Οι ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ τονίζουν ότι τα θαλάσσια πάρκα αυτά που βασίζονται στο παράνομο Τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», δεν αναγνωρίζουν την επήρεια των Ελληνικών νησιών του συμπλέγματος Καστελλορίζου, της Σαμοθράκης και της Λήμνου, όπως αυτή προβλέπεται στο Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας που αποτελεί μέρος του Ευρωπαϊκού κεκτημένου και εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, παραβιάζοντας τα Ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα αφού περιλαμβάνουν περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, ακόμη και χωρικών υδάτων που με βάση την UNCLOS δικαιούνται τα ελληνικά νησιά στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

   Αναφέρουν συγκεκριμένα στην ερώτησή τους:

   «Με δύο Προεδρικά διατάγματα που δημοσιεύτηκαν στις 16 Αυγούστου η Τουρκία προχώρησε στην ανακήρυξη δύο δήθεν “εθνικών θαλάσσιων πάρκων”, στην περιοχή μεταξύ Φέτιγιε και Κας, αποκλείοντας ολόκληρη τη θαλάσσια περιοχή γύρω από το σύμπλεγμα του Καστελλορίζου το πρώτο και στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου το δεύτερο.

   Τα θαλάσσια πάρκα αυτά που βασίζονται στο παράνομο Τουρκικό δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”, δεν αναγνωρίζουν την επήρεια των Ελληνικών νησιών του συμπλέγματος Καστελλορίζου, της Σαμοθράκης και της Λήμνου, όπως αυτή προβλέπεται στο Διεθνές Δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας που αποτελεί μέρος του Ευρωπαϊκού κεκτημένου και εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, παραβιάζοντας τα Ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα αφού περιλαμβάνουν περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, ακόμη και χωρικών υδάτων που με βάση την UNCLOS δικαιούνται τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου.

   Έχοντας υπόψη ότι η Τουρκική ανακήρυξη των δύο αυτών “θαλασσίων πάρκων” έρχεται σε συνέχεια της κατάθεσης στην Διακυβερνητική Ωκεανογραφική Επιτροπή της UNESCO των σχετικών χαρτών πέρσι τέτοια εποχή, αλλά και νέων προκλήσεων που αμφισβητούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και αποτελούν περαιτέρω κλιμάκωση, ακυρώνοντας στην πράξη την πολιτική των “ήρεμων νερών”, ερωτάται η Ύπατη Εκπρόσωπος:

   Τι μέτρα προτίθεται να λάβει για την έμπρακτη στήριξη της Ελλάδας έναντι των μονομερών και παράνομων ενεργειών της Τουρκίας;».

   Επίσης σε κοινή δήλωσή τους, τονίζουν: «Με αίσθημα ευθύνης ζητούμε από τους Ευρωπαϊκούς Θεσμούς να τοποθετηθούν και από την Ελληνική Κυβέρνηση να απαντήσει θεσμικά στην νέα πρόκληση, η οποία αποτελεί πλέον την εφαρμογή στο πεδίο του κυοφορούμενου από καιρό αφηγήματος της “Γαλάζιας Πατρίδας”, για το οποίο προειδοποιήσαμε έγκαιρα. Καμία ολιγωρία και καμία υποβάθμιση της νέας αυτής πρόκλησης δεν δικαιολογείται».

Ειδικότερα, η Τουρκία ανακήρυξε δύο θαλάσσια πάρκα στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο με προεδρικές αποφάσεις της 15ης Αυγούστου. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει την τουρκική ενέργεια μονομερή και παράνομη, καθώς τα πάρκα εκτείνονται σε διεθνή ύδατα αλλά περιλαμβάνουν και την ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Η Αθήνα τονίζει ότι η απόφαση της Άγκυρας δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα και  παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Το υπουργείο Εξωτερικών υπογραμμίζει ότι οι ενέργειες αυτές υπονομεύουν τις σχέσεις των δύο χωρών και δεν μπορούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.

Συγκεκριμένα, το ελληνικό ΥΠΕΞ τονίζει πως η απόφαση της Τουρκίας να ανακηρύξει δύο θαλάσσια πάρκα, στο Βόρειο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, είναι μονομερής και παράνομη.

Το υπουργείο επισημαίνει καταρχάς ότι τα θαλάσσια πάρκα «εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων». Επισημαίνει ότι «στο μέτρο που τα εν λόγω πάρκα καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, η εγκαθίδρυσή τους είναι παράνομη, καθώς κανένα Κράτος δεν έχει δικαίωμα, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, να προβαίνει μονομερώς στην εγκαθίδρυση θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας. Περαιτέρω, τα εν λόγω θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα και στο βαθμό που εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας».

Τα διατάγματα ορίζουν τη δημιουργία των πάρκων σε δύο σημεία:

Το πρώτο πάρκο εκτείνεται στην περιοχή μεταξύ της Φέτιγιε (επαρχία Μούγλα) και του Κας (επαρχία Αττάλειας). Η συγκεκριμένη χωροθέτηση περικλείει και αποκλείει ουσιαστικά ολόκληρη τη θαλάσσια περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο.

Το δεύτερο πάρκο εκτείνεται σε θαλάσσια περιοχή κοντά στις τουρκικές ακτές της Ραιδεστού και του Τσανάκκαλε, εκτεινόμενο γεωγραφικά μεταξύ της Σαμοθράκης και της Λήμνου.

Η ενέργεια της Άγκυρας «δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα τόσο ως προς τα διεθνή ύδατα, όσο και ως προς τα δικαιώματά μας στην ελληνική υφαλοκρηπίδα», τονίζει ακόμη το υπουργείο.

Η ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών

Με Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου που δημοσιεύθηκαν σήμερα στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, η Τουρκία ανακήρυξε δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο ΒΑ Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.

Στο μέτρο που τα εν λόγω πάρκα καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, η εγκαθίδρυσή τους είναι παράνομη, καθώς κανένα Κράτος δεν έχει δικαίωμα, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, να προβαίνει μονομερώς στην εγκαθίδρυση θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας. Περαιτέρω, τα εν λόγω θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα και στο βαθμό που εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Πρόκειται, συνεπώς, για ενέργεια, η οποία δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα τόσο ως προς τα διεθνή ύδατα, όσο και ως προς τα δικαιώματά μας στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Μονομερής ενέργεια της Τουρκίας κι εκτός δικαιοδοσίας

Η μονομερής θέσπιση από την Τουρκία «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων και σε περιοχές εκτός δικαιοδοσίας της δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, ούτε να επηρεάσει καθ’ οιονδήποτε τρόπο δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.

Η χώρα μας έλαβε – όπως υπενθυμίζει το ελληνικό ΥΠΕΞ – την πρωτοβουλία θέσπισης Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Αιγαίο Πέλαγος, σε πλήρη συμμόρφωση με το Δίκαιο της Θάλασσας και αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.

Ενέργειες που επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα ή να επηρεάσουν μονομερώς το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο, δεν συμβάλλουν στην εμπέδωση κλίματος καλής γειτονίας και υπονομεύουν σοβαρά τις προσπάθειες διατήρησης σχέσεων αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ των δύο χωρών.

Η Ελλάδα θα συνεχίσει να ενεργεί με συνέπεια και αποφασιστικότητα για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της, τη διαφύλαξη των ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας όπως αυτές προβλέπονται στο Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς και για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.

Ανακοίνωση Υπουργείου Εξωτερικών σχετικά με τις τουρκικές Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου για την ανακήρυξη δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» (16.08.2026)

🔗https://t.co/I8EL5WegkG pic.twitter.com/xbG7Gv7Qyr

— Υπουργείο Εξωτερικών (@GreeceMFA) August 16, 2026

Αποκόπτουν το Καστελόριζο, «σφήνα» σε Σαμοθράκη και Λήμνο

Η Τουρκία έκανε ένα ακόμη βήμα για την εμπέδωση των διεκδικήσεών της στη «Γαλάζια Πατρίδα», το οποίο εμφανίζει ως κίνηση-απάντηση στη θέσπιση θαλάσσιων πάρκων από την Ελλάδα. Συγκεκριμένα η Άγκυρα με τη δημοσίευση των Προεδρικών Διαταγμάτων για τη δημιουργία δύο θαλάσσιων πάρκων σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία επικαλύπτουν περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και ελληνικής μη οριοθετημένης υφαλοκρηπίδας.

Τα προεδρικά διατάγματα, τα οποία φέρουν την υπογραφή του Τούρκου Προέδρου, Ταγίπ Ερντογάν και δημοσιεύθηκαν ήδη στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, θεσπίζουν δύο θαλάσσια πάρκα: ένα στο Βόρειο Αιγαίο που εκτείνεται μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, και το άλλο καλύπτει μια πολύ μεγάλη περιοχή στην Ανατολική Μεσόγειο, αποκόπτοντας πλήρως το Καστελόριζο από τη Ρόδο.

Με τα δύο αυτά Θαλάσσια Πάρκα, τα οποία υποτίθεται ότι θεσπίζονται για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, η Τουρκία επιχειρεί να επιβάλει επί του πεδίου τις διεκδικήσεις της έναντι της Ελλάδας και να κατοχυρώσει τη διεκδίκηση της Γαλάζιας Πατρίδας.

Τα θαλάσσια αυτά πάρκα επικαλύπτουν πλήρως τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, όπως είχε παρουσιαστεί το 2025, και ενώ επίκειται η επίσημη κατάθεσή του στην αρμόδια διεύθυνση της Ε.Ε. Με δεδομένο ότι η Ελλάδα έχει ήδη θεσπίσει δύο Θαλάσσια Πάρκα, τα οποία όμως εκτείνονται εντός των χωρικών υδάτων των νησιών και νησίδων τα οποία καλύπτουν, η Τουρκία και με την κίνηση αυτή υιοθετεί τη θέση ότι τα νησιά δεν έχουν άλλα δικαιώματα πέραν των χωρικών υδάτων των 6 ναυτικών μιλίων και εμμένει στη χάραξη μέσης γραμμής μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών.

Η Τουρκία απομονώνει και περιορίζει το Καστελόριζο

Με το Θαλάσσιο Πάρκο στο Βόρειο Αιγαίο η Τουρκία, ακολουθώντας τη γνωστή θέση της για το όριο της μέσης γραμμής μεταξύ των δύο ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών και αγνοώντας την ύπαρξη των ελληνικών νησιών, βάζει σφήνα το Θαλάσσιο Πάρκο μεταξύ της Σαμοθράκης και της Λήμνου σε περιοχή διεθνών υδάτων, τα οποία ανήκουν στην ελληνική μη οριοθετημενη υφαλοκρηπίδα και εισέρχονται εντός του δυνητικού ορίου των χωρικών υδάτων των 12 ν.μ. των ελληνικών νησιών. Και το θαλάσσιο πάρκο ακολουθεί την πάγια διεκδίκηση της Τουρκίας επί της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, όπως είχε διατυπωθεί ήδη από τη δεκαετία του ’70 με τη χορήγηση αδειών για έρευνες στην ΤΡΑΟ.

Το άλλο Θαλάσσιο Πάρκο που κήρυξε η Τουρκία απομονώνει και περιορίζει το Καστελόριζο σε ζώνη των υπαρχόντων χωρικών υδάτων των 6 ν.μ. και καταλαμβάνει ολόκληρη την περιοχή ανατολικά της Ρόδου μέχρι και το Καστελόριζο, την οποία μετατρέπει σε Θαλάσσιο Πάρκο. Αυτή η περιοχή, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, αποτελεί τμήμα της μη οριοθετημένης ελληνικής υφαλοκρηπίδας και η κίνηση της Τουρκίας εκτιμάται ότι αποτελεί μία ακόμη προσπάθεια, μέσω μιας άσχετης διαδικασίας όπως είναι η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, να επιβάλει τετελεσμένα.

Είναι σαφές και από τους δύο τουρκικούς χάρτες που συνοδεύουν τα προεδρικά Διατάγματα ότι η Τουρκία αποτυπώνει αυθαίρετα τις διεκδικήσεις της Γαλάζιας Πατρίδας. Επίσης, στον χάρτη που παρουσίασε η Τουρκία είναι χαρακτηριστικό ότι επιμένει να εμφανίζει το Καστελόριζο και τα άλλα νησιά χωρίς συνοριακή γραμμή ούτε καν αυτή των 6 ν.μ, στο πλαίσιο, προφανώς, της αντίληψης ότι δεν υπάρχουν θαλάσσια σύνορα στο Αιγαίο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Σύμφωνα με τουρκικά ΜΜΕ, η κίνηση αυτή αποφασίστηκε ως απάντηση στις κινήσεις της Ελλάδας που έχει καταθέσει από το 2025 τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, ο οποίος περιλαμβάνει και τη μη οριοθετημένη ΑΟΖ με εξωτερικά όρια, όπου δεν υπάρχει συμφωνία, τα όρια που θέτει ο νόμος 4001/2011, αλλά και στη θεσμοθέτηση των δύο Θαλάσσιων Πάρκων του Ιονίου και Νοτίων Κυκλάδων.

Η Τουρκία είχε αντιδράσει και με ανακοινώσεις του Υπουργείου Εξωτερικών και με επιστολή στον ΟΗΕ για τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, αλλά και στην οριοθέτηση των Οικοπέδων νοτίως της Κρήτης που δόθηκαν στην Chevron, τα εξωτερικά όρια των οποίων στηρίζονται και πάλι στον νόμο 4001/2011.

Η θέσπιση των τουρκικών Θαλάσσιων Πάρκων έρχεται τη στιγμή που αναμένεται το φθινόπωρο η υιοθέτηση του νόμου για τη «Γαλάζια Πατρίδα», κίνηση η οποία αναμένεται να προκαλέσει νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Πηγές: Με πληροφορίες συντακτών του libre αλλά κι από την Καθημερινή και το Πρώτο Θέμα

Ο περισσότερος κόσμος νομίζει πως τα ρακούν ζουν μόνο στην Αμερική. Πλέον στην Ευρώπη με πρώτη τη Γερμανία αυξάνονται και πληθύνονται διαρκώς.

Ο αστικός μύθος λέει ότι εισήχθησαν στη χώρα από τον Ναζί διοικητή και εγκληματία πολέμου, Χέρμαν Γκέρινγκ. Πιλότος, πρωθυπουργός του κρατιδίου της Πρωσίας, απάνθρωπος και δεξί χέρι του Χίτλερ, ο οποίος ενίσχυσε τη δύναμη των SS για χρόνια φαινόταν για χρόνια πως ήταν πίσω από την ιστορία με τα ρακούν. Τελικά, μάλλον ήταν το μόνο έγκλημα που δεν έκανε.

Η αρχειακή έρευνα και οι σύγχρονες οικολογικές μελέτες αφηγούνται τώρα μια διαφορετική ιστορία – μια ιστορία που αποδίδει μεγαλύτερη δικαιοσύνη σε αυτούς τους χαρισματικούς καιροσκόπους, που ευδοκιμούν τόσο σε απομακρυσμένα δάση όσο και σε αστικές αυλές.

