ΕΚΤ: Ανάγκη να αλλάξει το σύμφωνο σταθερότητας

 ΕΚΤ: Ανάγκη να αλλάξει το σύμφωνο σταθερότητας

Η εμπειρία της πρόσφατης κρίσης μας άφησε δύο βασικά διδάγματα, υπογράμμισε μεταξύ άλλων το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Φάμπιο Πανέτα, σε ένα «Lectio Magistralis», με την ευκαιρία της απονομής επίτιμου πτυχίου Νομικής από το Πανεπιστήμιο του Cassino και Southern Lazio.

  • Πρώτον, καταστάσεις που απαιτούν κοινή νομισματική και δημοσιονομική πολιτική μπορεί να προκύψουν συχνότερα από ό,τι πιστευόταν προηγουμένως.
    Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι δημοσιονομικές πολιτικές και η ανεξάρτητη νομισματική μας πολιτική έχουν ενισχυθεί μεταξύ τους.
    Αυτό απέτρεψε στο να επαναληφθεί η εμπειρία της ζώνης του ευρώ στον απόηχο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, όταν η προκυκλική ενίσχυση του χρηματοοικονομικού στρες και η ανεπαρκής υποστήριξη της ζήτησης οδήγησαν σε επίμονο παραγωγικό κενό, υψηλή ανεργία, χρηματοπιστωτική αστάθεια και πολύ χαμηλό πληθωρισμό.
  • Δεύτερον, για να είναι βιώσιμη η ΟΝΕ, πρέπει να εφαρμόζονται ευρωπαϊκές πολιτικές προς όφελος όλων των χωρών μελών. Το νέο μοντέλο που αγκάλιασαν οι ευρωπαϊκές αρχές κατά τη διάρκεια της πανδημίας απέφυγε τους πολιτικούς διαχωρισμούς που είδαμε στο παρελθόν. Ως αποτέλεσμα, έχουμε βγει από την πανδημία με ισχυρότερη οικονομία και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή. Καμία χώρα δεν ένιωσε ότι θα μπορούσε να είναι καλύτερη εκτός ΟΝΕ. Αυτή ήταν και θα παραμείνει η απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνέχιση της πορείας προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Σύμφωνα με τον κ. Πανέτα πλέον η ευρωζώνη αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις: από οικονομικούς κραδασμούς έως κινδύνους για την ασφάλεια, την κλιματική αλλαγή και την ανάγκη να επιταχυνθεί η ενεργειακή μετάβαση. Από πολλές απόψεις, αυτό μας φέρνει πίσω στην αρχή του ευρωπαϊκού σχεδίου, όταν ο Schuman θεώρησε τη διαχείριση της προσφοράς και την οικονομική ενοποίηση ως κρίσιμες για την ασφάλεια και την ευημερία της Ευρώπης, υπογράμμισε.

«Όλοι ελπίζουμε ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα, αλλά δεν θα ήταν ρεαλιστικό να περιμένουμε ότι τα αποτελέσματά του θα εξαφανιστούν γρήγορα. Πρέπει λοιπόν να προβλέψουμε τις συνέπειες για τον κόσμο και την ευρωπαϊκή οικονομία» είπε.

Σύμφωνα με τον κ. Πανέτα, σε παγκόσμιο επίπεδο, η σύγκρουση θα έχει διαρκή αρνητικό αντίκτυπο στην παγκοσμιοποίηση, το εμπόριο και την εξάρτηση από παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Οι χώρες θα γίνουν απρόθυμες να βασίζονται υπερβολικά στις εισαγωγές βασικών πόρων –πρώτων και κύριας ενέργειας– από χώρες με τις οποίες δεν έχουν μια πραγματικά σταθερή σχέση.

Η Διακήρυξη των Βερσαλλιών: επιπτώσεις στην οικονομική διακυβέρνηση της Ευρώπης

Το μέλος της ΕΚΤ αναφέρθηκε και στη Διακήρυξη των Βερσαλλιών της 11ης Μαρτίου, η οποία αναγνώρισε ότι αυτή η σύγκρουση θα έχει εκτεταμένες επιπτώσεις στη δομή και τη διακυβέρνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Σε αυτή τη Διακήρυξη, οι ηγέτες της ΕΕ όρισαν την επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας ως «τεκτονική αλλαγή στην ευρωπαϊκή ιστορία».

