Υπό μία έννοια αντιμετωπίζει διπλή εισβολή, την πρώτη που μοιάζει προφανής, ιδιαίτερα εάν η Ρωσία κατοχυρώσει τον γεωπολιτικό της ρόλο στο εδαφικό (περιοχές που έχει κατακτήσει στην ανατολική Ουκρανία), την δεύτερη, με την απόσυρση των εγγυήσεων ασφαλείας των ΗΠΑ, και, ακόμα περισσότερο την άμεση ή έμμεση προώθηση των “πατριωτικών κομμάτων”, δηλαδή της ακροδεξιάς, από το νέο αμερικανικό δόγμα.

Δεν πρόκειται για υπόθεση εργασίας πλέον. Όταν προ μηνών ο τότε υπουργός Αποτελεσματικότητας της νέας διοίκησης Τραμπ, Έλον Μασκ εκδήλωνε την στήριξή του στο γερμανικό AfD, η αντίδραση του Βερολίνου ήταν μάλλον ήπια. Το ίδιο και της κυβέρνησης των Εργατικών του Κιρ Στάρμερ στο Λονδίνο, όταν, πάλι ο Μασκ, χλεύαζε τον Βρετανό πρωθυπουργό και εγκωμίαζε τον Νάϊτζελ Φαρατζ. Η ανησυχία στην Ευρώπη άρχισε να εντείνεται μετά από εκείνη την προσβλητική επίθεση του αντιπροέδρου Τζέϊ Ντι Βανς σε συνέδριο στο Μόναχο. Τώρα πιά, δεν είναι ο ακραίος και ίσως γραφικός Μασκ, ούτε οι τροχιοδεικτικές βολές του Αμερικανού αντιπροέδρου, είναι η επίσημη θέση και στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών. Η ανάρτησή του στο (δικό του) X, μετά το πρόστιμο που του επιβλήθηκε από τις υπηρεσίες των Βρυξελλών είναι δηλωτικό των προθέσεών του συστήματος Τραμπ.

Pretty much https://t.co/0hspV4roFj

— Elon Musk (@elonmusk) December 7, 2025

Ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαιώνει ότι είναι ένα loose cannon (ένας ανεξέλεγκτος άνθρωπος που μπορεί να προκαλέσει τεράστια ζημιά), και ο,τιδήποτε έως τώρα θεωρούνταν εικασία είναι πραγματικότητα. Καθόλου τυχαίο, βεβαίως, ότι η Μόσχα (με δηλώσεις Πεσκόφ και Μεντβέντεφ) συμφωνεί με τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του Αμερικανού προέδρου, την ίδια ώρα που η Ουάσιγκτον υιοθετεί τις περισσότερες από τις θέσεις της Μόσχας για τα ουκρανικά εδάφη και ανοίγει τον δρόμο για την επιστροφή της Ρωσίας στη διεθνή σκηνή και οικονομία.

Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες θα έχουν εκλογές τα επόμενα δύο χρόνια, ενώ σε αρκετές απ΄ αυτές υπάρχουν ήδη κυβερνήσεις ακροδεξιάς κατεύθυνσης ή με τη συμμετοχή και ακροδεξιών κομμάτων.

Η Ουγγαρία, η Τσεχία, η Σλοβακία, για παράδειγμα, θεωρούνται ήδη εμμέσως πολιτικά “franchise” του MAGA, ενώ οι “Εναλλακτικοί για τη Γερμανία” (AfD) έχουν προσπεράσει στις δημοσκοπήσεις τους Χριστιανοδημοκράτες και απειλούν να εκπορθήσουν αρκετά ομόσπονδα κρατίδια στις τοπικές εκλογές που θα διεξαχθούν το επόμενο διάστημα. Το κόμμα του Φάρατζ στο Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφει πρωτιά στις μετρήσεις με μεγάλη διαφορά από τους Εργατικούς και δεν είναι θεωρητικά πιά το σενάριο μιας ξενοφοβικής και αντιευρωπαϊκής κυβέρνησης στο Λονδίνο.

Το μεγάλο στοίχημα του τραμπικού δόγματος θα είναι, βεβαίως, η Γαλλία, η οποία οδηγείται σε προεδρικές εκλογές το 2027 -χωρίς να αποκλείεται να καταρρεύσει νωρίτερα ο Εμανουέλ Μακρόν-, κι εκεί είναι πολύ πιθανό ο Ντόναλντ Τραμπ να παίξει δυναμικά το χαρτί της επιρροής υπέρ του κόμματος της Μαρίν Λεπέν.

Η Ελλάδα μοιάζει (ακόμα) να είναι αρκετά μακριά απ΄ όλα αυτά. Οι ΗΠΑ επενδύουν στον γεωπολιτικό ρόλο της χώρας, εγκαθιστούν εδώ το στρατηγείο των ενεργειακών του συμφερόντων, και η ανάγκη μιας εδραιωμένης σταθερότητας ίσως δεν προσφέρεται για την προώθηση “πατριωτικών κομμάτων”. Όμως, Κυριάκος Βελόπουλος (που πληροί και τις προδιαγραφές φιλορωσισμού) και Αφροδίτη Λατινοπούλου, ομνύουν στην αντιμεταναστευτική πολιτική του Αμερικανού προέδρου και γενικώς τον έχουν ως πολιτικό πρότυπο. Εάν στην εξίσωση των επόμενων εκλογών μπει και ένα κόμμα του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος επίσης υπηρετεί την ατζέντα Τραμπ, πριν τον… Τραμπ, τότε ουδείς μπορεί να αποκλείσει κάποια έμμεση πριμοδότηση από τον “θείο Σαμ”.

Θεωρητικό, ακόμα, το ερώτημα, αλλά “πώς θα ήταν μία Ευρώπη με αρκετές τραμπικού τύπου κυβερνήσεις (αλά Όρμπαν), ή με ισχυρά ακροδεξιά κόμματα στην αντιπολίτευση;”.

Η αντίδραση-αντίσταση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα είναι μέχρι τώρα η πιό ηχηρή απάντηση στο “δόγμα Τραμπ”: «Οι Αμερικανοί δεν θα αποφασίζουν ποια κόμματα είναι καλά ή κακά στην Ευρώπη. Αυτή την απόφαση την παίρνουν μόνο οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι», είπε. Ο Ντόναλντ Τουσκ, από την άλλη, πιό μετριοπαθής, προσπάθησε να εξηγήσει στην Αμερική ότι το πρόβλημά της δεν είναι η Ευρώπη.

Όμως, οι ΗΠΑ εμφανίζονται να πιέζουν την Ευρώπη να αναλάβει περισσότερες υποχρεώσεις όσον αφορά στην ασφάλεια της στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, ενώ η νέα εθνική στρατηγική των ΗΠΑ για την ασφάλεια είναι ξεκάθαρα αντιευρωπαϊκή.

Στο μείγμα έρχεται να προστεθεί το πρόσφατο πρόστιμο που επέβαλλε η Κομισιόν στο X του Ίλον Μασκ για παραβιάσεις της Νομοθεσίας για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA), το οποίο προκάλεσε αντιδράσεις από την κυβέρνηση Τραμπ, όσο κι από τον ίδιο τον Μασκ, ο οποίος μεταξύ άλλων χαρακτήρισε την Ευρώπη ως «γραφειοκρατία αντί για δημοκρατία».

Κάθε φθινόπωρο, εκατομμύρια Ευρωπαίοι φοιτητές επιστρέφουν στις πανεπιστημιουπόλεις — και ταυτόχρονα στο επίμονο, άλυτο εφιάλτη της προσιτής στέγασης. Για πολλούς νέους, η εύρεση κατοικίας έχει μετατραπεί από μια απλή διαδικαστική δυσκολία σε οικονομικό μαρτύριο που μπορεί να εκτροχιάσει το μέλλον τους.

Οι εκρηκτικές αυξήσεις στα ενοίκια μεταμορφώνουν την ανώτατη εκπαίδευση από δημόσιο αγαθό σε προνόμιο της ελίτ. Ακόμη κι όσοι κερδίζουν την εισαγωγή στα όνειρά τους, αναγκάζονται συχνά να εγκαταλείψουν — όχι λόγω ικανοτήτων, αλλά επειδή αδυνατούν να αντεπεξέλθουν οικονομικά.

Οι δημόσιοι φορείς εκπέμπουν σήμα κινδύνου για τις ευρύτερες επιπτώσεις αυτής της στεγαστικής κρίσης στη νεολαία της Ευρώπης. Η Eurofound προειδοποιεί πως «η απρόσιτη στέγαση είναι ζήτημα μεγάλης ανησυχίας στην ΕΕ. Οδηγεί σε έλλειψη στέγης, ανασφάλεια, οικονομική πίεση και ανεπαρκείς συνθήκες διαβίωσης. Παράλληλα εμποδίζει τους νέους να φύγουν από το πατρικό τους σπίτι».

Όπως σημειώνει ο οργανισμός, αυτά τα προβλήματα επηρεάζουν την υγεία και την ευημερία των ανθρώπων, ενισχύουν τις ανισότητες στις συνθήκες διαβίωσης και ευκαιρίες, ενώ επιφέρουν κόστος στην υγεία, μείωση παραγωγικότητας και περιβαλλοντικές βλάβες.

Η στέγη ως επένδυση και όχι δικαίωμα

Κάποτε θεμέλιο της μεταπολεμικής ανάκαμψης και κοινωνικής συνοχής, η στέγαση έχει πλέον τραγικά μετατραπεί σε εμπόρευμα — ένα επενδυτικό όχημα για τους υπερ-πλούσιους, μια προσοδοφόρα βραχυχρόνια μίσθωση για τουρίστες και ένα όλο και πιο άπιαστο όνειρο για όσους προσπαθούν να χτίσουν μια αυτόνομη ζωή.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η αγορά κατοικίας έχει καταληφθεί από ανεξέλεγκτη χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία που βάζει το κέρδος πάνω από την ανθρώπινη ανάγκη, μετατρέποντας βασικά σπίτια σε πολυτελή περιουσιακά στοιχεία.

Ένα χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της κρίσης: ένας στους πέντε Ευρωπαίους ηλικίας 30 έως 34 ετών εξακολουθεί να ζει με τους γονείς του, γεγονός που αναδεικνύει όχι μόνο πολιτισμικές αλλαγές αλλά κυρίως βαθιά συστημικά οικονομικά εμπόδια προς την ενηλικίωση.

