: Νέα εποχή χωρίς βεβαιότητες

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άσκησε κριτική στη νέα κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής υπό τον Τραμπ, επισημαίνοντας ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες έχει ουσιαστικά καταρρεύσει και ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να «πορευθούν μόνες τους».

«Η διεκδίκηση ηγετικού ρόλου από τις ΗΠΑ αμφισβητείται, ίσως έχει ήδη χαθεί», δήλωσε, ενώ προειδοποίησε ότι «Στην εποχή των μεγάλων δυνάμεων, δεν είναι πλέον αυτονόητο ότι η ελευθερία μας είναι διασφαλισμένη. Βρίσκεται υπό απειλή».

Ο ίδιος εκτίμησε ότι «Η διεθνής τάξη που βασίζεται σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον με τον τρόπο που τη γνωρίζαμε».

Αναφερόμενος στη γερμανική ιστορική εμπειρία, σημείωσε: «Εμείς οι Γερμανοί γνωρίζουμε ότι ένας κόσμος στον οποίο η ισχύς επιβάλλει το δίκαιο θα ήταν ένα σκοτεινό μέρος».

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η επιβεβαίωση ότι γίνονται συζητήσεις με τον Μακρόν για τη δημιουργία ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής.

«Συζήτησα με τον Εμανουέλ Μακρόν για μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή», δήλωσε, δείχνοντας ότι το Βερολίνο εξετάζει πλέον εναλλακτικές λόγω της αβεβαιότητας για την αμερικανική προστασία.

Ο Μερτς μίλησε επίσης για το αυξανόμενο χάσμα με τις ΗΠΑ σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο:
«Ένα βαθύ χάσμα έχει ανοίξει ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες», τόνισε. «Οι πολιτισμικοί πόλεμοι της Αμερικής δεν είναι δικοί μας…».

Παράλληλα, έστειλε αυστηρό μήνυμα και προς την Κίνα, ξεκαθαρίζοντας ότι η ευρωπαϊκή αυτονομία δεν σημαίνει προσέγγιση με το Πεκίνο.

Κλείνοντας, επανέλαβε τη στήριξη της Γερμανίας προς την Ουκρανία: «Αυτός ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο όταν η Ρωσία εξαντληθεί, τουλάχιστον οικονομικά, ενδεχομένως και στρατιωτικά».

Και κατέληξε: «Αυτό δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε αυτή την πραγματικότητα ως μοιραία… Θα ανοίξουμε νέους δρόμους και θα αξιοποιήσουμε νέες ευκαιρίες».

Την ώρα που αμερικανική ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρων αναπτύσσεται στη Μέση Ανατολή και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο πλήγματος κατά του Ιράν, οι φόβοι για έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο επιστρέφουν δυναμικά. Παρά το γεγονός ότι το ιρανικό καθεστώς έχει αποδυναμωθεί από ισραηλινά και αμερικανικά χτυπήματα το περασμένο καλοκαίρι και αντιμετωπίζει αυξανόμενη εσωτερική αναταραχή, εξακολουθεί να διαθέτει ένα ευρύ φάσμα επιλογών για αντίποινα, σύμφωνα με αναλυτές.

Αυτές περιλαμβάνουν επιθέσεις σε αμερικανικά συμφέροντα και στο Ισραήλ, την ενεργοποίηση συμμαχικών οργανώσεων στην περιοχή και την πρόκληση οικονομικών σοκ που θα μπορούσαν να κλονίσουν τις διεθνείς αγορές. Το πώς και πότε θα χρησιμοποιηθούν αυτά τα εργαλεία εξαρτάται από το επίπεδο απειλής που εκτιμά ότι αντιμετωπίζει η Τεχεράνη.

«Το καθεστώς έχει πολλές δυνατότητες, εάν αντιληφθεί ότι πρόκειται για έναν υπαρξιακό πόλεμο», δήλωσε στο CNN ο Φαρζίν Ναντίμι, ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο της Ουάσινγκτον. «Αν το δουν ως τελικό πόλεμο, μπορεί να ρίξουν ό,τι έχουν».

Πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη

Το Ιράν εκτιμάται ότι διαθέτει χιλιάδες πυραύλους και drones, εντός εμβέλειας αμερικανικών στρατευμάτων που σταθμεύουν σε χώρες της Μέσης Ανατολής, ενώ έχει επανειλημμένα απειλήσει και το Ισραήλ.

Τον Ιούνιο, μετά από αιφνιδιαστικό ισραηλινό πλήγμα, η Τεχεράνη απάντησε με μαζικές εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων και UAV, ορισμένα εκ των οποίων διέσπασαν την ισραηλινή αεράμυνα και προκάλεσαν ζημιές. Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι μεγάλο μέρος των αποθεμάτων έχει ήδη αναπληρωθεί, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν πως τα όπλα αυτά, παρότι παλαιότερης τεχνολογίας σε σχέση με τα αμερικανικά, παραμένουν απειλητικά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το drone Shahed, το οποίο έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα καταστροφικό στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία. Παράλληλα, το Ιράν έχει αναπτύξει ή δοκιμάσει πάνω από 20 τύπους βαλλιστικών πυραύλων, ικανούς να πλήξουν στόχους έως και τη νότια Ευρώπη.