«Η Διακήρυξη προσδιορίζει την ασφάλεια ως βασικό κοινό δημόσιο αγαθό. Και προσδιορίζει τρεις προϋποθέσεις για να το επιτύχει: μείωση της ενεργειακής εξάρτησης, ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων και οικοδόμηση μιας πιο ισχυρής οικονομικής βάσης» είπε, προσθέτοντας ότι η προσαρμογή στη νέα κατάσταση των διεθνών πολιτικών και εμπορικών σχέσεων θα είναι δαπανηρή και θα απαιτήσει εμφανείς επενδύσεις.

Οι χρηματοδοτικές ανάγκες που συνδέονται με την πράσινη μετάβαση είναι τεράστιες εάν ληφθούν υπόψη όλα τα σχετικά στοιχεία των επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένης της καθαρής ενέργειας και της ενεργειακής απόδοσης, καθώς και τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα.

Η εξάρτηση από τη Ρωσία

Επιπλέον, επεσήμανε, η ΕΕ στοχεύει να εξαλείψει σταδιακά έως το 2030 την εξάρτησή της από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, εκπληρώνοντας παράλληλα τους συμφωνηθέντες κλιματικούς στόχους. Σύμφωνα με τη Διακήρυξη των Βερσαλλιών, η Επιτροπή έλαβε εντολή να ξεκινήσει το REPowerEU, ένα φιλόδοξο σχέδιο που αποσκοπεί στην επίτευξη αυτού του στόχου. Το σχέδιο θα οριστικοποιηθεί μέχρι τα τέλη Μαΐου του τρέχοντος έτους. Εκτιμήσεις για τις σχετικές πρόσθετες ανάγκες δεν είναι ακόμη διαθέσιμες, αλλά τα κύρια χαρακτηριστικά του σχεδίου υποδηλώνουν ότι θα είναι μεγάλες.

Φυσικά, οι ευρωπαϊκές επενδυτικές ανάγκες εκτείνονται πέρα ​​από την πράσινη μετάβαση, την ενεργειακή αυτονομία και διαφοροποίηση και τις στρατιωτικές δαπάνες. Τα επόμενα χρόνια η Ευρώπη θα πρέπει επίσης να αυξήσει τις επενδύσεις της για να επιταχύνει τον ψηφιακό μετασχηματισμό, να ενισχύσει τον τομέα της υγείας, να επεκτείνει τις δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης, να ενισχύσει τη δημιουργία ανθρώπινου κεφαλαίου και να μειώσει την εξάρτηση από βασικά εισαγόμενα γεωργικά προϊόντα.

Δημοσιονομικός φεντεραλισμός

Αυτό έχει άμεσες επιπτώσεις στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση. Εάν η ευθύνη για υψηλότερες επενδύσεις και το σχετικό κόστος έπεφτε αποκλειστικά στους ώμους των επιμέρους κρατών μελών, θα μπορούσε να οδηγήσει –ανάλογα με τη χώρα– σε υποεπένδυση ή στένωση του δημοσιονομικού χώρου. Και η ετερογένεια μεταξύ των χωρών και ο οικονομικός κατακερματισμός θα μπορούσαν επίσης να αυξηθούν.

Η θεωρία του δημοσιονομικού φεντεραλισμού μας λέει ότι μια κατάλληλη κατανομή δημοσιονομικών αρμοδιοτήτων σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο θα επέτρεπε την εκμετάλλευση των οικονομικών πλεονεκτημάτων κλίμακας, ενώ παράλληλα θα εξυπηρετούνται διαφορετικές προτιμήσεις στα κράτη μέλη.

Αναγνωρίζοντας ότι είναι ψευδαίσθηση ότι η ΟΝΕ μπορεί να λειτουργήσει ομαλά χωρίς μια κεντρική δημοσιονομική ικανότητα, θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις ανισορροπίες στο θεσμικό πλαίσιο της νομισματικής ένωσης, όπου μια ενιαία νομισματική πολιτική συνυπάρχει με μια δημοσιονομική πολιτική που είναι κατακερματισμένη σε εθνικές γραμμές. Αυτό θα ενίσχυε την ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε συστημικούς κλυδωνισμούς όταν τα επιτόκια βρίσκονται στο χαμηλότερο όριο. Και θα μας επέτρεπε να αμβλύνουμε τις επιπτώσεις των ιδιοσυγκρασιακών κραδασμών που μπορεί να προκύψουν στο αβέβαιο οικονομικό τοπίο που δημιουργήθηκε από τον πόλεμο, υποστήριξε.