Η μεγάλη αντιστροφή: Από τη μεταπολεμική πρόοδο στη σημερινή στασιμότητα

Η στεγαστική κρίση ξεπερνά τη σύγχρονη πολιτική συγκυρία και ριζώνει σε γενεαλογικές και ιστορικές ανατροπές που έχουν αντιστρέψει το υπόσχεση της προόδου. Σήμερα οι νέοι αντιμετωπίζουν ένα οξύμωρο: οι γονείς και οι παππούδες τους είχαν πολύ μεγαλύτερη πρόσβαση σε προσιτή στέγαση — παρόλο που ζούσαν σε υλικά φτωχότερες δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μετά το 1945, κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη — ένθεν κακείθεν του Σιδηρού Παραπετάσματος — υλοποίησαν τεράστια στεγαστικά προγράμματα που σήμερα φαντάζουν αδιανόητα. Η Ιταλία έχτισε εκατομμύρια διαμερίσματα για τους εργάτες του Νότου που μετανάστευσαν στον βιομηχανικό Βορρά. Η Γαλλία, η Δυτική Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο δημιούργησαν μαζικές εργατικές κατοικίες για τους μετανάστες που τροφοδότησαν το οικονομικό θαύμα της εποχής.

Αντίστοιχα, στην Ανατολική Γερμανία, την Πολωνία, την Τσεχοσλοβακία και τη Ρουμανία, η στέγη κατοχυρώθηκε ως θεμελιώδες δικαίωμα των πολιτών των σοσιαλιστικών κρατών. Οι εργαζόμενοι μπορούσαν να βασίζονται σε φθηνή συνεταιριστική ή δημόσια κατοικία για ολόκληρες οικογένειες, ακόμη και εν μέσω έντονης αγροτικής προς αστική μετανάστευσης.

Αν και αυτά τα προγράμματα δεν ήταν τέλεια, εξασφάλιζαν κάτι που σήμερα οι πολύ πλουσιότερες κοινωνίες φαίνεται να αδυνατούν να προσφέρουν: αξιοπρεπή και προσιτά σπίτια για τον απλό κόσμο.

Πολιτική βούληση ή οικονομική δυνατότητα;

Αυτό το ιστορικό προηγούμενο εγείρει ένα βασανιστικό ερώτημα για τους σημερινούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής: πώς γίνεται οι φτωχότερες μεταπολεμικές κυβερνήσεις να έχτισαν εκατομμύρια προσιτά σπίτια — δημιουργώντας συνθήκες κοινωνικής κινητικότητας και σταθερότητας — ενώ οι σημερινές εύρωστες δημοκρατίες έχουν παραδώσει τη στέγαση στις ανεξέλεγκτες δυνάμεις της αγοράς;

Η απάντηση δεν βρίσκεται στην οικονομική ικανότητα αλλά στη πολιτική βούληση. Οι συνέπειες αυτής της αποτυχίας πολιτικής υπερβαίνουν τα στατιστικά στοιχεία· είναι βαθιά πολιτικές, κοινωνικά διαβρωτικές και επικίνδυνα αποσταθεροποιητικές για τον ιστό των δημοκρατικών κοινωνιών.

Έδαφος για άνοδο των άκρων

Ένας βασικός παράγοντας πίσω από την ανησυχητική άνοδο ακροδεξιών κινημάτων στις δημοκρατίες αποτελεί το διάχυτο αίσθημα ανασφάλειας, περιθωριοποίησης και εγκατάλειψης που βιώνουν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Οι εργαζόμενοι εγκλωβίζονται σε επισφαλείς χαμηλόμισθες θέσεις χωρίς καμία προοπτική ιδιοκατοίκησης.

Οι συνταξιούχοι βλέπουν τις βασικές δημόσιες υπηρεσίες που κάποτε θεωρούσαν δεδομένες να συρρικνώνονται ή να ιδιωτικοποιούνται. Οι νεότερες γενιές αποκλείονται συστηματικά από τα θεμέλια μιας σταθερής ενήλικης ζωής — ασφαλή εργασία, αυτόνομη διαβίωση, δημιουργία οικογένειας — δικαιώματα που προηγούμενες γενιές θεωρούσαν αυτονόητα.

Αυτές οι έντονες ανησυχίες εντείνονται λόγω στεγαστικής ανασφάλειας και δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για εθνικιστικά ή ξενοφοβικά κινήματα που εκμεταλλεύονται τις πραγματικές αγωνίες με αποκλειστικά συνθήματα. Υπόσχονται σπίτια μόνο για «τους δικούς μας» αποκλείοντας μετανάστες ή άλλες ομάδες.

Αυτή η αφήγηση αποπροσανατολίζει από τις πραγματικές αιτίες της κρίσης — τις αποτυχίες των πολιτικών επιλογών — διοχετεύοντας τη δυσαρέσκεια προς αποδιοπομπαίους τράγους αντί για ουσιαστικές λύσεις. Η ακροδεξιά δεν λύνει τη στεγαστική κρίση· τη χρησιμοποιεί ως όπλο.

Δοκιμασία για τη δημοκρατία

Υπάρχει όμως κι ένας λιγότερο ορατός αλλά εξίσου ισχυρός κίνδυνος: η διάβρωση της ίδιας της δημοκρατικής νομιμοποίησης. Όταν οι θεσμοί αδυνατούν να καλύψουν βασικές ανάγκες όπως η στέγη, η εμπιστοσύνη στη δημοκρατία μειώνεται αναπόφευκτα. Καθώς το κοινωνικό συμβόλαιο χαλαρώνει, ριζοσπαστικές εναλλακτικές αποκτούν έδαφος — όχι επειδή προσφέρουν καλύτερες λύσεις αλλά γιατί υπόσχονται οποιαδήποτε αλλαγή απέναντι σε μια αφόρητη πραγματικότητα.

Η αποτυχία αντιμετώπισης των ανισοτήτων στη στέγαση αποτελεί θεμελιώδη αδυναμία της δημοκρατίας. Όταν τα παραδοσιακά κόμματα δεν δρουν αποφασιστικά, διακινδυνεύουν να παραχωρήσουν αυτό το κρίσιμο πεδίο στις αυταρχικές δυνάμεις που υπόσχονται γρήγορες λύσεις μόνο για λίγους αντί για δομικές αλλαγές προς όφελος όλων.

Η στεγαστική κρίση αφορά όχι μόνο στέγες και ενοίκια αλλά το ίδιο το μέλλον της δημοκρατίας. Μια γενιά αποκλεισμένη από τη σταθερή κατοικία έχει μειωμένο ενδιαφέρον για τη διατήρηση του δημοκρατικού συστήματος· έχει λιγότερα να χάσει από ριζοσπαστικά πειράματα και λιγότερη πίστη στη σταδιακή μεταρρύθμιση.

Αν οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες δεν καταφέρουν να ανταποκριθούν στην στοιχειώδη υπόσχεση της προστασίας της στέγασης, κινδυνεύουν όχι μόνο με οικονομική δυσλειτουργία αλλά και με πολιτική καταστροφή. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η στεγαστική κρίση θα αλλάξει την πολιτική μας σκηνή — αλλά αν η ίδια η δημοκρατία θα επιβιώσει αυτής της αλλαγής.

*Το άρθρο έγραψε ο Bartosz M. Rydliński που είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Καρδινάλιου Στεφάν Βισζίνσκι στη Βαρσοβία.

Του Χρήστου Ροζάκη

Εξηγούμαι: Η πρωτοβουλία αφορά πέντε θέματα στην ημερήσια διάταξη. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η προστασία του περιβάλλοντος και η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο. Απευθύνεται, για συμμετοχή σε αυτήν, σε πέντε κράτη της περιοχής: Στην Τουρκία, στη Δημοκρατία της Κύπρου, στην Αίγυπτο και στη Λιβύη.

Πρώτη παρατήρηση: Έχουν αποκλειστεί από τη συμμετοχή τρία άλλα κράτη που συνιστούν, κι αυτά τμήμα των παράκτιων κρατών της Α. Μεσογείου: Η Συρία, ο Λίβανος και το Ισραήλ. Γιατί αυτή η διάκριση;

Δεύτερον και σημαντικότερο: Η πρόταση για αυτή τη σύναξη, η οποία προφανώς έγινε για να προλάβει ανάλογη πρόταση-πρωτοβουλία των ΗΠΑ, στο κυριότερο για εμάς σκέλος της, δηλαδή την οριοθέτηση των περιοχών σε αυτήν τη θάλασσα, πάσχει από μια εναρκτήρια ανισορροπία, που μπορεί να καταδείξει τις σχετικές αδυναμίες της ελληνικής θέσης: Τρία από τα πέντε κράτη που προσκλήθηκαν ( η Τουρκία, η Αίγυπτος και η Λιβύη) έχουν ταχθεί εναντίον των ελληνικών διεκδικήσεων στη θάλασσα αυτήν.

Η Τουρκία, εξ ορισμού, έχει ταχθεί κατά της άποψης ότι μπορεί ένα μικρό νησιωτικό σύμπλεγμα, όπως τα νησιά του Καστελόριζου να αποδίδουν υφαλοκρηπίδα η οποία να εφάπτεται με τα όρια της ΑΟΖ της Κύπρου. Η Αίγυπτος, παρά τις φιλικές σχέσεις της με τη χώρα μας, τάχθηκε σαφώς κατά της οριοθέτησης που προτείνει ο Χωροταξικός σχεδιασμός μας ο οποίος υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και η Λιβύη, η οποία προφανώς θα εκπροσωπείται από τη φιλοτουρκική κυβέρνηση, η οποία είναι η επίσημη κυβέρνηση του κράτους, είναι πλέον ή βέβαιον πως θα υποστηρίξει τις απόψεις της γείτονος.

Αυτό σημαίνει ότι κατερχόμαστε στο πεδίο με έναν μόνον υποστηρικτή στον άγονο αυτόν αγώνα, τη Δημοκρατία της Κύπρου.

Τι επιδιώκουμε με αυτή τη συνάντηση, αφού τα καλύτερα των αποτελεσμάτων τα οποία πρέπει να περιμένουμε αναφορικά με την οριοθέτηση, θα είναι μια επιταγή της πλειοψηφίας να επιτύχουμε διμερή οριοθέτηση με την Τουρκία, και μετά να επιστρέψουμε στο τραπέζι της πολυμερούς αυτής σύναξης για να επιλύσουμε τα ζητήματα οριοθέτησης με τα υπόλοιπα κράτη;

Στο μεταξύ, όμως, οι συζητήσεις που θα έχουν προηγηθεί θα έχουν φανερώσει την αδύνατη θέση μας σχετικά με τις διεκδικήσεις μας στην περιοχή, κάτι που θα ενισχύσει τις τουρκικές θέσεις. Εκτός κι αν η ελληνική κυβέρνηση επιθυμεί να έχει τέτοιες αρνητικές διαπιστώσεις, προκειμένου να χαράξει μια πιο ρεαλιστική θέση στο τμήμα αυτό της Μεσογείου.