«Έχουμε 30.000 έως 40.000 Αμερικανούς στρατιώτες σε οκτώ ή εννέα βάσεις στην περιοχή», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, τονίζοντας ότι όλες βρίσκονται εντός εμβέλειας ιρανικών drones και βαλλιστικών πυραύλων μικρής εμβέλειας.

Ενεργοποίηση πληρεξουσίων

Παρότι το Ισραήλ έχει πλήξει τα τελευταία χρόνια το περιφερειακό δίκτυο πληρεξουσίων του Ιράν, μειώνοντας την ικανότητά του να προβάλλει ισχύ εκτός συνόρων, οργανώσεις-σύμμαχοι της Τεχεράνης έχουν δηλώσει έτοιμες να παρέμβουν.

Ομάδες στο Ιράκ, όπως η Κατάεμπ Χεζμπολάχ και η Χαρακάτ αλ-Νουτζάμπα, καθώς και η Χεζμπολάχ του Λιβάνου, προειδοποίησαν ότι θα στηρίξουν το Ιράν σε περίπτωση επίθεσης. Ο διοικητής της Κατάεμπ Χεζμπολάχ, Αμπού Χουσεΐν αλ-Χαμιντάουι, κάλεσε τους υποστηρικτές «να προετοιμαστούν για ολοκληρωτικό πόλεμο».

Ωστόσο, οι πληρεξούσιοι αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς. Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο έχει αποδυναμωθεί μετά από 13 μήνες σύγκρουσης με το Ισραήλ και πιέζεται εσωτερικά για αφοπλισμό, ενώ στο Ιράκ οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές βρίσκονται υπό αυξημένη πίεση από την κεντρική κυβέρνηση και τις ΗΠΑ.

Οι Χούθι στην Υεμένη, αν και έχουν δεχθεί επανειλημμένα πλήγματα, παραμένουν ένας από τους πιο επικίνδυνους συμμάχους της Τεχεράνης, έχοντας στο παρελθόν πλήξει Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Ισραήλ και αμερικανικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.

Οικονομικός πόλεμος και Στενά του Ορμούζ

Το Ιράν προειδοποιεί ότι ένας πόλεμος εναντίον του δεν θα περιοριστεί στη Μέση Ανατολή, αλλά θα έχει παγκόσμιο οικονομικό αντίκτυπο. Κεντρικό εργαλείο αποτελεί τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται πάνω από το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό LNG.

Η Τεχεράνη έχει απειλήσει να κλείσει τα στενά σε περίπτωση επίθεσης — ένα σενάριο που ειδικοί χαρακτηρίζουν εξαιρετικά επικίνδυνο, καθώς θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές ενέργειας και να προκαλέσει παγκόσμια ύφεση.

«Ακόμη και περιορισμένες διαταραχές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε απότομες αυξήσεις τιμών και πληθωρισμό παγκοσμίως», προειδοποίησε ο ενεργειακός αναλυτής Umud Shokri.

Το Ιράν διαθέτει υπόγειες ναυτικές βάσεις, ταχύπλοα σκάφη, νάρκες και drones, ενώ έχει επενδύσει εδώ και δεκαετίες στη δημιουργία στόλου πλοίων και υποβρυχίων. Αν και Αμερικανοί στρατιωτικοί εκτιμούν ότι μια τέτοια απειλή μπορεί να αντιμετωπιστεί, αναγνωρίζουν ότι τα ασύμμετρα μέσα μπορούν να δυσκολέψουν σοβαρά τη ναυσιπλοΐα.

«Ο επόμενος πόλεμος μπορεί να μην ξεκινήσει στην Τεχεράνη, αλλά στα Στενά του Ορμούζ και στον Περσικό Κόλπο», προειδοποίησε ο Ναντίμι.

Από την πλευρά της, η Γαλλία θέλει να αποδείξει ότι έχει άδικο, όπως τονίζει το POLITICO σε ανάλυσή του για τις τελευταίες εξελίξεις στο… δυτικό μέτωπο όσον αγορά την υπόθεση της πολεμικής αναμέτρησης στην Ουκρανία.

Η Γαλλία θα επαναφέρει επίσης την εθελοντική στρατιωτική θητεία για τους νέους ενήλικες, κυρίως 18 και 19 ετών. Ο στόχος είναι να στρατολογηθούν 3.000 νέοι στρατιώτες το επόμενο καλοκαίρι, 10.000 το 2030 και 50.000 το 2035.

France’s President Emmanuel Macron and his Russian counterpart may be heading for bilateral talks on Ukraine.https://t.co/BtBjjDPsbu

— POLITICOEurope (@POLITICOEurope) December 21, 2025

Όπως και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Γαλλία θεωρεί ότι η Ρωσία αποτελεί μια αυξανόμενη απειλή για την ήπειρο. Επομένως, προετοιμάζεται να αμυνθεί ενάντια σε αυτό που ο αρχηγός του γενικού επιτελείου της χώρας, στρατηγός Fabien Mandon, χαρακτήρισε ως «βίαιη δοκιμασία» από τη Ρωσία τα επόμενα τρία με τέσσερα χρόνια, την οποία θα πρέπει να αντιμετωπίσει χωρίς μεγάλη, αν όχι καθόλου, βοήθεια από την Ουάσινγκτον. Για να το επιτύχει αυτό, η Γαλλία αυξάνει τις στρατιωτικές δαπάνες, ενισχύει την παραγωγή όπλων και διπλασιάζει τις εφεδρικές δυνάμεις.

