Του Σταύρου Παπασταύρου, Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Τα κράτη που δεν διαθέτουν επαρκή ενεργειακή θωράκιση καθίστανται ευάλωτα σε οικονομικούς κλυδωνισμούς και γεωπολιτικές πιέσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, η ενεργειακή αυτάρκεια και η διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού συνιστούν στρατηγική αναγκαιότητα, που παρέχει ανθεκτικότητα και καθορίζει το παρόν και το μέλλον κάθε χώρας. Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν με σαφήνεια την ορθότητα της στρατηγικής του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στον τομέα των υδρογονανθράκων – την ανάπτυξη, δηλαδή, στην Πατρίδα μας μίας πηγής ενέργειας που μπορεί να μας εξασφαλίσει αυτάρκεια, σημαντικούς πόρους και ενίσχυση της γεωστρατηγικής μας θέσης.

Εν μέσω αυτής της δυναμικής μεταβλητότητας, η εκπροσώπηση της χώρας μας στη διεθνή ενεργειακή συνάντηση CERAWeek στο Χιούστον, όπου συμμετείχαμε με τον Υφυπουργό, Νίκο Τσάφο, παρουσία του Διευθύνοντος Συμβούλου της ΕΔΕΥΕΠ, Άρη Στεφάτου, υπογράμμισε τον ενεργό ρόλο της Ελλάδας στον παγκόσμιο ενεργειακό διάλογο. Πρόκειται για τη σημαντικότερη διεθνή συνάντηση του ενεργειακού κλάδου, με πάνω από 10.000 εκπροσώπους κυβερνήσεων και επιχειρήσεων, από περισσότερες από 85 χώρες. Τα βασικά συμπεράσματα που προέκυψαν είναι ξεκάθαρα: η παγκόσμια ενεργειακή κρίση δεν έχει ακόμη ορατό τέλος, ενώ η ανάγκη για διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα καθίσταται επιτακτική.

Στο πλαίσιο αυτό, κατά την παραμονή μας στις ΗΠΑ, πραγματοποιήσαμε συναντήσεις με υψηλόβαθμους εκπροσώπους τόσο της Exxon Mobil όσο και της Chevron, προκειμένου να δρομολογήσουμε τα επόμενα βήματα των συμπράξεών μας. Με τον Αντιπρόεδρο της ExxonMobil, κ. John Ardill, συζητήσαμε για την -πρώτη μετά από 40 χρόνια- υπεράκτια ερευνητική γεώτρηση που θα πραγματοποιήσει στο Ιόνιο η κοινοπραξία ExxonMobil-Energean-Helleniq Energy, η οποία ήδη προχώρησε σε μία προκαταρτική συμφωνία με την εταιρία Stena Drilling. Μέσα στον Απρίλιο αναμένονται οι υπογραφές για το γεωτρύπανο Stena Drill Max, ενώ στόχος είναι η γεώτρηση να ξεκινήσει τον Φεβρουάριο του 2027, σε περίπου δέκα μήνες από σήμερα, και παράλληλα ξεκίνησε ήδη το πλοίο Eco Οne τις έρευνες για τη βασική περιβαλλοντική μελέτη.

Με τους Kevin McLachlan και Gavin Lewis, Αντιπροέδρους της Chevron, συζητήσαμε για τα επόμενα βήματα των συμφωνιών που κυρώθηκαν στη Βουλή μέσα στον Μάρτιο με την κοινοπραξία Chevron-HellenniqEnergy, ώστε να πραγματοποιηθούν οι σεισμικές έρευνες πριν το τέλος του 2026 νότια της Πελοποννήσου και νότια της Κρήτης. Το μήνυμα που θέλουμε να στείλουμε ως χώρα είναι ότι «πατάμε γκάζι», προχωράμε γρήγορα, στοχευμένα και αποτελεσματικά για να εξερευνήσουμε τις δυνατότητές μας να γίνουμε παραγωγός φυσικού αερίου. Ο εντοπισμός τυχόν εμπορικά εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων θα αναβαθμίσει αυτομάτως τη θέση της χώρας μας στη Μεσόγειο, την Ευρώπη και τον κόσμο.

Στην Ελλάδα έχουμε καταφέρει, με τις επενδύσεις των τελευταίων 6 ετών στις υποδομές, τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου, την απομάκρυνση από τον ακριβό, ρυπογόνο λιγνίτη και την αξιοποίηση των πηγών που έχουμε σε αφθονία -ήλιο και άνεμο-, να παράγουμε πάνω από 55% της ηλεκτρικής ενέργειας από τις ανανεώσιμες πηγές. Έχουμε χτίσει, έτσι, μέσω του διαφοροποιημένου ενεργειακού μας μίγματος, ένα σημαντικό ανάχωμα στις ενεργειακές κρίσεις, γεγονός που αποτυπώνεται ήδη στη συγκρατημένη μετακύλιση του αυξημένου ενεργειακού κόστους στον τελικό καταναλωτή.

Γιατί η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι αποκομμένη από την κοινωνική πολιτική – αφορά και επηρεάζει άμεσα τους πολίτες. Έτσι, όπως έχουμε αποδείξει επανειλημμένως στις πολλαπλές κρίσεις των τελευταίων ετών, η Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, λελογισμένα και στο πλαίσιο των δημοσιονομικών μας δυνατοτήτων, στηρίζει τους πολίτες ώστε να μη μένει κανείς πίσω. Η Πολιτεία παρεμβαίνει με στοχευμένα μέτρα, χωρίς όμως να διακυβεύεται η δημοσιονομική σταθερότητα της χώρας. Το δημοσιονομικό πλεόνασμα και η αξιοπιστία της ελληνικής οικονομίας στις διεθνείς αγορές επιτρέπουν την παροχή ανακουφιστικών μέτρων με υπευθυνότητα και διάρκεια.Ήδη έχουμε αναλάβει δύο δέσμες πρωτοβουλιών για την αποτροπή φαινομένων αισχροκέρδειας και τη συγκράτηση των τιμών και συνεχίζουμε να παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις, ώστε να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή σε μια περίοδο αυξημένων πιέσεων.

Μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων προκλήσεων, με στρατηγικό σχεδιασμό, διεθνείς συνεργασίες και αποφασιστικότητα, η Ελλάδα ενισχύει τη θέση της και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ένα πιο ασφαλές και ανθεκτικό ενεργειακό μέλλον. Στόχος μας, όχι μόνο η αντιμετώπιση της σημερινής κρίσης, αλλά και η οικοδόμηση γερών θεμελίων, που θα εξασφαλίζουν ευημερία και προοπτική για τις επόμενες γενιές.

Η συμφωνία ενισχύει ουσιαστικά το upstream χαρτοφυλάκιο της HELLENiQ ENERGY και τοποθετεί την Ελλάδα πιο δυναμικά στον ενεργειακό χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, σε μια συγκυρία αυξημένου διεθνούς ενδιαφέροντος για την επάρκεια και την ασφάλεια εφοδιασμού της Ε.Ε.

Οι παραχωρήσεις αφορούν τις θαλάσσιες περιοχές «Νότια της Κρήτης 1», «Νότια της Κρήτης 2», «Νότια της Πελοποννήσου» και «Block A2», συνολικής έκτασης περίπου 47.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η κοινοπραξία HELLENiQ ENERGY και Chevron αναδείχθηκε ανάδοχος κατόπιν διεθνούς διαγωνιστικής διαδικασίας που προκήρυξε το Ελληνικό Δημόσιο το 2025, ενισχύοντας το θεσμικό αποτύπωμα και τη διεθνή αξιοπιστία του εγχειρήματος.

Στο επιχειρηματικό σχήμα, η Chevron κατέχει ποσοστό συμμετοχής 70% και έχει αναλάβει τον ρόλο του διαχειριστή (operator), ενώ η HELLENiQ ENERGY συμμετέχει με ποσοστό 30%. Η συνεργασία με έναν από τους μεγαλύτερους διεθνείς ενεργειακούς ομίλους παγκοσμίως ενισχύει το πλαίσιο τεχνικής και επιχειρησιακής ωρίμανσης των έργων, υποστηρίζει τη μεταφορά τεχνογνωσίας και διευρύνει τις δυνατότητες αξιολόγησης περιοχών με απαιτητικά γεωλογικά χαρακτηριστικά.

Ο Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος της HELLENiQ ENERGY και Γενικός Διευθυντής Στρατηγικού Σχεδιασμού και Νέων Δραστηριοτήτων, κ. Γιώργος Αλεξόπουλος, δήλωσε: «Με τη συμμετοχή κορυφαίων διεθνών εταιρειών του κλάδου όπως η Chevron, που  επέλεξαν την HELLENiQ ENERGY για τη αξιοπιστία της και τη βαθιά τεχνική γνώση της ελληνικής γεωλογίας που διαθέτει, επιταχύνουμε τις διαδικασίες για την ολοκλήρωση των ερευνών για υδρογονανθράκες. Το πρόγραμμα ερευνών είναι ένας μαραθώνιος που απαιτεί στοχοπροσήλωση, μεθοδικότητα και υπομονή. Σε περίπτωση που ανακαλυφθούν εμπορικά εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα, θα υπάρξει μακροπρόθεσμη δημιουργία αξίας και θα ενισχυθεί καθοριστικά ο γεωστρατηγικός ρόλος της Ελλάδας στην περιοχή. Η αξιοποίηση του εγχώριου δυναμικού σε υδρογονάνθρακες αποτέλεσε ένα μεγάλο ζητούμενο για πολλές δεκαετίες, που τώρα μπορεί να απαντηθεί. Η HELLENiQ ENERGY είναι υπερήφανη που συμβάλει καθοριστικά σε αυτή την προσπάθεια».

Οι ερευνητικές εργασίες θα αναπτυχθούν σε τρεις διακριτές φάσεις και θα επικεντρωθούν στην αξιολόγηση του δυναμικού υδρογονανθράκων σε θαλάσσια περιβάλλοντα μεγάλου βάθους, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν τα 1.500 μέτρα. Πρόκειται για περιοχές υψηλής τεχνικής πολυπλοκότητας, που απαιτούν προηγμένες τεχνολογίες, ισχυρή κεφαλαιακή βάση και εμπειρία σε έργα deepwater, στοιχεία που υποστηρίζουν μια τεχνικά ώριμη και επενδυτικά πειθαρχημένη προσέγγιση στο ελληνικό upstream.