Τρίτη και τελευταία επιφύλαξη: Αφορά την περίπτωση συμμετοχής της λεγόμενης Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου, κάτι που αναμφίβολα θα επιδιώξει η Τουρκία για να δεχθεί τη συμμετοχή της λεγόμενης από αυτήν Ελληνοκυπριακής διοίκησης στη σύναξη. Αυτό, είναι ένα από τα μυστήρια πώς θα επιλυθεί.

Και η απλή συμμετοχή μιας μη αναγνωρισμένης διεθνώς οντότητας σημαίνει την επικρότησή της από τους άλλους συμμετέχοντες, άρα την αναγνώριση της. Η Ελλάδα και, φυσικά, η Δημοκρατία της Κύπρου αρνούνται κατηγορηματικά να συμβάλουν σε μια ενέργεια που είναι βέβαιο ότι θα αναβαθμίσει τη θέση της Τουρκοκυπριακής κοινότητας, και μάλιστα σε μια εποχή που η θεωρία των δυο κρατών στην Κύπρο αποτελεί το επικρατέστερο αφήγημα στην Τουρκία. Η θέση αυτή δε μπορεί να γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης ούτε από την Ελλάδα, ούτε από την Κύπρο. Συνεπώς η συμμετοχή της τελευταίας σε αυτήν τη σύναξη κινείται επί ξηρού ακμής.

Οι λόγοι αυτοί δικαιολογούν την αμφιθυμία ενός προσώπου που πάντοτε πίστευε ότι ο διάλογος είναι η καλύτερη αντιμετώπιση στα διεθνή ζητήματα. Και παρά το γεγονός ότι το ζήτημα των οριοθετήσεων των θαλασσίων ζωνών είναι το πιο καίριο, για εμάς, θέμα, η πιθανότητα να έχει επιτυχία αυτό το ζήτημα είναι μηδαμινή. Κατά συνέπεια, αυτό δικαιολογεί την αρνητική οπτική μου στην πρωτοβουλία που αναλήφθηκε από τον κ. Μητσοτάκη, εκτός κι αν υπάρχουν μυστικές εκδοχές που δεν κοινοποιήθηκαν και ο Πρωθυπουργός έχει έναν άσσο στο μανίκι του που δε θέλει να μας δείξει.

Πηγή: KREPORT

Σε αυτή ο Νιόνιος ξεδίπλωσε την πολιτικότητά του, τις απόψεις του για τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος και της κοινωνίας, συχνά με κάποιες αιρετικές απόψεις, από αυτές που κατά καιρούς τον έφεραν σε αντιπαράθεση με αρκετούς.

Διαβάστε και ακούστε την συζήτηση:

Ευ. Βενιζέλος: Διονύση μου, χρόνια πολλά, Χριστός Ανέστη.

Δ. Σαββόπουλος: Αληθώς.

Ευ. Βενιζέλος: Είμαστε ευγνώμονες, ο Κύκλος Ιδεών και εγώ προσωπικά, γιατί μας κάνεις αυτή τη μεγάλη τιμή να μετέχεις στο συνέδριό μας που έχει γενικό θέμα «Η καμπύλη της Μεταπολίτευσης» και είναι αφιερωμένο στην επέτειο των 50 ετών από τη στιγμή της Μεταπολίτευσης, αλλά και στα 50 χρόνια όλης αυτής της περιόδου της Μεταπολίτευσης. Άρα λοιπόν θα ξεκινήσουμε τη συζήτησή μας από αυτό ακριβώς το θέμα. Εσύ πώς αντιλαμβάνεσαι τη Μεταπολίτευση, κυρίως ως στιγμή το 1974, ως μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία ή ως μία πεντηκονταετία που μας εμφάνισε πολλές εκπλήξεις, πολλές προόδους, αλλά και πολλές οπισθοχωρήσεις. Ποια είναι η δική σου αντίληψη για τη Μεταπολίτευση;

Δ. Σαββόπουλος: Καταρχήν χαίρομαι πάρα πολύ που ανταμώνουμε, Ευάγγελε. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι μία στιγμή ιστορική η Μεταπολίτευση, έρχεται ο Καραμανλής με  το αεροπλάνο του Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, ο Ανδρέας, η Μελίνα, έρχονται οι εκτοπισμένοι από τα νησιά στα λιμάνια, από τις φυλακές, επίσης επιστρέφουν χιλιάδες εμιγκρέδες που είχαν φύγει λόγω της χούντας, δηλαδή μιλάμε χιλιάδες σπίτια γιόρταζαν, καλωσόριζαν τους δικούς τους.

Ευ. Βενιζέλος: Όλο το έθνος.

Δ. Σαββόπουλος: Ο κόσμος έπαιρνε στους ώμους του τους πολιτικούς του ηγέτες, ήταν ένα πανηγύρι. Ασφαλώς αυτό είναι μία στιγμή, μία ιστορική στιγμή. Τώρα, η αλήθεια είναι ότι όλοι μας λίγο-πολύ δεν είχαμε την αίσθηση ότι πέφτει μία αυλαία, πού τελειώνει αυτό; Δεν ξέρω εάν το είχες και εσύ, εγώ πάντως το ένιωθα. Κατά καιρούς βέβαια έλεγα, τώρα τελείωσε, αλλά κάτι με διέψευδε.

Ευ. Βενιζέλος: Και τελικά δεν τελείωσε ποτέ ίσως η Μεταπολίτευση.

Δ. Σαββόπουλος: Για εμένα τελειώνει κάποια στιγμή, δεν ξέρω εάν θα διαψευστώ, δηλαδή για εμένα, εγώ νομίζω ότι τελειώνει η Μεταπολίτευση κάνοντας αυτή την καμπύλη μετά τη θητεία της κυβέρνησης της «πρώτης φοράς Αριστεράς». Τους είδαμε όλους, κυβέρνησαν όλοι, εγώ νομίζω ότι είναι πια μάλλον αδύνατο να επιστρέψουμε στην πόλωση.

Ευ. Βενιζέλος: Ίσως το δημοψήφισμα του Ιουλίου του 2015 να είναι το τέλος, λες, της Μεταπολίτευσης.

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, το δημοψήφισμα ή όταν τελείωσε η θητεία, πάντως κάπου εκεί η αίσθησή μου είναι ότι τελείωσε αυτό.

Ευ. Βενιζέλος: Παρουσιάσαμε μία δημοσκόπηση στην αρχή του συνεδρίου και είναι εντυπωσιακό ότι η κοινή γνώμη είναι μοιρασμένη, σχεδόν η μισή λέει ότι η Μεταπολίτευση είναι η στιγμή το 1974, η άλλη μισή λέει ότι συνεχίζεται μέχρι τώρα. Αυτοί που θεωρούν ότι τελείωσε κάποια στιγμή η Μεταπολίτευση, τοποθετούν το τέλος της Μεταπολίτευσης στην είσοδό μας στην ΟΝΕ, ίσως εννοούν και την οικονομική κρίση μαζί.

Περί Μεταπολίτευσης

Δ. Σαββόπουλος: Ναι. Μία άλλη άποψη. Δεν ξέρω, εγώ έτσι όπως το αισθάνομαι, δεν είναι αυτή η αυλαία, γιατί ας πούμε θυμάσαι το «πραξικόπημα της πιτζάμας»;

Ευ. Βενιζέλος: Βεβαίως.

Δ. Σαββόπουλος: Θυμάσαι ένας καλός άνθρωπος είχε χαρίσει ωραιότατο διαμέρισμα στον Κωνσταντίνο Καραμανλή, γωνία Ηρώδου Αττικού και Βασιλέως Κωνσταντίνου, μα ποτέ δεν κοιμήθηκε εκεί.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, γιατί φοβόταν, γιατί είχε και πρόβλημα ασφάλειας.

Δ. Σαββόπουλος: Τα ξέραμε αυτά, τα ακούγαμε. Επίσης, ενώ δεν υπήρχε καμία αμφισβήτηση για τον κοινοβουλευτισμό ως θεσμό, ήταν πάρα πολύ έντονη μία εξωκοινοβουλευτική δραστηριότητα.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, προφανώς, γιατί η κοινωνία ήθελε να εκδηλωθεί.

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, δικαιολογημένα, ας πούμε ήθελε κάθαρση, όχι μόνον οι πρωταίτιοι, αλλά και οι κατώτεροι. Αυτό ήταν κάπως δύσκολο γιατί θα έπρεπε σε αυτή την περίπτωση το 80% του στρατού να ξηλωθεί.

Ευ. Βενιζέλος: Και τελικά επικράτησε η νομολογία του «στιγμιαίου» εγκλήματος όπως θυμάσαι, της εσχάτης προδοσίας. Πάντως η αλήθεια είναι,  έτσι το βλέπω, ότι δεν υπήρξε από το 1974 έως σήμερα γεγονός εφάμιλλο, δηλαδή αυτό σε σύγκριση με αυτό που συνέβη το 1974 με τα γεγονότα στην Κύπρο, με τον Αττίλα, με την πτώση της δικτατορίας, δεν υπήρξε κάτι το οποίο να είναι ισοϋψές ιστορικά, υπήρξαν πολύ σημαντικά πράγματα, αλλά όχι τόσο καταλυτικά όσο το γεγονός αυτό. Για αυτό και είμαστε, πιστεύω, ακόμη μέσα στην ευρύτερη περίοδο της Μεταπολίτευσης.

Δ. Σαββόπουλος: Συμφωνώ, αλλά το 1981 ήταν σταθμός, διότι καταργήθηκαν τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, δεν είχαν καταργηθεί, καταργήθηκε η λογοκρισία που με ενδιαφέρει πάρα πολύ, δεν είχε καταργηθεί, αναγνωρίστηκε η εθνική Αντίσταση, κυρίως ήταν ο γέρο-Καραμανλής Πρόεδρος και ο Ανδρέας…

Ευ. Βενιζέλος: Και ο Ανδρέας Παπανδρέου Πρωθυπουργός.

Δ. Σαββόπουλος: Αισθανόμασταν όλοι μία ασφάλεια…

Ευ. Βενιζέλος: Ότι έχει γίνει το δίδυμο της Μεταπολίτευσης, ναι.

Δ. Σαββόπουλος: …μία αισιοδοξία.