Από το επόμενο έτος, η Γαλλία θα επαναφέρει επίσης την εθελοντική στρατιωτική θητεία για τους νέους ενήλικες, κυρίως 18 και 19 ετών. Ο στόχος είναι να στρατολογηθούν 3.000 νέοι στρατιώτες το επόμενο καλοκαίρι, 10.000 το 2030 και 50.000 το 2035.

Αυτές οι αμυντικές προσπάθειες έρχονται σε μια εποχή που οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες αναγκάζονται να επανεξετάσουν τη στάση τους σε θέματα ασφάλειας με τον πιο ουσιαστικό τρόπο από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

According to a POLITICO poll, more respondents in France and Germany want their governments to scale back financial aid to Kyiv than to increase it or keep it the same.

In the U.S., Canada and the U.K., meanwhile, respondents tilt the other way  https://t.co/eS0eChHnbd pic.twitter.com/Jy5ROezHBx

— POLITICOEurope (@POLITICOEurope) December 21, 2025

Η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς γίνεται όλο και πιο σαφές ότι δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες ως κύριο φορέα ασφάλειας. Διαδοχικοί πρόεδροι των ΗΠΑ — συμπεριλαμβανομένων των Μπαράκ Ομπάμα και Τζο Μπάιντεν — έχουν προειδοποιήσει την τελευταία δεκαετία ότι η Ουάσιγκτον θα πρέπει τελικά να επικεντρωθεί στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού αντί της Ευρώπης, αλλά η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη μετατρέψει αυτά τα λόγια σε πράξεις, όπως επισημαίνει το POLITICO.

Αυτό φέρνει στο προσκήνιο τη Γαλλία, τη μόνη πυρηνική δύναμη της ΕΕ και μια χώρα με ανεξάρτητους κατασκευαστές όπλων, η οποία προειδοποιεί εδώ και καιρό ότι η ήπειρος πρέπει να γίνει πιο αυτόνομη σε τομείς όπως η τεχνολογία και η άμυνα.

Σύμφωνα με τον Guillaume Lagane, εμπειρογνώμονα σε θέματα αμυντικής πολιτικής και καθηγητή στο δημόσιο ερευνητικό πανεπιστήμιο Sciences Po, ο τρόπος με τον οποίο η Γαλλία και η Γερμανία, οι μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ, θα ανταποκριθούν τους επόμενους μήνες και χρόνια θα καθορίσει αν άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα στραφούν προς αυτές για την άμυνα της Ευρώπης ή θα προσπαθήσουν να διατηρήσουν διμερείς σχέσεις με την Ουάσιγκτον σε βάρος της ενότητας της ΕΕ και του ΝΑΤΟ.

«Αν η Γαλλία και η Γερμανία προτείνουν αξιόπιστες επιλογές, οι ευρωπαϊκές χώρες μπορεί να διστάσουν, αλλιώς δεν θα το κάνουν», είπε. «Αν μόνο η αμερικανική εγγύηση είναι αξιόπιστη, θα κάνουν ό,τι μπορούν για να την αποκτήσουν».

Για να φανεί αξιόπιστη ηγέτιδα δύναμη, πρόσθεσε, η Γαλλία θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο να σταθμεύσει μαχητικά αεροσκάφη Rafale με πυρηνική ικανότητα στη Γερμανία ή την Πολωνία, να αντισταθμίσει τα κενά ικανότητας που ενδέχεται να αφήσουν οι ΗΠΑ και να αντικαταστήσει τους Αμερικανούς στρατιώτες που αποχωρούν από την Ευρώπη με γαλλικά στρατεύματα.

Στο Παρίσι περίμεναν αυτή τη στιγμή

Στους διαδρόμους της εξουσίας στο Παρίσι, η γαλλική ελίτ πάντα ήξερε ότι αυτή η στιγμή θα έρθει.

«Δεν είμαστε ούτε έκπληκτοι, ούτε σοκαρισμένοι, ούτε σε άρνηση», δήλωσε στο POLITICO ένας υψηλόβαθμος Γάλλος αξιωματούχος της άμυνας σε μια συνέντευξη. «Η πρώτη μας δοκιμασία βραχυπρόθεσμα είναι η Ουκρανία. Εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να οργανωθούμε για να αντιμετωπίσουμε αυτή την πραγματικότητα και να προσαρμοστούμε χωρίς να μας πιάσει απροετοίμαστους».

Η δυσπιστία της Γαλλίας απέναντι στην Αμερική χρονολογείται από το 1956, όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντουάιτ Αϊζενχάουερ ανάγκασε τη Γαλλία και τη Βρετανία να υποχωρήσουν από μια στρατιωτική επέμβαση για την ανάκτηση του ελέγχου της Διώρυγας του Σουέζ από την Αίγυπτο, αφήνοντας το Παρίσι με ένα αίσθημα προδοσίας και ταπείνωσης.