Η τελετή υπογραφής πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, παρουσία του Πρωθυπουργού της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κυριάκου Μητσοτάκη. Τις Συμβάσεις Μίσθωσης υπέγραψαν, εκ μέρους της Ελληνικής Πολιτείας, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρος Παπασταύρου και ο Διευθύνων Σύμβουλος της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) κ. Αριστοφάνης Στεφάτος.

Τη σημασία της συμφωνίας υπογράμμισε και η συμμετοχή της ανώτατης διοίκησης των δύο Ομίλων στην τελετή υπογραφής. Εκ μέρους της HELLENiQ ENERGY, τις Συμβάσεις υπέγραψε ο Διευθύνων Σύμβουλος κ. Ανδρέας Σιάμισιης, ενώ αντίστοιχα, για την Chevron, την υπογραφή έθεσε ο κ. Gavin Lewis, Αντιπρόεδρος Global New Ventures.

Μετά την υπογραφή της συμφωνίας, ο CEOτης HELLENiQUpstreamκ. Τάσος Βλασσόπουλος, τόνισε: «Το να έρθει στην Ελλάδα μια κορυφαία εταιρία όπως η Chevron και να συνεργαστεί μαζί μας, δεν ήταν κάτι αυτονόητο. Προηγήθηκαν πολλές συναντήσεις και συζητήσεις, όπου αναλύθηκαν διεξοδικά όλα τα δεδομένα αλλά και οι προοπτικές που υπάρχουν. Η εμπιστοσύνη που χτίστηκε έχει τη σφραγίδα της σκληρής δουλειάς των ανθρώπων της HELLENiQ Upstream και αποτελεί μια αναγνώριση της εμπειρίας, της αξιοπιστίας και της ποιότητας των στελεχών της. Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει στην πράξη το διεθνές κύρος της που απολαμβάνει η HELLENiQ ENERGY ως αξιόπιστος εταίρος, με βαθιά γνώση της ελληνικής γεωλογίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Όμιλος ακολουθεί τις βέλτιστες πρακτικές της βιομηχανίας και πάντα συμμορφώνεται με τα διεθνή πρότυπα Υγείας, Ασφάλειας και Περιβάλλοντος».

Επισημαίνεται ότι η σύμπραξη των δύο εταιρειών συνδυάζει την ισχυρή τοπική γνώση και θεσμική εμπειρία της HELLENiQ ENERGY με το διεθνές αποτύπωμα, την κεφαλαιακή ισχύ και την τεχνογνωσία της Chevron σε έργα μεγάλης κλίμακας και υψηλής τεχνικής πολυπλοκότητας. Για την επενδυτική κοινότητα, η συμφωνία λειτουργεί ως σαφές σήμα εμπιστοσύνης στο ελληνικό upstream περιβάλλον, δημιουργώντας προοπτικές δυνητικής αξίας σε μια περιοχή με αυξανόμενη γεωστρατηγική σημασία για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.

Το boutique ξενοδοχείο βρίσκεται στο Μαρούσι, επί της Λεωφόρου Κηφισίας, σε ένα από τα πιο ισχυρά επιχειρηματικά hubs της πόλης, όπου δραστηριοποιούνται μεγάλες εταιρείες και εμπορικά κέντρα. Σε μικρή απόσταση από το Golden Hall και το The Mall Athens και περίπου 15 λεπτά από το αεροδρόμιο, διαθέτει 39 δωμάτια και ιδιωτικό χώρο στάθμευσης, καλύπτοντας τις ανάγκες τόσο επαγγελματιών όσο και επισκεπτών αναψυχής.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας, το ξενοδοχείο λειτουργεί ως ένα σύγχρονο business hub. Οι χώροι του, από το lobby έως τις πλήρως εξοπλισμένες συνεδριακές αίθουσες με θέα την πόλη, φιλοξενούν συναντήσεις, παρουσιάσεις, σεμινάρια και εταιρικές εκδηλώσεις, σε ένα περιβάλλον που συνδυάζει λειτουργικότητα, κομψότητα και υψηλού επιπέδου υπηρεσίες.

Μετά τη δύση του ήλιου, η ατμόσφαιρα μεταβάλλεται, με το ξενοδοχείο να αποκτά πιο χαλαρό και κοινωνικό χαρακτήρα. Το εστιατόριο Lalane στο ισόγειο εξελίσσεται σε σημείο συνάντησης για δείπνα, gatherings και βραδινή έξοδο, ενώ τα guest DJ sets ενισχύουν το lifestyle στοιχείο.

Το Lalane, μια brasserie με αναφορές στη γαλλική γαστρονομία και έντονες μεσογειακές επιρροές, αποτελεί το γαστρονομικό επίκεντρο του εγχειρήματος. Το μενού φέρει την υπογραφή του βραβευμένου με αστέρι Michelin σεφ Αλέξανδρου Τσιοτίνη και βασίζεται σε φρέσκες, τοπικές πρώτες ύλες, με δημιουργικές προσεγγίσεις που ισορροπούν ανάμεσα στην παράδοση και το σύγχρονο ύφος. Σταθερό ραντεβού αποτελούν και τα σαββατιάτικα brunch, ενώ στο πλαίσιο συνεργασιών με μικρούς παραγωγούς και bakeries της πόλης, περιλαμβάνονται επιλογές από το γνωστό microbakery Temps Perdu.

Σημαντικό ρόλο στην εμπειρία διαμονής διαδραματίζουν και οι υπηρεσίες ευεξίας. Το spa του ξενοδοχείου φιλοξενεί προϊόντα της Dr. Barbara Sturm, προσφέροντας ολοκληρωμένες εμπειρίες χαλάρωσης, ενώ ο χώρος Library στην είσοδο λειτουργεί ως curated pop-up store με επιλεγμένα brands και limited συλλογές.

Η αισθητική του ξενοδοχείου κινείται σε ύφος «quiet luxury», με ζεστούς τόνους, υφές ξύλου και σύγχρονο design. Οι χώροι έχουν σχεδιαστεί ώστε να εξυπηρετούν τόσο επαγγελματίες όσο και ταξιδιώτες αναψυχής, ενώ τα δωμάτια συνδυάζουν λειτουργικότητα και στυλ, με έμφαση στη λεπτομέρεια και την ποιότητα. Τα έργα τέχνης προσθέτουν μια σύγχρονη, πιο προσωπική διάσταση στη συνολική εμπειρία.

Το The Fiction Athens αποτελεί επένδυση του Ομίλου ΕΛΛΑΚΤΩΡ, ο οποίος μέσω της θυγατρικής του εταιρείας REDS προχώρησε στην πλήρη ανακαίνιση, αναβάθμιση και επανατοποθέτηση του ακινήτου, στο πλαίσιο 25ετούς εκμίσθωσης. Το έργο περιλάμβανε εκτεταμένο αρχιτεκτονικό και λειτουργικό επανασχεδιασμό, καθώς και συνολική ενεργειακή αναβάθμιση, με στόχο τη δημιουργία ενός σύγχρονου ξενοδοχείου πέντε αστέρων υψηλών προδιαγραφών.

Η επένδυση εντάσσεται στη στρατηγική της REDS για αξιοποίηση ακινήτων με υψηλές προοπτικές ανάπτυξης και μακροπρόθεσμη αξία, ενισχύοντας παράλληλα την τουριστική και οικονομική δυναμική της περιοχής και διευρύνοντας την παρουσία του Ομίλου στον κλάδο της φιλοξενίας.

Τη διαχείριση του ξενοδοχείου έχει αναλάβει η SWOT Hospitality, μία από τις πλέον δυναμικές εταιρείες hotel management με έδρα την Αθήνα. Η εταιρεία, που ιδρύθηκε το 2013, διαθέτει χαρτοφυλάκιο υπό διαχείριση αξίας περίπου 600 εκατ. ευρώ στην Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη, διαχείριση και επενδυτική αξιοποίηση ξενοδοχειακών έργων.

Παράλληλα, συνεργάζεται με διεθνώς αναγνωρισμένες αλυσίδες όπως οι Marriott International, Accor, Hyatt Hotels Corporation, Hilton και Nikki Beach Hotels & Resorts, ενώ διαθέτει και πιστοποιήσεις White Label Operator από τους InterContinental Hotels & Resorts και Leading Hotels of the World. Τα στελέχη της έχουν συμμετάσχει στην ανάπτυξη και διαχείριση εμβληματικών ξενοδοχειακών μονάδων συνολικής δυναμικότητας άνω των 3.500 δωματίων και αξίας που ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ.

Συνολικά, το The Fiction Athens επιχειρεί να λειτουργήσει ως ένας ολοκληρωμένος προορισμός που συνδυάζει φιλοξενία, επιχειρηματικότητα, γαστρονομία και διασκέδαση, καλύπτοντας όλο το φάσμα της καθημερινότητας — από το πρώτο επαγγελματικό ραντεβού μέχρι τη βραδινή έξοδο — και αποτυπώνοντας τον σύγχρονο ρυθμό της Αθήνας.

Του Δημήτρη Τσιόδρα*

Η ευρωπαϊκή οικονομία, που ήδη πλήρωνε υψηλότερες τιμές ενέργειας από τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της (ΗΠΑ, Κίνα) δέχεται ακόμη πιο έντονες πιέσεις με δεδομένη μάλιστα την απόφαση για απεξάρτηση από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους. Παράλληλα με την ανάγκη για άμεση στήριξη νοικοκυριών κι επιχειρήσεων, οι συζητήσεις για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ε.Ε. επανέρχεται πιο έντονα στο προσκήνιο. Αιχμή σε αυτή την κατεύθυνση αποτελεί η σταδιακή απεξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα με την περαιτέρω ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και η ευρεία χρήση της «καθαρής» πυρηνικής ενέργειας, μέσω της νέας τεχνολογίας των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR), ουσιαστικά μετά το 2030. Ο συνδυασμός δηλαδή της πολιτικής για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, με την ενεργειακή πολιτική και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, που αναδεικνύεται από την τρέχουσα επικαιρότητα, οι πρόσφατες μεγάλες ενεργειακές συμφωνίες που υπέγραψε η Ελλάδα αποκτούν την πραγματική τους διάσταση: η χώρα μας γίνεται καίριος διαμετακομιστικός ενεργειακός κόμβος, πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG στην Ευρώπη, αλλά και πιθανός μελλοντικός παραγωγός ενέργειας, κατοχυρώνοντας τα εθνικά της συμφέροντα και διασφαλίζοντας τους ευνοϊκότερους όρους για την οικονομική της ανάπτυξη στη νέα εποχή. Η γεωπολιτική μας σημασία και ισχύς αναβαθμίζονται αποφασιστικά και η προοπτική για άμεσα οικονομικά οφέλη, για νέες θέσεις εργασίας και μεγαλύτερα έσοδα σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις είναι πλέον ορατή. Οι επιτυχίες αυτές δεν έπεσαν ξαφνικά από τον ουρανό: τις έφερε η μεθοδική και συστηματική δουλειά ετών, το σχέδιο και οι επενδύσεις σε κρίσιμες υποδομές, οι προσεκτικοί και επιδέξιοι χειρισμοί μέσα σε ένα δύσκολο και πολύπλοκο διεθνές περιβάλλον, η απόλυτη επιμονή στον στόχο και η προσήλωση στο αποτέλεσμα, με ρεαλισμό, μακριά από ιδεοληψίες και με σταθερή πυξίδα το πραγματικό συμφέρον της χώρας.