Στη Γερμανία, σύμφωνα με το BBC, έχουν γίνει επανειλημμένα πρωτοσέλιδα για τις εισβολές τους σε μεγάλα νοσοκομεία, ζωολογικούς κήπους και σταθμούς παραγωγής ενέργειας, αφήνοντας πίσω τους μια σαρωτική καταστροφή.

«Είναι πραγματικά έξυπνα, είναι σε θέση να σκαρφαλώσουν τα πάντα», λέει η οικολόγος άγριας ζωής, Μπέριτ Μίχλερ του Γερμανικού Ινστιτούτου Thünen. Σε κάποιους, έχουν γίνει γνωστά ως «έξυπνα, πονηρά, κακά ζώα». Όμως, οι επιστήμονες λένε ότι ήρθε η ώρα να ξεχωρίσουν τους μύθους από την πραγματικότητα σχετικά με τα ρακούν της Γερμανίας.

Η αληθινή ιστορία προέλευσης των ρακούν της Γερμανίας

Εδώ και καιρό φημολογούνταν ότι τα ρακούν της Γερμανίας είχαν ένα σκοτεινό παρελθόν, ξεκινώντας από την περιοχή κοντά στην πόλη Κάσελ στην κεντρική Γερμανία, όπου τα ρακούν αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινής ζωής.

«Ήταν μια κοινή αφήγηση μεταξύ των τουριστικών οδηγών, των τοπικών πολιτικών και μεγαλύτερων τμημάτων του πληθυσμού ότι ο ίδιος ο Χέρμαν Γκέρινγκ διέταξε την απελευθέρωση των ρακούν στην άγρια ​​φύση», λέει ο Έμπερχαρντ Λάιχτ, πρώην επικεφαλής του Δασαρχείου Φελ στην κεντρική Γερμανία. «Κάποιοι πίστευαν μάλιστα ότι ο Γκέρινγκ είχε παρακολουθήσει προσωπικά τη διαδικασία».

Αν και οι τοπικοί αξιωματούχοι της δασοκομίας αμφισβήτησαν τις ιστορίες, αυτή η άποψη εξαπλώθηκε, λέει ο Λάιχτ. Καθώς η φήμη έφτασε μέχρι τη Μάγχη, «τα ρακούν τελικά έγιναν πρωτοσέλιδα στον βρετανικό ταμπλόιντ τύπο», θυμάται.

Τα ρακούν δεν είναι ενδημικά στην Ευρώπη, αλλά τώρα αριθμούν εκατομμύρια. Ο Λάιχτ ξεκίνησε, χρησιμοποιώντας αρχειακή έρευνα, για να δει τι πραγματικά είχε συμβεί. Διαπίστωσε ότι είχε πράγματι υποβληθεί αίτηση στο πρωσικό γραφείο κυνηγιού για την απελευθέρωση δύο ζευγαριών βορειοαμερικανικών ρακούν κοντά στο Έντερζεε, μια δεξαμενή κοντά στην πόλη Κάσελ, για τον «εμπλουτισμό της πανίδας».

Ο Γκέρινγκ ως υπεύθυνος για τη Δασοκομία

Η αίτηση υποβλήθηκε κατά την περίοδο που ο Γκέρινγκ ήταν υπεύθυνος για τη δασοκομία και το κυνήγι, αλλά ο Λάιχτ δεν βρήκε κανένα σημάδι ότι ο Γκέρινγκ είχε προσωπική εμπλοκή.

«Δεν υπάρχει πουθενά καμία ένδειξη ότι πολιτικοί – όπως ο Γκέρινγκ, ως μέλος της κυβέρνησης του ναζιστικού Ράιχ – είχαν οποιαδήποτε επιρροή στην απόφαση», λέει ο Λάιχτ. «Ο φάκελος δείχνει ξεκάθαρα ότι ολόκληρη η διαδικασία ήταν απλώς ένα διοικητικό ζήτημα».

Όπως συνοψίζει ο Αλέν Φραντζ, επιμελητής ζωολογίας στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λουξεμβούργου: «Η συγκεκριμένη ναζιστική πτυχή, νομίζω ότι είναι μια βρετανική εμμονή».

Τελικά, η αρχειακή έρευνα του Λάιχτ έδειξε ότι τα ρακούν αφέθηκαν ελεύθερα πριν υπογραφεί η αίτηση. Ένα πρωί τον Απρίλιο του 1934, σύμφωνα με τα αρχεία, τα ζώα απελευθερώθηκαν από δύο κιβώτια στη νότια πλευρά της λίμνης Edersee κοντά στο Vöhl, περίπου 50 χιλιόμετρα (30 μίλια) νοτιοδυτικά του Κάσελ. Αυτός ο πληθυσμός μεγάλωνε και μεγάλωνε. Σήμερα, το Κάσελ ονομάζεται «πρωτεύουσα των ρακούν της Ευρώπης», με εκτιμώμενο αστικό πληθυσμό περίπου 30.000 ζώων.   

Η «αρκούδα» της Γερμανίας, που πλένεται

Τα ρακούν αναγνωρίζονται από τα χαρακτηριστικά μαύρα σημάδια τους και τα επιδέξια χέρια, που χρησιμοποιούν για να βρίσκουν τροφή και να τη βυθίζουν σε λακκούβες ή ρυάκια. Αυτή η συνήθεια έχει οδηγήσει σε μια σειρά από ευρωπαϊκά ονόματα με βάση το νερό – συμπεριλαμβανομένου του Waschbär (αρκούδα που πλένεται) στα γερμανικά.

Τα ρακούν της λίμνης Έντερζε ήταν τα πρώτα που έκαναν διστακτικά βήματα στην άγρια ​​φύση της Ευρώπης. Όταν ο Frantz άρχισε να ερευνά τα ρακούν το 2011, γνώριζε ήδη μια άλλη απελευθέρωση, που πιστεύεται ότι συνέβη στις τελευταίες μέρες του Γ’ Ράιχ, όταν συμμαχικά βομβαρδιστικά έπληξαν μια φάρμα γούνας του Βρανδεμβούργου. 

Ο Φραντς ήθελε πολύ να καταλάβει αν ο σημερινός πληθυσμός προήλθε όντως από αυτούς τους δύο μικρούς αρχικούς πληθυσμούς. Μια τόσο μικρή ομάδα θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές γενετικές ανωμαλίες καθώς ο αριθμός τους αυξανόταν, λόγω της ενδογαμίας.

Λαμβάνοντας δείγματα DNA από περισσότερα από 400 ρακούν σε όλη τη Γερμανία , ο Frantz βρήκε στοιχεία για δύο ακόμη σημαντικές απελευθερώσεις, που οδήγησαν σε πληθυσμούς με διαφορετικές γονιδιακές ομάδες στην ανατολική Σαξονία, κοντά στα σύνορα με την Τσεχία, και στα βουνά Harz, στη βόρεια Γερμανία.

Οι αποδράσεις των ρακούν

Ο γερμανικός πληθυσμός είναι γνωστό ότι έχει εξαπλωθεί πέρα ​​από τα σύνορα, με καταγεγραμμένες διελεύσεις στην Ολλανδία, την Τσεχική Δημοκρατία και την Ελβετία. Στην Κεντρική Ευρώπη, ο πληθυσμός είχε αυξηθεί κατά 300% μεταξύ της δεκαετίας του 1990 και του 2018 , επεκτεινόμενος σε νέα εδάφη σε πόλεις και δάση. Έχουν βρεθεί μέχρι την Ισπανία, τη Σουηδία και την Ελλάδα. Υπήρξαν επίσης συνεχείς αποδράσεις από αιχμαλωσία σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης μιας απόδρασης από έναν ιταλικό ζωολογικό κήπο στις αρχές της δεκαετίας του 2000 . «Γενικά, είναι αρκετά έξυπνοι ώστε να δραπετεύουν», λέει ο Φραντς.

Κάποιοι λατρεύουν τα ρακούν της Γερμανίας και υποστηρίζουν την ευημερία τους. Άλλοι τα κυνηγούν, επειδή θεωρούν πως καταστρέφουν ότι βρεθεί στον δρόμο τους. Όπου πηγαίνουν τα ρακούν, συνήθως ακολουθεί ένα συγκεκριμένο είδος χάους. Κάποια στιγμή εντυπωσίασε τον κόσμο ένα ρακούν, που είχε πιει κρασί, και κυκλοφορούσε μεθυσμένο, σύμφωνα με τη Ντόιτσε Βέλε.

Τα ρακούν έχουν την ατυχή συνήθεια να δημιουργούν κοινόχρηστες τουαλέτες , όπου «όλες τους, λίγο πολύ, πηγαίνουν στο ίδιο μέρος», λέει ο Άρνε Γερνέλοφ, ειδικός του ΟΗΕ για τις περιβαλλοντικές καταστροφές, ο οποίος έχει γράψει για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των χωροκατακτητικών ειδών . «Και αυτό, φυσικά, δεν είναι και πολύ ωραίο αν τυχαίνει να είναι η σοφίτα του σπιτιού σας».

Καθώς ο πληθυσμός τους έχει φτάσει τα δύο εκατομμύρια στη Γερμανία , οι εφημερίδες έχουν αποκαλέσει τα ρακούν – εισβολείς «θησαυρό», «πανούκλα» και ομάδα «μικρών γκάνγκστερ », υπεύθυνους για χιλιάδες ευρώ σε ζημιές σε περιουσιακά στοιχεία.

Αλλά οι άνθρωποι μπορεί να βιάστηκαν να υποθέσουν ότι ο ανεμοστρόβιλος της καταστροφής που αφήνουν τα ρακούν στις πόλεις σημαίνει ότι αποτελούν καταστροφή και για την άγρια ​​ζωή των ιθαγενών. Όσον αφορά τη βλάβη των ιθαγενών ειδών, τα ρακούν κατηγορούνται για ένα έγκλημα για το οποίο υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι έχουν διαπράξει, λέει η Μίχλερ.

Η Μίχλερ ηγήθηκε ενός δεκαετούς ερευνητικού έργου στο Εθνικό Πάρκο Müritz , της μεγαλύτερης και μακροβιότερης ευρωπαϊκής μελέτης πεδίου αυτού του είδους. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν στοιχεία σημαντικής απειλής για την εγγενή βιοποικιλότητα της Γερμανίας. Ορισμένοι περιβαλλοντολόγοι έχουν ισχυριστεί ακόμη και ότι τα οικολογικά δεδομένα που έχουμε δεν υποστηρίζουν τον χαρακτηρισμό των ρακούν ως χωροκατακτητικού είδους από την ΕΕ .

Οι οικολογικές επιπτώσεις των ρακούν στην Ευρώπη παραμένουν ελάχιστα μελετημένες , υποστηρίζει η Μίχλερ: «Πάντα χρειαζόμαστε κάποιον που να είναι υπεύθυνος για όλο το κακό στον κόσμο», λέει. «Υπάρχουν πολλές ανόητες ιστορίες που κυκλοφορούν εδώ στη Γερμανία για τα ρακούν – και δεν υπάρχει αρκετή πραγματική έρευνα πίσω από αυτές. Αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα».

Ωστόσο, η έκταση του οικολογικού αντίκτυπου των ρακούν παραμένει μια «μεγάλη συζήτηση» στη Γερμανία, λέει η Βέρα Χεκ, διευθύνουσα σύμβουλος της Ομοσπονδιακής Ένωσης Οργανισμών Διάσωσης Άγριας Ζωής στη Γερμανία.

Η ικανότητα των ρακούν να σκαρφαλώνουν και να κολυμπούν σημαίνει ότι μπορούν να πάνε σχεδόν οπουδήποτε. Στις ΗΠΑ, όπου είναι ιθαγενή, ο αυξανόμενος αριθμός τους σε ορισμένες περιοχές έχει συνδεθεί με τη μείωση του αριθμού των ωδικών πτηνών . Στην Ευρώπη, μελέτες έχουν δείξει ότι τα ρακούν τρώνε αυγά υδρόβιων πτηνών και σπάνιες ευρωπαϊκές χελώνες λιμνών. Μπορούν, επίσης, να μεταφέρουν παράσιτα βλαβερά για τον άνθρωπο.

Ένα ζώο που διχάζει

Στη Γερμανία, τα περισσότερα κρατίδια επιτρέπουν το κυνήγι των ρακούν όλο το χρόνο και ο αριθμός των θανατωμένων έχει τετραπλασιαστεί από το 2005 , σε πάνω από ένα τέταρτο του εκατομμυρίου.

Ο Τόρστεν Ράινβαλντ, εκπρόσωπος της Γερμανικής Κυνηγετικής Ένωσης, λέει ότι ορισμένες επιστημονικές μελέτες έρχονται σε αντίθεση με την έρευνα για το Εθνικό Πάρκο Müritz και διαπιστώνουν αρνητικές επιπτώσεις στην εγχώρια βιοποικιλότητα. Ο Ράινβαλντ επικαλείται έρευνα του Πανεπιστημίου Goethe της Φρανκφούρτης, η οποία διαπίστωσε ότι τα ρακούν τρώνε αμφίβια και τα αυγά τους .

Η κοινή γνώμη παραμένει διχασμένη, λέει ο Heck. Για ορισμένους, αποτελούν παράσιτο που αντιμετωπίζεται καλύτερα καλώντας κυνηγούς, συμπεριλαμβανομένου του άτυχου μεθυσμένου ρακούν στην Έρφουρτ, το οποίο, σύμφωνα με την Deutsche Welle, πυροβολήθηκε αργότερα. Άλλοι βρίσκουν τα ρακούν αξιολάτρευτα και προσπαθούν τις νύχτες να τα ταΐσουν.

Ο συνολικός πληθυσμός ρακούν συνεχίζει να αυξάνεται και τα πανούργα θηλαστικά βρίσκουν τον δρόμο τους σε νέες περιοχές. «Προς το παρόν πυροβολούν κάθε χρόνο περισσότερα ρακούν», λέει ο Χεκ. Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να επεκτείνει την παγκόσμια εξάπλωσή τους σε νέες περιοχές.

Στο Κέσελ, το φιλανθρωπικό ίδρυμα του Χεκ έχει υποστηρίξει τη στείρωση και την επαναπελευθέρωσή τους, σε συνδυασμό με άλλα μέτρα, όπως το κυνήγι και η περίφραξη, ώστε να κρατηθούν μακριά από προστατευόμενες περιοχές όπου θα μπορούσαν να επηρεάσουν σπάνια ζώα. Ο Χεκ ελπίζει ότι αυτή η ισορροπία θα μπορούσε να δώσει στους ανθρώπους στη Γερμανία την ευκαιρία να συνυπάρξουν με τα ρακούν, χωρίς να παραδοθούν σε αυτά. Το θέμα είναι βέβαια τι θα κάνει κι η Ελλάδα εάν αρχίσουν ν΄ αυξάνονται, όπως συνέβη σε άλλες χώρες.

«Πάντρεψα την κόρη μου για να μη πεθάνουμε όλοι από την πείνα». Η Μαλίκα διστάζει πριν εκφράσει δυνατά αυτή τη φράση. Η 46χρονη ζει με τον σύζυγό της και τα τέσσερα μικρότερα παιδιά τους (τρεις κόρες και έναν γιο) στη Chihil Dukhtarān, μία από τις πιο φτωχές συνοικίες της Καμπούλ.