The magnificent mind of Emmanuel Macron

The president is a lonely, tragic figure whose strange personality has inflicted chaos and carnage on French politics.#Tomorrowspapertoday pic.twitter.com/lcYEJ27519

— POLITICOEurope (@POLITICOEurope) July 10, 2024

Έκτοτε, σε αντίθεση με τις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η αμυντική πολιτική της Γαλλίας βασίστηκε στην παραδοχή ότι οι ΗΠΑ δεν είναι αξιόπιστος σύμμαχος και ότι η δυτικοευρωπαϊκή χώρα πρέπει να είναι σε θέση να αμυνθεί μόνη της, αν χρειαστεί. Η μνήμη του περιστατικού του Σουέζ συνέβαλε στην απόφαση του πρώην Γάλλου προέδρου Σαρλ ντε Γκωλ να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ και να αναπτύξει το δικό του πυρηνικό πρόγραμμα.

Τώρα, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες — οι οποίες μέχρι τώρα ήταν απρόθυμες να σκεφτούν την αρχιτεκτονική ασφάλειας του ηπείρου χωρίς τις ΗΠΑ — αρχίζουν να συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο ότι η Γαλλία ίσως είχε δίκιο από την αρχή.

«Υπάρχει μια μορφή διανοητικής επικύρωσης της γαλλικής θέσης, η οποία αναγνωρίζει ότι τα συμφέροντα των συμμάχων δεν συμπίπτουν πάντα και ότι η συμμετοχή των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια ήταν αποτέλεσμα μιας συμμαχίας που δεν ήταν αιώνια», δήλωσε στο POLITICO ο Élie Tenenbaum, διευθυντής του κέντρου μελετών ασφάλειας IFRI με έδρα το Παρίσι.

Από την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία τον Ιανουάριο, τα σημάδια της απομάκρυνσης της Ουάσιγκτον από την Ευρώπη – αν όχι της περιφρόνησής της – είναι δύσκολο να αγνοηθούν.

Οι υποτιμητικές δηλώσεις του Τραμπ για την Ευρώπη νωρίτερα αυτό το μήνα ήρθαν λίγες μόνο ημέρες μετά την έκδοση της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, η οποία περιέχει ελάχιστα καλυμμένες εκκλήσεις για αλλαγή καθεστώτος σε ευρωπαϊκές χώρες. Μια διαρρεύσασα εκτενέστερη έκδοση του εγγράφου αναφέρει ανοιχτά ότι οι ΗΠΑ πρέπει να απομακρύνουν την Αυστρία, την Ουγγαρία, την Ιταλία και την Πολωνία από την ΕΕ.

Τους μήνες που προηγήθηκαν της δημοσίευσης της στρατηγικής, η κυβέρνηση Τραμπ έθεσε επανειλημμένα υπό αμφισβήτηση τη δέσμευση των ΗΠΑ στο σύμφωνο συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, το άρθρο 5 του καταστατικού του ΝΑΤΟ, και ανακοίνωσε τη μείωση των αμερικανικών στρατευμάτων από την πρώτη γραμμή της Ρουμανίας. Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι οι ΗΠΑ απείλησαν να προσαρτήσουν τη Γροιλανδία με τη βία και προσεγγίζουν τη Ρωσία, μεταξύ άλλων και στις ειρηνευτικές συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.

Λιγότερο από ένα χρόνο μετά την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, επιρροή γερμανικές φωνές — σε μία από τις πιο διατλαντικές χώρες της Ευρώπης — δεν θεωρούν πλέον την Ουάσινγκτον ως σύμμαχο. Η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών της Δανίας έχει πλέον χαρακτηρίσει τις ΗΠΑ ως κίνδυνο για την ασφάλεια.

Ποιες χώρες αναλαμβάνουν ηγετικό ρόλο

Σε αυτό το πλαίσιο, οι μικρότερες ευρωπαϊκές χώρες αναμένουν από τις μεγαλύτερες να αναλάβουν ηγετικό ρόλο.

«Χρειαζόμαστε τις μεγαλύτερες χώρες να αναλάβουν ηγετικό ρόλο», τόνισε ένας ευρωπαίος αξιωματούχος άμυνας από μια μεσαίου μεγέθους χώρα σε μια ιδιωτική ενημέρωση. «Η Γαλλία είναι συνεπής σε αυτό το θέμα εδώ και αρκετό καιρό, η Γερμανία είναι επίσης σημαντική. Είναι πάντα χρήσιμο να δίνουν το παράδειγμα».

Ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης με έδρα το Παρίσι επανέλαβε αυτό το αίτημα για ηγεσία της Γαλλίας: «Χρειαζόμαστε τον Μακρόν να αναλάβει την πρωτοβουλία [για την ευρωπαϊκή άμυνα], ποιος άλλος θα το κάνει αν όχι η Γαλλία;» Ένας άλλος Ευρωπαίος αξιωματούχος είπε ότι η Γαλλία θα μπορούσε να γίνει «πολιτικό και στρατιωτικό κέντρο», προσθέτοντας ότι το Παρίσι είναι έτοιμο να ηγηθεί μαζί με άλλες πρωτεύουσες όπως το Λονδίνο, το Βερολίνο, η Ρώμη και η Βαρσοβία.