Η συνοπτική ματιά στα σχετικά γεγονότα αρκεί για να σχηματιστεί η εικόνα –πέντε σημεία, που συνθέτουν μια νέα πραγματικότητα για την Ελλάδα:

*Η χώρα μας είναι πλέον η πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG σε σημαντικό μέρος της Ευρώπης –από εδώ θα ξεκινά ο περίφημος Κάθετος Διάδρομος που θα το μεταφέρει στα κεντρικά και ανατολικά της ηπείρου μας. Υπουργοί της κυβέρνησης Τραμπ και εταιρείες-κολοσσοί έβαλαν υπογραφή στον νέο γεωστρατηγικό χάρτη, οι σύγχρονες υποδομές στη Ρεβυθούσα, στην Αλεξανδρούπολη και ο σταθμός συμπίεσης φυσικού αερίου στον Αμπελά της Λάρισας στηρίζουν σταθερά το project, δυναμικές ελληνικές εταιρείες πρωταγωνιστούν και τα συμβόλαια για τις πρώτες ποσότητες παίρνουν ήδη τον δρόμο τους.

*Η συμφωνία που υπογράφηκε για την παραχώρηση στην ExxonMobil του μπλοκ 2 στο Ιόνιο, ανοίγει τον δρόμο για την πρώτη (μετά από 40 χρόνια!) ερευνητική γεώτρηση στην Ελλάδα. Παράλληλα, η συμφωνία με την κοινοπραξία Chevron- Hellenic Energy που αφορά τέσσερις περιοχές (Νότια της Πελοποννήσου, Α2, «Νότια της Κρήτης 1» και «Νότια της Κρήτης 2») δημιουργεί πρόσθετες ελπίδες για την ανεύρεση και αξιοποίηση κοιτασμάτων. Διπλό το όφελος: και η Ελλάδα γίνεται παραγωγός ενέργειας και το διαβόητο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο αποδεικνύεται ανίσχυρος χαρτοπόλεμος.

*Επιβεβαιώθηκε ότι παραμένει απολύτως ενεργό το σχήμα 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ+ΗΠΑ) και τέθηκε ξανά στο τραπέζι ο αγωγός East Med για τη μεταφορά φυσικού αερίου από το Ισραήλ, μέσω της Κύπρου και της Ελλάδας, στην Ευρώπη.

*Η Αίγυπτος δέσμευσε μια τεράστια έκταση γης για το πρόγραμμα GREGY, εφαρμόζοντας τη στρατηγική συμφωνία της με την Αθήνα για τις ΑΠΕ: δημιουργείται το μεγαλύτερο αιολικό και φωτοβολταϊκό πάρκο στον κόσμο, που θα παράγει ετησίως 3 GW πράσινης και φτηνής ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου θα φτάνει στην Ελλάδα για κατανάλωση εδώ και για επανεξαγωγή στην υπόλοιπη Ευρώπη. Γι’ αυτό το έργο τελεί και υπό ευρωπαϊκή «ομπρέλα» κι έχει χαρακτηριστεί από την Ε.Ε. ως Κοινού Ενδιαφέροντος (Project of Common Interest).

*Ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδία- Μέση Ανατολή- Ευρώπη (IMEC), ένα σχέδιο που αναμένεται να ξαναμπεί σε τροχιά όταν σταματήσει ο πόλεμος που βρίσκεται σε εξέλιξη, είναι μια πρωτοβουλία που θα δημιουργήσει νέα δεδομένα στο παγκόσμιο εμπόριο, τη συνδεσιμότητα και τη συνεργασία σε τρεις ηπείρους. Και η χώρα μας διαδραματίζει κομβικό ρόλο σε αυτό.

H Ελλάδα, εκμεταλλευομένη τα στρατηγικά της πλεονεκτήματα, με συστηματικές κινήσεις στην ενεργειακή σκακιέρα, έκανε τη γεωγραφική της θέση γεωπολιτική δύναμη, την πολιτική της σταθερότητα εργαλείο ανάπτυξης και τη διεθνή της αξιοπιστία πόλο έλξης μεγάλων επενδύσεων. Έτσι, η χώρα γίνεται mega-ενεργειακός κόμβος και παραγωγός ενέργειας, αυξάνει τους δημόσιους πόρους, κατοχυρώνει απολύτως τη δική της ενεργειακή ασφάλεια σε καιρούς ταραγμένους και εμβαθύνει τη στρατηγική της συμμαχική σχέση με τις ΗΠΑ, με το Ισραήλ, με τη σημαντικότερη αραβική χώρα της Μεσογείου, την Αίγυπτο, αλλά και με τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Έτσι, η πατρίδα δεν ακολουθεί απλώς τις εξελίξεις, αλλά τις διαμορφώνει με σχεδιασμένες δράσεις και με εθνική αυτοπεποίθηση. Όπως το έπραξε και με την ανάπτυξη των ΑΠΕ, που ήδη φέρνουν στο εθνικό μίγμα μεγάλες ποσότητες φτηνής και καθαρής ενέργειας: το 2025, η Ελλάδα έφτασε να παράγει πάνω από το 50% της ηλεκτρικής της ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές, ξεπερνώντας τον μέσο όρο της ΕΕ.

Κι όλα αυτά συμβαίνουν με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον –στη νέα εποχή του ΑΙ (Τεχνητή Νοημοσύνη). Το ΜΙΤ μάς λέει ότι κάθε φορά που ζητάμε από το ChatGPT να μας απαντήσει σε μια ερώτηση είναι σαν να ανάβουμε μια λάμπα. Και κάθε φορά που τού ζητάμε να δημιουργήσει ένα βίντεο, καταναλώνει τόση ενέργεια όση ένα νοικοκυριό σε μία ώρα. Μόνο ο «Δαίδαλος», το data center που κατασκευάζεται ήδη στο Λαύριο, και το εργοστάσιο ΑΙ «Φάρος» που θα λειτουργήσει με πυρήνα αυτόν τον υπερυπολογιστή, θα χρειαστούν πολύ ηλεκτρικό ρεύμα. Και η συνολική ισχύς που ζητούν οι επενδυτές σε data centers και ΑΙ φτάνει ως τώρα τα 2,2 GW και αναμένεται να ξεπεράσει τα 2,9 GW. Το μέλλον θα είναι ενεργοβόρο! Και η Ελλάδα θα είναι έτοιμη για την έκρηξη της ζήτησης που έρχεται όχι ως απολύτως εξαρτώμενος εισαγωγέας, αλλά και ως παραγωγός και ως σημαντικό διαμετακομιστικό κέντρο!

*Ο Δημήτρης Τσιόδρας είναι ευρωβουλευτής και συμμετέχει στην Επιτροπή για την Ενέργεια, τη Βιομηχανία και την ‘Ερευνα (ΙΤRE) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Του Γιάννη Μανιάτη*

Το πρόβλημα είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες, όπως άλλωστε και η λύση του. Η Ελλάδα χρειάζεται επειγόντως μια διευρυμένη παραγωγική βάση (αγροτικός τομέας, πρώτες ύλες, μεταποίηση, καινοτομία), η οποία βέβαια, μεταξύ άλλων προϋποθέσεων, απαιτεί πρωτίστως αδιάλειπτη και οικονομικά προσιτή ενέργεια, σημαντικό μέρος της οποίας θα παράγεται εγχώρια.

Και ενώ η χώρα μας έχει να επιδείξει διαχρονική σημαντική πρόοδο στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (το 2025 το 47% της ζήτησης ηλεκτρισμού καλύφθηκε από ΑΠΕ), καθώς ήδη από το 2014 είχε κατακτήσει την 3^η καλύτερη θέση παγκοσμίως στην κατά κεφαλήν παραγωγή από Φωτοβολταϊκά και την 7^η καλύτερη στην Ευρώπη από Αιολικά, δυστυχώς στους υδρογονάνθρακες έμεινε καθηλωμένη, εξαιτίας πολυετούς και πέρα από κάθε λογική, εχθρικής κυβερνητικής στάσης. Έτσι το 2023, η ενεργειακή εξάρτηση της Ελλάδας από τρίτους προμηθευτές ήταν περίπου 75%, με το μ.ο. της ΕΕ-27 58%, ενώ αυτή της Δανίας, που εκτός από ΑΠΕ παράγει υδρογονάνθρακες, μόλις 40%. Υπάρχει βέβαια και η περίπτωση της Κύπρου, με βεβαιωμένα κοιτάσματα φυσικού αερίου (φ.α.), που ακόμα δεν έχει εκμεταλλευτεί και μια διφορούμενη στάση.

Αν και η κατάσταση είναι αρκετά καλύτερη στις μεγάλες διεθνείς διασυνδέσεις, οι οποίες αποτελούν τον δεύτερο πυλώνα της στρατηγικής που καθιερώσαμε στις αρχές της δεκαετίας του 2010 (οι άλλες δύο ήταν η αξιοποίηση εγχώριων πηγών ενέργειας και η δραστική βελτίωση της Ενεργειακής Απόδοσης), θα πρέπει να παραδεχθούμε ότι αυτές αντιμετωπίζουν δυο σοβαρές προκλήσεις.

Α. Κάποιες δεν έχουν υλοποιηθεί, μετά από πολλά χρόνια σχεδιασμών και στήριξης από την ΕΕ, όπως ο East Med, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ και Ελλάδας – Αιγύπτου, αλλά και η αντλησιοταμίευση στην Αμφιλοχία. Αξιοσημείωτο είναι ότι, με εξαίρεση την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Αιγύπτου που εντάχθηκε το 2024, όλες τις εντάξαμε στα έργα προτεραιότητας της ΕΕ, τα γνωστά PCIs, ήδη από το 2013, δίνοντάς τους έτσι πρόσβαση σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και ταχύτερες διασυνοριακές αδειοδοτικές διαδικασίες.