Ευ. Βενιζέλος: Ακριβώς. Στη δημοσκόπηση αυτή που σου ανέφερα για το ποιο είναι το σημαντικό πρόσωπο της πεντηκονταετίας, είναι μοιρασμένες οι απόψεις μεταξύ Κωνσταντίνου Καραμανλή και Ανδρέα Παπανδρέου, το οποίο είναι και δίκαιο νομίζω ιστορικά. Βέβαια ρωτήσαμε μόνο για αυτούς που δεν ζουν πια, αλλά νομίζω ότι αυτά τα δύο πρόσωπα είναι τα εμβληματικά της Μεταπολίτευσης και το ΠΑΣΟΚ είναι το κόμμα της Μεταπολίτευσης που έχει χρωματίσει όλα τα άλλα, τα έχει επηρεάσει όλα. Πώς θα τη χαρακτήριζες αυτήν την περίοδο συνολικά, επιτυχημένη, αποτυχημένη, αισιόδοξη, προβληματική; Εάν έδινες ένα επίθετο στην περίοδο της Μεταπολίτευσης, τι θα έλεγες ότι είναι;

Δ. Σαββόπουλος: Στην πεντηκονταετία;

Ευ. Βενιζέλος: Ναι.

Δ. Σαββόπουλος: Επιτυχημένη, διότι δεν έχει ξαναγίνει αυτό, ομαλή διαδοχή κυβερνήσεων επί 50 χρόνια…

Ευ. Βενιζέλος: Δεν υπάρχει αυτό στην ελληνική ιστορία.

Δ. Σαββόπουλος: Σε αυτό πρέπει να δώσουμε στον εαυτό μας συγχαρητήρια, τουλάχιστον αυτό το καταφέραμε

Ευ. Βενιζέλος: Όντως, είναι η καλύτερη περίοδος της ελληνικής ιστορίας και ούτε λίγο ούτε πολύ είναι το ¼, δηλαδή από τα 200 χρόνια του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, τα 50 είναι αυτά που έχουμε ζήσει, είναι η δική μας γενιά και η δική μας εμπειρία.

Δ. Σαββόπουλος: Δεν το καταλαβαίνουν αυτό και νομίζουν ότι η ελευθερία και η δημοκρατία είναι κάτι δεδομένο, δεν είναι καθόλου, μπορούμε να το χάσουμε μέσα σε μία νύχτα.

Ευ. Βενιζέλος: Ακριβώς.

Δ. Σαββόπουλος: Δηλαδή πρέπει κάπως να μάθουν και τα παιδιά ότι πρέπει αυτό να το προστατεύουν και εάν χρειαστεί να το υπερασπιστούν.

Ευ. Βενιζέλος: Και φλερτάραμε με την καταστροφή, περάσαμε ξυστά από τον κίνδυνο αυτόν, ο οποίος νομίζω ότι καθόρισε μία δεκαετία ολόκληρη.

Δ. Σαββόπουλος: Βεβαίως.

Ευ. Βενιζέλος: Δηλαδή τα χρόνια 2009-2019 είναι τα χρόνια της διακινδύνευσης της Μεταπολίτευσης. Αλλά θέλω λίγο να απευθυνθώ στον καλλιτεχνικό σου εαυτό, όχι όμως τον μουσικό. Εάν δεν ήσουν μουσικός, αλλά ήσουν ας πούμε εικαστικός καλλιτέχνης, πώς θα αποτύπωνες αυτή την περίοδο; Έχεις σκεφτεί ποτέ εάν έκανες ένα γλυπτό ή έναν πίνακα, εάν είχες άλλα εκφραστικά μέσα, πώς θα συμβόλιζες την περίοδο αυτή;

Δ. Σαββόπουλος: Τίποτα κύματα, δηλαδή ένα κύμα που όσο πάει, κάνει και μεγαλύτερη καμπύλη ας πούμε, δηλαδή είναι μία καμπύλη, ένα κύμα εκεί από το 1974, πέφτει το 1977, ξανασηκώνεται, κορυφώνεται το 1981, πέφτει μετά για καιρό, μετά σηκώνεται πάλι με τον Κώστα Σημίτη, γιατί ο Σημίτης έκανε αληθινές προσπάθειες…

Ευ. Βενιζέλος: Βεβαίως, η πολιτική του εκσυγχρονισμού ήταν μία στρατηγική ολόκληρη.

Δ. Σαββόπουλος: …και πέφτει το κύμα, ξέρεις, το καλοκαίρι του 2004 οι Έλληνες ζήσαμε το τελευταίο ευτυχισμένο καλοκαίρι μέχρι τώρα τουλάχιστον…

Ευ. Βενιζέλος: Τους Ολυμπιακούς Αγώνες, γιορτάζουμε τα 20 χρόνια φέτος.

Δ. Σαββόπουλος: Ανέβηκε τότε, μετά παπ, έπεσε κάτω.

Ευ. Βενιζέλος: Πράγματι είναι η κορυφαία στιγμή ίσως της πεντηκονταετίας.

Δ. Σαββόπουλος: Ξανασηκώθηκε, διότι δημιουργήθηκε μία αισιοδοξία με τον ΣΥΡΙΖΑ όταν έγιναν οι εκλογές.

Ευ. Βενιζέλος: Χωρίς βάθος όμως.

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, αλλά πάντως αισθάνθηκε ο κόσμος ότι κάτι συμβαίνει , όμως έπεσε κανονικά και για αυτό σου λέω ότι εγώ αισθάνομαι ότι εκεί τελειώνει πια, εκεί πέφτει η αυλαία, τα είδαμε όλα.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, είναι το τέλος των ψευδαισθήσεων ίσως.

Δ. Σαββόπουλος: Έτσι νομίζω.

Ευ. Βενιζέλος: Και η μεγάλη δοκιμασία του λαϊκισμού επίσης, γιατί ένα στοιχείο της Μεταπολίτευσης είναι βεβαίως η δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα δικαιώματα, η εθνική συμφιλίωση, αλλά είναι και αυτή η καμπύλη του λαϊκισμού, η οποία είναι επίσης αρκετά προβληματική την περίοδο αυτή.

Δ. Σαββόπουλος: Αρκετά προβληματική και έφτασε και σε σημεία, θυμάμαι την «Αυριανή» με πρωτοσέλιδο «Όποιος έχει συνάψει σχέσεις με τον Μάνο Χατζιδάκι, να έρθει να μας τα πει».

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, ακριβώς.

Δ. Σαββόπουλος: Απίστευτα πράγματα, λάσπωνε κόσμο, όποιον δεν γούσταρε

Ευ. Βενιζέλος: Βέβαια ο Μάνος Χατζιδάκις δεν μασούσε από αυτά.

Δ. Σαββόπουλος: Ο Μάνος ήταν γενναίος, ήταν σπουδαία μορφή ο Μάνος.

Ευ. Βενιζέλος: Ας ξαναγυρίσουμε στις απεικονίσεις της περιόδου αυτής και ας πάμε πια στο αντικείμενό σου, ως μουσικός πια, ως δημιουργός, ως ένας άνθρωπος που έχει καθορίσει την ελληνική μουσική για παραπάνω από μισό αιώνα, συμπεριλαμβανομένης όλης της περιόδου της Μεταπολίτευσης. Εάν εσύ έφτιαχνες τη Μεταπολίτευση ως θέμα στο πεντάγραμμο, τι θα διάλεγες, ένα εμβατήριο, κάτι που θυμίζει Μίκη Θεοδωράκη, κάτι πιο τρυφερό, κάτι το οποίο θυμίζει δημοτικό τραγούδι ενδεχομένως; Ποια θα ήταν η δική σου αυθόρμητη επιλογή για ένα μοτίβο στο πεντάγραμμο που είναι η Μεταπολίτευση, το θέμα της, το μουσικό θέμα.

Δ. Σαββόπουλος: Πρέπει να ξέρεις πειραματική μουσική, από αυτή που δεν καταλαβαίνεις και πολύ καλά, μπαμ, μπουμ, μπαμ, τουτ-τουτ, μία φλογέρα και κάποια στιγμή, φαντάσου μία χορωδία ελληνική με παιδιά, άνδρες και γυναίκες που τραγουδούν το άσμα «Ποιος αλήθεια είμαι εγώ και πού πάω;».

Ευ. Βενιζέλος: Δηλαδή κάτι που είναι Γιάννης Ξενάκης ας πούμε ή κάτι το οποίο είναι…;

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, κάτι πολύ μεταμοντέρνο, έτσι, Γιάννης Ξενάκης και…, πειραματικό.

Ευ. Βενιζέλος: Τώρα εάν μου επιτρέπεις, χωρίς να παραβιάζω τη σεμνότητά σου, επειδή πιστεύω ότι εσύ είσαι και η επιτομή της Μεταπολίτευσης, η μουσική τουλάχιστον, και η καμπύλη της Μεταπολίτευσης, γιατί και τα έργα σου και οι τοποθετήσεις σου παρακολουθούν πολύ πιστά την πεντηκονταετία αυτή και την κοινή γνώμη και το φρόνημα το εθνικό μπορώ να πω, όχι απλώς το λαϊκό, πώς θα τοποθετούσες το έργο σου στην καμπύλη ή το έργο σου ως καμπύλη της Μεταπολίτευσης;

Μετά τη Χούντα

Δ. Σαββόπουλος: Το 1974 που έπεσε η χούντα κάθισα και έγραψα ένα τραγούδι για την Κύπρο στην τραγωδία της οποίας οφείλουμε την απελευθέρωση και το έδωσα να το τραγουδήσει η Μελίνα Μερκούρη σε εκείνη τη συναυλία στο γήπεδο του Παναθηναϊκού στην Αλεξάνδρας. Λοιπόν ήταν όλοι οι συνάδελφοι εκεί, και οι παλαιότεροι και οι νεότεροι, εγώ όμως δεν είχα την όρεξη, δεν αισθανόμουν καλά  να βγω να τραγουδήσω, κρατήθηκα, η Μεταπολίτευση ήθελε γήπεδα κατάμεστα που να τραγουδούν επικά τραγούδια, εγώ είμαι άλλη πάστα, μου αρέσει η ειρωνεία, μία ωραία ιστορία, μου αρέσει ο λυρισμός και για αυτό κρατιόμουν λιγάκι. Έκανα όμως το εξής, εγώ είχα στο σπίτι ένα μαγνητόφωνο δικάναλο, μπομπινόφωνο, το θυμάσαι, όπου έγραφα, είχα κρατημένα τραγούδια τα οποία δεν εμφάνισα, γιατί θα τα έκοβε η λογοκρισία, όπως «Η συγκέντρωση της ΕΦΕΕ» και «Η παράγκα», «Η θανάσιμη μοναξιά του Αλέξη Ασλάνη». Αυτά τα έγραφα για να μην τα χάσω και όταν πια τελείωσε, μετά το δημοψήφισμα για το πολιτειακό, έστειλα τη μαγνητοταινία στο εργοστάσιο με την οδηγία «μη διορθώνετε…

Ευ. Βενιζέλος: Όπως είναι.