Από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, το Παρίσι έχει στραφεί προς την Ευρώπη και έχει επανεπενδύσει στο ΝΑΤΟ. Για δεκαετίες, το Παρίσι είχε παραμελήσει τη συμμαχία — επανεντάχθηκε στην ενοποιημένη στρατιωτική διοίκησή της μόνο το 2009 — και επικεντρώθηκε κυρίως σε μακρινές περιοχές, όπως η αφρικανική περιοχή του Σαχέλ, από την οποία ο γαλλικός στρατός τελικά αναγκάστηκε να αποσυρθεί μετά από μια σειρά πραξικοπημάτων.

Τώρα, η Γαλλία ηγείται μιας πολυεθνικής μάχιμης ομάδας του ΝΑΤΟ στη Ρουμανία, έχει ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στην Εσθονία και βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για την αποστολή στρατιωτών στη Φινλανδία. Για τα κράτη της πρώτης γραμμής, η παρουσία μιας πυρηνικής δύναμης στο έδαφός τους παραμένει ένα κρίσιμο αποτρεπτικό μέσο έναντι της Ρωσίας.

Σε μια πρώτη δοκιμασία για την ικανότητα της Ευρώπης να σκεφτεί τη δική της ασφάλεια χωρίς τις ΗΠΑ, το Παρίσι — που κατά τα άλλα υστερεί όσον αφορά τη στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο — έχει δημιουργήσει μαζί με το Λονδίνο μια λεγόμενη συμμαχία των προθύμων για να σχεδιάσει εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία μετά τον πόλεμο. Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό άμυνας και ο ηγετικός ρόλος της Γαλλίας έχει γίνει δεκτός με ενθουσιασμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, εκτιμά το POLITICO, επισημαινοντας ωστόσο ότι πολλές από αυτές εξακολουθούν να είναι απρόθυμες να αναπτύξουν στρατιωτικά μέσα στην Ουκρανία χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ.

Ειδικότερα, στο έγγραφο στρατηγικής για την Εθνική Άμυνα, σύμφωνα με την ανάλυση της αμερικανικής εφημερίδας, προειδοποιεί την Ευρώπη για «πολιτισμική εξάλειψη» και απογυμνώνεται από οποιαδήποτε αξία πέραν του κέρδους και την αποφυγή διεθνών δεσμεύσεων. Στο αποκαλυπτικό έγγραφο 33 σελίδων για τη Στρατηγική Εθνικής Άμυνας, γίνεται σαφής η επιδίωξη αποκατάστασης της αμερικανικής κυριαρχίας στη Λατινική Αμερική, ενώ σημειώνεται ότι η «εποχή της μαζικής μετανάστευσης» πρέπει να τερματιστεί.

Σε ανάλυσή τους, οι «New York Times» αναφέρουν ότι ουσιαστικά η κυβέρνηση Τραμπ επαναπροσδιορίζει τα αμερικανικά συμφέροντα με όρους κέρδους, ελέγχου της μετανάστευσης και αποφυγής των διεθνών δεσμεύσεων. «Οι χώρες της Λατινικής Αμερικής πρέπει να προσφέρουν συμβόλαια χωρίς προσφορές σε αμερικανικές εταιρείες. Η σημασία της Ταϊβάν περιορίζεται στους ημιαγωγούς και τις θαλάσσιες οδούς. Η “εκφοβιστική” στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στις πλούσιες μοναρχίες του Κόλπου πρέπει να σταματήσει. Ο κόσμος όπως τον βλέπει ο Λευκός Οίκος είναι ένας τόπος όπου η Αμερική μπορεί να χρησιμοποιήσει τις εκτεταμένες δυνάμεις της για να κερδίσει χρήματα», γράφει η αμερικανική εφημερίδα.

Παρά την αμηχανία των Ευρωπαίων ηγετών, η στάση Τραμπ αποτελεί κατάφωρη παραβίαση των όρων ενός θεσμικού εταίρου τουλάχιστον σε επίπεδο εντυπώσεων. Σύμφωνα με την εφημερίδα της Νέας Υόρκης, η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πολιτικός και θεσμικός εταίρος. Ίσα – ίσα για πρώτη φορά στα χρονικά σε επίσημο έγγραφο, περιγράφεται ως εστία παρακμής και απειλής.

Οι ΗΠΑ, αναφέρει το έγγραφο, θα καλλιεργήσουν «αντίσταση» απέναντι στους ηγέτες του πολιτικού κυρίαρχου ρεύματος της Ευρώπης. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν ασχολείται καν με το ζήτημα ότι πολλές από τις κυβερνήσεις τους «καταπατούν βασικές αρχές της δημοκρατίας για να καταστείλουν την αντιπολίτευση». Έτσι, προφανώς εξηγείται το γεγονός ότι ο ντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επέπληξε τον Φεβρουάριο Γερμανούς αξιωματούχους επειδή προσπάθησαν να ανακόψουν την άνοδο του ακροδεξιού κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία».

Ο πρώην πρωθυπουργός της Σουηδίας Καρλ Μπιλντ έγραψε στα social media ότι η Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας «τοποθετείται στα δεξιά της άκρας δεξιάς στην Ευρώπη».