Β. Εκείνες που υλοποιήθηκαν (π.χ. ο Συμπιεστής, στο πλαίσιο του Κάθετου Διαδρόμου, για την αναστροφή ροής φ.α. προς το Βορρά στο Σιδηρόκαστρο έγινε PCI το 2013 και γρήγορα κατασκευάστηκε), είτε αντιμετωπίζουν μακροχρόνια διασυνοριακά ρυθμιστικά προβλήματα που περιορίζουν τη λειτουργία τους, όπως ο Κάθετος Διάδρομος, είτε και καθυστερήσεις στην αναγκαία αναβάθμιση της μεταφορικής τους ικανότητας, όπως ο ΤΑΡ και ο IGB, αλλά και οι αναγκαίες ενισχύσεις στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις με την Ιταλία και τους βόρειους γείτονές μας (για να αξιοποιήσουμε την υπερπαραγωγή ΑΠΕ και στο μέλλον τις εισαγωγές από Αίγυπτο).

Ευτυχώς, λόγω εξωγενών παραγόντων, όπως η όξυνση των διεθνών οικονομικών ανταγωνισμών, οι απανωτές γεωπολιτικές, που άμεσα μετατρέπονται σε ενεργειακές – οικονομικές κρίσεις, αλλά και η σημαντική στροφή των ΗΠΑ υπέρ των υδρογονανθράκων, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας άλλαξε δραστικά στάση. Έτσι, από τη δήλωση του κ. Μητσοτάκη από το βήμα της 76^ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ το 2021 ότι οι «υδρογονάνθρακες είναι ένα αγαθό που χάνει την αξία του» και την αγωνιώδη έκκλησή του να σταματήσουμε «τις διαμάχες του προηγούμενου αιώνα», φτάσαμε στους κυβερνητικούς πανηγυρισμούς για την αργοπορημένη υλοποίηση εθνικών στρατηγικών του 2010-2014 (υδρογονάνθρακες, Κάθετος Διάδρομος), που βέβαια μέχρι το 2019 απολάμβαναν σημαντική διακοινοβουλευτική συναίνεση (ΠΑΣΟΚ, ΠΑΣΟΚ-ΝΔ τα χρόνια της συγκυβέρνησης, ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ μετά το 2017).

Με την ενεργοποίηση, επιτέλους, του Κάθετου Διαδρόμου η Ελλάδα θα αξιοποιήσει μια τεράστια γεωπολιτική ευκαιρία, καθώς η ενεργειακή ασφάλεια της ΝΑ Ευρώπης και η πρόσβαση αμερικανικών, κυρίως, εξαγωγών LNG στην περιοχή, θα βασίζεται σε σημαντικό βαθμό σε εμάς. Παράλληλα, η αξιοποίηση των ελληνικών υδρογονανθράκων μπορεί να μειώσει τη μεγάλη μας ενεργειακή εξάρτηση, να διευκολύνει μια ομαλότερη πράσινη μετάβαση, να βελτιώσει τον γεωπολιτικό μας ρόλο στη περιοχή και να κατοχυρώσει στη πράξη τα δικαιώματα που αναγνωρίζει το Διεθνές Δίκαιο. Τέλος, να δημιουργήσει καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας και σημαντικά έσοδα για τις Περιφέρειες και το ασφαλιστικό σύστημα, όπως ήδη έχουμε θεσμοθετήσει από το 2013 με το «Ταμείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης των Γενεών» (Ν.4162/2013).

Δυστυχώς βέβαια δεν θα επιστραφεί ποτέ το κόστος που ήδη πλήρωσαν οι Έλληνες πολίτες ή οι χαμένες ευκαιρίες για την πατρίδα μας. Εάν η κυβέρνηση είχε προχωρήσει με την παραγωγή ελληνικών υδρογονανθράκων στις αρχές της δεκαετίας μας, όπως σχεδιάζαμε το 2011, η ελληνική οικονομία θα είχε διαχειριστεί καλύτερα τις ενεργειακές κρίσεις των πολέμων, και προφανώς ήδη θα απολάμβανε, ως ασφαλής εναλλακτικός προμηθευτής, ισχυρά οικονομικά και πολιτικά οφέλη, καθώς η παγκόσμια οικονομία καταβάλει το οικονομικό κόστος εξάρτησης από τον Κόλπο (geopolitical risk premium).

Όμως, για να γίνουν πράξη όλα αυτά χρειάζεται να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τη θετική συγκυρία (και όχι μόνο το drill baby drill των ΗΠΑ), καθώς η Ευρώπη, πέρα από την απόφαση κατάργησης του ρωσικού αερίου, αποφάσισε να συνδυάσει τους υψηλούς ρυθμούς ενεργειακής μετάβασης, με την προώθηση των άλλων δυο βασικών στόχων αειφορίας, την Ενεργειακή Ασφάλεια και Οικονομικότητα, μεταξύ άλλων δίνοντας νέα πνοή στον Κάθετο Διάδρομο και τους ελληνικούς υδρογονάνθρακες. Αυτό πρακτικά σημαίνει:

• Αξιοποίηση των πρωτοβουλιών που έχουν αναλάβει οι ΗΠΑ και η Ε. Επιτροπή για την αντιμετώπιση των τελευταίων εμποδίων λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου, πριν επιλεγεί κάποια ρυθμιστικά απλούστερη, αλλά και δυστυχώς ανταγωνιστική προς εμάς επιλογή, όπως ο TurkStream.
• Κεφαλαιοποίηση της στήριξης της ΕΕ στον Διαβαλκανικό αγωγό (μέρος του Κάθετου Διαδρόμου) και στην ηλεκτρική διασύνδεση με Κύπρο, έργα που και τα δύο πρόσφατα εντάχθηκαν, με πρωτοβουλία της Ε. Επιτροπής, στις Ενεργειακές Λεωφόρους της ΕΕ.
• Αξιοποίηση πρόσφατων νομοθετικών προτάσεων της ΕΕ και ιδίως του Πακέτου για τα Δίκτυα Ενέργειας (Grids Package), αλλά και των 30 δις για έργα ενέργειας του χρηματοδοτικού εργαλείου CEF, για το οποίο είμαι Εισηγητής των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
• Επιτάχυνση της υλοποίησης του προγράμματος υδρογονανθράκων, με πρώτο βήμα την άρση όλων εκείνων των αιτιών που στο πρόσφατο παρελθόν μας καθυστέρησαν. Γιατί υπογραφές Συμβάσεων, όπως πρόσφατα με τη Chevron, είχαμε και στο παρελθόν, όμως αυτές ακολουθήθηκαν από αποχωρήσεις ενεργειακών κολοσσών, όπως οι Total και Repsol, αλλά και η δική μας HELLENiQ  ENERGY που επέστρεψε μέρος των παραχωρήσεων, όπως στον Πατραϊκό το 2023.

Πιθανές νέες καθυστερήσεις στον Κάθετο Διάδρομο, ανάλογες εκείνων του προγράμματος υδρογονανθράκων, μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρές επιπτώσεις στην υλοποίησή του. Πιθανή σταθεροποίηση των spot market τιμών LNG σε υψηλά επίπεδα, λόγω παρατεταμένης σύρραξης στο Ιράν, καθιστά δυσκολότερη τη σύναψη μακροχρόνιων συμβολαίων προμήθειας για τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης, ενώ υπάρχουν και εναλλακτικές διαδρομές χωρίς τα ρυθμιστικά προβλήματα του Κάθετου Διαδρόμου (τουρκικά LNG Terminals και  TurkStream).

Τέλος, είναι απαραίτητο όλες οι διαθέσιμες εναλλακτικές επιλογές να εξετάζονται με ιδιαίτερη προσοχή υπό το πρίσμα της οικονομικότητας. Η μαζική ανάπτυξη των ΑΠΕ, σε συνδυασμό με τις διορθωτικές κινήσεις στην αγορά ενέργειας, που επιδιώκουμε σε επίπεδο ΕΕ, δημιουργούν προσδοκία για σταδιακή μείωση των τιμών ηλεκτρισμού στη χώρα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δημιουργείται προβληματισμός ως προς το πώς οι ακριβές νέες επενδύσεις στην πυρηνική ενέργεια θα μπορούσαν να είναι πραγματικά αποδοτικές για τους επενδυτές. Η οικονομική και πολιτική λογική επιβάλλει να αποφεύγεται κάθε μορφή ενίσχυσης μέσω δημόσιων πόρων προς μία τεχνολογία που είναι καινούρια και αμφιλεγόμενη για την Ελλάδα, όπως τα πυρηνικά. Παράλληλα, θα ήταν εξίσου προβληματική μια κυβερνητική ανοχή σε διατήρηση υψηλών τιμών, καθώς κάτι τέτοιο θα εξυπηρετεί τη βιωσιμότητα των πυρηνικών επενδύσεων, αλλά ταυτόχρονα θα ναρκοθετεί την ανταγωνιστικότητα και θα εγκλωβίζει τους πολίτες και τις ενεργοβόρες βιομηχανίες σε ένα καθεστώς εξάρτησης από τις εκάστοτε κυβερνητικές πολιτικές, με πρόσκαιρα επιδόματα και επιδοτήσεις.

*Καθ. Γιάννης Μανιάτης, Ευρωβουλευτής, Αντιπρόεδρος Σοσιαλιστών Δημοκρατών (S&D), πρ. Υπουργός

Toυ Αλέξη Χαρίτση, βουλευτή Μεσσηνίας της Νέας Αριστεράς

Η ελληνική ενεργειακή πολιτική τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζεται από μια εντυπωσιακή αστάθεια: για το ενεργειακό μείγμα που επιδιώκει η χώρα, για τους στόχους της επόμενης δεκαετίας, για τα εργαλεία υλοποίησής τους. Η ενεργειακή πολιτική μοιάζει να μεταβάλλεται κάθε φορά που αλλάζουν οι διεθνείς ισορροπίες και τα συμφέροντα που ασκούν πίεση. Από τη, χωρίς σχέδιο και κοινωνικό πρόσημο, απολιγνιτοποίηση περάσαμε στην μονομερή πριμοδότηση του φυσικού αερίου, και από τη δογματική επιβεβαίωση των επιδιώξεων του λόμπι ορυκτών καυσίμων – που αμφισβητεί ευθέως την κλιματική κρίση – στην πρόθεση για νέα εξάρτηση από την πυρηνική ενέργεια.