Η φτώχεια οδήγησε την οικογένεια στα όρια της επιβίωσης, μέχρι που η Μαλίκα και ο άντρας της πήραν –όπως λένε– τη δυσκολότερη απόφαση της ζωής τους: να παντρέψουν τη μεγαλύτερη κόρη τους, τη Μαριάμ, έναντι 200.000 αφγανί (περίπου 2.270 λίρες). Ήταν ακόμη έφηβη.

«Ο Θεός είναι μάρτυρας πως εκείνον τον χειμώνα το φαγητό μας ήταν σχεδόν μόνο ξερό ψωμί και βραστό νερό. Ακόμη κι αυτά συχνά έλειπαν, και πολλά βράδια κοιμόμασταν νηστικοί», λέει η Μαλίκα. «Η καημένη η κόρη μου έκλαιγε κρυφά… ήξερε όμως πως αν αρνιόταν αυτόν τον γάμο, όλοι θα πεθαίναμε από την πείνα, το κρύο και τη δυστυχία».

Σχεδόν δύο χρόνια μετά τον γάμο της Μαριάμ, η οικογένεια βρίσκεται ξανά μπροστά στην απελπισία. Η Μαλίκα δεν έχει πλέον χρήματα για να στείλει τις δύο μικρότερες κόρες της (12 και 9 ετών) στο σχολείο, κι έτσι εργάζονται μαζί με τη 16χρονη αδελφή τους σε εργοστάσιο ρούχων για ελάχιστα χρήματα. Ο σύζυγός της σπρώχνει χειροκίνητο καρότσι στους δρόμους, αλλά συχνά επιστρέφει άπραγος – όπως εκατομμύρια άνεργοι Αφγανοί σε μια διαλυμένη οικονομία. Τα χρήματα από την προίκα σχεδόν τελείωσαν. Όπως πολλές οικογένειες στο Αφγανιστάν, έχουν απομείνει με ένα μόνο «κεφάλαιο»: τα κορίτσια τους.

Η οικονομική κατάρρευση βαθαίνει την ανθρωπιστική κρίση

Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην Καμπούλ, το Αφγανιστάν έχει εισέλθει σε μια πιο «ήσυχη» φάση έκτακτης ανάγκης. Οι μάχες που κάποτε κυριαρχούσαν στα διεθνή πρωτοσέλιδα έχουν υποχωρήσει, αλλά για εκατομμύρια πολίτες η κρίση βαθαίνει.

Σχεδόν ο μισός πληθυσμός χρειάζεται ανθρωπιστική βοήθεια και πάνω από 14 εκατομμύρια άνθρωποι αναμένεται να αντιμετωπίσουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια φέτος. Τα δικαιώματα έχουν καταπατηθεί ανελέητα, οι γυναίκες έχουν εξαφανιστεί σχεδόν πλήρως από τη δημόσια ζωή και εκατομμύρια απελαθέντες επιστρέφουν σε μια οικονομία που δεν μπορεί να τους απορροφήσει.

Η οικονομία παραμένει πολύ μικρότερη και πιο απομονωμένη σε σχέση με πριν την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία. Το εξωτερικό εμπόριο έχει καταρρεύσει, οι εισαγωγές ξεπερνούν ολοένα τις εξαγωγές από το 2021, διευρύνοντας το εμπορικό έλλειμμα της χώρας.

Τα κρατικά έσοδα έχουν επίσης μειωθεί σημαντικά. Ο τελευταίος δημοσιευμένος προϋπολογισμός των Ταλιμπάν για το 2023 ανήλθε στα 2,44 δισ. δολάρια – λιγότερο από το μισό σε σχέση με τον προϋπολογισμό των περίπου 6 δισ. δολαρίων του προηγούμενου καθεστώτος το 2021. Το 2024 καταργήθηκε και το δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα για να αντιμετωπιστεί η δημοσιονομική κρίση.

Παρά τη μικρή αύξηση του ΑΕΠ, αυτή δεν επαρκεί για να καλύψει τη ραγδαία αύξηση του πληθυσμού λόγω των μαζικών επιστροφών Αφγανών που απελάθηκαν κυρίως από το Πακιστάν και το Ιράν.

Ο πληθωρισμός επιδεινώνει τις πιέσεις: από μέσο όρο 3,6% το 2025 εκτινάχθηκε στο 7,6% τον Μάρτιο του 2026, λόγω αυξήσεων στις τιμές τροφίμων, διακοπών στην εφοδιαστική αλυσίδα και αυξημένης ζήτησης – διαβρώνοντας περαιτέρω την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.

Η ανεργία σχεδόν διπλασιάστηκε από το 2021 σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Πάνω από μισό εκατομμύριο θέσεις εργασίας χάθηκαν, ενώ οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια αποδεκάτισαν τις δημόσιες δαπάνες· οι αυξήσεις στις τιμές τροφίμων πιέζουν ξανά τα οικογενειακά εισοδήματα.

Ανθρωπιστικό αδιέξοδο και κατάρρευση της βοήθειας

«Πέντε χρόνια μετά την κατάληψη των Ταλιμπάν, το Αφγανιστάν βιώνει τη χειρότερη κρίση δικαιωμάτων των γυναικών στον κόσμο, μία από τις χειρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις και μία από τις σοβαρότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων», σημειώνει η Fereshta Abbasi, ερευνήτρια στο Human Rights Watch για το Αφγανιστάν.

Χρόνια οικονομικής δυσπραγίας, συνεχείς ξηρασίες και κατάρρευση της διεθνούς βοήθειας έχουν αφήσει εκατομμύρια χωρίς πρόσβαση σε βασικά αγαθά. Οι αριθμοί είναι συγκλονιστικοί: περίπου 21,9 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή σχεδόν το 45% του πληθυσμού, θα χρειαστούν ανθρωπιστική βοήθεια το 2026· περίπου 11,6 εκατομμύρια είναι παιδιά – με 3,5 εκατομμύρια κάτω των πέντε ετών ήδη να υποφέρουν από οξεία υποσιτισμό.

Ωστόσο αυτή η βοήθεια δεν φτάνει πλέον στον προορισμό της. Οι ΗΠΑ ήταν άλλοτε ο μεγαλύτερος δωρητής της χώρας προσφέροντας πάνω από 3 δισ. δολάρια σε ανθρωπιστική και αναπτυξιακή βοήθεια μεταξύ Οκτωβρίου 2021 και Δεκεμβρίου 2024. Τον Ιανουάριο του 2025, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανέστειλε κάθε αμερικανική χρηματοδότηση προς το Αφγανιστάν στο πλαίσιο παύσης όλων των προγραμμάτων εξωτερικής βοήθειας – στερώντας έτσι περίπου το 45% της ανθρωπιστικής στήριξης.

Οι συνέπειες ήταν άμεσες: πάνω από 440 κλινικές υγείας αναγκάστηκαν να κλείσουν ή να περιορίσουν τις υπηρεσίες τους λόγω έλλειψης χρηματοδότησης – με αποτέλεσμα οι Αφγανοί χωρίς πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη να αυξηθούν από 16% το 2024 σε 23% το 2025. Νωρίτερα φέτος, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα ανακοίνωσε ότι πλέον απορρίπτει τρία στα τέσσερα υποσιτισμένα παιδιά που ζητούν βοήθεια επειδή δεν υπάρχουν πόροι για τρόφιμα.

Συντριβή των δικαιωμάτων των γυναικών υπό τους Ταλιμπάν

Η ανθρωπιστική κρίση εξελίσσεται παράλληλα με μια σαρωτική επίθεση στα δικαιώματα των γυναικών.
Από την ανάληψη της εξουσίας τους το 2021, οι Ταλιμπάν απαγόρευσαν στα κορίτσια να φοιτούν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και στις γυναίκες να σπουδάζουν σε πανεπιστήμια ή να εργάζονται στη δημόσια ζωή. Το 2022, οι γυναίκες αποκλείστηκαν από πάρκα και γυμναστήρια· το 2024, απαγορεύτηκε ακόμη και να μιλούν δυνατά δημοσίως – ενώ φέτος θεσπίστηκε ένας νέος νόμος περί γάμου που ουσιαστικά αναγνωρίζει τον παιδικό γάμο και καθιστά πολύ δυσκολότερο για τις γυναίκες να ζητήσουν διαζύγιο.

Η Zarifa Ghafari, πρώην δήμαρχος της Maidan Shahr –μία από τις ελάχιστες γυναίκες δημάρχους του Αφγανιστάν– που διέφυγε τον Αύγουστο του 2021, δηλώνει πως οι Αφγανές βίωσαν μία από τις «πιο ταχείες και συστηματικές ανατροπές δικαιωμάτων στη σύγχρονη ιστορία».

Οι συνέπειες είναι εμφανείς σχεδόν σε κάθε δείκτη ισότητας: η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας έπεσε από περίπου μία στις έξι πριν τους Ταλιμπάν σε μόλις μία στις είκοσι σήμερα· μόλις το 18% των μαιών εργάζεται επίσημα· σχεδόν το 80% των γυναικών δημοσιογράφων έχασαν τη δουλειά τους.

Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι ο αποκλεισμός των γυναικών και κοριτσιών από την εκπαίδευση και την εργασία κοστίζει ήδη στο Αφγανιστάν τουλάχιστον $84 εκατ. ετησίως.
Η χώρα δεν κρατά πλέον στοιχεία για τα ποσοστά παιδικών γάμων ούτε επιτρέπει στις ΜΚΟ να συλλέξουν δεδομένα.

Καθώς τα κορίτσια απομακρύνονται μαζικά από τα σχολεία και οι οικογένειες αγωνίζονται να θρέψουν τα παιδιά τους, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκτιμούν ότι όλο και περισσότερες ανήλικες οδηγούνται στον παιδικό γάμο – με την οικονομική κρίση και την καταπάτηση δικαιωμάτων φύλου να ενισχύουν δραματικά αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα.

Πηγή: Guardian.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η κατάσταση εξελίσσεται ταχύτατα και οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η εξάπλωση του ιού. Όπως χαρακτηριστικά προειδοποίησε, υπάρχει ο κίνδυνος η επιδημία να προχωρήσει ταχύτερα από την αντίδραση των υγειονομικών αρχών.

Περισσότεροι από 2.000 νεκροί

Ο τελευταίος απολογισμός των αρχών της ΛΔ Κονγκό κάνει λόγο για 2.128 θανάτους μεταξύ 4.556 εργαστηριακά επιβεβαιωμένων κρουσμάτων.

Η συγκεκριμένη επιδημία είναι ήδη μία από τις σοβαρότερες που έχει αντιμετωπίσει η χώρα. Η ΛΔ Κονγκό κήρυξε τον Μάιο την 17η επιδημία Έμπολα στην ιστορία της, ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ενεργοποίησε λίγες ημέρες αργότερα διεθνή κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία.

Οι υγειονομικές δομές της χώρας αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες, καθώς υπάρχουν ελλείψεις σε προσωπικό, εξοπλισμό και οικονομικούς πόρους, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητες αντιμετώπισης της κρίσης.

Έκκληση για χρηματοδότηση

Ο ΟΗΕ ανακοίνωσε την ενίσχυση της ανθρωπιστικής προσπάθειας με επιπλέον 30,5 εκατομμύρια δολάρια από το Κεντρικό Αποθεματικό Ταμείο Αντιμετώπισης Επειγουσών Καταστάσεων.

Το ποσό προστίθεται στα 24 εκατομμύρια δολάρια που είχαν ήδη διατεθεί για τη ΛΔ Κονγκό και τέσσερις γειτονικές χώρες.

Ωστόσο, οι ανάγκες παραμένουν πολύ μεγαλύτερες. Από τα 518 εκατομμύρια δολάρια που απαιτούνται για το κοινό σχέδιο προετοιμασίας και αντιμετώπισης της επιδημίας, έχουν εξασφαλιστεί μέχρι στιγμής περίπου 264 εκατομμύρια.

Ο ΟΗΕ και οι υγειονομικές αρχές ζητούν επομένως άμεση ενίσχυση της διεθνούς βοήθειας, ώστε να ενισχυθούν οι δομές υγείας και να περιοριστεί η μετάδοση.

Χωρίς εγκεκριμένο εμβόλιο για το συγκεκριμένο στέλεχος

Η σημερινή επιδημία συνδέεται με το στέλεχος Μπουντιμπουγκιό του ιού Έμπολα. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ή ειδική θεραπεία για το συγκεκριμένο στέλεχος, ενώ κλινικές δοκιμές βρίσκονται σε εξέλιξη.

Η κατάσταση προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία λόγω της μεγάλης ταχύτητας μετάδοσης και των περιορισμένων δυνατοτήτων του συστήματος υγείας.

Η ΛΔ Κονγκό έχει αντιμετωπίσει επανειλημμένα επιδημίες Έμπολα τις τελευταίες δεκαετίες. Κατά την περίοδο 2018-2020, η φονικότερη μέχρι σήμερα επιδημία στη χώρα είχε προκαλέσει περίπου 2.300 θανάτους σε περισσότερα από 3.500 καταγεγραμμένα κρούσματα.

Με τη σημερινή κρίση να έχει ήδη ξεπεράσει τους 2.000 νεκρούς, οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν ότι η ενίσχυση της υγειονομικής αντίδρασης δεν μπορεί να περιμένει.

Ρούλα Μαντή

Υπάρχει μια παράξενη ειρωνεία στους ευρωπαϊκούς δρόμους.

Εκεί όπου κάποτε ένας νέος με ένα spray στο χέρι θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητα ύποπτος, σήμερα μπορεί να βρίσκεται ένας δήμαρχος που τον περιμένει για να του παραδώσει έναν τοίχο.

Οι πόλεις δεν θέλουν πλέον απλώς να καθαρίζουν τα graffiti. Θέλουν να τα επιμεληθούν, να τα χρηματοδοτήσουν, να τα φωτογραφίσουν, να τα εντάξουν στις πολιτιστικές τους στρατηγικές και το σημαντικότερο να τα μετατρέψουν σε μέρος της ταυτότητάς τους.

Στις Βρυξέλλες, για παράδειγμα, το πρόγραμμα «Call to Walls» διαθέτει σημαντικά ποσά για νέα murals, ενώ η πόλη έχει επενδύσει και στην τουριστική αξιοποίηση της street art. Στην Οστάνδη, ένα ολόκληρο φεστιβάλ δίνει σε καλλιτέχνες πρόσβαση σε δημοτικούς τοίχους, τους οποίους στη συνέχεια μπορεί να επισκεφθεί το κοινό μέσα από οργανωμένες διαδρομές.

Το street art έχει περάσει έτσι από το περιθώριο στο πρόγραμμα.

Και αυτή ίσως είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πολιτιστικές μεταμορφώσεις των σύγχρονων ευρωπαϊκών πόλεων.

Από το υπόγειο στο δημαρχείο

Η ιστορία ξεκινά πολύ πριν από τα Instagram-friendly murals που σήμερα αποτελούν αξιοθέατα.