Παράλληλα, η Μέση Ανατολή περιγράφεται ως «πηγή και προορισμός διεθνούς επένδυσης», ενώ στη Λατινική Αμερική, οι ΗΠΑ θα «επανεπιβεβαιώσουν και θα επιβάλουν τη Δόγμα Μονρόε για να αποκαταστήσουν την αμερικανική υπεροχή στο Δυτικό Ημισφαίριο».

Σε ό, τι αφορά στις αναφορές εκτός Ευρώπης, το Ισραήλ και η Ταϊβάν περιγράφονται ως περιοχές με οικονομική σημασία καίτοι δεν συνδέονται με τις αμερικανικές αξίες. Στο έγγραφο, κατά την αμερικανική εφημερίδα, γίνεται σαφής η συνολικότερη αναθεώρηση της κοσμοθεωρίας των ΗΠΑ ενώ απουσιάζει κάθε αναφορά στη διάκριση μεταξύ δημοκρατιών και αυταρχικών καθεστώτων.

Η προώθηση της δημοκρατίας δεν θεωρείται πλέον αμερικανικό συμφέρον. Αντίθετα, σύμφωνα με το έγγραφο, οι ΗΠΑ επιδιώκουν «καλές και ειρηνικές εμπορικές σχέσεις» χωρίς να παρεμβαίνουν στα πολιτικά συστήματα άλλων χωρών. «Αναζητούμε καλές σχέσεις και ειρηνικές εμπορικές σχέσεις με τα έθνη του κόσμου», αναφέρεται χαρακτηριστικά, «χωρίς να τους επιβάλλουμε δημοκρατικές ή άλλες κοινωνικές αλλαγές που διαφέρουν ριζικά από τις παραδόσεις και τις ιστορίες τους».

Η νέα στρατηγική εντοπίζει η εφημερίδα και το protothema.gr, είναι στην αντίθετη κατεύθυνση από την πρώτη θητεία του Τραμπ, όπου ο κόσμος παρουσιαζόταν ως μια αντιπαράθεση «μεταξύ εκείνων που υποστηρίζουν καταπιεστικά συστήματα και εκείνων που υποστηρίζουν ελεύθερες κοινωνίες».

Παρότι η Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας δεν έχει δεσμευτική ισχύ, και κάποιοι αναλυτές  προειδοποίησαν να μην αποδοθεί υπερβολική σημασία, ωστόσο δεν παύει να έχει την αξία της, για τυχόν μελλοντικές ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ ενώ έχει τη σημασία της ως μια καταγραφή της στιγμής. Το έγγραφο μαρτυρά, εξάλλου πως για την αμερικανική πολιτική σε Μέση Ανατολή, Ρωσία και Κίνα, η διοίκηση επιδιώκει να αποφύγει στρατιωτικές εμπλοκές και να προωθήσει το εμπόριο.

«Οι Ρώσοι δοκιμάζουν συνεχώς τα όρια — ποια θα είναι η αντίδραση, μέχρι πού μπορούμε να φτάσουμε;» διερωτήθηκε στο POLITICO η υπουργός Εξωτερικών της Λετονίας Μπάιμπα Μπράζε. Υπογράμμισε, επίσης, την ανάγκη για μια πιο «προληπτική» στάση. «Δεν είναι τα λόγια που στέλνουν μήνυμα — είναι οι πράξεις» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Τις τελευταίες εβδομάδες ρωσικά drones έχουν παραβιάσει τον εναέριο χώρο της Πολωνίας και της Ρουμανίας, ενώ άγνωστα UAVs προκαλούν αναστάτωση σε αεροδρόμια και στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε ολόκληρη την ήπειρο. Στο ίδιο πλαίσιο καταγράφονται παρεμβολές GPS, παραβιάσεις από μαχητικά και πολεμικά πλοία, ακόμη και μια έκρηξη σε κομβική σιδηροδρομική γραμμή της Πολωνίας που μεταφέρει στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης GLOBSEC, από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο σημειώθηκαν περισσότερες από 110 ενέργειες δολιοφθοράς ή απόπειρες επιθέσεων στην Ευρώπη από άτομα με δεσμούς με τη Μόσχα, κυρίως στην Πολωνία και τη Γαλλία.

Η Ρωσία έχει μακρά ιστορία τέτοιων υβριδικών ενεργειών: από δολοφονίες αντιπάλων στο εξωτερικό μέχρι εκρήξεις σε αποθήκες όπλων, χρηματοδότηση ακραίων κομμάτων, εκστρατείες παραπληροφόρησης και παρεμβάσεις σε εκλογές.

Ωστόσο, η ένταση και η συχνότητα των σημερινών επιθέσεων θεωρούνται άνευ προηγουμένου.

Η αυξανόμενη απειλή αλλάζει το κλίμα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η Πολωνία ανέπτυξε 10.000 στρατιώτες για την προστασία κρίσιμων υποδομών μετά την ανατίναξη της σιδηροδρομικής γραμμής προς το Κίεβο. Ο πρωθυπουργός της χώρας, Ντόναλντ Τουσκ, κατηγόρησε ευθέως τη Ρωσία για «κρατική τρομοκρατία».

Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της Ε.Ε. Κάγια Κάλας έκανε λόγο για «ακραίο κίνδυνο» που απαιτεί «ισχυρή απάντηση», ενώ ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροζέτο παρουσίασε 125σέλιδο σχέδιο αντεπίθεσης που προβλέπει τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Κέντρου Αντιμετώπισης Υβριδικών Απειλών, μια δύναμη κυβερνοάμυνας 1.500 ατόμων και προσωπικό εξειδικευμένο στην τεχνητή νοημοσύνη.

Το δίλημμα της Δύσης

Παρά τη σκληρή ρητορική, παραμένει ασαφές τι θα μπορούσε να σημαίνει μια «πιο δυναμική» απάντηση.

Σύμφωνα με ειδικούς, η Ευρώπη, σε αντίθεση με τη Μόσχα, περιορίζεται από τις αρχές του κράτους δικαίου: μπορεί άραγε να χρησιμοποιήσει τα ίδια μέσα και τις ίδιες μεθόδους με τη Ρωσία;

Ήδη, χώρες όπως η Γερμανία και η Ρουμανία αναθεωρούν τους κανόνες που επιτρέπουν την κατάρριψη drones πάνω από ευαίσθητες περιοχές. Παράλληλα, ορισμένα κράτη έχουν αρχίσει να υιοθετούν επιθετικές κυβερνοενέργειες. Η Λετονία καλεί για ακόμη πιο αποφασιστική στάση στο ψηφιακό πεδίο, με χτυπήματα σε κρίσιμες ρωσικές εγκαταστάσεις, όπως το βιομηχανικό συγκρότημα Alabuga όπου παράγονται drones Shahed.

Επίδειξη ισχύος από το ΝΑΤΟ

Το ΝΑΤΟ, που παραμένει καθαρά αμυντικός οργανισμός, αποφεύγει τις επιθετικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωμάτες της Συμμαχίας, εξετάζεται η ενίσχυση «ασύμμετρων» αντιδράσεων.

Η πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ Οάνα Λουνγκέσκου σημειώνει πως η Συμμαχία πρέπει να επιδεικνύει ενότητα και αποφασιστικότητα: ταχεία ανακοίνωση των υπευθύνων για υβριδικές επιθέσεις, καθώς και αιφνιδιαστικές ασκήσεις στα σύνορα με τη Λιθουανία ή την Εσθονία.

Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αντιμετώπισης Υβριδικών Απειλών στο Ελσίνκι εντείνει την τεχνογνωσία και την εκπαίδευση προς τα κράτη-μέλη.

Όπως παραδέχεται υψηλόβαθμος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, «σίγουρα πρέπει να κάνουμε περισσότερα στο μέτωπο των υβριδικών απειλών». Το ζητούμενο πλέον είναι να αποδεικνύεται ότι η Συμμαχία παρακολουθεί στενά και μπορεί να μετακινεί δυνάμεις ευέλικτα και άμεσα.

Η αρχική απαίτηση των ευρωπαϊκών θεσμών άγγιζε τα 6,7 δισ. ευρώ, ποσό που ξεπερνούσε κατά πολύ τις δυνατότητες αλλά και τις πολιτικές προθέσεις του Λονδίνου.

Παρά τη μεγάλη μείωση —περισσότερο από τριπλάσια σε σχέση με την πρώτη πρόταση— το νέο τίμημα εξακολουθεί να θεωρείται αρκετά υψηλό, ειδικά από τη στιγμή που το Ηνωμένο Βασίλειο δεν ήταν διατεθειμένο μέχρι σήμερα να δώσει πάνω από 75 εκατ. ευρώ για τη συμμετοχή του σε ένα ταμείο με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 140 δισ. ευρώ.

Ευρωπαίος διπλωμάτης, που μίλησε ανώνυμα στους Times, χαρακτήρισε το αρχικό ποσό των 6,7 δισ. ευρώ ως «εντελώς γελοίο», ενώ προειδοποίησε πως αν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποτύχει να καταλήξει σε συμφωνία για την ένταξη μιας από τις κορυφαίες χώρες του ΝΑΤΟ στον μηχανισμό, αυτό θα συνιστά «ντροπή» για την Ένωση.

Το Λονδίνο, από την άλλη πλευρά, είχε ήδη εκφράσει έντονη δυσαρέσκεια για τις απαιτήσεις της ΕΕ, τονίζοντας ότι το ποσό ήταν δυσανάλογο και δεν αντανακλούσε τη φύση των σημερινών σχέσεων ανάμεσα σε Ηνωμένο Βασίλειο και Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο υπουργός Άμυνας Τζον Χίλι επανέλαβε πρόσφατα ότι η χώρα του επιδιώκει να συμμετάσχει στον ευρωπαϊκό αμυντικό μηχανισμό, αλλά «όχι με οποιοδήποτε κόστος».

Η Ουκρανία θα εισάγει φυσικό αέριο από την Ελλάδα που θα βοηθήσει να καλυφθούν οι χειμερινές της ανάγκες, ανέφερε σε σημερινή του ανάρτηση στα μέσα κοινωνική δικτύωσης ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δεσμευόμενος να εξασφαλίσει σχεδόν 2 δισεκατομμύρια ευρώ για να αντισταθμίσει τις απώλειες που υπέστη από τις ρωσικές επιθέσεις στην εγχώρια παραγωγή.