Αυτή η διαρκής μετατόπιση δεν συνιστά στρατηγική αλλά μια πολιτική προσαρμογής «όπου φυσάει ο άνεμος» των διεθνών συσχετισμών.

Η επαγγελία των ανεύρετων υδρογονανθράκων

Οι εξορύξεις υδρογονανθράκων επανήλθαν, μετά την επανεκλογή Τραμπ και το περίφημο «Drill, baby, drill», ως «εθνικό ενεργειακό στοίχημα». Στην ουσία πρόκειται για μια επιλογή που δεν στηρίζεται τόσο σε ενεργειακά δεδομένα όσο σε μια τριπλή πολιτική αφήγηση: γεωπολιτική, οικονομική και ιδεολογική.

Γεωπολιτικά,  οι εξορύξεις παρουσιάζονται ως εργαλείο ενίσχυσης της ελληνικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση ελπίζει ότι το ενδιαφέρον μιας αμερικανικής πετρελαϊκής πολυεθνικής θα λειτουργήσει ως έμμεση εγγύηση για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και την ΑΟΖ, η οποία αμφισβητείται ευθέως από το τουρκολιβυκό σύμφωνο. Ξένα επιχειρηματικά συμφέροντα ως υποκατάστατο εξωτερικής πολιτικής ή ως εγγύηση γεωπολιτικής ασφάλειας.

Οικονομικά, η υπόσχεση μεγάλων εσόδων για τη χώρα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη. Ακόμη και αν βρεθούν οικονομικά αξιοποιήσιμα κοιτάσματα, τα δημόσια έσοδα καθορίζονται από το μέγεθος των κοιτασμάτων, το κόστος εξόρυξης και κυρίως τις διεθνείς τιμές ενέργειας. Δηλαδή, τα μισθώματα και οι φόροι εξαρτώνται από τη δηλούμενη κερδοφορία. Το οικονομικό όφελος είναι ασαφές, ενώ το περιβαλλοντικό ρίσκο παραμένει δημόσιο.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών είναι ενδεικτική. Μεγάλοι διεθνείς ενεργειακοί όμιλοι – «στρατηγικοί επενδυτές» εγκατέλειψαν ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα πριν καν ξεκινήσει ερευνητική δραστηριότητα. TotalEnergies και Repsol αποχώρησαν (2020-2022), διαψεύδοντας την αφήγηση ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο κατώφλι μιας μεγάλης ενεργειακής ανακάλυψης.

Ενεργειακά, οι εξορύξεις δεν αποτελούν λύση για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας. Ακόμη και αν υπάρξουν κοιτάσματα, η Ελλάδα δεν αποκτά προνομιακή πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια αφού οι τιμές για τους καταναλωτές δεν καθορίζονται από την εθνικότητα του κοιτάσματος αλλά από τις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Η Ελλάδα ήδη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη στις διεθνείς αυξήσεις τιμών. Οι εξορύξεις δεν μειώνουν αυτή την εξάρτηση — την επεκτείνουν.

Στην ουσία, η χώρα μένει καθηλωμένη σε ένα ενεργειακό μοντέλο, εξαρτημένο από διεθνείς κρίσεις και γεωπολιτικές εντάσεις, ασύμβατο με τις δεσμεύσεις για το κλίμα. Η αναβάθμιση των εξορύξεων σε «εθνικό στοίχημα» συνδέεται λιγότερο με μια ρεαλιστική ενεργειακή στρατηγική και περισσότερο με τη μετατόπιση του διεθνούς πολιτικού κλίματος και την ενίσχυση της επιρροής των λόμπι των ορυκτών καυσίμων, που στόχο έχουν την καθυστέρηση της ενεργειακής μετάβασης ώστε η εξάρτηση από το φυσικό αέριο να καταστεί αναπόφευκτη για τις επόμενες δεκαετίες.

Ο μύθος του «ενεργειακού κόμβου»

Ο διακηρυγμένος περιορισμός της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο δεν ταυτίστηκε με τον στόχο της ενεργειακής αυτονομίας, αλλά με την υποκατάσταση της εξάρτησης από αμερικανικό LNG. Η κυβέρνηση της ΝΔ είδε έναν νέο ρόλο για τη χώρα: να γίνει πύλη αμερικανικής διείσδυσης στις αγορές της Ανατολικής Ευρώπης.

Ο λεγόμενος «Κάθετος Διάδρομος», που υποτίθεται ότι θα αναβάθμιζε τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, δεν συγκέντρωσε εμπορικό ενδιαφέρον, γεγονός που δείχνει τα πραγματικά του όρια. Ακόμα όμως και αν υπήρχε ενδιαφέρον, «ενεργειακός κόμβος» σ’ αυτή την περίπτωση δεν θα σήμαινε ενεργειακή ισχύ αλλά διαμετακόμιση. Η Ελλάδα στοχεύει ουσιαστικά να λειτουργεί ως πέρασμα μεταφοράς φυσικού αερίου, ως μεταπράτης ενέργειας δηλαδή· ένας ενδιάμεσος κρίκος στις διεθνείς ενεργειακές ροές, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο στην παραγωγή, στις τιμές ή στην ενεργειακή της ασφάλεια.

Η κυβέρνηση αναζητώντας μάταια γεωπολιτική ορατότητα, μετατοπίζει την ενεργειακή πολιτική από το βασικό ζητούμενο: φθηνή, ασφαλή και σταθερή καθαρή ενέργεια για τη χώρα.

Η ξαφνική «επιστροφή» της πυρηνικής ενέργειας

Ξαφνικά η πυρηνική ενέργεια, μια επικίνδυνα αμφίβολη επιλογή, επανεμφανίζεται στο προσκήνιο με ένα επιχείρημα παραπλανητικό.

Ο πρωθυπουργός μιλάει για «συμπληρωματική» πηγή στα κενά του ενεργειακού συστήματος, όταν οι ανανεώσιμες πηγές δεν επαρκούν.  Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες δεν συνιστούν κατ’ αρχάς ώριμη τεχνολογία.  Ακόμη κι αν ήταν, όμως, χρειάζονται τουλάχιστον μία δεκαετία για να σχεδιαστούν, να αδειοδοτηθούν και να κατασκευαστούν. Μια τεχνολογία μη διαθέσιμη πριν το 2035, δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως λύση για την ενεργειακή μετάβαση που εξελίσσεται σήμερα.

Επιπρόσθετα, η πυρηνική ενέργεια δεν μειώνει την ενεργειακή εξάρτηση μιας χώρας· απλώς τη μεταφέρει. Απαιτεί εξειδικευμένη τεχνολογία που ελέγχεται από περιορισμένο αριθμό κρατών και βιομηχανιών, πυρηνικά καύσιμα που εξορύσσονται σε λίγες περιοχές του κόσμου και μακροχρόνιες συμβάσεις τεχνολογικής και βιομηχανικής εξάρτησης από χώρες όπως η Γαλλία, που επιδιώκουν να δημιουργήσουν νέες αγορές για τις τεχνολογίες τους.

Γιατί, λοιπόν, μια χώρα με ένα από τα υψηλότερα επίπεδα ηλιακού και αιολικού δυναμικού στην Ευρώπη συζητά την εισαγωγή μιας από τις πιο ακριβές και τεχνολογικά εξαρτημένες μορφές ενέργειας; Η απάντηση βρίσκεται στην απουσία  ενεργειακής στρατηγικής.

Τα πραγματικά προβλήματα της ενεργειακής μετάβασης

Η μεταβλητότητα των ΑΠΕ είναι πλέον διαχειρίσιμη με έξυπνα δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας και ψηφιακά εργαλεία. Τα πραγματικά εμπόδια της ενεργειακής μετάβασης στην Ελλάδα δεν είναι τεχνολογικά, αλλά αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών:

Απαρχαιωμένο δίκτυο. Η αναβάθμιση του δικτύου δεν έγινε ποτέ επενδυτική προτεραιότητα (πχ. στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης) ενώ η υπογειοποίηση προχωρά με πολύ αργούς ρυθμούς, με  αποτέλεσμα σημαντικές ποσότητες καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας να χάνονται επειδή το δίκτυο δεν μπορεί να τις απορροφήσει ή να τις μεταφέρει εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.

Χαμηλή έμφαση στην αποθήκευση. Η φθηνή ενέργεια που παράγεται σε περιόδους υψηλής παραγωγής δεν μπορεί να αξιοποιείται αργότερα, διατηρώντας την εξάρτηση από μονάδες φυσικού αερίου.

Απουσία σύγχρονου χωροταξικού πλαισίου για τις ΑΠΕ ώστε η ανάπτυξη έργων να μην είναι αποσπασματική, περιβαλλοντικά κακοποιητική και σε συγκρούσεις με τοπικές κοινωνίες. Η περιφέρεια πληρώνει με κατεστραμμένο τοπίο και ενεργειακή φτώχεια, ενώ τα κέρδη συγκεντρώνονται αλλού.

Η ενεργειακή παραγωγή είναι πρωτίστως ζήτημα εξουσίας: ποιος παράγει την ενέργεια και ποιος ελέγχει τα οφέλη της.

Στην εποχή της ενεργειακής πολιτειότητας (energy citizenship), που oι πολίτες δεν είναι απλώς καταναλωτές αλλά συμμετέχουν στην παραγωγή,  στην Ελλάδα η πρόσβαση των ενεργειακών κοινοτήτων στο δίκτυο και στην αγορά παραμένει περιορισμένη. Η χωρητικότητα των δικτύων δεσμεύεται από πέντε μεγάλους ενεργειακούς ομίλους. Γι’ αυτό η ενεργειακή μετάβαση παραμένει διαδικασία συγκέντρωσης ισχύος αντί για διαδικασία εκδημοκρατισμού και αποκέντρωσης της παραγωγής προς το συμφέρον της κοινωνίας.

Από τις ενεργειακές φαντασιώσεις στην ενεργειακή στρατηγική

Η στιγμή δεν είναι ουδέτερη. Βρισκόμαστε μπροστά σε επιλογές ζωτικής σημασίας για τη χώρα, τόσο στην ενέργεια όσο και στη γεωπολιτική. Και η κυβέρνηση φαίνεται να επιλέγει το πιο επικίνδυνο μονοπάτι: ενεργειακή εξάρτηση και γεωπολιτική υποτέλεια.