Το graffiti γεννήθηκε ως ένας τρόπος να αφήσεις το όνομά σου εκεί όπου δεν σου είχε παραχωρηθεί κανένας επίσημος χώρος για να το αφήσεις. Ήταν δήλωση παρουσίας, διεκδίκηση ορατότητας και, σε πολλές περιπτώσεις, παιχνίδι με τους κανόνες της πόλης.

Στη Νέα Υόρκη των δεκαετιών του 1970 και του 1980, το graffiti συνδέθηκε στενά με την κουλτούρα του hip-hop. Από εκεί ταξίδεψε στην Ευρώπη, όπου βρήκε γρήγορα πρόσφορο έδαφος.

Η ταινία Wild Style του 1983 λειτούργησε ως ένα είδος πολιτιστικού ιού. Αντίγραφα σε VHS περνούσαν από χέρι σε χέρι και από πόλη σε πόλη. Νέοι σε Παρίσι, Άμστερνταμ, Λονδίνο, Βερολίνο, Μπρίστολ και αλλού έβλεπαν για πρώτη φορά μια ολόκληρη αισθητική κουλτούρα που μπορούσαν να αναπαράγουν στους δικούς τους δρόμους.

Το σημαντικό είναι ότι δεν αντέγραψαν απλώς μια εικόνα.

Υιοθέτησαν μια ιδέα: η πόλη μπορεί να γίνει καμβάς χωρίς να ζητήσεις άδεια.

Και αυτό ακριβώς ήταν που έκανε το graffiti πολιτικά ενοχλητικό.

Όταν οι πόλεις κήρυξαν πόλεμο στους τοίχους

Καθώς το graffiti γινόταν πιο ορατό, οι ευρωπαϊκές πόλεις άρχισαν να αντιδρούν.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές του 1990, η λογική της «μηδενικής ανοχής» εξαπλώθηκε. Η καθαρή πρόσοψη θεωρήθηκε ένδειξη τάξης, ασφάλειας και οικονομικής υγείας. Οι βαμμένοι τοίχοι, αντίθετα, αντιμετωπίζονταν συχνά ως σημάδι εγκατάλειψης.

Ο πόλεμος δεν ήταν μόνο αισθητικός.

Ήταν ένας αγώνας για το ποιος έχει δικαίωμα να αποφασίζει τι θα βλέπουμε στον δημόσιο χώρο.

Ο δήμος;Ο ιδιοκτήτης;Ο διαφημιστής;Ο καλλιτέχνης; Ή οποιοσδήποτε πολίτης αποφασίζει να αφήσει ένα μήνυμα σε έναν τοίχο;

Και κάπου εδώ το graffiti γίνεται πολιτική.

Μια πρόσφατη ευρωπαϊκή μελέτη για το πολιτικό graffiti καταλήγει ότι τα μηνύματα στους τοίχους συνδέονται έντονα με πολιτικές κρίσεις, κοινωνική αντίσταση, ζητήματα ταυτότητας, gentrification και τουριστικοποίηση. Δεν είναι τυχαίο ότι πολιτικά graffiti εμφανίζονται συχνά κοντά σε θεσμούς εξουσίας, σε περιοχές με έντονη κοινωνική ή πολιτική δράση και σε σημεία με συμβολικό βάρος.

Ο τοίχος, τελικά, δεν είναι ποτέ απλώς ένας τοίχος.

Είναι δημόσιος χώρος.Και όποιος ελέγχει τον δημόσιο χώρο ελέγχει, σε έναν βαθμό, και το τι γίνεται ορατό.

Η μεγάλη συμφιλίωση: legal walls

Κάποια στιγμή οι πόλεις κατάλαβαν ότι ίσως υπάρχει και τρίτος δρόμος.

Αντί να κυνηγούν όλους τους writers, θα μπορούσαν να τους δώσουν χώρους όπου θα ζωγραφίζουν νόμιμα.

Έτσι εμφανίστηκαν τα λεγόμενα legal walls: τοίχοι όπου οι καλλιτέχνες μπορούν να δημιουργούν χωρίς τον φόβο της σύλληψης ή της καταστροφής του έργου τους από τις δημοτικές υπηρεσίες.

Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Η Στοκχόλμη είχε ήδη από το 1968 ένα δημόσιο «scribble board», έναν ξύλινο τοίχο που μπορούσε να χρησιμοποιεί ελεύθερα ο κόσμος.

Αλλά η θεσμική αποδοχή πήρε πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις τις επόμενες δεκαετίες.

Σήμερα, από το Βερολίνο μέχρι τη Βιέννη και από το Λονδίνο μέχρι τη Λισαβόνα, οι πόλεις δημιουργούν δίκτυα νόμιμων τοίχων, οργανώνουν open calls, χρηματοδοτούν murals και προσκαλούν διεθνείς καλλιτέχνες.

Το επιχείρημα είναι απλό: Δώσε χώρο στην τέχνη και ίσως μειωθεί η ανάγκη για παράνομο graffiti.

Μόνο που η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η δημιουργία legal walls από μόνη της εξαφανίζει το παράνομο graffiti. Η σχέση είναι δύσκολο να μετρηθεί και εξαρτάται από την πόλη, την τοπική σκηνή, τη νομοθεσία και το είδος του graffiti.

Και ίσως υπάρχει ένας ακόμη πιο θεμελιώδης λόγος.Για πολλούς writers, το ζητούμενο δεν ήταν ποτέ απλώς να βρουν έναν τοίχο.Ήταν να μην τους τον παραχωρήσει κανείς.

Από το graffiti στο mural

Εδώ εμφανίζεται μια κρίσιμη διάκριση.

Graffiti και street art χρησιμοποιούνται συχνά σαν συνώνυμα, αλλά δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα.

Το graffiti έχει τις δικές του κώδικες, την κουλτούρα του tag, του lettering, του crew, της επιμονής, της τοποθεσίας και της αναγνωρισιμότητας μέσα στη σκηνή.

Το mural, αντίθετα, μπορεί να είναι ένα τεράστιο, πολύχρωμο έργο που έχει σχεδιαστεί μήνες πριν, έχει εγκριθεί από τον δήμο, χρηματοδοτείται από έναν πολιτιστικό οργανισμό και έχει συγκεκριμένη ημερομηνία παράδοσης.

Το ένα μπορεί να ξεκινά με:«Θα ζωγραφίσω εδώ επειδή μπορώ.»

Το άλλο με:«Ο δήμος αναζητά καλλιτέχνη για τοίχο 500 τετραγωνικών μέτρων.»

Και κάπου ανάμεσα στα δύο βρίσκεται όλη η σημερινή συζήτηση για το street art.

Η πόλη ανακάλυψε ότι το street art πουλάει

Το επόμενο στάδιο ήταν σχεδόν αναπόφευκτο.

Αν ένα graffiti μπορεί να κάνει μια περιοχή ενδιαφέρουσα, τότε μπορεί να προσελκύσει επισκέπτες.

Αν μπορεί να προσελκύσει επισκέπτες, μπορεί να γίνει τουριστικό προϊόν.

Και αν γίνει τουριστικό προϊόν, μπορεί να δημιουργήσει οικονομική αξία.

Έτσι γεννήθηκαν street art tours, χάρτες, φεστιβάλ, open-air galleries και ολόκληρες πολιτιστικές διαδρομές.

Το Μπρίστολ και η Βαρκελώνη απέκτησαν διεθνή φήμη ως street art προορισμοί. Περιοχές όπως το Shoreditch στο Λονδίνο και το Kreuzberg στο Βερολίνο απέκτησαν το δικό τους visual identity μέσα από τους τοίχους τους.

Η οικονομία της πόλης κατάλαβε κάτι που οι writers γνώριζαν εδώ και δεκαετίες:

Ένας τοίχος τραβάει βλέμματα.

Και τα βλέμματα έχουν αξία.

Έρευνα για τη σχέση πολιτισμού και αστικής ανάπτυξης έχει δείξει ότι το πολιτιστικό κεφάλαιο μπορεί να συνδέεται με την οικονομική ανάπτυξη μιας γειτονιάς — αλλά ταυτόχρονα με έναν από τους μεγαλύτερους πονοκεφάλους της σύγχρονης πόλης: το gentrification.

Όταν η τέχνη ανεβάζει τα ενοίκια

Είναι μία από τις μεγάλες αντιφάσεις του street art.

Ένα έργο μπορεί να δημιουργηθεί σε μια υποβαθμισμένη γειτονιά ως έκφραση των ανθρώπων που ζουν εκεί.

Λίγα χρόνια αργότερα, η ίδια γειτονιά μπορεί να εμφανίζεται σε ταξιδιωτικούς οδηγούς ως «hip», «alternative» ή «creative district».

Έρχονται cafés.Μετά galleries.Μετά developers.Μετά Airbnb.

Και κάποια στιγμή οι άνθρωποι που έδωσαν στη γειτονιά την αισθητική της μπορεί να μην μπορούν πλέον να πληρώσουν για να μείνουν εκεί.

Αυτό είναι το παράδοξο της «δημιουργικής πόλης»: η εξέγερση μπορεί να γίνει branding.

Το street art μπορεί να καταγγέλλει τον καπιταλισμό και ταυτόχρονα να χρησιμοποιείται ως εργαλείο marketing μιας περιοχής.

Μπορεί να μιλά για τους ανθρώπους που δεν έχουν φωνή και ταυτόχρονα να κάνει μια πολυκατοικία πιο ελκυστική για έναν επενδυτή.

Μπορεί να είναι πολιτικό μήνυμα και προϊόν.

«Όταν πληρώνει το κράτος, υπάρχει λογοκρισία»

Για τους πιο παραδοσιακούς writers, το πρόβλημα είναι ακόμη βαθύτερο.

Τι συμβαίνει όταν αυτός που κάποτε έσβηνε το έργο σου γίνεται αυτός που σου προσφέρει τον τοίχο;

Η απάντηση δεν είναι απαραίτητα ότι η street art «προδίδει» τις ρίζες της.

Αλλά η σχέση εξουσίας αλλάζει.

Σε ένα παράνομο έργο, ο καλλιτέχνης αποφασίζει μόνος του τι θα πει, πού θα το πει και πότε.

Σε μια δημοτική ανάθεση υπάρχουν συνήθως συμβόλαια, deadlines, budgets, επιτροπές, ιδιοκτήτες, curators και —άμεσα ή έμμεσα— όρια ως προς το περιεχόμενο.

Ο Belgrade-based graffiti artist Cre0le το θέτει ωμά: για εκείνον, όταν εμπλέκεται η κυβέρνηση, υπάρχει ο κίνδυνος λογοκρισίας.

Και όμως, αναγνωρίζει ότι σε πόλεις όπως το Μιλάνο ή το Άμστερνταμ υπάρχουν άνθρωποι που πραγματικά αγαπούν την κουλτούρα και μπορούν να δημιουργήσουν έργα που ταιριάζουν οργανικά στην πόλη.

Το δίλημμα λοιπόν δεν είναι απλώς:νόμιμο ή παράνομο;Είναι:ποιος αποφασίζει;

Ο πιο διάσημος πολιτικός τοίχος της Ευρώπης

Ίσως πουθενά αυτή η σχέση τέχνης, πολιτικής και εξουσίας δεν είναι τόσο περίπλοκη όσο στο Βερολίνο.

Η ιστορία του graffiti στο Τείχος του Βερολίνου είναι σχεδόν η τέλεια μεταφορά για ολόκληρη την εξέλιξη της street art.

Στη δεκαετία του 1980, καλλιτέχνες όπως ο Thierry Noir ζωγράφιζαν πάνω στο Τείχος, μετατρέποντας ένα σύμβολο καταπίεσης σε χώρο έκφρασης.

Μετά την πτώση του Τείχους το 1989, το ανατολικό του τμήμα μετατράπηκε σε αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως East Side Gallery.

Περισσότερα από εκατό έργα δημιουργήθηκαν το 1990 σε ένα μεγάλο τμήμα του Τείχους. Σήμερα αποτελεί μνημείο και μία από τις πιο αναγνωρίσιμες υπαίθριες galleries στον κόσμο.

Και εδώ εμφανίζεται μια υπέροχη ειρωνεία.

Η τέχνη που γεννήθηκε ως αυθόρμητη κατάληψη ενός συμβόλου εξουσίας χρειάστηκε αργότερα κρατική και θεσμική προστασία για να επιβιώσει.

Το 2009 το τμήμα της East Side Gallery αποκαταστάθηκε, ενώ οι ίδιοι οι καλλιτέχνες συμμετείχαν σε μεγάλο βαθμό στην επαναδημιουργία των έργων τους.

Η πόλη πλέον δεν προσπαθούσε να εξαφανίσει το graffiti.

Προσπαθούσε να το διατηρήσει.

Από την επανάσταση στην εθνική αφήγηση

Και κάπου εδώ το street art αποκτά ακόμη πιο σκοτεινή πολιτική διάσταση.

Γιατί αν ένα κράτος μπορεί να χρηματοδοτήσει την τέχνη στον δρόμο, μπορεί να χρηματοδοτήσει και το μήνυμα που θέλει να βλέπει στον δρόμο.

Σε μια δημοκρατία αυτό μπορεί να σημαίνει πολιτιστική πολιτική, μνήμη, ιστορία ή συμμετοχή της κοινότητας.

Σε ένα αυταρχικό ή έντονα εθνικιστικό περιβάλλον, μπορεί να γίνει προπαγάνδα.

Στη Ρωσία, για παράδειγμα, έχουν χρησιμοποιηθεί δημόσιες τοιχογραφίες και δημοτικά ή κρατικά προγράμματα για την προβολή φιλοστρατιωτικών και φιλοκυβερνητικών μηνυμάτων. Ο τοίχος παύει τότε να είναι χώρος ανεξάρτητης έκφρασης και μετατρέπεται σε τεράστια δημόσια οθόνη.

Στη Σερβία, από την άλλη, οι τοίχοι του Βελιγραδίου αποτελούν συχνά πεδίο πολιτικής σύγκρουσης: εθνικιστικά συνθήματα, κομματικά μηνύματα, αντιπολιτευτική τέχνη και πολιτικά stencils συνυπάρχουν στον ίδιο αστικό χώρο.

Η διαφορά είναι κρίσιμη:

Το πολιτικό graffiti δεν χρειάζεται να πάρει άδεια.

Η προπαγανδιστική τοιχογραφία, αντίθετα, μπορεί να έχει χρηματοδότη, θεσμικό φορέα και επίσημο πρόγραμμα.

Και αυτό αλλάζει εντελώς τη σχέση του έργου με την εξουσία.

Η Λισαβόνα και η μνήμη

Η Λισαβόνα δείχνει μια διαφορετική δυνατότητα: ο τοίχος μπορεί να λειτουργήσει ως δημόσια μνήμη.

Η πορτογαλική πρωτεύουσα έχει χρησιμοποιήσει εδώ και χρόνια την urban art για να αφηγηθεί κομμάτια της ιστορίας της, συμπεριλαμβανομένης της μετάβασης από τη δικτατορία στη δημοκρατία μετά την Επανάσταση των Γαρυφάλλων του 1974.

Η ίδια η πόλη έχει γίνει ένα είδος ανοιχτού αρχείου.