Δ. Σαββόπουλος: …κάντε το βινύλιο, ας είναι τόσο ερασιτεχνικό», διότι με συγκινεί πάρα πολύ να έρχεται στην επιφάνεια ακέραιο κάτι που ήταν χαντακωμένο και ξεχασμένο και έτσι βγήκε το βινύλιο «10 χρόνια κομμάτια», το οποίο δεν είχε καμία σχέση με το μουσικό κλίμα του περιβάλλοντος, άλλα πράγματα, αυτό ήταν πιο χειροποίητο και είχε μεγάλη επιτυχία.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, έπιασες κάποια χορδή.

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, δηλαδή άρεσε πάρα πολύ ο δίσκος, πολύ με ευχαρίστησε. Μετά κάναμε με τον Παντελή, στη Μακρόνησο πήγαμε, γιατί ο Παντελής είχε εξοριστεί και ήθελε να κάνει μια ταινία.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, τις εμπειρίες του.

Δ. Σαββόπουλος: Δουλέψαμε στη Μακρόνησο, κάναμε το «Happy Day». Μετά ανέβασα σε μπουάτ της Πλάκας, στον Ρήγα, το story από τους Αχαρνής του Αριστοφάνη και τραγουδούσαν τα χορικά τα παιδιά, το παρουσιάσαμε σαν μία σάτιρα της μεταπολιτευτικής μεγαλοστομίας. Αυτό δυσαρέστησε λίγο τις νεολαίες, οι οποίες έκαναν κάτι φασαρίες.

Ευ. Βενιζέλος: Ήταν πολύ κυρίαρχες εκείνη την περίοδο, περισσότερο από όσο έπρεπε.

Δ. Σαββόπουλος: Να σου πω ένα περιστατικό, έχουμε ένα λεπτό;

Ευ. Βενιζέλος: Παρακαλώ, αλίμονο.

Δ. Σαββόπουλος: Μας ζητάνε μετά επιτάσεως από την Κέρκυρα, πολιτιστικός σύλλογος, το θέλουν πολύ, κλείνουμε ημερομηνία, όμως ο πολιτιστικός σύλλογος των Κερκυραίων έχει πολύ στενό συνεργάτη του, συμπαθέστατο κόμμα της Βουλής των Ελλήνων, οι οποίοι μόλις μαθαίνουν, «τον Σαββόπουλο βρήκατε να φωνάξετε; Είναι black list σας λέμε!» .Οι καημένοι οι Κερκυραίοι ντρεπόντουσαν να με πάρουν να ακυρώσουν, αλλά δεν μπορούσαν και να μην ακούσουν τον κορυφαίο συνεργάτη τους, δεν έκαναν τίποτα. Φθάνουμε με το πλοίο όλοι,  τα μηχανήματα. Ευθυτενής Κερκυραίος ηλικιωμένος, αριστοκρατικότατος, «ήθελα να σας ευχηθούμε μαέστριο,  καλώς αριβάρατε, σας είπαμε;  Η  συναυλία δεν γίνεται, διότι είχαμε την εκδήλωση για τον Μπετόβεν και μήτε αφίσες κολλήσαμε, μήτε εισητήρια κόψαμε». Τώρα τι λες, του λέω; Είμαστε εδώ όλοι. «Σας έχουμε κρατημένα δωμάτια εις το Αλμπέρκο, να ευχηθούμε και το απόγευμα παίρνετε το βαπόρι και φεύγετε, ψυχή μου». Του λέω, δεν γίνεται, πού είναι το θέατρο; Πρέπει να στήσουμε, πρέπει να κάνουμε πρόβα.Πήγαμε στο θέατρο, δουλεύαμε εκεί, στήναμε,  έρχεται ένας αστυνόμος, ντυμένος πολιτικά, χαιρετάει υπηρεσιακά, «κ. Σαββόπουλε, γεια σας, την άδειά σας, παρακαλώ, για τα τραγούδια που θα πείτε». Παιδί μου, του λέω, δεν χρειάζεται, αυτά ήταν στη χούντα. «Δεν χρειάζεται; Γιατί εγώ αποσπασμένος από το Άργος είμαι». Και ποιος σου είπε; «Να, λέει, οι δύο κυρίες» και τις βλέπω σαν τις συμπεθέρες πίσω από μία κουρτίνα, μετά βγήκαν χαμογελαστές, «θέλαμε να σας παρακαλέσουμε, μαέστρο, ορισμένα τραγούδια να μην  τα πείτε». Ποιο να μην πω; «Εκείνο που λέει «το κόμμα με τραβάει απ’ το μανίκι». Και πού το ξέρετε, λέω, εσείς για ποιο το  λέω; Η φωτογραφία της Μεταπολίτευσης.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, όντως. Και ορισμένες ασυλίες της Μεταπολίτευσης…

Δ. Σαββόπουλος: Και ασυλίες.

Ευ. Βενιζέλος: …οι οποίες διατηρούνται μέχρι σήμερα.

Από τη “Ρεζέρβα” στα “Τραπεζάκια έξω”

Δ. Σαββόπουλος: Μετά κάναμε τη «Ρεζέρβα» που είναι πιο εσωτερικός δίσκος και μετά το 1981 με εκείνη την κατάσταση που σου περιέγραψα, Καραμανλής, Ανδρέας, καινούριο κόμμα, δηλαδή σαν να δόθηκε…

Ευ. Βενιζέλος: Η συγκατοίκηση πια.

Δ. Σαββόπουλος: …Ευάγγελε, ένα σύνθημα, να βγουν από τις υπόγειες στοές οι απόκληροι και οι πολίτες β’ κατηγορίες, διότι υπήρχαν πιστοποιητικά, να βγουν και να παίξουν κεντρικό παιχνίδι, δηλαδή εγώ έτσι έγραψα το «Τραπεζάκια έξω», είναι ο πιο χαρούμενος δίσκος μου.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, και χαρακτηριστικός της εποχής.

Δ. Σαββόπουλος: Και ο πιο εξωστρεφής. Με αυτά πήγα και έκανα μετά, από τη χαρά μου, το Ολυμπιακό Στάδιο, μετά ο ενθουσιασμός μου μειωνόταν. Τι έκανα; Πήγα για ένα διάστημα και έμενα στο Πήλιο, πολύ ωραία, κάθισα και χειμώνα μόνος μου, άνοιγαν τα σχολεία και κατέβαινε η Άσπα με τα παιδιά στην Αθήνα, εγώ εμένα και σκεφτόμουν, έγραφα, με φρόντιζε το χωριό και κατέβηκα το 1987, στο τέλος του 1987 στην Αθήνα και είδα τον κόσμο, μου φάνηκαν πάρα πολύ διαφορετικοί, πάρα πολύ βιαστικοί, πάρα πολύ κατηφείς, είχα ξεσυνηθίσει επειδή ήμουν στο Πήλιο , αλλά δεν ήταν μόνο που είχα ξεσυνηθίσει, είναι ότι πραγματικά είχε εμφανιστεί πάλι πόλωση, εκεί το 1988 προς το 1989.

Ευ. Βενιζέλος: Πλησιάζουμε προς το 1989.

Δ. Σαββόπουλος: Υπήρχε μία πόλωση, ελέγοντο πράγματα άσχημα και φοβερά, ο Κουτσόγιωργας έλεγε αυτό είναι το σκότος, από εκεί είναι το φως, η Νέα Δημοκρατία να βγει να πει και αυτή κάτι, έλεγε ότι θα κάνουμε πιο φθηνά τα ΙΧ, δηλαδή κάτι πράγματα και έλεγες, τώρα πού πάμε;

Ευ. Βενιζέλος: Όταν τα βλέπουμε αναδρομικά, μας ξενίζουν.

Δ. Σαββόπουλος: Λες, πάλι στα ίδια πέσαμε;  Όπως παλιά, πριν από τη δικτατορία που ήταν.

Ευ. Βενιζέλος: Επιβίωσε όμως και η χώρα και η δημοκρατία, ακόμη και από την ένταση της περιόδου εκείνης.

Δ. Σαββόπουλος: Πολύ σωστά. Εγώ ξέρεις πώς αισθάνθηκα όμως; Επειδή και εγώ και οι συνομήλικοί μου οι περισσότεροι είμαστε ενταγμένοι σε αυτό τον…

Ευ. Βενιζέλος: Ευρύτερο χώρο της Αριστεράς.

Δ. Σαββόπουλος: …σε ένα νεφελώδη προοδευτισμό.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, ακριβώς.

Δ. Σαββόπουλος: Εγώ αισθάνθηκα τουλάχιστον ότι έχω μερίδιο ευθύνης διότι φθάσαμε σε τέτοιο σημείο πάλι. Κούρεψα τα μαλλιά μου, ξυρίστηκα σαν τιμωρημένος, σαν για διαπόμπευση δηλαδή και βγήκα και έκανα μία παράσταση στο Zoom που λεγόταν «Το κούρεμα», η διαπόμπευση έγινε πραγματική όμως.

Ευ. Βενιζέλος: Σαν να έχεις συλληφθεί με το Νόμο 4000, δηλαδή,  περί τεντιμποϊσμού.

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, ένα τέτοιο. Στην αρχή, όταν μαθεύτηκε ότι θα παίξω, ήταν sold out για 20 ημέρες το μαγαζί, οι οποίοι παρακολουθούσαν το πρόγραμμα παγωμένοι, δεν πίστευαν αυτό που άκουσαν, έφευγαν, κάποια στιγμή βλέπω να έρχονται 20 άνθρωποι, υπήρξε μία δυσαρέσκεια, ξινίλες από τον κήπο, μου φώναζαν από το απέναντι πεζοδρόμιο, με έκραζαν, πάρκαραν δίπλα οδηγοί στο φανάρι, «αίσχος, δεν ντρέπεσαι», και έγραφαν στους τοίχους «προδότη», τα παιδιά μου είχαν τρομάξει. Πραγματικά για εμένα ήταν δύσκολη περίοδος τότε με «Το κούρεμα», τον δίσκο και δεν έβρισκα δουλειά. Ευτυχώς με πήρε ο Γιάννης Πάριος και έκανα μία σεζόν μαζί του, αλλά μετά δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Δέχθηκα δύο ημέρες την εβδομάδα σε ένα club στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης και καθίσαμε εκεί με την Άσπα και είχα κακομοιριάσει, καθίσαμε καιρό και γυρίσαμε πια σε μία πιο ήσυχη κατάσταση με τον Σημίτη και έκανα τότε το «Μην πετάξεις τίποτα». Έχεις δίκιο δηλαδή, η πραγματικότητα επηρεάζει…

Ευ. Βενιζέλος: Το έργο σου.