Καμία από αυτές τις επιλογές δεν απαντά στο βασικό πρόβλημα της χώρας, την ανάγκη για φθηνή, σταθερή και ασφαλή  καθαρή ενέργεια. Η πραγματική ενεργειακή στρατηγική, η ενεργειακή ασφάλεια και μια πραγματικά βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση βρίσκονται αλλού: στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στα σύγχρονα δίκτυα, στην αποθήκευση ενέργειας και στην ενεργειακή δημοκρατία.

Toυ Μίλτου Ζαμπάρα, βουλευτή Αιτωλοακαρνανίας, Τομεάρχη Περιβάλλοντος και Ενέργειας ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ

Η απολιγνιτοποίηση, η οποία παρουσιάστηκε ως μια τολμηρή περιβαλλοντική επιλογή, υλοποιήθηκε χωρίς να υπάρχει προηγουμένως ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αντικατάστασης της λιγνιτικής παραγωγής με επαρκείς υποδομές και χωρίς ένα συνεκτικό πρόγραμμα στήριξης των τοπικών κοινωνιών που επηρεάστηκαν δραματικά από αυτή τη μετάβαση. Αντί να μειωθεί η ενεργειακή εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενα καύσιμα, αυξήθηκε η εξάρτηση από το φυσικό αέριο, το οποίο έφτασε τα τελευταία χρόνια να καλύπτει πάνω από το 40% της ηλεκτροπαραγωγής. Έτσι, μια επιλογή που παρουσιάστηκε ως πράσινη μεταρρύθμιση κατέληξε να ενισχύσει μια νέα μορφή ενεργειακής εξάρτησης.

Παράλληλα, η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας προχώρησε με γρήγορους ρυθμούς, αλλά χωρίς σοβαρό σχεδιασμό που θα εξασφάλιζε ότι η παραγόμενη ενέργεια μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως από την κοινωνία. Το 2025 απορρίφθηκαν περίπου 1.867 GWh πράσινης ενέργειας, ενώ μόνο στο πρώτο πεντάμηνο της ίδιας χρονιάς χάθηκαν περίπου 975 GWh. Πρόκειται για ένα παράδοξο φαινόμενο: μια χώρα που επενδύει στις ΑΠΕ, αλλά δεν μπορεί να αξιοποιήσει την ενέργεια που παράγει. Και μάλιστα ο πολίτης να την πληρώνει πανάκριβα. Αυτό δεν συνιστά πράσινη μετάβαση με στρατηγικό βάθος, αλλά πολιτική εξυπηρέτησης συμφερόντων εις βάρος του περιβαλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και οικονομιών. 

Την ίδια στιγμή, η επιλογή της κυβέρνησης να στηρίξει την ενεργειακή επάρκεια της χώρας σε μεγάλο βαθμό στο εισαγόμενο LNG, κυρίως αμερικανικής προέλευσης, ενίσχυσε περαιτέρω την ενεργειακή εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από διεθνείς αγορές με υψηλή μεταβλητότητα τιμών. Αντί να διαμορφωθεί ένα μοντέλο ενεργειακής αυτονομίας με αξιοποίηση των εγχώριων δυνατοτήτων και μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα, η χώρα οδηγήθηκε σε ένα μοντέλο ενεργειακής αστάθειας, στο οποίο το κόστος μετακυλίεται τελικά στους πολίτες και στις επιχειρήσεις.

Σήμερα, η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει ως μεγάλη εθνική επιτυχία την επανεκκίνηση των ερευνών για υδρογονάνθρακες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη συμφωνία με τη Chevron. Ωστόσο, ακόμη και με βάση τα πιο αισιόδοξα σενάρια, οι πρώτες δοκιμαστικές γεωτρήσεις δεν αναμένονται πριν από τις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Εδώ και επτά χρόνια οι εξορύξεις παρουσιάζονται ως άμεση προοπτική ανάπτυξης, αλλά στην πράξη παραμένουν στο επίπεδο των εξαγγελιών. Είναι εύλογο, επομένως, να τίθεται το ερώτημα αν πρόκειται για πραγματική ενεργειακή στρατηγική ή για ένα επικοινωνιακό εργαλείο πολιτικής διαχείρισης.

Ακόμη όμως και αν θεωρήσουμε ότι οι έρευνες αυτές θα προχωρήσουν, η ίδια η σύμβαση με τη Chevron δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα ως προς το κατά πόσο διασφαλίζει επαρκώς το δημόσιο και εθνικό συμφέρον. Η αλλαγή στο υποχρεωτικό βάθος γεώτρησης, το οποίο μειώθηκε στα 800 μέτρα, προκάλεσε εύλογες επιφυλάξεις ακόμη και από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Τα οικονομικά οφέλη για το ελληνικό Δημόσιο εμφανίζονται σημαντικά μικρότερα από αυτά που παρουσιάζονται στη δημόσια συζήτηση, καθώς για μεγάλο χρονικό διάστημα το Δημόσιο ενδέχεται να περιοριστεί σε ποσοστά της τάξης του 4% έως 6% επί της παραγωγής, ενώ παράλληλα προβλέπεται ειδικό φορολογικό καθεστώς για τον επενδυτή. Επιπλέον, η μείωση της συμμετοχής του Δημοσίου στα Ελληνικά Πετρέλαια τα προηγούμενα χρόνια περιορίζει ακόμη περισσότερο τη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής της χώρας στην αξιοποίηση πιθανών κοιτασμάτων. Επίσης, το επίμαχο άρθρο 30 σχετίζεται με δυνητικές εκχωρήσεις των  κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. 

Τέλος, πολύ κρίσιμα είναι μείζονα είναι τα ζητήματα περιβαλλοντικής προστασίας και πρόληψης ατυχημάτων που παραμένουν παραμένουν χωρίς σαφείς εγγυήσεις, ειδικά όταν μιλάμε για περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής και οικονομικής σημασίας, όπως είναι οι θαλάσσιες ζώνες της χώρας.

Αυτό που αναδεικνύεται μέσα από αυτή τη διαδρομή των τελευταίων ετών δεν είναι μια σταθερή εθνική ενεργειακή στρατηγική, αλλά μια πολιτική που αλλάζει αφήγημα ανάλογα με τη συγκυρία. Όταν επιδιώκει να εμφανιστεί ως σύγχρονη και περιβαλλοντικά ευαίσθητη, η κυβέρνηση μιλά για πράσινη μετάβαση και απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Όταν επιδιώκει να εμφανιστεί ως παράγοντας γεωπολιτικής ισχύος, επαναφέρει στο προσκήνιο τους υδρογονάνθρακες. Και όταν τα προηγούμενα αφηγήματα δεν επαρκούν, ανοίγει ακόμη και τη συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια. Πρόκειται για μια πολιτική που δεν υπηρετεί ένα συνεκτικό ενεργειακό σχέδιο με βάθος και συνέχεια, αλλά επιβεβαιώνει έναν επικίνδυνο ενεργειακό καιροσκοπισμό.

Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί αναγκαιότητα για όλες τις σύγχρονες κοινωνίες. Το κρίσιμο ερώτημα όμως δεν είναι αν θα γίνει, αλλά με ποιους όρους και προς όφελος ποιων. Η ενέργεια αποτελεί κρίσιμο αγαθό για την ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική πρόοδο και η μετάβαση σε ένα νέο ενεργειακό μοντέλο οφείλει να υπηρετεί ταυτόχρονα τρεις βασικούς στόχους: την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, την προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας και την ενεργειακή προσιτότητα για όλους τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Για να επιτευχθεί μια ενεργειακή μετάβαση προς όφελος της κοινωνίας απαιτείται μια ολοκληρωμένη στρατηγική που θα συνδέει την ενεργειακή πολιτική με την κλιματική στρατηγική της χώρας και θα δίνει έμφαση στην ανάπτυξη τεχνολογιών με όρους χωροταξικής ισορροπίας και κοινωνικής αποδοχής. Απαιτείται επίσης ουσιαστική στήριξη της αυτοπαραγωγής καθώς και αποφασιστικές επενδύσεις στην ενεργειακή εξοικονόμηση. Παράλληλα, είναι αναγκαία μια ρεαλιστική μεταβατική στρατηγική που θα αντιμετωπίζει τις κοινωνικές επιπτώσεις της μετάβασης, θα στηρίζει τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις και θα αξιοποιεί αποτελεσματικά τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης για έργα υποδομών και ενεργειακής ανθεκτικότητας. Η ανάπτυξη εγχώριας τεχνογνωσίας μέσα από τη συνεργασία πανεπιστημίων, δημόσιων φορέων και επιχειρήσεων αποτελεί επίσης κρίσιμο στοιχείο για να αποφευχθεί μια νέα μορφή ενεργειακής εξάρτησης.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του Δημοσίου δεν μπορεί να περιοριστεί σε έναν παθητικό ρυθμιστή της αγοράς. Η ενέργεια αποτελεί στρατηγικό τομέα εθνικής σημασίας και απαιτεί έναν ισχυρό δημόσιο πυλώνα σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτικών. Η επαναφορά της ΔΕΗ σε ουσιαστικό δημόσιο ρόλο μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο εργαλείο για την ενεργειακή ασφάλεια και τη στήριξη της κοινωνίας.

Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να αποτελέσει ταυτόχρονα απάντηση στην κλιματική κρίση και εργαλείο αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας. Αυτό όμως προϋποθέτει στρατηγική συνέπεια, κοινωνική δικαιοσύνη και πολιτική βούληση ώστε η ενέργεια να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης προς όφελος των πολλών και όχι πεδίο συγκέντρωσης ισχύος και κερδών για τους λίγους. Η ενέργεια δεν μπορεί να προβάλεται ως  ουδέτερη τεχνική επιλογή. Είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή με σαφές κοινωνικό και αναπτυξιακό αποτύπωμα.

 Του Σπύρου Παπαευθυμίου *

Η ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών και η ανάγκη της Ευρώπης να διαφοροποιήσει τις πηγές και τον εφοδιασμό της επιτάχυναν την υλοποίηση μεγάλων ενεργειακών συνεργασιών. Η Ελλάδα αξιοποίησε τη γεωγραφική της θέση ως πύλη εισόδου ενέργειας προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, επενδύοντας σε κρίσιμες υποδομές. Ο αγωγός TAP, η διασύνδεση Ελλάδας–Βουλγαρίας (IGB) και η ανάπτυξη νέων τερματικών σταθμών υγροποιημένου φυσικού αερίου, όπως η πλωτή μονάδα της Αλεξανδρούπολης, ενισχύουν σημαντικά τον ρόλο της χώρας ως περιφερειακού κόμβου φυσικού αερίου.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι συμφωνίες που αφορούν την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην ελληνική επικράτεια. Η συνεργασία της Ελλάδας με μεγάλες διεθνείς ενεργειακές εταιρείες, όπως η ExxonMobil, για έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η παρουσία ενός τέτοιου ενεργειακού κολοσσού δεν αποτελεί μόνο επενδυτική ψήφο εμπιστοσύνης προς τη χώρα, αλλά ενισχύει και τη γεωστρατηγική σημασία της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου. Παρόμοια σημασία έχουν και οι συνεργασίες με ευρωπαϊκές ενεργειακές εταιρείες για την ανάπτυξη υποδομών και ενεργειακών έργων μεγάλης κλίμακας.