Αναθεώρηση του Μάαστριχτ

Η πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση θα διευκόλυνε την αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων του Μάαστριχτ, η οποία θα μπορούσε να επικεντρωθεί στην ενίσχυση της ικανότητας των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών να ενεργούν αντικυκλικά και να ανταποκρίνονται σε κραδασμούς ανά χώρα. Αυτό απαιτεί την προώθηση της συσσώρευσης εθνικών δημοσιονομικών αποθεμάτων ασφαλείας κατά τις θετικές φάσεις του κύκλου, επιτρέποντας παράλληλα στις εθνικές κυβερνήσεις να παρεμβαίνουν για να στηρίξουν τις οικονομίες τους κατά τις αρνητικές φάσεις.

Θωράκιση της ευρωπαϊκής οικονομίας από παγκόσμιες κρίσεις: νομισματική και δημοσιονομική πολιτική

Η πανδημία και η νέα οικονομική τάξη που δημιουργήθηκε από τον πόλεμο θέτουν επίσης νέες προκλήσεις για τη νομισματική πολιτική.

Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει πληγεί από μια άνευ προηγουμένου αλληλουχία διαταραχών της προσφοράς που ωθούν τον πληθωρισμό και καταστέλλουν την ανάπτυξη.
Η έξοδος από την πανδημία είχε ήδη προκαλέσει απότομη άνοδο στις τιμές της ενέργειας και των εμπορευμάτων. Επιπλέον, η εμφάνιση σημείων συμφόρησης στον εφοδιασμό είχε ανεβάσει τις τιμές των διαρκών αγαθών.

Τώρα η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επιδεινώνει κάθε μία από αυτές τις μεμονωμένες δυνάμεις.

Πληθωριστική απειλή

Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα παραμείνουν υψηλότερες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Όχι μόνο επειδή η Ρωσία είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς αυτών των προϊόντων στον κόσμο, αλλά η ΕΕ είναι επίσης ο μεγαλύτερος και πιο εξαρτημένος εισαγωγέας ενέργειας από τη Ρωσία.

Οι τιμές των τροφίμων θα μπορούσαν να αυξηθούν περαιτέρω. Η Ρωσία και η Ουκρανία αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% και το 17% των συνολικών παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού και καλαμποκιού αντίστοιχα. Και η Ρωσία είναι ένας κρίσιμος προμηθευτής των πρώτων υλών που χρησιμοποιούνται στα λιπάσματα.

Θα επηρεαστούν επίσης και άλλες πρώτες ύλες. Για παράδειγμα, η Ρωσία αντιπροσωπεύει πάνω από το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών βαναδίου, κοβαλτίου και παλλαδίου, τα οποία χρησιμοποιούνται στην παραγωγή τρισδιάστατων εκτυπωτών, drones, ρομποτικής, ημιαγωγών και καταλυτών. Η Ρωσία και η Ουκρανία συγκαταλέγονται επίσης στους μεγαλύτερους εξαγωγείς σιδηρομεταλλεύματος και νικελίου, τα οποία χρησιμοποιούνται στις βιομηχανίες σιδήρου και χάλυβα.

Οι οικονομικές συνέπειες αυτών των κραδασμών είναι σημαντικές και συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου.

Η απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου το περασμένο έτος αντιπροσωπεύει έναν τεράστιο «φόρο εμπορίου» για τη ζώνη του ευρώ. Καθώς η ζώνη του ευρώ είναι καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, η αύξηση των τιμών της ενέργειας σημαίνει ότι η ζώνη του ευρώ χάνει αγοραστική δύναμη και οι εταίροι μας στις εισαγωγές την κερδίζουν. Αυτή η μεταβίβαση αγοραστικής δύναμης στον υπόλοιπο κόσμο ανήλθε ήδη στο 3,5% του ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ το τελευταίο τρίμηνο του 2021 σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2020. Σε απόλυτες τιμές, αυτό θα συνεπαγόταν εκτιμώμενη ζημιά περίπου 440 δισ. ευρώ σε ένας χρόνος.

Πλήγμα στα νοικοκυριά

Μεμονωμένα νοικοκυριά νιώθουν τον πόνο. Ο εισαγόμενος πληθωρισμός τσιμπά τα πραγματικά εισοδήματα των ανθρώπων και τρώει τη ζήτηση. Δεδομένου ότι τα νοικοκυριά δεν μπορούν εύκολα να μειώσουν την κατανάλωση τροφίμων και ενέργειας ως απάντηση στην αύξηση των τιμών, θα πρέπει να περικόψουν τις δαπάνες τους για άλλα είδη, που θα έχει απήχηση σε ολόκληρη την οικονομία. Τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα θα πληγούν ιδιαίτερα, καθώς η κατανάλωση τροφίμων και ενέργειας απορροφά μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους.