Δ. Σαββόπουλος: …και μετά επηρεάζει και πλάθεται μέσα μου.

Ευ. Βενιζέλος: Μα για αυτό είσαι και πραγματικός δημιουργός. Άρα η καμπύλη της Μεταπολίτευσης είναι και η καμπύλη του έργου σου κάπως, έτσι;

Δ. Σαββόπουλος: Βέβαια, σε σημαντικό βαθμό αυτό στέκει να το πούμε. Έτσι πορεύτηκα, όταν έκλεινε ο αιώνας, έγραψα τον «Χρονοποιό», γιατί εκτός από τον χρόνο που αλλάζει, τα φύλλα πέφτουν και οι εποχές αλλάζουν, υπάρχει και ο χρόνος που φτιάχνει ο άνθρωπος.

Ευ. Βενιζέλος: Ο εσωτερικός, ο ένδον ρυθμός που είναι διαφορετικός και πιο γνήσιος πολλές φορές.

Δ. Σαββόπουλος: Και είχα ένα τραγούδι, «Πρώτη του 2000», το οποίο ακούστηκε, αγαπήθηκε και με φώναξε τότε, ποιος με φώναξε; Ναι, η ΕΡΤ, να το πω, να κάνουμε το ποδαρικό στην Ακρόπολη.

Ευ. Βενιζέλος: Το θυμάμαι πολύ καλά. Τώρα που ετοιμάζεις τη μεγάλη αυτή συναυλία του Ιουλίου στο Φεστιβάλ Αθηνών για τη Μεταπολίτευση, που θα είναι ίσως και ο πιο σημαντικός εορτασμός της επετείου, στο Ηρώδειο, η βασική σου σύλληψη, αυτό που νεοελληνικά τώρα συνηθίζουν όλοι να λένε το concept της συναυλίας αυτής ποιο θα είναι;

Δ. Σαββόπουλος: Λέγεται «Η δική μας Μεταπολίτευση» και εννοώ των μουσικών, των καλλιτεχνών. Νομίζω ότι αυτό που θέλω να πω είναι ότι ενώ πολλές φορές τα χρόνια που πέρασαν μας φαίνονται σαν από εδώ και από εκεί, σαν σκόρπια, γιατί πολλές λακκούβες, πολλά χάσματα , εάν όμως ακούσεις με τη σειρά τα τραγούδια που γέννησε αυτή η περίοδος, τότε κατά έναν περίεργο τρόπο, τουλάχιστον σε εμένα, αποκαθίσταται η ενότητα του χρόνου και σαν να βγαίνει κάποιο νόημα.

Ευ. Βενιζέλος:   Τα τραγούδια  όλων των ειδών και όλων των κατηγοριών.

Δ. Σαββόπουλος: Όλα, και τα λαϊκά τραγούδια, και τα ελαφρά τραγούδια, η ραχοκοκαλιά θα είναι τραγούδια που αναφέρονται στη Μεταπολίτευση.

Ευ. Βενιζέλος: Άρα στα γεγονότα δηλαδή.

Δ. Σαββόπουλος: Βέβαια, δηλαδή έπρεπε να πω οπωσδήποτε τη «Συγκέντρωση της ΕΦΕΕ», την «Παράγκα».

Ευ. Βενιζέλος: Καλά, προφανώς. Ο τόνος είναι πανηγυρικός πάντως.

Δ. Σαββόπουλος: Βέβαια.

Ευ. Βενιζέλος: Είναι ένα πανηγύρι της δημοκρατίας δηλαδή.

Δ. Σαββόπουλος: Μπράβο.

Ευ. Βενιζέλος: Και της ιστορίας, γιατί και η ίδια η ιστορία είναι παρούσα.

Δ. Σαββόπουλος: Θα είναι μία λαμπρή βραδιά, θα καλέσουμε τη Φιλαρμονική του Ναυτικού, διότι συμβολικώς το Ναυτικό, από εκεί ξεκίνησε ένα κίνημα με τον Παππά τότε.

Ευ. Βενιζέλος: Προφανώς, το Βέλος.

Δ. Σαββόπουλος: Οπότε λοιπόν θα έρθει η Φιλαρμονική, θα τη βάλουμε να υποδέχεται, διότι πρέπει να είναι μία λαμπρή, μία βραδιά λαμπρότητος και μετά θα μπει μέσα και θα παίξει μαζί μας στο τέλος.

Ευ. Βενιζέλος: Άρα θα υπάρχουν όλοι. Και είναι, εάν θέλεις, και μία συμφιλίωση μουσική, έτσι;

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, βέβαια, ασφαλώς.

Ευ. Βενιζέλος: Δηλαδή μας λείπει το στοιχείο της συναίνεσης την περίοδο αυτή και ίσως έχουμε περισσότερη ανάγκη από συναίνεση και από μία αναστοχαστική διάθεση, γιατί είναι και πάρα πολλά τα προβλήματα σε παγκόσμιο επίπεδο και σε περιφερειακό επίπεδο που δεν μας επιτρέπουν να απολαμβάνουμε τις αναμνήσεις της Μεταπολίτευσης, γιατί αυτό το κεκτημένο μπορεί να τεθεί σε αμφισβήτηση για λόγους ανεξάρτητους από εμάς, ας το πούμε έτσι. Νιώθεις εσύ ως δημιουργός αυτόν τον κίνδυνο που έρχεται από τον διεθνή συσχετισμό δυνάμεων;

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, βεβαίως, τον νιώθω και πιστεύω ότι η δημοκρατία, ο δυτικός κόσμος δηλαδή θα βρει τον τρόπο να το αντιμετωπίσει.

Ευ. Βενιζέλος: Να το ξεπεράσει και αυτό. Πάντως πράγματι ο αγώνας είναι για τη φιλελεύθερη δημοκρατία, αυτό είναι το ζητούμενο κάθε φορά.

Δ. Σαββόπουλος: Να ένα πράγμα που ξεκαθάρισε, με συγχωρείς Ευάγγελε, δηλαδή χρειάστηκε ένας εμφύλιος και μετά ένα αυταρχικότατο κράτος και μετά μία δικτατορία και μετά μία long-play Μεταπολίτευση για να φτάσουμε πού; Να δεχθούμε πια ωριμότεροι τις τρεις κατευθύνσεις που έβαλε ο γέρος Καραμανλής όταν ήρθε, δηλαδή κοινοβούλιο, φιλελευθερισμό, Ευρώπη, διότι αμφισβητήθηκαν και τα τρία αυτά ισχυρά.

Ευ. Βενιζέλος: Όντως, δεν ήταν αυτονόητα όταν τα είπε, αλλά η αλήθεια είναι ότι τα υιοθέτησε στη συνέχεια και ο Ανδρέας και έγινε αυτή η εθνική συγκατοίκηση που τελικά διαμορφώνει και μία εθνική στρατηγική ας το πούμε έτσι.

Δ. Σαββόπουλος: Ευτυχώς. Θυμάμαι εποχές, εκείνη τη δεκαετία, που τους άνθρώπους  οι οποίοι πίστευαν στον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας, ο Ζουράρης τους έλεγε «ευρωλιγούρηδες» και το αναφέρω επειδή η λέξη έγινε δημοφιλής.

Ευ. Βενιζέλος: Δεν ήταν αυτονόητο ότι πρέπει να είμαστε ευρωπαίοι…

Δ. Σαββόπουλος: Καθόλου.

Ευ. Βενιζέλος: …η ευρωπαϊκή ταυτότητα για την οποία δώσαμε αγώνα την περίοδο των μνημονίων.

Δ. Σαββόπουλος: Και την οποία σνομπάραμε.

Ευ. Βενιζέλος: Ναι, ακριβώς.

Δ. Σαββόπουλος: Και που τη σνομπάραμε, ενώ από την άλλη μεριά ερχόταν το χρήμα για να βοηθηθεί η χώρα

Ευ. Βενιζέλος: Ευτυχώς το ισοζύγιο της σχέσης μας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η κοινή γνώμη το εισπράττει θετικά, υπάρχει όμως παρόλα αυτά περίπου το 1/3 της κοινής γνώμης που έχει μία αρνητική συνολική εκτίμηση για τη σχέση μας με την Ευρωπαϊκή Ένωση που είναι και αυτό περίεργο, ότι υπάρχει αυτή η αντίσταση. Να επανέλθω στις άλλες θεματικές του συνεδρίου μας, μας απασχολεί πολύ και η αφήγηση της Μεταπολίτευσης, η σκηνή της Μεταπολίτευσης, η αισθητική της Μεταπολίτευσης, όχι μόνον τα μεγάλα πολιτικά θέματα, η εξωτερική πολιτική, η άμυνα, η οικονομία. Εκεί λοιπόν, σε αυτήν την αισθητική προσέγγιση αναζητούμε μία εικονογράφηση της Μεταπολίτευσης. Θέλω να δω εάν εσύ, με τη δική σου πρόσληψη, ξεχωρίζεις μερικά πρόσωπα, θα έλεγα όχι περισσότερα από δέκα, όλων των πεδίων –πολιτικούς, δημιουργούς, επιστήμονες– που εικονογραφούν αυτή την πεντηκονταετία, της δίνουν πρόσωπο, γιατί και χωρίς πρόσωπο δεν υπάρχουμε, έτσι δεν είναι;

Δ. Σαββόπουλος: Βέβαια.

Ευ. Βενιζέλος: Ποιους θα διάλεγες; Ας εξαιρέσουμε εσένα που εγώ θα σε τοποθετούσα σε αυτήν την εικονογράφηση, εσύ ποιους θα διάλεγες για να βάλεις;

Δ. Σαββόπουλος: Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου ο χορογράφος, ο Αλέκος Φασιανός και από τους νεότερους ο Μποκόρος ο ζωγράφος, από τους λογοτέχνες ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, ο Χωμενίδης, από τους στοχαστές ιδιαίτερα θα πω τον Στέλιο Ράμφο που είναι και αγαπητός μου φίλος, τον Κονδύλη.

Ευ. Βενιζέλος: Που έφυγε νωρίς δυστυχώς.

Δ. Σαββόπουλος: Ο Κωστής Παπαγιώργης.

Ευ. Βενιζέλος: Και αυτός έφυγε δυστυχώς.

Δ. Σαββόπουλος: Ποιοι είναι τώρα; Ο Βαρδινογιάννης στον τομέα τον οικονομικό, νομίζω ότι και αυτός σφραγίζει όλη αυτή την περίοδο.