Και η λογική αυτή συνεχίζεται σε άλλες περιοχές της Πορτογαλίας. Στην Amadora, για παράδειγμα, μεγάλης κλίμακας murals σε κοινωνική κατοικία χρησιμοποιούνται σήμερα για να αναδείξουν ιστορίες της κοινότητας, ζητήματα κοινωνικής συνοχής και τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Οι κάτοικοι συμμετέχουν, ενώ νέοι της περιοχής λειτουργούν ακόμη και ως ξεναγοί.

Εδώ η street art γίνεται κάτι διαφορετικό από decoration.

Γίνεται community storytelling.

Μπορεί ένας τοίχος να είναι πραγματικά ελεύθερος;

Το ερώτημα επιστρέφει ξανά και ξανά.

Αν ένας καλλιτέχνης ζωγραφίζει παράνομα, η πόλη μπορεί να τον διώξει.Αν ζωγραφίζει νόμιμα, η πόλη μπορεί να του πει πού θα ζωγραφίσει.

Αν πληρώνεται από τον δήμο, ο δήμος μπορεί να έχει λόγο στο τι θα ζωγραφίσει.Αν το έργο γίνει τουριστικό αξιοθέατο, οι επιχειρήσεις της περιοχής μπορούν να επωφεληθούν. Αν αυξηθούν οι τιμές των ακινήτων, μπορεί να αλλάξει ολόκληρη η γειτονιά.

Και αν το έργο είναι πολιτικό, κάποιος θα πρέπει τελικά να αποφασίσει αν είναι τέχνη, διαμαρτυρία, δημόσιος λόγος ή προπαγάνδα.

Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό παιχνίδι του street art.

Όχι μόνο τι ζωγραφίζεται.

Αλλά ποιος έχει το δικαίωμα να ζωγραφίζει, πού, για ποιον, με ποια χρήματα και ποιος αποφασίζει τι αξίζει να παραμείνει στον τοίχο.

Το παράδοξο της θεσμοποίησης

Ίσως η μεγαλύτερη νίκη του street art είναι ταυτόχρονα και η μεγαλύτερη απειλή του.Κέρδισε την αναγνώριση.Κέρδισε χώρο.Κέρδισε χρήματα.Κέρδισε μουσεία.Κέρδισε τουρισμό.

Κέρδισε ακόμη και τους ανθρώπους που κάποτε έλεγαν ότι «χαλάει την εικόνα της πόλης».

Αλλά μαζί με αυτή την αποδοχή ήρθε και η εξημέρωση.

Η πόλη μπορεί πλέον να επιλέγει ποιο street art θέλει.Το όμορφο.Το φωτογενές.Το Instagrammable.Το πολιτικά ακίνδυνο.Το έργο που ταιριάζει με το νέο boutique hotel απέναντι.

Το mural που μπορεί να μπει στο φυλλάδιο του δήμου.Το έργο που κάνει μια περιοχή «cool» χωρίς να κάνει κανέναν πραγματικά να νιώσει άβολα.Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο στοίχημα για τους καλλιτέχνες.

Να μπορούν να παίρνουν τα χρήματα χωρίς να παραδίδουν και τη φωνή τους.

Και τελικά, ποιος κερδίζει από το street art;

Η απάντηση δεν είναι εύκολη.Κερδίζουν οι πόλεις, επειδή αποκτούν χαρακτήρα.Κερδίζουν οι καλλιτέχνες, επειδή αποκτούν εισόδημα και ορατότητα.Κερδίζουν οι τουρίστες, επειδή αποκτούν νέες διαδρομές.

Κερδίζουν οι επιχειρήσεις, επειδή η street art μπορεί να μετατρέψει μια άγνωστη γειτονιά σε προορισμό.

Μερικές φορές κερδίζουν και οι ίδιοι οι κάτοικοι, όταν ένα έργο αφηγείται τη δική τους ιστορία και δημιουργεί αίσθηση υπερηφάνειας και συμμετοχής.

Αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά.Η γειτονιά μπορεί να ακριβύνει.Η αυθόρμητη κουλτούρα μπορεί να γίνει προϊόν.Η πολιτική διαμαρτυρία μπορεί να μετατραπεί σε decoration.

Και ένας καλλιτέχνης που κάποτε έτρεχε από την αστυνομία μπορεί σήμερα να περιμένει την έγκριση μιας δημοτικής επιτροπής.

Ο τοίχος δεν είναι πλέον λευκός. Είναι πολιτικό πεδίο.

Το street art δεν έγινε ξαφνικά λιγότερο πολιτικό επειδή μπήκε στα budgets των δήμων.Το αντίθετο.Ίσως έγινε ακόμη πιο πολιτικό.

Γιατί τώρα το ερώτημα δεν είναι μόνο αν επιτρέπεται να ζωγραφίζεις.

Είναι ποιος αποφασίζει τι επιτρέπεται να βλέπει μια ολόκληρη πόλη.

Από το παράνομο tag μέχρι το εκατοντάδων τετραγωνικών μέτρων mural, από το μήνυμα ενός ανώνυμου writer μέχρι την κρατικά χρηματοδοτούμενη τοιχογραφία, ο δημόσιος τοίχος παραμένει ένα πεδίο διαπραγμάτευσης.

Η πόλη προσπαθεί να τον ελέγξει.Οι καλλιτέχνες προσπαθούν να τον κατακτήσουν.Οι επιχειρήσεις προσπαθούν να τον αξιοποιήσουν.Οι πολιτικοί προσπαθούν να τον χρησιμοποιήσουν.

Και οι κάτοικοι προσπαθούν να αποφασίσουν αν αυτό που βλέπουν στον δρόμο τους ανήκει πραγματικά.

Ίσως τελικά αυτή να είναι η ουσία του street art.Όχι ότι κάνει τους τοίχους πιο όμορφους.

Αλλά ότι μας θυμίζει πως ο δημόσιος χώρος δεν είναι ουδέτερος.

Κάθε τοίχος λέει κάτι.

Το ερώτημα είναι ποιος κρατάει το spray.

Μετά την πρώτη εισβολή της 20ής Ιουλίου και την κατάπαυση του πυρός, Ελλάδα, Τουρκία και Βρετανία βρέθηκαν στη Γενεύη σε μια ύστατη προσπάθεια διπλωματικής διευθέτησης.

Οι συνομιλίες οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο. Η Άγκυρα απαίτησε ουσιαστικά την αποδοχή τετελεσμένων επί του εδάφους και, τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου 1974, οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις πέρασαν ξανά σε γενικευμένη επίθεση.

Ξημέρωμα 16ης Αυγούστου 1974. Από τις πέντε το πρωί, το στρατόπεδο της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου, δυτικά της Λευκωσίας, σείεται από τις εκρήξεις. Τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη περνούν το ένα μετά το άλλο, ενώ όλμοι και πυροβόλα χτυπούν τις ελληνικές θέσεις. Τα κτίρια, οι αποθήκες και τα μαγειρεία έχουν σχεδόν ισοπεδωθεί. Μέσα στα πρόχειρα ορύγματα, εξαντλημένοι από δύο ημέρες αδιάκοπων επιθέσεων, οι λιγοστοί άνδρες της ΕΛΔΥΚ αντιλαμβάνονται πως πλησιάζει η τελική έφοδος.

Μπροστά τους βρίσκονται χιλιάδες Τούρκοι στρατιώτες με δεκάδες άρματα μάχης Μ47 και Μ48. Πίσω τους δεν υπάρχει κάποια ισχυρή εφεδρεία που θα μπορούσε να ανατρέψει την τροπή της μάχης. Ελληνικά αεροπλάνα δεν πρόκειται να εμφανιστούν στον ουρανό. Οι υπερασπιστές διαθέτουν κυρίως τυφέκια, πολυβόλα και ελάχιστα φορητά πυροβόλα άνευ οπισθοδρομήσεως (ΠΑΟ). Περίπου 318 άνδρες είχαν κληθεί να αντιμετωπίσουν μια εχθρική δύναμη που σύμφωνα με την ελληνική στρατιωτική βιβλιογραφία έφθανε τα 6.900 άτομα και υποστηριζόταν από τουλάχιστον 45 άρματα. Η αναλογία ήταν σχεδόν ένας προς 22. Ηταν μια από τις πιο άνισες συγκρούσεις της νεότερης Ιστορίας.

Η μάχη είχε ξεκινήσει δύο ημέρες νωρίτερα, όταν η Τουρκία εξαπέλυσε τη δεύτερη φάση της εισβολής στην Κύπρο. Με τον «Αττίλα 2» («Attila Harekâtı» όπως ήταν στα τουρκικά η κωδική ονομασία της επιχείρησης), θα καταλαμβάνονταν μεταξύ άλλων η Αμμόχωστος και η Μόρφου, επεκτείνοντας την κατοχή στο 36,2%της επικράτειας του νησιού. Στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ, κοντά στον Αγιο Δομέτιο, απέναντι από τις εγκαταστάσεις της Τουρκικής Δύναμης Κύπρου και σε μικρή απόσταση από το διεθνές αεροδρόμιο της Λευκωσίας, διαδραματιζόταν μια από τις σημαντικότερες μάχες για την άμυνα της κυπριακής πρωτεύουσας.

13 Αυγούστου 1974: Η νύχτα πριν από την επίθεση

Οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ δεν αιφνιδιάστηκαν από την επίθεση καθώς είχαν δει από τις προηγούμενες ημέρες τις τουρκικές δυνάμεις να ενισχύονται. Διέκριναν κινήσεις φορτηγών και συνοδευτικών οχημάτων, άρματα να συγκεντρώνονται στην πεδιάδα απέναντί τους και οπλίτες να πηγαινοέρχονται. Η εκεχειρία που είχε συμφωνηθεί μετά την πρώτη φάση της εισβολής, το απόγευμα της 22ας Ιουλίου 1974, είχε δώσει στην Τουρκία τον χρόνο να διευρύνει το προγεφύρωμά της και να μεταφέρει στην Κύπρο νέες μονάδες, βαρύ οπλισμό και τεθωρακισμένα.

Οι διαπραγματεύσεις στη Γενεύη μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών κατέρρευσαν τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου και λίγο αργότερα άρχισε η νέα γενική επίθεση. Τη στιγμή εκείνη ο κύριος όγκος της ΕΛΔΥΚ είχε διασπαρεί σε προκαθορισμένες θέσεις νοτιότερα του στρατοπέδου και προς την περιοχή της Λακατάμια. Μέσα στις εγκαταστάσεις είχαν διαταχθεί να παραμείνουν μονάχα ο 2ος και ο 4ος Λόχος κι ένα μέρος του Λόχου Διοικήσεως. Το στρατόπεδο βρισκόταν σε ανοικτή περιοχή, με χαμηλές εδαφικές εξάρσεις και μεγάλες επίπεδες εκτάσεις γύρω του. Η θέση επέτρεπε στους αμυνόμενους να παρακολουθούν την προσέγγιση του εχθρού, τους άφηνε όμως ταυτόχρονα εκτεθειμένους στην τουρκική αεροπορία και στο πυροβολικό καθώς τα άρματα μπορούσαν να κινηθούν σχετικά εύκολα στην πεδιάδα. Οπότε οι Ελλαδίτες υπερασπιστές του στρατοπέδου θα έπρεπε να δημιουργήσουν πρόχειρα ορύγματα για να προστατευτούν.

Εργαλεία όμως δεν υπήρχαν για όλους. Αρκετοί έσκαψαν εκείνη την ημέρα με τα κράνη τους. Ανοιξαν λάκκους βάθους περίπου 80 εκατοστών και προσπάθησαν να τους καλύψουν με λαμαρίνες και ό,τι άλλο μπορούσαν να βρουν. Οι θέσεις αυτές θα έπρεπε να αντέξουν τους βομβαρδισμούς, τα πυρά των αρμάτων και τις επιθέσεις του πεζικού. Δεν ήταν και τόσο εύκολο.

Ο έφεδρος λοχίας Σάκης Πλέσσας θυμόταν τη σιωπή και την αγωνία της τελευταίας νύχτας: «Στις 14 Αυγούστου τα ξημερώματα οι Τούρκοι είχαν φθάσει ακριβώς απέναντί μας. Βγήκαμε, κατόπιν κλήρωσης, στο προκεχωρημένο φυλάκιο στον Γερόλακκο. Εκείνη η νύκτα ήταν συγκλονιστική γιατί υπήρχε η αγωνία της επίθεσης. Ηταν, θυμάμαι, χωρίς φεγγάρι, σκοτάδι απόλυτο και σιωπή. Αργά την νύκτα άκουγα θόρυβο αυτοκινήτων. Ανέβηκα σ’ ένα ύψωμα για να μπορέσω να δω. Κάτω στην πεδιάδα έβλεπες τόσα φώτα που νόμιζες ότι θα γίνει παρέλαση. Ηταν άρματα, οι Τούρκοι προετοιμάζονταν για τον “Αττίλα 2″», έχει πει μιλώντας στον νομικό Ιωάννη Γεωργίου Βαρνάκο, ο οποίος έχει εντάξει τη δική του μαρτυρία καθώς και μιας σειράς άλλων οπλιτών στο βιβλίο του «Οι 1.619 αγνοούμενοι του 1974» (εκδόσεις Πελασγός).

Από την πλευρά του ο στρατιώτης Μιχάλης Χαζάπης θυμάται: «Βγήκαμε απόγευμα και πήγαμε στο Β΄ ύψωμα. Το Β΄ ύψωμα ήταν ακριβώς στη γωνία του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ, από την πύλη του οποίου μας χώριζε ένας δρόμος. Πήγαμε λοιπόν εκεί με τον διοικητή ταγματάρχη Σπύρο Δελή και τον λοχαγό Σωτήρη Σταυριανάκο. Μαζί μας ήταν και ο ανθυπασπιστής Κούρλιος του Μηχανικού, που σκοτώθηκε. Μας διέταξαν να σκάψουμε ορύγματα. Δεν είχαμε εργαλεία και σκάβαμε με τα κράνη. Ευτυχώς που το έδαφος ήταν αργιλώδες και μας βοήθησε. Σκάψαμε τα ορύγματα γύρω στους πενήντα πόντους. Ηρθαν τότε για έλεγχο οι Δελής και Σταυριανάκος και μας είπαν: “Τι είναι αυτά; Κλέφτες και αστυνόμοι νομίζετε ότι παίζετε; Σκάψτε τουλάχιστον ογδόντα πόντους”. Σκάψαμε λοιπόν ογδόντα πόντους και σκεπάσαμε τα ορύγματα με μια λαμαρίνα, γιατί η Τουρκική Αεροπορία μας βομβάρδιζε από την ώρα που ξημέρωνε μέχρι την ώρα που βράδιαζε. Εμείς δεν είχαμε καθόλου αεροπορία και πυροβολικό, είχαμε δύο πολυβόλα τριαντάρια και ένα πενηντάρι. Αντιαεροπορική κάλυψη είχαμε ένα τετράκαννο μέσα στο στρατόπεδο, που και αυτό είχε χαλάσει. Μπήκαμε ανά δύο μέσα στα ορύγματα και περιμέναμε. Είχαμε εντολή να ρίχνουμε σε όποιον πλησίαζε. Στις 12 Αυγούστου, απέναντι στο Κιόνελι, μετρήσαμε δεκάδες τεθωρακισμένα. Εμείς θορυβηθήκαμε και αναρωτηθήκαμε πού είναι τα δικά μας, γιατί είχαμε ήδη μεγάλη πίεση από την τουρκική αεροπορία».