Τα οφέλη αυτών των συμφωνιών είναι πολλαπλά. Σε οικονομικό επίπεδο, δημιουργούν νέες επενδύσεις, ενισχύουν την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα και δημιουργούν θέσεις εργασίας σε τομείς υψηλής εξειδίκευσης. Παράλληλα, η ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών συμβάλλει στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και ολόκληρης της περιοχής, καθώς διευκολύνεται η πρόσβαση σε διαφοροποιημένες πηγές ενέργειας.

Εξίσου σημαντικές είναι και οι πρωτοβουλίες για την ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και τη μεταφορά «πράσινης» ενέργειας. Έργα που αφορούν τη διασύνδεση ηλεκτρικών δικτύων με χώρες της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ένα νέο ενεργειακό σύστημα στο οποίο η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταφοράς καθαρής ενέργειας προς την Ευρώπη.

Παράλληλα, το γεωπολιτικό αποτύπωμα αυτών των εξελίξεων είναι εξίσου σημαντικό. Οι ενεργειακές συμφωνίες δημιουργούν δίκτυα συνεργασίας, ενισχύουν τις στρατηγικές σχέσεις μεταξύ χωρών και συμβάλλουν στη σταθερότητα σε μια περιοχή με έντονες γεωπολιτικές εξελίξεις. Μέσα από πολυμερείς συνεργασίες και μεγάλες επενδύσεις, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του νέου ενεργειακού χάρτη της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου.

Σε ένα ρευστό περιβάλλον όπου η ενέργεια αποτελεί βασικό παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης και γεωπολιτικής ισχύος, η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να αξιοποιήσει τις μεγάλες ενεργειακές συμφωνίες ως μοχλό ανάπτυξης και στρατηγικής αναβάθμισης. Με συνεχή επένδυση σε υποδομές, τεχνολογία και διεθνείς συνεργασίες, η χώρα μπορεί να εδραιώσει τη θέση της ως αξιόπιστος ενεργειακός κόμβος και ως κρίσιμος παράγοντας σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή.

*Καθηγητής Συστημάτων Ενεργειακής Διαχείρισης του Πολυτεχνείου Κρήτης – πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Ενεργειακής Οικονομίας

Της Γαρυφαλλιάς (Φαίης) Σελίμη*

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ιδιαίτερα φιλόδοξους στόχους για την ενεργειακή μετάβαση, με κεντρικό ορίζοντα την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Η πορεία προς αυτόν το στόχο απαιτεί βαθιές μεταβολές στον τρόπο με τον οποίο παράγεται και καταναλώνεται η ενέργεια. Ως αποτέλεσμα, κάθε νέο ενεργειακό έργο, είτε πρόκειται για υποδομές φυσικού αερίου είτε για εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών είτε για αγωγούς μεταφοράς ενέργειας ή αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, αξιολογείται πλέον και με βάση τη συμβολή του στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα αναδεικνύεται τα τελευταία χρόνια σε σημαντικό ενεργειακό κόμβο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ανάπτυξη κρίσιμων ενεργειακών υποδομών ενισχύει τόσο την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής όσο και τον γεωπολιτικό ρόλο της χώρας αλλά και το ρόλο της ως εν εξελίξει πράσινου ενεργειακού κόμβου. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι νέες υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου, όπως ο πλωτός σταθμός επαναεριοποίησης FSRU στην Αλεξανδρούπολη, καθώς και ο διασυνδετήριος αγωγός φυσικού αερίου Ελλάδας-Βουλγαρίας (IGB) – και η επέκτασή του – που θα χρησιμοποιηθούν για τη μεταφορά LNG/CNG από τις ΗΠΑ στο πλαίσιο κάθετου ενεργειακού άξονα που θα εξυπηρετεί και την Ουκρανία και που συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας ενέργειας για την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. 

Παράλληλα, προχωρούν μεγάλα έργα ενεργειακών διασυνδέσεων και αποθήκευσης ενέργειας, που ενισχύουν τη συνεργασία μεταξύ χωρών της Ανατολικής Μεσογείου. Το έργο GREGY, που προβλέπει τη μεταφορά πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας από την Αίγυπτο προς την Ελλάδα και την Ευρώπη, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας γενιάς ενεργειακών υποδομών που συνδέουν την ενεργειακή ασφάλεια με την κλιματική μετάβαση. Αντίστοιχα, ιδιαίτερη γεωστρατηγική σημασία έχει και η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική διασύνδεση Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας (Great Sea Interconnector), η οποία θα δημιουργήσει έναν νέο ενεργειακό διάδρομο ηλεκτρικής ενέργειας – πράσινης σε μεγάλο βαθμό – στην Ανατολική Μεσόγειο, ενισχύοντας τη σταθερότητα και την ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή.

Ωστόσο, η γεωπολιτική σημασία των ενεργειακών έργων συνδέεται πλέον άμεσα με την κλιματική τους διάσταση. Το φυσικό αέριο, θεωρείται  «καύσιμο μετάβασης», καθώς η χρήση του παράγει χαμηλότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σε σύγκριση με τον άνθρακα ή τον λιγνίτη. Για το λόγο αυτόν, πολλές ευρωπαϊκές χώρες το αξιοποίησαν ως ενδιάμεση λύση κατά τη διαδικασία απεξάρτησης από πιο ρυπογόνα καύσιμα.

Ωστόσο, το φυσικό αέριο παραμένει ορυκτό καύσιμο και η μακροχρόνια εξάρτηση από αυτό μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες λόγω εκπομπών μεθανίου κατά την εξόρυξη και τη μεταφορά του, που μειώνουν σημαντικά τα περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα που έχει το καύσιμο αυτό. Συνεπώς, η ανάπτυξη νέων υποδομών φυσικού αερίου θα πρέπει να εντάσσεται σε μια στρατηγική που δεν θα υπονομεύει την πορεία προς την απανθρακοποίηση των ενεργειακών συστημάτων. Το ίδιο ισχύει και για τα σημαντικά έργα έρευνας και εξόρυξης υδρογονανθράκων στις θαλάσσιες ζώνες της χώρας, που στο πλαίσιο της νέας υπό διαμόρφωση τάξης πραγμάτων δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην ενεργειακή αυτάρκεια σε σχέση με το περιβαλλοντικό και ενεργειακό τους αποτύπωμα. Ωστόσο,  είναι σημαντικό και τα έργα αυτά να γίνουν με τις καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες που θα μειώσουν το περιβαλλοντικό και κλιματικό τους αποτύπωμα και θα τα καταστήσουν ανθεκτικά στην κλιματική κρίση. 

Σε κάθε πάντως περίπτωση, προτεραιότητα θα πρέπει να δίνεται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, που αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία και που η συμμετοχή τους στο ενεργειακό μείγμα της χώρας αυξάνεται συνεχώς, ακόμη και με υπεράκτια έργα ή έργα σε βραχονησίδες που τις θωρακίζουν και γεωπολιτικά. Παράλληλα, η αξιοποίηση των ΑΠΕ μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενους ενεργειακούς πόρους και ενισχύει την ενεργειακή αυτονομία της Χώρας. 

Η Ελλάδα διαθέτει ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες για την περαιτέρω ανάπτυξη ΑΠΕ, κυρίως λόγω του υψηλού ηλιακού και αιολικού δυναμικού της και της δυνατότητας παραγωγής πράσινου υδρογόνου. Σημαντική είναι επίσης και η αξιοποίηση της βιομάζας της Χώρας και η προώθηση της παραγωγής εναλλακτικών καυσίμων για τη ναυτιλία και την αεροπλοΐα.

Η αξιοποίηση όλων αυτών των πόρων μπορεί να μετατρέψει τη χώρα σε σημαντικό παραγωγό και εξαγωγέα πράσινης ενέργειας στην ευρύτερη περιοχή. Οι νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις με τα Βαλκάνια, την Κεντρική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο δημιουργούν προοπτικές για τη μεταφορά καθαρής ενέργειας πέρα από τα εθνικά σύνορα. Σημαντική στο πλαίσιο αυτό είναι και η αναβάθμιση και επέκταση του δικτύου καθώς και οι υποδομές αποθήκευσης ενέργειας που πρέπει κατά προτεραιότητα να δρομολογηθούν.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (Carbon Capture and Storage – CCS), οι οποίες μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση των εκπομπών σε τομείς όπου η πλήρης απανθρακοποίηση είναι πιο δύσκολη, όπως η βαριά βιομηχανία. Στην Ελλάδα, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το έργο αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στον Πρίνο. Το έργο αυτό φιλοδοξεί να αποτελέσει την πρώτη μεγάλη υποδομή αποθήκευσης CO₂ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αξιοποιώντας τα εξαντλημένα κοιτάσματα φυσικού αερίου της περιοχής. Η υλοποίησή του αναμένεται να συμβάλει σημαντικά στη μείωση των βιομηχανικών εκπομπών και ταυτόχρονα τοποθετεί την Ελλάδα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες που επενδύουν σε καινοτόμες τεχνολογίες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Στο νέο ενεργειακό περιβάλλον που διαμορφώνεται διεθνώς, η αξιολόγηση των ενεργειακών έργων δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε οικονομικά ή γεωπολιτικά κριτήρια. Το κλιματικό αποτύπωμα των επενδύσεων καθώς και η κλιματική τους ανθεκτικότητα αποτελούν πλέον βασικό δείκτη βιωσιμότητας και στρατηγικής ορθότητας. Με άλλα λόγια, η ενεργειακή ισχύς μιας χώρας δεν θα μετριέται μόνο από την πρόσβασή της σε ενεργειακούς πόρους, αλλά και από την ικανότητά της να παράγει ενέργεια με τρόπο συμβατό με τους στόχους της κλιματικής μετάβασης μέσω έργων που είναι ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή, προϋπόθεση για τη χρηματοδότησή τους σύμφωνα με τον Κανονισμό της ΕΕ για την Ταξινομία (EU Taxonomy).