Ευ. Βενιζέλος: Από τον επιχειρηματικό κόσμο.

Δ. Σαββόπουλος: Γιατί και για την οικονομία δεν συζητάτε στο συνέδριο;

Ευ. Βενιζέλος: Βεβαίως.

Δ. Σαββόπουλος: Ποιοι άλλοι είναι; Πρέπει να είναι και άλλοι, δεν μου έρχονται τώρα.

Ευ. Βενιζέλος: Θα έβαζες και τον Λαμπράκη ας πούμε;

Δ. Σαββόπουλος: Ναι, θα τον έβαζα τον Λαμπράκη. Θα έβαζα από τους πολιτικούς τον Καραμανλή και τον Ανδρέα, και τον Σημίτη θα έβαζα, γιατί έκανε προσπάθεια ο Σημίτης.

Ευ. Βενιζέλος: Νομίζω ότι έχεις κάνει μία πολύ ωραία σύνθεση.

Δ. Σαββόπουλος: Δηλαδή δεν ήθελε λαϊκισμούς και σου έλεγε τα πράγματα, όταν στενοχωριόταν, σου έλεγε αυτό είναι, αλλά το έλεγε με πόνο ψυχής. Επίσης πρέπει να αναφέρουμε από την Αντίσταση τον Παναγούλη.

Ευ. Βενιζέλος: Προφανώς, βρίσκεται στα θεμέλια της Μεταπολίτευσης ο Αλέκος Παναγούλης. Θυμάμαι πολύ έντονα την Πρωτομαγιά του 1976 που είναι η ημέρα του θανάτου του και την αντίδραση της κοινωνίας και της Οριάνας Φαλάτσι, την οποία θα τη θυμάσαι σίγουρα. Διονύση μου.

Καθώς  φθάνουμε στο τέλος αυτής της συζήτησης για την οποία πραγματικά είμαι ευγνώμων, λέω ας κάνουμε μία μικρή μελλοντολογική άσκηση, γιατί όταν έχει κανείς απέναντί του έναν πραγματικό δημιουργό και έναν διανοούμενο όπως εσύ, πρέπει να είναι στραμμένος προς το μέλλον, να υπερβούμε τον συμβατικό χρόνο και να υπερβούμε και τους εαυτούς μας. Πώς θα φανταζόσουν την εκατοστή επέτειο της Μεταπολίτευσης, εάν περνούσαν άλλα 50 χρόνια και σε φωνάζαμε στα 100 χρόνια για μία τέτοια συζήτηση, πώς θα αντιδρούσες;

Δ. Σαββόπουλος: Πώς θα αντιδρούσα; Δεν είναι 14 του μήνα;

Ευ. Βενιζέλος: Ναι.

Δ. Σαββόπουλος: [τραγουδώντας] «Δεκατέσσερις του Μάη, μία μέρα σαν κι αυτή, ο Βαγγέλης κι ο Διονύσης εμφανίστηκαν μαζί. Θα περάσουνε τα χρόνια, θα πεθάνουν και οι δυο, μα η Ελλάδα δεν πεθαίνει και ας έχει πυρετό, μα η Ελλάδα δεν πεθαίνει και ας έχει πυρετό.»

Ευ. Βενιζέλος: Διονύση μου, σε ευχαριστούμε πάρα πολύ για αυτό το εμβατήριο της Μεταπολίτευσης, αλλά και του μέλλοντος. Ας κρατήσουν οι χοροί λοιπόν.

Δ. Σαββόπουλος: Αμήν. Να είσαι καλά, να είμαστε καλά.

Ευ. Βενιζέλος: Εσύ, Διονύση μου, να είσαι καλά πάντα. Πολύ σε ευχαριστούμε.

Μια σιωπηλή κοινωνική κρίση

Το ιδιωτικό χρέος αποτελεί, εδώ και μία δεκαπενταετία, μία από τις βαθύτερες και πιο σιωπηρές κοινωνικές πληγές της χώρας.
Από την καθημερινή μας επικοινωνία στην ΕΚΠΟΙΖΩ με δεκάδες   νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και επαγγελματίες διαπιστώνουμε ότι βιώνουν καθημερινά το αδιέξοδο της υπερχρέωσης — μια κατάσταση που δεν είναι προϊόν ατομικής ευθύνης, αλλά αποτέλεσμα συστημικών στρεβλώσεων, οικονομικών κρίσεων και θεσμικών παραλείψεων.

Επιπροσθέτως, η ακρίβεια και οι συνεχείς αυξήσεις σε όλους τους τομείς της οικονομίας,  τρόφιμα, καύσιμα, ενέργεια, τράπεζες, τηλεπικοινωνίες, λοιπά προϊόντα και υπηρεσίες,  σε συνδυασμό με τις επιθετικές πρακτικές των τραπεζών, servicers και funds, και η έλλειψη αποτελεσματικών νομοθετικών εργαλείων έχουν δημιουργήσει μια εκρηκτική κατάσταση κοινωνικού και οικονομικού αποκλεισμού σε εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Τα μεγέθη της κρίσης

Σήμερα, το ληξιπρόθεσμο ιδιωτικό χρέος ανέρχεται στα 234 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 73 δισ. ευρώ έχουν περάσει στη διαχείριση των Εταιρειών Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (ΕΔΑΔΠ), γνωστών ως servicers.

Οι εταιρείες αυτές αγοράζουν ή διαχειρίζονται «κόκκινα» δάνεια — συχνά σε εξευτελιστικές τιμές — ενώ απαιτούν από τους οφειλέτες την εξόφληση του πλήρους ποσού, συνοδευόμενου από υψηλούς τόκους και δυσμενείς όρους.

Από τον νόμο Κατσέλη στην απουσία ουσιαστικής προστασίας

Παρά τις αλλεπάλληλες νομοθετικές παρεμβάσεις, καμία δεν αντιμετώπισε ουσιαστικά το πρόβλημα.
Ο νόμος Κατσέλη (ν. 3869/2010) υπήρξε η μόνη πραγματικά αποτελεσματική δικλίδα προστασίας των υπερχρεωμένων πολιτών για τη διάσωση της κύριας κατοικίας και τη διαγραφή οφειλών ιδίως στα ευάλωτα νοικοκυριά.
Αντίθετα, οι μεταγενέστερες ρυθμίσεις, όπως ο εξωδικαστικός μηχανισμός του ν. 4738/2020, αποδείχθηκαν γραφειοκρατικές, περίπλοκες και συχνά ανώφελες για τους πραγματικά ευάλωτους δανειολήπτες.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο Anatropinews.gr

Του Θράσου Ευτυχίδη*

Τα σοβαρά και μεγάλα ζητήματα που ουσιαστικά θα διευθετήσουν σε μόνιμη βάση το ζήτημα αποτελούν το θέμα περαιτέρω διαπραγματεύσεων. Και φυσικά το κυρίαρχο ζήτημα, αυτό της αναγνώρισης του Παλαιστινιακού κράτους, σύμφωνα με τις αποφάσεις του ΟΗΕ μετατίθεται γι άλλη μια φορά μια που αποτελεί κόκκινη γραμμή τουλάχιστον για την κυβέρνηση Νεντανιάχου.

Κατανοούμε λοιπόν ότι πρόκειται για μια συμφωνία ανάγκης που έρχεται κάτω από την τεράστια πίεση της Παγκόσμιας Κοινής Γνώμης αλλά και πιέσεων στο εσωτερικό των αντιμαχόμενων ώστε να σταματήσει επιτέλους η Γενοκτονία που συντελείται σύμφωνα με τον ΟΗΕ στη Γάζα. Μια συμφωνία που αποτελεί αποτέλεσμα της κούρασης των δύο πλευρών.

Πρακτικά ο Πρόεδρος Τραμπ, πρότεινε ένα σχέδιο 20 σημείων που ουσιαστικά η Χαμάς θα έπρεπε να απορρίψει μια που αποτελεί την συνθηκολόγησή της, αλλά οι πιέσεις ήταν τέτοιες ακόμη και από παραδοσιακούς συμμάχους της όπως η Τουρκία και το Κατάρ που υποχρεώθηκε στη μερική αποδοχή του.

Το Ισραήλ πραγματοποίησε την τελευταία αεροπορική επιδρομή στην πόλη της Γάζας την Παρασκευή, την ώρα που συνεδρίαζε το Υπουργικό Συμβούλιο του Ισραήλ για να αποδεχθεί και επίσημα την εκεχειρία. Σήμερα ο Ισραηλινός Στρατός ανακοίνωσε την αποχώρησή του σε σημεία που περιγράφονται από το χάρτη προσάρτημα της συμφωνίας. Οι 72 ώρες για την επιστροφή των ομήρων έχουν ήδη αρχίσει να κυλούν.

Η ίδια η διαδικασία της περισυλλογής των ομήρων είναι μια επίπονη διαδικασία, μια που οι όμηροι κρατούνται σε διαφορετικά σημεία και από διαφορετικές ομάδες. Η διαδικασία της περισυλλογής των σορών είναι ακόμη πιο επίπονη μια που αρκετές από αυτές βρίσκονται θαμμένες κάτω από τόνους ερειπίων. Η Χαμάς ξεκίνησε ήδη την περισυλλογή, αλλά επειδή είναι σίγουρο ότι θα υπάρξουν προβλήματα να υλοποιηθεί η δέσμευση μέσα στις 72 ώρες, έχει ήδη προβλεφθεί από τη συμφωνία του Σαρμ Ελ Σέϊχ, η δημιουργία μηχανισμού από τον Ερυθρό Σταυρό και τις πλευρές για την ανταλλαγή πληροφοριών. Το Ισραήλ το έχει αποδεχθεί αυτό, όπως και την πιθανή σχετική καθυστέρηση.

Τέλος στη βάση της συμφωνίας οι Ισραηλινοί που συνεχίζουν να έχουν υπό τον έλεγχό τους το 53% του εδάφους της λωρίδας, άρχισαν να επιτρέπουν την είσοδο ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα.

Αλλά ας δούμε τα επόμενα στάδια. Τι θα συμβεί στη Γάζα μετά την ολοκλήρωση αυτού του πρώτου σταδίου. Υπάρχουν μια σειρά ζητήματα που παραμένουν άλυτα.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο AnatropiNews.gr

Μετά από μια επταετία έντονης διαδοχικής ανόδου και αυξημένου ενδιαφέροντος κυρίως από το εξωτερικό, η ελληνική αγορά ακινήτων δείχνει πλέον να εισέρχεται σε μία φάση επιβράδυνσης. Τα πρώτα σημάδια κάμψης στις ξένες επενδύσεις είναι πλέον ορατά, καθώς οι ροές κεφαλαίων μειώνονται, οι αποδόσεις πιέζονται και η διάθεση για ανάληψη ρίσκου από διεθνή funds και ιδιώτες επενδυτές ελέγχεται και συνεπώς περιορίζεται. Η εικόνα αυτή δεν προκαλεί σε όσους γνωρίζουν καλά την Ελληνική κτηματαγορά έκπληξη, καθώς μια σειρά παραγόντων συντελούν στην επιβράδυνση. 