Αρκετοί Ελληνες οπλίτες είχαν φθάσει στην Κύπρο μόλις λίγες ημέρες πριν από την εισβολή και ήταν νέοι και άπειροι. Δίπλα τους πολεμούσαν παλαιότεροι στρατιώτες, οι οποίοι είχαν αποβιβαστεί από το αρματαγωγό «Λέσβος» στην Πάφο. Η διαφορετική εμπειρία των ανδρών και η περιορισμένη κοινή εκπαίδευσή τους αποτέλεσαν πρόσθετο πρόβλημα. Μέσα σε λίγες ώρες έπρεπε να λειτουργήσουν ως ένα ενιαίο αμυντικό σύνολο, γνωρίζοντας πως δεν υπήρχε περιθώριο για άσκοπη κατανάλωση πυρομαχικών αφού η ποσότητα που διέθεταν δεν ήταν μεγάλη. Η βασική οδηγία ήταν να αφήνουν το τουρκικό πεζικό να πλησιάζει και να ανοίγουν πυρ όταν θα βρισκόταν μέσα στη δραστική εμβέλεια των τυφεκίων και των πολυβόλων τους.

14 Αυγούστου: Τρεις επιθέσεις σε μία ημέρα

Οι πρώτες επιθέσεις του «Αττίλα 2» είχαν εκδηλωθεί από αέρος και ξηράς, παραμονή του Δεκαπενταύγουστου. Η κύρια τουρκική προσπάθεια ξεκίνησε ανατολικά της Λευκωσίας, στον τομέα της Μιας Μηλιάς. Εκεί, άρματα Μ47 και Μ48 διέρρηξαν τις γραμμές της Εθνικής Φρουράς και άνοιξαν τον δρόμο για την προέλαση προς την Αμμόχωστο, τη Δεκέλεια και τη Λουρουτζίνα. Η κατάρρευση του μετώπου στα ανατολικά έδωσε στους εισβολείς τη δυνατότητα να κινηθούν γρήγορα σε βάθος. Η ΕΛΔΥΚ βρισκόταν δυτικότερα και αρχικά δεν είχε πλήρη εικόνα της έκτασης που είχε λάβει η επέλαση.

Το στρατόπεδο βομβαρδίστηκε από την τουρκική αεροπορία αργά το πρωί, πριν αρχίσει η χερσαία επίθεση. Τα αεροσκάφη περνούσαν χαμηλά και χτυπούσαν τα κτίρια και τις θέσεις των όπλων. Η χερσαία επίθεση εκδηλώθηκε γύρω στις δέκα το πρωί. Μπροστά κινούνταν άρματα Μ48 και πίσω τους ακολουθούσαν άνδρες της Τουρκικής Δύναμης Κύπρου (ΤΟΥΡΔΥΚ) και δύο τάγματα πεζικού. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που έχουν καταγραφεί, η πρώτη επιτιθέμενη δύναμη αριθμούσε περίπου 1.300 άνδρες.

Η διαφορά ισχύος ήταν εμφανής. Τα τουρκικά άρματα μπορούσαν να βάλλουν από απόσταση εναντίον των ορυγμάτων, ενώ οι αμυνόμενοι δεν διέθεταν αρκετά όπλα για να τα πλήξουν. Τα ελληνικά πυρά στράφηκαν εκ των πραγμάτων εναντίον του πεζικού που ακολουθούσε. Οσο οι Τούρκοι στρατιώτες παρέμεναν πίσω από τα τεθωρακισμένα όμως, ήταν δύσκολο να προσβληθούν. Οταν όμως επιχειρούσαν να αναπτυχθούν και να πλησιάσουν τα συρματοπλέγματα, δέχονταν συγκεντρωμένα πυρά.

Η πρώτη επίθεση αποκρούστηκε. Οι επιτιθέμενοι ανασυντάχθηκαν και επανήλθαν το μεσημέρι. Πάλι δεν τα κατάφεραν. Ακολούθησε και τρίτη προσπάθεια μέσα στην ίδια ημέρα. Το σκηνικό επαναλαμβανόταν. Τα άρματα πλησίαζαν, έβαλλαν εναντίον των θέσεων και στη συνέχεια το πεζικό επιχειρούσε να κινηθεί προς τα χαρακώματα. Οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ περίμεναν μέχρι την τελευταία στιγμή ώστε να ζυγώσουν όσο γίνεται εγγύτερα οι εισβολείς και απαντούσαν με πυρά από τα τυφέκια και με ριπές από τα πολυβόλα τους.

Η πρώτη ημέρα τελείωσε με τους υπερασπιστές του στρατοπέδου να βρίσκονται ακόμη στις θέσεις τους. Το τίμημα, όμως, ήταν η εξάντληση, οι τραυματισμοί και η συνεχής φθορά των οχυρωματικών έργων. Η αεροπορία μπορούσε να επιστρέψει την επόμενη ημέρα με νέα πυρομαχικά και ξεκούραστα πληρώματα. Οι στρατιώτες όμως στα ορύγματα δεν είχαν αυτή τη δυνατότητα. Παράλληλα, η κατάσταση γύρω τους χειροτέρευε. Η τουρκική προέλαση ανατολικά συνεχιζόταν, ενώ δυνάμεις κινούνταν και προς τα δυτικά. Η ΕΛΔΥΚ και οι μονάδες της Εθνικής Φρουράς που μάχονταν μέσα στη Λευκωσία παρέμεναν από τα λίγα οργανωμένα σημεία αντίστασης στην περιοχή της πρωτεύουσας.

15 Αυγούστου: Το στρατόπεδο παραμένει όρθιο

Την επόμενη ημέρα, η κατάσταση στην Κύπρο επιδεινωνόταν ραγδαία. Τουρκικές μονάδες πλησίαζαν την Αμμόχωστο ενώ άλλες τουρκικές δυνάμεις προωθούνταν προς τη Μόρφου. Το βάρος της εισβολής απλωνόταν σε ολόκληρο το βόρειο τμήμα του νησιού. Στη Λευκωσία, όμως, η άμυνα δεν είχε ακόμη καταρρεύσει. Το 336 Τάγμα Επιστράτων συνέχιζε να κρατά τις θέσεις του μέσα στην πόλη και οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ υπερασπίζονταν ηρωικά το στρατόπεδό τους.

Λίγο πριν από το μεσημέρι ξεκίνησε η νέα επίθεση. Αυτή τη φορά ήταν καλύτερα οργανωμένη σε σχέση με τις τρεις προηγούμενες της χθεσινής ημέρας. Το εχθρικό πεζικό κινούνταν ανάμεσα στα άρματα και προσπαθούσε να χρησιμοποιεί τα τεθωρακισμένα ως κάλυψη. Ο λοχίας Σάκης Πλέσσας θυμόταν: «Γύρω στις 11.00 άρχισε η επίθεσή τους. Ηταν πιο οργανωμένη από τις προηγούμενες. Ανάμεσα στα άρματα υπήρχε πεζικό και μπροστά είχαν έναν αξιωματικό, που έδινε τα παραγγέλματα με μια σφυρίχτρα. Σφύριζε, ξεκίναγαν. Ξανασφύριζε, σταμάταγαν. Μας έκανε εντύπωση ότι έρχονταν αφύλακτοι, γι’ αυτό είχαν και φοβερές απώλειες. Είχαν φθάσει πολύ κοντά μας και εμείς εξακολουθούσαμε να έχουμε τη διαταγή από τον λοχαγό Σταυριανάκο, να τους αφήσουμε να πλησιάσουν και μετά να χτυπάμε, γιατί είχαμε κυρίως ατομικό οπλισμό».

Οι αμυνόμενοι περίμεναν ξανά. Τα πυρομαχικά έπρεπε να χρησιμοποιηθούν με φειδώ και κάθε βολή να έχει αποτέλεσμα. Οταν οι Τούρκοι πλησίασαν, τα ελληνικά όπλα άνοιξαν πυρ. Την ίδια ώρα, το πυροβολικό της Εθνικής Φρουράς προσπαθούσε να υποστηρίξει, έστω και υποτυπωδώς, το στρατόπεδο. Το έργο του ήταν δύσκολο, επειδή οι δύο πλευρές βρίσκονταν πλέον πολύ κοντά και ένα λάθος στους υπολογισμούς μπορούσε να πλήξει τις ελληνικές θέσεις.

Κάποια στιγμή, μια βολή του πυροβολικού της Εθνικής Φρουράς έκπληξε και ακινητοποίησε το προπορευόμενο τουρκικό άρμα, προκαλώντας σύγχυση στα οχήματα και στο πεζικό που ακολουθούσαν. Μερικές δεκάδες ΕΛΔΥΚάριοι βγήκαν τότε από τα ορύγματά τους και κινήθηκαν εναντίον των επιτιθέμενων. Η ενέργεια ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη, αλλά εκμεταλλεύθηκε τη στιγμιαία αδράνεια της τουρκικής δύναμης. Οι επιτιθέμενοι προς στιγμήν υποχώρησαν.

Γύρω στις 15.00 οι τουρκικές δυνάμεις επιχείρησαν να διασπάσουν τη γραμμή άμυνας ανάμεσα στο δεξιό άκρο της ΕΛΔΥΚ και στο 336 Τάγμα Πεζικού της Εθνικής Φρουράς, το οποίο υπερασπιζόταν τις δυτικές συνοικίες και την παλαιά πόλη της Λευκωσίας. Με έναν ουλαμό αρμάτων και τμήματα πεζικού προσπάθησαν να ανοίξουν ρήγμα, ώστε να περάσουν από εκεί πρόσθετες εχθρικές δυνάμεις και να πλευροκοπήσουν την ΕΛΔΥΚ από τα ανατολικά.

Για να ανακοπεί η προέλασή τους, στάλθηκαν στην περιοχή τρία άρματα Τ-34 της Εθνικής Φρουράς. Την άμυνα κρατούσε ένας μόνο λόχος, με επικεφαλής τον Κύπριο ανθυπολοχαγό Αντώνη Καρρά. Οταν τα προπορευόμενα τουρκικά Μ48 έφθασαν σε απόσταση περίπου 200 μέτρων από τις ελληνικές θέσεις, τα κυπριακά Τ-34 άνοιξαν πυρ. Την ίδια στιγμή, ο Καρράς έδωσε τις συντεταγμένες στο Πυροβολικό, το οποίο αντέδρασε αμέσως ρίχνοντας στοχευμένες βολές. Ενα από τα τουρκικά άρματα χτυπήθηκε και καταστράφηκε, ενώ τα υπόλοιπα απομακρύνθηκαν προκειμένου να γλιτώσουν. Η προσπάθεια υπερφαλάγγισης της ΕΛΔΥΚ είχε αποτραπεί.

Οταν έπεσε το σκοτάδι, οι υπερασπιστές του στρατοπέδου εξακολουθούσαν να παραμένουν στις θέσεις τους. Ηταν εξαντλημένοι ύστερα από δύο ημέρες συνεχών επιθέσεων, αλλά η άμυνα δεν είχε καμφθεί. Στο κέντρο του στρατοπέδου εξακολουθούσε να κυματίζει η ελληνική σημαία. Ο ύπνος περιοριζόταν σε λίγα λεπτά μέσα στα ορύγματα, με βάρδιες. Το νερό, τα πυρομαχικά και οι αντοχές λιγόστευαν. Δεν ήταν σίγουροι πως θα ήταν ζωντανοί και την επόμενη νύχτα.

Είχαν πληροφορηθεί ότι η Αμμόχωστος καταλήφθηκε και πως οι τουρκικές φάλαγγες είχαν προωθηθεί ανατολικά και δυτικά της Λευκωσίας. Γνώριζαν επίσης ότι αεροπορική βοήθεια από την Ελλάδα δεν θα ερχόταν. Η αίσθηση της εγκατάλειψης εκείνες τις ώρες ήταν χειρότερη από την κόπωση και τον φόβο. Δεν είχαν να ελπίζουν σε τίποτα πέραν των δυνάμεών τους. Οι υπερασπιστές ήξεραν ότι η επίθεση της επόμενης ημέρας θα ήταν σφοδρότερη.

Εκείνη τη νύχτα ο λοχαγός Σωτήρης Σταυριανάκος είπε στους άνδρες του εκείνα τα συγκλονιστικά λόγια που θα συνδέονταν έκτοτε με τη μάχη: «Εμείς θα μείνουμε εδώ! Είμαστε Ελληνες! Ακόμα και αν τα τανκς περάσουν, θα περάσουν από πάνω μας και εμείς θα χτυπήσουμε το πεζικό που θάρχεται από πίσω!». Οι φράσεις περιέγραφαν ουσιαστικά τη μοναδική τακτική που τους απέμενε. Χωρίς επαρκή αντιαρματικά μέσα, δεν μπορούσαν να σταματήσουν εύκολα τα τεθωρακισμένα. Μπορούσαν όμως να προσπαθήσουν να τα απομονώσουν από το πεζικό τους. Ενα άρμα χωρίς υποστήριξη πεζών είναι περισσότερο εκτεθειμένο σε μικρή απόσταση. Για να εφαρμοστεί αυτή η τακτική, οι άνδρες θα έπρεπε να παραμείνουν στα ορύγματα ακόμη και όταν τα άρματα θα περνούσαν δίπλα ή πάνω από τις θέσεις τους.

16 Αυγούστου: Η τελική έφοδος

Ο βομβαρδισμός της 16ης Αυγούστου 1974 άρχισε από πολύ νωρίς, γύρω στις πέντε το πρωί. Μαχητικά αεροσκάφη, όλμοι και πυροβόλα έπλητταν το στρατόπεδο και τα γύρω υψώματα. Υστερα από δύο ημέρες επιθέσεων, τα κτίρια ενδιαίτησης, οι αποθήκες και τα μαγειρεία είχαν καταστραφεί. Η βλάστηση και το χώμα είχαν ανακατευτεί με συντρίμμια, κάλυκες και κομμένα καλώδια.

Γύρω στις εννέα εμφανίστηκαν οι επιτιθέμενοι. Αυτή τη φορά κινήθηκαν δύο μεικτοί σχηματισμοί αρμάτων και πεζικού. Ο ένας επιτέθηκε μετωπικά από τον βορρά και ο δεύτερος από τα δυτικά. Το σχέδιο ήταν να πιεστεί το στρατόπεδο από δύο κατευθύνσεις, να διασπαστεί η άμυνα και να αποκλειστούν οι υπερασπιστές στο εσωτερικό του. Τα τυφέκια Μ1 και τα πολυβόλα της ΕΛΔΥΚ άρχισαν να ρίχνουν πυρά με ακόμη μεγαλύτερη πυκνότητα. Οι Τούρκοι στρατιώτες προχωρούσαν πλέον ακόμη πιο προσεκτικά και πολύ κοντά στα άρματα, άλλοτε πίσω από αυτά και άλλοτε ανάμεσά τους. Οσο η απόσταση μειωνόταν, τόσο αυξάνονταν οι απώλειες του εχθρικού πεζικού. Τα τεθωρακισμένα, όμως, συνέχιζαν να πλησιάζουν.