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, οι χώρες που θα καταφέρουν να συνδυάσουν την ενεργειακή ασφάλεια με τη μείωση των εκπομπών και την κλιματική ανθεκτικότητα θα αποκτήσουν σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα. Για την Ελλάδα, η πρόκληση αλλά και η ευκαιρία είναι σαφής: να αξιοποιήσει περαιτέρω τη γεωγραφική της θέση και το ενεργειακό της δυναμικό ώστε να εμπεδώσει το ρόλο της ως ενεργειακός κόμβος, αλλά και κόμβος πράσινης ενέργειας στην ευρύτερη περιοχή.

*Αναπληρώτρια Διευθύντρια του Ινστιτούτου Κυκλικής Οικονομίας, Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλίματος του EPLO

Εκπρόσωπος του EPLO στην Σύμβαση Espoo και το πρωτόκολλο SEA της UNECE και στη UNEP-MAP/Barcelona Convention

Expert του Euro-Mediterranean Economist Association (EMEA)

Co-Founder του Circular Gaia Symbosium

Toυ Γρηγόρη Στεργιούλη*

Στον δημόσιο διάλογο κυριαρχούσε έως χθες η συζήτηση για την ηλεκτρική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές. Η πραγματική εικόνα όμως είναι πιο σύνθετη. Σε όλες τις χώρες (και στην Ελλάδα) η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας (περίπου 30%). Το μεγαλύτερο ποσοστό εξακολουθεί να αφορά καύσιμα για μεταφορές, θέρμανση και βιομηχανική χρήση (περίπου 70%).

Η χώρα μας διαθέτει περίπου 6,7 εκατομμύρια οχήματα με μέσο όρο ηλικίας άνω των 17 ετών. Η κατανάλωση πετρελαιοειδών κυμαίνεται ετησίως γύρω στους 7 εκατομμύρια τόνους. Ταυτόχρονα αυξάνεται συνεχώς η ζήτηση για αεροπορικά και ναυτιλιακά καύσιμα. Επομένως η ενεργειακή μετάβαση, δεν μπορεί να γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη. Τα ορυκτά καύσιμα είναι ρεαλιστικά αποδεκτό ότι θα συνεχίσουν να αποτελούν για αρκετές δεκαετίες σημαντικό τμήμα του ενεργειακού μίγματος.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, μελέτες μεγάλων ενεργειακών οργανισμών και εταιρειών καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου θα συνεχίσει να αυξάνεται μέχρι περίπου το 2035. Στη συνέχεια θα σταθεροποιηθεί και σταδιακά θα μειωθεί. Οι ανάγκες της βιομηχανίας, των πετροχημικών προϊόντων, των αεροπορικών και θαλάσσιων μεταφορών καθιστούν δύσκολη μια γρήγορη απεξάρτηση από τους υδρογονάνθρακες.

Σε αυτό το μεταβατικό ενεργειακό περιβάλλον το φυσικό αέριο θεωρείται από πολλούς το βασικό «καύσιμο γέφυρα». Οι τεχνολογίες υδρογόνου βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και παραμένουν ακριβές, ενώ οι μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί σε βιομηχανική κλίμακα. Το φυσικό αέριο, παρά τις αντιρρήσεις που διατυπώνονται από ορισμένες πλευρές, εξακολουθεί να θεωρείται ένα καύσιμο με χαμηλότερο αποτύπωμα άνθρακα σε σχέση με το πετρέλαιο και τον λιγνίτη και επομένως λειτουργεί ως μεταβατική λύση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια και η συζήτηση για τον γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας στην ενεργειακή αρχιτεκτονική της περιοχής. Η χώρα διαθέτει πλέον ένα σύνολο ενεργειακών υποδομών που πριν από δύο δεκαετίες δεν υπήρχαν. Ο αγωγός TAP μεταφέρει φυσικό αέριο από την Κασπία προς την Ευρώπη, ο αγωγός IGB συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, ενώ το ελληνικό σύστημα είναι συνδεδεμένο και με το τουρκικό δίκτυο φυσικού αερίου.

Παράλληλα λειτουργεί ο τερματικός σταθμός υγροποιημένου φυσικού αερίου στη Ρεβυθούσα και πρόσφατα προστέθηκε ο πλωτός σταθμός LNG στην Αλεξανδρούπολη, ο οποίος ενισχύει τη δυνατότητα εισαγωγής και επαναεριοποίησης φυσικού αερίου για την τροφοδοσία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Οι υποδομές αυτές δημιούργησαν την εικόνα ότι η Ελλάδα μετατρέπεται σε σημαντικό «ενεργειακό κόμβο» για την περιοχή. Ωστόσο, η έννοια του ενεργειακού κόμβου συχνά χρησιμοποιείται με τρόπο περισσότερο πολιτικό παρά οικονομικό ή γεωπολιτικό. Στην πραγματικότητα, η γεωπολιτική ισχύς στον τομέα της ενέργειας ανήκει κυρίως στις χώρες που διαθέτουν τους παραγωγικούς πόρους και λιγότερο στις χώρες που φιλοξενούν αγωγούς μεταφοράς.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο λεγόμενος «κάθετος διάδρομος» φυσικού αερίου (Vertical Gas Corridor). Πρόκειται για ένα σχέδιο που προβλέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα την Βουλγαρία,  την Ρουμανία, την Ουγγαρία και την Κεντρική Ευρώπη. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας εναλλακτικός ενεργειακός άξονας για την περιοχή μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου.

Η υλοποίηση αυτού του σχεδίου όμως δεν είναι απλή. Απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις σε νέους συμπιεστές, διακλαδώσεις αγωγών και υποδομές αποθήκευσης. Το κόστος αυτών των έργων είναι υψηλό και η οικονομική απόδοση δεν είναι πάντα σαφής. Τα τέλη διέλευσης των αγωγών είναι συνήθως σχετικά περιορισμένα και δύσκολα μπορούν από μόνα τους να δικαιολογήσουν μεγάλες επενδύσεις.

Για τον λόγο αυτό πολλές από αυτές τις επενδύσεις προωθούνται μέσω σχημάτων συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα ή με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Η στρατηγική σημασία τους σχετίζεται κυρίως με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και λιγότερο με τα άμεσα οικονομικά οφέλη για τις χώρες διέλευσης.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και ο πυρήνας της γεωπολιτικής συζήτησης. Η Ελλάδα πράγματι βελτιώνει τη θέση της στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα μέσω αυτών των υποδομών. Ωστόσο, η πραγματική γεωπολιτική ισχύς στον τομέα της ενέργειας εξακολουθεί να βρίσκεται στις χώρες που παράγουν υδρογονάνθρακες…

Στην Ανατολική Μεσόγειο αυτό είναι ήδη ορατό. Η ανακάλυψη μεγάλων κοιτασμάτων φυσικού αερίου τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια σε Ισραήλ, Αίγυπτο και Κύπρο έχει μεταβάλει σημαντικά τον ενεργειακό χάρτη της περιοχής. Τα κοιτάσματα Λεβιάθαν και Ταμάρ στο Ισραήλ, το γιγαντιαίο κοίτασμα Ζορ στην Αίγυπτο και τα κυπριακά πεδία φυσικού αερίου έχουν δημιουργήσει μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

Η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου εξελίσσεται σταδιακά σε έναν νέο ενεργειακό χώρο με σημαντικές δυνατότητες εξαγωγών προς την Ευρώπη. Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σε αυτή τη νέα ενεργειακή γεωγραφία. Όμως ο ρόλος αυτός θα είναι περιορισμένος εάν η χώρα παραμείνει αποκλειστικά χώρα μεταφοράς ενέργειας.

Η πραγματική γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας θα μπορούσε να προκύψει μόνο εάν η χώρα καταφέρει να αξιοποιήσει και δικούς της ενεργειακούς πόρους. Οι έρευνες υδρογονανθράκων που ξεκίνησαν τα προηγούμενα χρόνια σε θαλάσσιες περιοχές δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης, καθώς και στο Ιόνιο, έχουν ακριβώς αυτή τη σημασία.

Οι συμφωνίες που υπογράφηκαν το 2018 με μεγάλες διεθνείς εταιρείες, όπως η ExxonMobil, η Total και άλλοι ενεργειακοί όμιλοι δημιούργησαν τότε μεγάλες προσδοκίες. Παρ’ όλα αυτά, η πρόοδος των ερευνών υπήρξε αργή και συχνά συνοδεύτηκε από πολιτικές επιφυλάξεις ή καθυστερήσεις στη διαδικασία αδειοδότησης.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι χώρες που αποκτούν ουσιαστική γεωπολιτική επιρροή στον ενεργειακό τομέα είναι εκείνες που διαθέτουν παραγωγή υδρογονανθράκων. Η Νορβηγία στην Ευρώπη, το Κατάρ στη Μέση Ανατολή ή ακόμη και το Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Αντίθετα, οι χώρες που περιορίζονται μόνο στον ρόλο του διαμετακομιστικού κόμβου απολαμβάνουν μικρότερα γεωπολιτικά οφέλη. Οι αγωγοί μπορούν να αλλάξουν διαδρομή, οι αγορές μπορούν να μεταβληθούν και οι τεχνολογίες μπορούν να εξελιχθούν.

Για την Ελλάδα επομένως το πραγματικό στρατηγικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι αγωγοί θα περνούν από το έδαφός της, αλλά εάν θα μπορέσει να συμμετάσχει ενεργά στην παραγωγή ενέργειας της Ανατολικής Μεσογείου.

Η γεωπολιτική της ενέργειας δεν καθορίζεται τελικά από τους σωλήνες που μεταφέρουν το φυσικό αέριο αλλά από το ποιος ελέγχει τα κοιτάσματα από τα οποία αυτό προέρχεται. Και σε αυτή τη συζήτηση η Ελλάδα βρίσκεται ακόμη στην αρχή της διαδρομής.

Τέλος, μια σκέψη-πρόταση: Μήπως πρέπει η Ελλάδα να ακολουθήσει το παράδειγμα άλλων χωρών (Ουγγαρία, Σλοβακία κλπ) και να ζητήσει εξαίρεση από το εμπάργκο στα ρωσικά ενεργειακά προϊόντα; Μήπως το ίδιο πρέπει να κάνει ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ένωση;

*Πρώην Διευθύνων Σύμβουλος Ελληνικών Πετρελαίων