Πώς πρέπει λοιπόν να αντιδράσει η νομισματική πολιτική σε αυτήν την κατάσταση;

Ο Φάμπιο Πανέτα βλέπει τρεις τρόπους αντίδρασης στη πληθωριστική απειλή:

Πρώτον, θα πρέπει να εξηγήσουμε ξεκάθαρα στο κοινό τη φύση του πληθωριστικού σοκ που αντιμετωπίζουμε αυτή τη στιγμή και τι μπορεί να κάνει ρεαλιστικά η νομισματική πολιτική για να το μετριάσει.

Ο υψηλός πληθωρισμός που βιώνουμε οφείλεται κυρίως σε παγκόσμιους παράγοντες – συμπεριλαμβανομένης της αύξησης των τιμών του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και άλλων εμπορευμάτων – στους οποίους η νομισματική πολιτική έχει μικρή μόχλευση. Δεν προκύπτει ουσιαστικά από μια οικονομία που τρέχει πάνω από το δυναμικό, δηλαδή με πλεονάζουσα ζήτηση που θα μπορούσε να αντισταθμιστεί με τη σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής.

Για αυτόν τον λόγο, και αυτό είναι το δεύτερο σημείο μου, το να ζητήσω από τη νομισματική πολιτική μόνο να μειώσει τον βραχυπρόθεσμο πληθωρισμό ενώ οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμένουν καλά αγκυρωμένες θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρό. Μια αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής δεν θα επηρέαζε άμεσα τις τιμές της εισαγόμενης ενέργειας και των τροφίμων, οι οποίες καθοδηγούνται από παγκόσμιους παράγοντες και τώρα από τον πόλεμο. Αντίθετα, θα έπρεπε να καταστείλουμε μαζικά την εγχώρια ζήτηση για να μειώσουμε τον πληθωρισμό. Αυτό θα σήμαινε σημαντική μείωση της πραγματικής δραστηριότητας και απασχόλησης, πτώση των μισθών και του εισοδήματος. Στην πράξη, θα έπρεπε να ενισχύσουμε τη συνεχιζόμενη θυσία στο πραγματικό εισόδημα που υφίσταται η ευρωπαϊκή οικονομία. Και με τα τρέχοντα επίπεδα εισαγόμενου πληθωρισμού, για να διατηρήσουμε τον μετρούμενο πληθωρισμό στο 2%, θα χρειαζόμασταν ο εγχώριος πληθωρισμός να είναι βαθιά αρνητικός. Με άλλα λόγια, θα προκαλούσαμε εγχώριο αποπληθωρισμό .

Η δημοσιονομική πολιτική μπορεί να βοηθήσει στον μετριασμό της πρόκλησης του υψηλότερου πληθωρισμού περιορίζοντας τις επιπτώσεις των υψηλότερων τιμών της ενέργειας, για παράδειγμα με τη μείωση των έμμεσων φόρων ή την αύξηση των μεταφορών προς τα νοικοκυριά που πλήττονται περισσότερο. Η δημόσια παρέμβαση από την πλευρά της προσφοράς μπορεί επίσης να αντιμετωπίσει την πρόκληση των πιο επίμονων αναντιστοιχιών προσφοράς-ζήτησης μέσω άμεσων επενδύσεων, κινήτρων ή ρυθμιστικών παρεμβάσεων.

Η νομισματική πολιτική θα παίξει τον ρόλο της, προσαρμόζοντας την πολιτική σύμφωνα με τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές για τον πληθωρισμό. Και πρέπει να διασφαλίσει ότι η πολιτική της στάση μεταδίδεται ομοιόμορφα σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, γεγονός που θα αποτρέψει επίσης τον χρηματοοικονομικό κατακερματισμό από το να εμποδίσει τις αναγκαίες νομισματικές και δημοσιονομικές παρεμβάσεις.

Ωστόσο –και αυτό είναι το τρίτο στοιχείο– η εντολή μας για τη σταθερότητα των τιμών συνεπάγεται ότι δεν θα διστάσουμε να αυστηροποιήσουμε την πολιτική για τη διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών, εάν οι κρίσεις της προσφοράς τροφοδοτήσουν τον εγχώριο πληθωρισμό μέσω αποκαθηλωμένων προσδοκιών για τον πληθωρισμό και επιτάχυνσης της αύξησης των μισθών που δεν συνάδει με τον στόχο μας για τον πληθωρισμό και με κέρδη παραγωγικότητας.

Πηγή: ot.gr

Παναγιώτης Δρίβας