Στις έντεκα το πρωί είχαν φθάσει περίπου 50 μέτρα από τις ελληνικές θέσεις. Οι υπερασπιστές μετακινούνταν από θέση σε θέση, χρησιμοποιούσαν όπλα τραυματισμένων ή νεκρών συναδέλφων τους και προσπαθούσαν να διατηρήσουν επαφή μεταξύ των τμημάτων.

Λίγο πριν από το μεσημέρι, η αριστερή πλευρά άρχισε να υποχωρεί. Ενα από τα τανκς είχε πλησιάσει σε απόσταση περίπου 10 έως 15 μέτρων από τη θέση του λοχαγού Σωτήρη Σταυριανάκου. Χωρίς περιστροφές βγήκε από το όρυγμά του για να το αντιμετωπίσει. Είτε θα έριχνε χειροβομβίδα είτε θα επιχειρούσε να σκοτώσει με το πιστόλι τον άνδρα που βρισκόταν στον πύργο του άρματος. Δεν πρόλαβε όμως. Ο Σταυριανάκος σωριάστηκε στο έδαφος από τα τουρκικά πυρά.

Η απώλειά του συνέπεσε με την ταχεία επιδείνωση της κατάστασης. Τρία τουρκικά άρματα, συνοδευόμενα από πεζικό, επιχείρησαν να κινηθούν ανατολικά για να σφίξουν ακόμη περισσότερο τον κλοιό. Αλλα τεθωρακισμένα πλησίαζαν την κεντρική πύλη.

Γύρω στις δύο το μεσημέρι τα πρώτα άρματα με την ημισέληνο πέρασαν μέσα στο στρατόπεδο. Στην πύλη είχε απομείνει ο στρατιώτης Αναστάσιος Κρατημένος από την Αρκαδία, ο οποίος εξακολουθούσε να βάλλει με το αυτόματό του. Μόνος εναντίον όλων. Για σχεδόν 50 χρόνια καταγραφόταν ως αγνοούμενος, μέχρι την ταυτοποίηση των λειψάνων του και την ταφή τους στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τον Ιούνιο του 2024.

Οι Τούρκοι μπήκαν πλέον κατά δεκάδες και ξεκινούν μάχες σώμα σε σώμα ανάμεσα στα χαλάσματα των κτιρίων, στα ορύγματα και στα κατεστραμμένα οχήματα. Η διοίκηση διέταξε σύμπτυξη ώστε να υπάρξει υποχώρηση. Η απαγκίστρωση από έναν αντίπαλο που είχε ήδη εισέλθει στις θέσεις ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Σύμφωνα με την εκπαίδευση που είχαν λάβει, έπρεπε να φύγουν πρώτα αυτοί που βρίσκονταν στη μέση και να κρατάνε αντίσταση αυτοί που βρίσκονται στα πλάγια και σταδιακά ένας ένας να φεύγει. Αυτό όμως σήμαινε ότι οι τελευταίοι πιθανότατα θα σκοτώνονταν καθώς βρίσκονταν αντιμέτωποι με μεγαλύτερο κίνδυνο. Κανένας δεν έφευγε. Φώναζαν, έβριζαν, αλλά δεν έφευγαν. Είχαν δεθεί μεταξύ τους. Αρχισαν να δέχονται πυρά και να πέφτουν κάτω.

Μερικοί άνδρες παρέμειναν στα ορύγματα. Ο Δημήτρης Λούρμπας από τη Γαστούνη Ηλείας είχε συγκεντρώσει μπροστά του τέσσερα τυφέκια πεσόντων συναδέλφων του και συνέχιζε να πυροβολεί πότε με το ένα και πότε με το άλλο. Για δεκαετίες καταγραφόταν ως αγνοούμενος. Μικρά οστά του ταυτοποιήθηκαν τον Οκτώβριο του 2023 και τον Ιούλιο του 2024 και η κηδεία του τελέστηκε στις 21 Ιουλίου 2024 στη Μακεδονίτισσα.

Η κύρια οδός υποχώρησης οδηγούσε προς το ύψωμα της Σχολής Γρηγορίου, νοτιοανατολικά του στρατοπέδου. Οι Ελληνες στρατιώτες δεν γνώριζαν όμως ότι τουρκικά τμήματα είχαν ήδη προωθηθεί εκεί. Καθώς ανέβαιναν προς το ύψωμα, βρέθηκαν εκτεθειμένοι σε πυρά από μπροστά και από τα πλάγια. Πολλοί από τους νεκρούς και τους αγνοουμένους χάθηκαν σε αυτή τη φάση της μάχης.

«Τώρα, έξω!»

Αλλοι προσπάθησαν να διαφύγουν μέσα από το ίδιο το στρατόπεδο, που είχε πλέον γεμίσει τουρκικά τμήματα. Ο στρατιώτης Μιχάλης Χαζάπης περιέγραψε τη στιγμή που αντιλήφθηκε ότι τα άρματα πίσω από τη θέση του… δεν ήταν ελληνικά:

«Ακουγα άρματα πίσω μας και έλεγα ότι ήρθαν άρματα δικά μας. Ομως αυτά ήταν τουρκικά, μας είχαν κυκλώσει. Ημουν με τον λοχία Μιχάλη Χαϊρετάκη, από τα Χανιά. Κατάλαβα ότι έχει γίνει οπισθοχώρηση κυρίως από το γεγονός, ότι ανατινάζονταν τα ορύγματα. Αυτό μπορούσε να συμβεί μόνον αν τα χτυπούσαν από πάνω. Τότε ακριβώς έσκασε κοντά μας ένας όλμος και τραυματίσθηκα. Αμέσως μετά μας κτυπάει δεύτερος όλμος, φεύγει η λαμαρίνα, γεμίζει το όρυγμα καπνούς και του φωνάζω: “τώρα έξω!” Βγαίνοντας, πάω εγώ αριστερά και εκείνος δεξιά, για να μην πάμε και οι δύο από το ίδιο μέρος. Μόλις βγαίνουμε, βλέπουμε σε απόσταση περίπου δέκα μέτρων από μας Τούρκους, που κρατούσαν αντιαρματικά, να πηγαίνουν πάνω από τα ορύγματα και να τα ανατινάζουν. Ούτε καν σκέφτονταν να συλλάβουν αιχμαλώτους, γιατί φοβόντουσαν. Καθώς εγώ έχω φύγει δεξιά να πάω προς το όρυγμα του διοικητή και ο Χαϊρετάκης έφυγε αριστερά, χτυπήθηκε από βολή αντιαρματικού και εκεί τον έχασα. Τώρα αν τραυματίσθηκε και τον συλλάβανε ή σκοτώθηκε, δεν το γνωρίζω». Επί δεκαετίες καταγραφόταν ως αγνοούμενος, όμως τα λείψανά του έχουν πλέον ταυτοποιηθεί.

Οι μάχες μέσα στις εγκαταστάσεις συνεχίστηκαν έως περίπου τις τέσσερις το απόγευμα. Τραυματίες και μικρές ομάδες στρατιωτών προσπαθούσαν να απεγκλωβιστούν, ενώ άλλοι παρέμεναν πίσω για να καθυστερήσουν τους εισβολείς. Στο ανατολικό άκρο του στρατοπέδου, οι Τούρκοι επιχείρησαν να συνεχίσουν προς τη βιομηχανική ζώνη της Λευκωσίας. Εκεί αμυνόταν δύναμη περίπου 40 ανδρών της Εθνικής Φρουράς υπό τον λοχαγό Ανδρέα Πασιαρδή. Είχαν στη διάθεσή τους ένα μόνο φορητό πυροβόλο άνευ οπισθοδρομήσεως (ΠΑΟ). Οταν τρία τουρκικά άρματα και ένας λόχος πεζικού πλησίασαν, ο αρχικός χειριστής του όπλου σκοτώθηκε. Ενας άλλος στρατιώτης ανέλαβε το ΠΑΟ και έπληξε το προπορευόμενο άρμα. Τα υπόλοιπα οχήματα και το πεζικό υποχώρησαν, με αποτέλεσμα να ανακοπεί η προώθηση νοτιοανατολικά του στρατοπέδου.

Στις τέσσερις το απόγευμα, το ίδιο το στρατόπεδο όμως βρισκόταν πλέον υπό τον έλεγχο των κατακτητών. Στις έξι τέθηκε σε ισχύ η νέα κατάπαυση του πυρός. Η Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP) καταγράφει ότι οι τουρκικές δυνάμεις ανακοίνωσαν την παύση των επιχειρήσεων στις 18.00 και πως οι γραμμές στις οποίες είχαν σταματήσει τα αντίπαλα στρατεύματα τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή αποτέλεσαν τη βάση της ζώνης κατάπαυσης του πυρός που ισχύει έκτοτε.

Οι απόντες από το προσκλητήριο

Οι Ελλαδίτες που κατόρθωσαν να διαφύγουν από τη μάχη συγκεντρώθηκαν μακριά από το κατεστραμμένο στρατόπεδο. Στο προσκλητήριο που ακολούθησε φάνηκε το μέγεθος της καταστροφής. Δεκάδες ονόματα δεν ακούστηκαν. Κάποιοι ήταν ήδη γνωστό ότι είχαν σκοτωθεί. Αλλοι είχαν τραυματιστεί ή αποκοπεί. Πολλοί καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι. Οι νεκροί και οι αγνοούμενοι της ΕΛΔΥΚ από τη μάχη ξεπέρασαν τους 80, σύμφωνα με τις καταγραφές και τη σχετική βιβλιογραφία. Ο αριθμός των ανθρώπων που εξακολουθούσαν να χαρακτηρίζονται αγνοούμενοι μεταβλήθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν, καθώς εκταφές και εξετάσεις γενετικού υλικού οδήγησαν σε νέες ταυτοποιήσεις.

Η Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους ιδρύθηκε υπό την αιγίδα του ΟΗΕ το 1981, αλλά οι συστηματικές εκταφές και ταυτοποιήσεις με τη μέθοδο του DNA άρχισαν πολύ αργότερα. Επί δεκαετίες πολλές οικογένειες περίμεναν και εξακολουθούν να περιμένουν για μια οριστική απάντηση. Ακόμη και μισό αιώνα μετά τη μάχη, η διαδικασία δεν είχε ολοκληρωθεί. Τον Ιούλιο του 2025 πραγματοποιήθηκαν στην Κύπρο τελετές για τον επαναπατρισμό και την ταφή λειψάνων 16 Ελλαδιτών στρατιωτών της ΕΛΔΥΚ. Ακολούθησε η μεταφορά των λειψάνων 6 εξ αυτών στη χώρα μας, ώστε να ταφούν στις ιδιαίτερες πατρίδες τους.

Οι τουρκικές απώλειες κατά το τριήμερο δεν ανακοινώθηκαν ποτέ επισήμως αναλυτικά και οι μεταγενέστερες εκτιμήσεις διαφέρουν σημαντικά. Το μόνο σίγουρο είναι πως οι επιτιθέμενοι χρειάστηκαν επανειλημμένες εφόδους, ισχυρή υποστήριξη πυροβολικού, αεροπορικούς βομβαρδισμούς και δεκάδες άρματα για να καταλάβουν ένα στρατόπεδο που υπερασπιζόταν μια δύναμη πολύ μικρότερη και με περιορισμένο βαρύ οπλισμό.

Η άμυνα της ΕΛΔΥΚ δεν μπορούσε να ανατρέψει την έκβαση του «Αττίλα 2». Το μέτωπο είχε ήδη διασπαστεί σε άλλες περιοχές και οι τουρκικές δυνάμεις προχωρούσαν προς την Αμμόχωστο και τη Μόρφου. Η τριήμερη αντίσταση, όμως, καθήλωσε σημαντικές δυνάμεις στον τομέα δυτικά της Λευκωσίας και εντάχθηκε στη γενικότερη προσπάθεια να μην καταληφθεί ολόκληρη η πρωτεύουσα. Το στρατόπεδο δεν ξαναπέρασε σε ελληνικά χέρια. Η ΕΛΔΥΚ μεταφέρθηκε αργότερα στη Μαλούντα και το νέο στρατόπεδό της έλαβε το όνομα του λοχαγού Σωτήρη Σταυριανάκου. Το υπουργείο Αμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας χαρακτηρίζει τη 16η Αυγούστου 1974 μία από τις πλέον αιματηρές και ένδοξες ημέρες στη στρατιωτική ιστορία της νήσου.

Η Ρωσία εξαπέλυσε τον Ιούλιο αριθμό ρεκόρ πυραύλων εναντίον της Ουκρανίας, σύμφωνα με ανάλυση του Γαλλικού Πρακτορείου των καθημερινών αναφορών του στρατού ξηράς και της Πολεμικής Αεροπορίας της Ουκρανίας, ενώ το Κίεβο πιέζει τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να του δώσει περισσότερα μέσα για τους αντιμετωπίσει.

Τουλάχιστον 437 άμαχοι σκοτώθηκαν και 2.610 τραυματίστηκαν, αύξηση 30% σε σύγκριση με τον Ιούνιο και 70% σε σύγκριση με τον Ιούλιο 2025, ανέφερε η Αποστολή Επιτήρησης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου των Ηνωμένων Εθνών στην Ουκρανία (HRMMU).

“Ο αριθμός των ανθρώπων που σκοτώθηκαν είναι ο μεγαλύτερος που έχει καταγραφεί από τον Μάιο του 2022”, ανέφερε.

Από τις αρχές του έτους, η υπηρεσία του ΟΗΕ έχει καταγράψει 12.477 αμάχους θύματα (1.839 νεκροί και 10.638 τραυματίες), αύξηση 44% σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρυσι, και διπλάσιος αριθμός σε σχέση με την ίδια περίοδο το 2024.

“Οι άμαχοι βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένους κινδύνους λόγω της αυξανόμενης χρήσης πυραύλων και drones στα αστικά κέντρα, βομβών ολίσθησης σε πόλεις πιο κοντά στη γραμμή του μετώπου, και drones μικρής εμβέλειας”, δήλωσε η Ντανιέλε Μπελ της HRMMU.

Η ουκρανική πρωτεύουσα κατέβαλε ιδιαίτερα βαρύ τίμημα τον περασμένο μήνα, με τουλάχιστον 54 νεκρούς και 202 τραυματίες. Οι ρωσικές δυνάμεις βομβάρδισαν κατ΄επανάληψη μαζικά το Κίεβο, εξαπολύοντας βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους κρουζ.

Τα μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα (drones) και οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς παραμένουν η κύρια αιτία για θύματα μεταξύ των αμάχων τον Ιούλιο, αντιπροσωπεύοντας το 38% του συνόλου, σύμφωνα με την HRMMU.

Παράλληλα, ο αριθμός των θανάτων αμάχων στη Ρωσία αυξήθηκε επίσης τον Ιούλιο, υπογράμμισε η Αποστολή, με τις ρωσικές αρχές να έχουν ήδη μιλήσει για 70 νεκρούς και 601 τραυματίες.

Η HRMMU δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει τους αριθμούς από ανεξάρτητες πηγές, καθώς στερείται πρόσβασης και οι πληροφορίες είναι περιορισμένες, διευκρίνισε.