«Σήμερα, έχουμε ετοιμάσει ήδη μια συμφωνία με την Ελλάδα για φυσικό αέριο για την Ουκρανία, η οποία θα αποτελέσει μια ακόμη διαδρομή εφοδιασμού με φυσικό αέριο που θα εξασφαλίσει τις εισαγωγές για τον χειμώνα όσο το δυνατόν περισσότερο» αναφέρει στην εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων Telegram ο Ουκρανός Πρόεδρος.

«Ήδη έχουμε συμφωνίες στο πλαίσιο της χρηματοδότησης των εισαγωγών φυσικού αερίου, και θα καλύψουμε σχεδόν 2 δισεκατομμύρια ευρώ που απαιτούνται για τις εισαγωγές φυσικού αερίου για να αντισταθμίσουμε τις απώλειες που έχουν προκληθεί στην παραγωγή της Ουκρανίας από τις ρωσικές επιθέσεις».

Η Αθήνα παίζει πλέον κομβικό ρόλο στον ενεργειακό σχεδιασμό των ΗΠΑ και της Ε.Ε., με στόχο τη σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο. Ο σχεδιασμός που αφορά τον «κάθετο διάδρομο» – από την Αλεξανδρούπολη έως την Ουκρανία, μέσω των υποδομών της Ρεβυθούσας – αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για την Ουάσινγκτον και κρίσιμο εργαλείο για το ενεργειακό μέλλον του Κιέβου.

Η Ουκρανία, που βλέπει τα αποθέματά της σε φυσικό αέριο να έχουν μειωθεί αισθητά, σκοπεύει να αυξήσει κατά 30% τις εισαγωγές ενόψει του χειμώνα, ειδικά μετά τις ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις που προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές της χώρας. Το ενεργειακό αυτό κενό αναμένεται να καλυφθεί, σε μεγάλο βαθμό, από αμερικανικό LNG που θα εισέρχεται στην Ευρώπη μέσω Ελλάδας.

Σύμφωνα με πληροφορίες, αν και ο σχεδιασμός αφορά το σύνολο της ΕΕ, η μόνη χώρα που έχει δηλώσει ξεκάθαρη ετοιμότητα να απορροφήσει μεγάλες ποσότητες LNG, το οποίο θα διακινηθεί μέσω του ελληνικού διαδρόμου, είναι η Ουκρανία. Αυτό καθιστά τη σημερινή επίσκεψη Ζελένσκι στην Αθήνα ακόμη πιο κρίσιμη για τον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.

Το πρόγραμμα Ζελένσκι στην Αθήνα

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Ζελένσκι αναμένεται να φτάσει στο Ελ. Βενιζέλος λίγο μετά τις 12.  

Από εκεί, πρώτος του σταθμός θα είναι το Προεδρικό Μέγαρο περίπου στις 13:00 όπου θα έχει συνομιλίες με τον κ. Τασούλα και λίγο μετά τις 13:45 θα επισκεφτεί το Μέγαρο Μαξίμου προκειμένου να συναντηθεί με τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη.

Ακολούθως, στις 15.00 θα μεταβεί στη Βουλή όπου θα συναντηθεί με τον Νικήτα Κακλαμάνη και στη συνέχεια θα επιστρέψει στο Κίεβο.

Απαγόρευση συγκεντρώσεων

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΕΛ.ΑΣ, «απαγορεύεται η πραγματοποίηση όλων των δημοσίων υπαίθριων συναθροίσεων την Κυριακή 16-11-2025 από ώρα 06:00′ έως και την ώρα 22:00′ με αφορμή την επίσκεψη του Προέδρου της Ουκρανίας στην Αθήνα, στις κάτωθι περιοχές που περικλείονται από τις οδούς:

Δήμος Αθηναίων:

Λ. Βασ. Κωνσταντίνου – Λ. Βασ. Όλγας – Λ. Βασ. Αμαλίας – Ξενοφώντος – Φιλελλήνων – Πλ. Συντάγματος – Σταδίου – Αμερικής – Λυκαβηττού – Ηλ. Ρογκάκου – Κλεομένους – Πλουτάρχου – Ριζάρη – Λ. Βασ. Κωνσταντίνου.

Δήμοι Φιλοθέης – Ψυχικού και Χαλανδρίου:

Λ. Κηφισίας – Βεκιαρέλη – Γρίβα Διγενή – 25ης Μαρτίου – Μπιζανίου – Κορυτσάς – Μπενάκη – Κοκκώνη – Λ. Κηφισίας – Αγαμέμνονος – Αγ. Βαρβάρας – Σερρών – Λ. Κηφισίας.

Η ανωτέρω απαγόρευση επιβάλλεται καθώς από την διεξαγωγή συναθροίσεων, επαπειλείται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια λόγω πιθανής διάπραξης σοβαρών εγκλημάτων, ιδίως κατά της ζωής, της σωματικής ακεραιότητας και της ιδιοκτησίας και απειλείται σοβαρά η διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής στις εν λόγω περιοχές».