Τους τελευταίους μήνες, τα πλήγματα είναι όλο και πιο σφοδρά και από τις δύο πλευρές του μετώπου, τεσσεράμισι χρόνια μετά τη μεγάλης κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, που έχει γίνει η πιο φονική σύγκρουση στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Από τις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Αποστολή έχει καταγράψει τον θάνατο τουλάχιστον 16.874 αμάχων, εκ των οποίων 820 παιδιά, και τον τραυματισμό άλλων 51.273, εκ των οποίων 3.126 παιδιά, αριθμοί που είναι πιθανόν μικρότεροι των πραγματικών καθώς η HRMMU δεν μπορεί να μεταβεί σε κατεχόμενες από τη Ρωσία περιοχές της Ουκρανίας.

Διασώστες στην πόλη Κάλι κατάφεραν χθες Τρίτη να ανασύρουν ζωντανή από τα συντρίμμια γυναίκα 31 ετών, που ζούσε στον δεύτερο όροφο πενταώροφης πολυκατοικίας και παγιδεύτηκε όταν το κτίριο κατέρρευσε.

¡Rescatada Diana con vida!

El equipo de @BomberosBogota, en coordinación con @BomberosCali119, rescataron con vida a Diana, después de varias horas de haber identificado dónde estaba y de haberla liberado en una compleja operación.

Una buena noticia en medio de la tragedia. pic.twitter.com/ACOpvtiDfh

— Carlos F. Galán (@CarlosFGalan) August 11, 2026

Ο πυροσβέστης Σαντιάγο Σάντσες εξήγησε στο μέσο ενημέρωσης Caracol ότι η επιχείρηση διάσωσης, εξαιρετικά περίπλοκη, διήρκεσε κάπου 16 ώρες. Μέλη σωστικού συνεργείου χρειάστηκε να φτάσουν σε βάθος «επτά ή οκτώ μέτρων» καθέτως στο βουνό από συντρίμμια για να ανασύρουν τη νεαρή. Η κατάστασή της είναι «καλή, με δεδομένες τις περιστάσεις», πρόσθεσε απλά.

Ο κ. Σάντσες είπε ακόμη πως στο κτίριο πιστεύεται πως είναι παγιδευμένοι άλλοι 24 άνθρωποι, τουλάχιστον δύο από τους οποίους είναι γνωστό πως παραμένουν ζωντανοί, κι η επιχείρηση έρευνας και διάσωσης συνεχιζόταν.

Αλλού, τα σωστικά συνεργεία συνέχιζαν να ψάχνουν στους σωρούς συντριμμιών, φωνάζοντας ενίοτε σε συγκεντρωμένους να κάνουν ησυχία, για να μπορέσουν να αφουγκραστούν, να ακούσουν αν κάποιος επιζών προσπαθούσε να επικοινωνήσει.

Ο σεισμός 7,4 βαθμών, ο ισχυρότερος τουλάχιστον την τελευταία δεκαετία στην Κολομβία, σημειώθηκε τη Δευτέρα στις 07:34 (τοπική ώρα· 15:34 ώρα Ελλάδας) κοντά στη Σαν Χοσέ ντελ Παλμάρ, στον δυτικό νομό Τσοκό, στις ακτές της χώρας στον Ειρηνικό, σε βάθος 103 χιλιομέτρων.

Κατά υπολογισμούς του πρακτορείου ειδήσεων Ρόιτερς βασισμένους σε στοιχεία που ανακοινώνουν οι σεισμοπαθείς δήμοι, οι νεκροί έχουν φτάσει τους 254, από τους οποίους 101 ζούσαν στην Περέιρα, στην «γη του καφέ», και 95 στην Κάλι, την τρίτη πόλη της Κολομβίας, με 2,2 εκατομμύρια κατοίκους.

Παράλληλα, ανεπίσημοι υπολογισμοί, με βάση πλατφόρμα στο διαδίκτυο όπου κόσμος αναφέρει πως δικοί του αγνοούνται, δείχνει πως κάπου 4.000 άνθρωποι είναι ακόμη άγνωστο τι έχουν απογίνει.

Así colapsó parte del Hospital Universitario de Cali, una de las ciudades más golpeadas por el sismo. #Colombia #Terremoto pic.twitter.com/1q3VRRUVzH

— Cristian Crespo F. 🇨🇺 (@cristiancrespoj) August 10, 2026

Ειδικοί θεωρούν ότι το κρίσιμο διάστημα για τον εντοπισμό και τη διάσωση επιζώντων μετά από μεγάλο σεισμό είναι κατά κανόνα 72 ώρες. Αφού παρέλθει το χρονικό διάστημα αυτό, οι πιθανότητες επιβίωσης μειώνονται δραματικά.

Επαγγελματίες διασώστες, εθελοντές, κάποιοι στρατιωτικοί, ειδικά εκπαιδευμένα σκυλιά, μηχανήματα έργου έχουν ριχτεί στα συντρίμμια, εργάζονται ασταμάτητα, ενώ κόσμος μοιράζει τρόφιμα και νερό σε πληγέντες και διασώστες, εν μέσω κύματος αλληλεγγύης μπροστά στην καταστροφή.

Ταυτόχρονα, σε κάποιες πόλεις κηρύχθηκε απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας για να προληφθούν λεηλασίες.

Από ψηλά, ορισμένες γειτονιές στην Κάλι μοιάζουν σαν να βομβαρδίστηκαν. Βουνά από συντρίμμια χάσκουν εκεί όπου στέκονταν σπίτια και άλλα ακίνητα. Στους δρόμους, αυτοκίνητα μοιάζουν σαν παιδικά παιγνίδια πεταμένα εδώ κι εκεί, κάποια καταπλακωμένα από τοίχους ή όγκους μπετόν.

Με σκαπάνες, με φτυάρια, με γυμνά χέρια, κάτοικοι πάνε να βοηθήσουν. Σχηματίζουν ανθρώπινες αλυσίδες για να απομακρύνουν συντρίμμια. «Δουλεύουμε μαζί με την ελπίδα να σώσουμε έστω μια ζωή», εξηγεί ο Χαβιέρ Μουνιός.

Νοσοκομεία στην Κάλι υπέστησαν ζημιές. Τμήμα του πανεπιστημιακού νοσοκομείου κατέρρευσε, υποχρεώνοντας γιατρούς να μεταφέρουν ασθενείς, σε κάποιες περιπτώσεις να τους προσφέρουν φροντίδες σε παρακείμενους κήπους.

Στην Κάλι, στην Περέιρα και στη Μανισάλες, στην τουριστική «γη του καφέ», όπως και στην Κιβδό, τις πόλεις που χτυπήθηκαν πιο σκληρά, ένωση δήμων έκανε λόγο για τουλάχιστον 1.600 τραυματίες και 240 κατεστραμμένα κτίρια.

«Τα χάσαμε όλα»

Στην Περέιρα, οι περισσότεροι από τους 480.000 κατοίκους δεν έχουν ρεύμα κι ελάχιστοι έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο. Πολλοί πέρασαν τη νύχτα έξω, τρομοκρατημένοι από τις συνεχείς μετασεισμούς — έχουν καταγραφτεί πάνω από 100. Σε πάρκο, σκηνές και στρώματα έχουν στηθεί για σεισμοπαθείς, ή τοποθετήθηκαν από τους ίδιους.

«Τα χάσαμε όλα, αλλά είμαστε ζωντανοί», συνόψισε ο Χοάν Ταμπάσκο, 23 ετών, που κατασκήνωσε στο πάρκο με τη σύντροφό του και τον γιο τους, επτά μηνών.

A passenger recorded the moment a powerful earthquake hit Colombia on Monday from inside the aircraft.
: apaixonadosporaviacao pic.twitter.com/O8Nll41VZZ

— Aviation (@xAviation) August 12, 2026

«Είναι απίστευτο πώς μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα», πρόσθεσε.

Για πολλούς, η αναζήτηση συγγενών μετατρέπεται σε θρήνο.

«Η θεία μου ζούσε εδώ. Είναι κάτω από τα συντρίμμια», είπε ο Χόρχε Γκονσάλες μπροστά στα συντρίμμια κτιρίου που κατέρρευσε. «Δεν έχουμε μπορέσει να την ανασύρουμε, υπάρχει διαρροή αερίου», και «όσο δεν έχει βρεθεί το πτώμα της, δεν έχω καμιά πρόθεση να φύγω από εδώ», πρόσθεσε, αποφασισμένος.

Άλλοι μετρούν κυρίως υλικές απώλειες. «Τα χάσαμε όλα», είπε η Στέλλα Γκάλβις, που πρόλαβε να βγει από το κτίριο όπου ζούσαν μαζί με τον σύζυγό της και το παιδί της. «Επιζήσαμε σαν από θαύμα», αναστενάζει.

Ο νέος πρόεδρος της Κολομβίας Αμπελάρδο δε λα Εσπριέγια, η κυβέρνηση του οποίου ετοιμάζει δραστικές περικοπές δημοσίων δαπανών, υποσχέθηκε μολαταύτα επιδοτήσεις για να μπορέσουν χιλιάδες σεισμοπαθείς που έμειναν άστεγοι να βρουν νέα σπίτια, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του χθες στην Περέιρα, που ήδη το 1999 είχε χτυπηθεί από σεισμό με σχεδόν 1.200 νεκρούς.

BREAKING: At least 111 killed, over 80 injured after strong earthquake in Colombia; more people trapped pic.twitter.com/QPFihkmOtb

— BNO News Live (@BNODesk) August 10, 2026

Διεθνής βοήθεια

Ο καταστροφικός σεισμός προκάλεσε αντιδράσεις σε όλο τον κόσμο.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, σύμμαχος του νέου προέδρου της δεξιάς, ανακοίνωσε βοήθεια ύψους 15,5 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσε πως ενεργοποιεί τους δορυφόρους της υπηρεσίας Κοπέρνικος για να διευκολύνει τις επιχειρήσεις διάσωσης.

Ο πάπας Λέων Ιδ΄ δήλωσε «συγκλονισμένος». Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες εξέφρασε την «αλληλεγγύη του στον λαό και στην κυβέρνηση της Κολομβίας».

Ο πολύ ισχυρός σεισμός έγινε αισθητός ως τον Ισημερινό, τον Παναμά και τη Βενεζουέλα — αυτή η τελευταία ακόμη μετράει τις πληγές του διπλού σεισμού 7,2 και 7,5 βαθμών της 24ης Ιουνίου, ο προσωρινός απολογισμός των θυμάτων του οποίου έχει ξεπεράσει τους 6.300 νεκρούς.

Οι χώρες αυτές βρίσκονται πάνω από τον λεγόμενο δακτύλιο της φωτιάς του Ειρηνικού ωκεανού, περιοχή με εξαιρετικά ισχυρή σεισμική και ηφαιστειακή δραστηριότητα, εξαιτίας των κινήσεων τεκτονικών πλακών στο υπέδαφος.

Την ίδια ώρα, η εκπρόσωπος του ΟΗΕ επιβεβαίωσε ότι οι καταγγελίες επιβεβαιώνονται από την επιτόπια παρακολούθηση του Οργανισμού, ενώ η ρωσική πλευρά απέρριψε πλήρως τις κατηγορίες, κάνοντας λόγο για «εκστρατεία παραπληροφόρησης».

Συγκλονιστικές μαρτυρίες από τα κέντρα κράτησης

Στο βήμα του ΟΗΕ βρέθηκαν άνθρωποι που επέζησαν από τις ρωσικές φυλακές, περιγράφοντας εφιαλτικές συνθήκες:

• Κουάν Αλμπέρτο Λέβια Γκαρσία: Ο Ουκρανός στρατιώτης, ο οποίος παρέμεινε αιχμάλωτος για 1.183 ημέρες, περιέγραψε καθημερινούς ξυλοδαρμούς, ηλεκτροπληξία, εξαναγκαστικές ασκήσεις στο ψύχος και σεξουαλική κακοποίηση. Όπως κατέθεσε, δύο συνάδελφοί του ξυλοκοπήθηκαν μέχρι θανάτου σε δομή στο Ντόνετσκ, ενώ ο ίδιος στοχοποιήθηκε επιπλέον λόγω της λατινοαμερικανικής καταγωγής του πατέρα του, με τους φρουρούς να τον αποκαλούν «αμερικανό κατάσκοπο».
• Λένιγιε Ουμέροβα: Η Τατάρα ακτιβίστρια από την Κριμαία, η οποία συνελήφθη όταν πήγε να επισκεφθεί τον άρρωστο πατέρα της, περιέγραψε τη διαδρομή της σε «επτά διαφορετικές εγκαταστάσεις κράτησης», χαρακτηρίζοντάς τη ως «καρουσέλ δίωξης».
• Ολέγκ Γκούσιν: Ο εκπρόσωπος του ουκρανικού Κέντρου Συντονισμού για τους Αιχμαλώτους σημείωσε ότι έχουν εντοπιστεί πάνω από 300 κέντρα κράτησης στη Ρωσία και τα κατεχόμενα εδάφη, τονίζοντας πως παρά την επιστροφή 9.000 ατόμων μέσω ανταλλαγών, «χιλιάδες» παραμένουν στα χέρια των Ρώσων.

ΟΗΕ: Το 95% των Ουκρανών αιχμαλώτων αναφέρει βασανιστήρια

Η αναπληρώτρια γενική γραμματέας του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Κλαούντια Φουέντες Χούλιο, παρουσίασε τα επίσημα στοιχεία του Γραφείου του Ύπατου Αρμοστή (OHCHR) από τον Φεβρουάριο του 2022:

Το 95% των Ουκρανών αιχμαλώτων που ερωτήθηκαν δήλωσαν ότι υπέστησαν βασανιστήρια ή κακομεταχείριση.

Περισσότεροι από τους μισούς κατήγγειλαν μορφές σεξουαλικής βίας (βιασμούς, ομαδικούς βιασμούς, χτυπήματα και ηλεκτροσόκ στα γεννητικά όργανα).

Έχουν καταγραφεί 129 εκτελέσεις Ουκρανών αιχμαλώτων κατά τη σύλληψή τους, καθώς και 48 θάνατοι σε χώρους κράτησης λόγω βασανιστηρίων ή άρνησης ιατρικής φροντίδας.

Παράλληλα, η κ. Χούλιο ανέφερε ότι ο ΟΗΕ έχει καταγράψει περιστατικά κακομεταχείρισης και Ρώσων αιχμαλώτων από την ουκρανική πλευρά (περίπου στο 50% των ερωτηθέντων κατά τα αρχικά στάδια σύλληψης), διευκρινίζοντας ωστόσο ότι αυτά κινούνται σε «ουσιαστικά διαφορετική κλίμακα».

Η αντίδραση της Μόσχας

Η αναπληρώτρια εκπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, Μαρία Ζαμπολότσκαγια, απέρριψε κατηγορηματικά τις αιτιάσεις. Χαρακτήρισε τη συνεδρίαση μέρος μιας «σκηνοθετημένης εκστρατείας παραπληροφόρησης» και ισχυρίστηκε ότι οι Ρώσοι αιχμάλωτοι στην Ουκρανία υφίστανται συστηματικά βασανισμούς, ηθική και σωματική κακοποίηση.