Ο περιορισμός των επενδύσεων μέσω της Golden Visa, η τρομαχτική γραφειοκρατία που δημιουργεί ισχυρά αντικίνητρα είναι δύο μόνο από αυτούς τους παράγοντες.Παράλληλα, η αγορά των βραχυχρόνιων μισθώσεων, που αποτέλεσε βασικό μοχλό της ανόδου των τιμών, εμφανίζει σημάδια κορεσμού. Οι αποδόσεις μειώνονται, ο ανταγωνισμός αυξάνεται και τα λειτουργικά κόστη περιορίζουν τα περιθώρια κέρδους, οδηγώντας αρκετούς μικροεπενδυτές σε επαναξιολόγηση των χαρτοφυλακίων τους.

Επιπλέον, η μεγάλη άνοδος των τιμών των τελευταίων ετών έχει οδηγήσει σε απώλεια του πλεονεκτήματος που είχε η Ελλάδα ως «φθηνός» επενδυτικός προορισμός. Σε αρκετές περιοχές, ιδιαίτερα στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τα τουριστικά νησιά, οι τιμές έχουν αυξηθεί κατά 40% έως 50% από το 2018, περιορίζοντας τις ευκαιρίες για αποδοτικές τοποθετήσεις. Την ίδια στιγμή, η διεθνής γεωπολιτική αβεβαιότητα ωθούν τους επενδυτές σε πιο συντηρητικές επιλογές, με αυξημένη προτίμηση στη ρευστότητα ή σε χρυσό.

Στην πράξη, τα πρώτα σημάδια πίεσης γίνονται ήδη αισθητά. Οι αγοραπωλησίες σε περιοχές υψηλής ζήτησης μειώνονται, ενώ παρατηρείται αύξηση απούλητων ακινήτων, ακόμη και σε νεόδμητα έργα.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο AnatropiNews

Του Σπύρου Ψαρούδα*

Ο λόγος του προβληματισμού των ειδικών έγκειται στο γεγονός πως ο λύκος παρουσιάζει φοβική συμπεριφορά απέναντι στον άνθρωπο και για αυτόν τον λόγο τέτοιου είδους επιθέσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες. Στην Ελλάδα είναι η πρώτη φορά που έχουμε προσέγγιση και επίθεση λύκου σε μικρό παιδί.

Η Ομάδα Άμεσης Επέμβασης για τον Λύκο που λειτουργεί στην Περιβαλλοντική Οργάνωση «Καλλιστώ» βρέθηκε από την πρώτη στιγμή στην περιοχή του Νέου Μαρμαρά, συνομίλησε με κατοίκους, εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης και επαγγελματίες στον κλάδο του τουρισμού, αναφορικά με την παρουσία του συγκεκριμένου λύκου στην περιοχή. Παράλληλα, τοποθετήσαμε κάμερες στα σημεία όπου εμφανίζεται το συγκεκριμένο άτομο, ώστε να μπορέσουμε να έχουμε μια καλύτερη εικόνα για την συμπεριφορά και τις διαδρομές του. Τις επόμενες ημέρες, υπό τον συντονισμό της Δασικής Υπηρεσίας και σε συνεργασία με φορείς όπως ο ΟΦΥΠΕΚΑ, θα πραγματοποιηθεί επιχείρηση παγίδευσης του συγκεκριμένου λύκου, καθώς η εξοικείωσή του με τον άνθρωπο χαρακτηρίζεται προβληματική και επικίνδυνη. Στόχος μας, ο συγκεκριμένος λύκος να μεταφερθεί σε κάποιο καταφύγιο, μιας και η επανένταξη του κοντά σε κάποια άλλη περιοχή θα εγκυμονούσε κινδύνους για νέα επίθεση κατά ανθρώπου.

Λαμβάνοντας υπόψη την σπανιότητα των επιθέσεων λύκων σε ανθρώπους, αξίζει να εστιάσουμε συνολικά στους λόγους για τους οποίους η άγρια πανίδα προσεγγίζει όλο και περισσότερο την ανθρώπινη δραστηριότητα. Ο λύκος, από τη φύση του, αποφεύγει τον άνθρωπο και σπάνια τον προσεγγίζει. Αναζητά κυρίως εύκολη τροφή, την οποία μπορεί να βρει σε νεκρά ζώα από κτηνοτροφικές μονάδες, σε σκουπίδια ή σε αυτοσχέδιες χωματερές, που δυστυχώς εξακολουθούν να υπάρχουν σε αρκετές περιοχές της χώρας.

Οι αιτίες πίσω από τις μετακινήσεις των άγριων ζώων είναι πολλαπλές, η κλιματική αλλαγή που μεταβάλλει τα φυσικά ενδιαιτήματα, η ερήμωση της υπαίθρου και η μείωση της παραδοσιακής γεωργίας και κτηνοτροφίας, η αλλαγή χρήσεων γης και, φυσικά, η επέκταση των οικισμών, που κάνουν δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ υπαίθρου και οικιστικών ζωνών. Όλα αυτά δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον, όπου τα ζώα αναγκάζονται να προσαρμοστούν και να αναζητήσουν τροφή πιο κοντά στις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Εκτός από τους λύκους, και άλλα άγρια ζώα, όπως τα αγριογούρουνα, τα τσακάλια ή οι αρκούδες, εμφανίζονται όλο και πιο συχνά κοντά σε οικισμούς. Ειδικά οι αρκούδες, την άνοιξη και το φθινόπωρο, όταν βιώνουν έντονο τροφικό στρες, προσεγγίζουν περιοχές που παλαιότερα απέφευγαν, ακόμα και πεδινές ή κατοικημένες, για να βρουν καρπούς και άλλες πηγές τροφής. 

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο AnatropiNews

Του Πέτρου Ιωαννίδη*

H κυβέρνηση αδιαμφισβήτητα πλήττεται από όσα έρχονται στο φως της δημοσιότητας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Το δημοσκοπικό αποτύπωμα ως τώρα είναι περιορισμένο αλλά η υπόθεση αποτελεί πλήγμα στο γενικότερο αφήγημα της. Ωστόσο και στις τελευταίες έρευνες κοινής γνώμης διατηρεί μεγάλη απόσταση από τα κόμματα της αντιπολίτευσης ενώ διανύει τον έκτο χρόνο στο τιμόνι της χώρας.

Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται αυτή την περίοδο να κερδίζει το ντέρμπι της δεύτερης θέσης από την Πλεύση Ελευθερίας αλλά δεν έχει διασφαλίσει διαφορά ασφαλείας. Ο ΣΥΡΙΖΑ μετά και από το συνέδριό του μοιάζει να περιμένει την επόμενη κίνηση του Αλέξη Τσίπρα. Θα κάνει κόμμα; Αν ναι, πότε θα το κάνει; Αν το κάνει ποιοι από τους παλιούς συντρόφους του θα χωρέσουν σε αυτό; Και ποια η δυναμική του όλου εγχειρήματος; Παράλληλα, όλη την περασμένη εβδομάδα χύθηκε πολύ μελάνι για το τι συνέβη στο δημοψήφισμα του 2015. Ο πρώην πρωθυπουργός προσπαθεί να κάνει damage control της εικόνας του εκείνης της εποχής. Δέκα χρόνια μετά όμως, οι πολίτες νοιάζονται πολύ περισσότερο για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα και ανησυχούν κυρίως για το μέλλον τους, σε μια περίοδο αστάθειας και εξαιτίας των διεθνών εξελίξεων.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο AnatropiNews

Ο Πέτρος Ιωαννίδης είναι πολιτικός αναλυτής της aboutpeople

H μεταμόρφωσή της, όπως οι πολλές στροφές που σημάδεψαν την πολιτική της σταδιοδρομία, είναι εντυπωσιακή. Όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία της Δανίας, τον Ιούνιο του 2019, η Μέτε Φρέντερικσεν δεν δίσταζε να δηλώνει «αντιευρωπαΐστρια». Την άνοιξη του 2020, θεωρώντας απαράδεκτη την αύξηση της συμβολής τής χώρας της στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, συντάχθηκε με τους ομολόγους της από την Αυστρία, την Ολλανδία και τη Σουηδία, πρεσβεύοντας τη δημοσιονομική ορθοδοξία.

Έξι χρόνια αργότερα, ενώ η Δανία αναλαμβάνει για έξι μήνες την Προεδρία της ΕΕ, ο πολιτικός της λόγος έχει αλλάξει ριζικά. Απόδειξη, ο ύμνος στην Ευρώπη που εκφώνησε στις 21 Μαΐου στο κοινοβούλιο. «Αγαπώ τη Δανία, αλλά είμαι και ένθερμη Ευρωπαία», τόνισε, προσθέτοντας ότι δεν θεωρεί πλέον σωστή τη συμμετοχή τής χώρας της στους «φειδωλούς». Ήταν η πιο φιλοευρωπαϊκή τοποθέτηση που έχει γίνει ποτέ από πρωθυπουργό της Δανίας, σχολιάζει η πολιτική αναλύτρια Νόα Ρέντινγκτον.

Η ηγέτις της δανικής Σοσιαλδημοκρατίας έχει κάνει αρκετές στροφές ως τώρα. Όλοι την περιγράφουν ως ένα πολιτικό ζώο που δεν φοβάται την εξουσία και είναι έτοιμη να τη χρησιμοποιεί όποτε χρειαστεί. «Οι περισσότεροι Δανοί δεν τη συμπαθούν, αναγνωρίζουν όμως ότι είναι το κατάλληλο πρόσωπο για να κυβερνά αυτή την περίοδο», λέει η πολιτική αναλύτρια Ελισάμπετ Σβάνε.

Οι κρίσεις φαίνεται να τη δυναμώνουν. Στη διάρκεια της πανδημίας άσκησε σιδηρά διοίκηση, μη διστάζοντας να λαμβάνει αποφάσεις που η νομιμότητά τους θα κρινόταν αργότερα. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τη μετέτρεψε σε «γεράκι», που ζητούσε από τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους να αντιδράσουν με αποφασιστικότητα. Η χώρα της αύξησε τις στρατιωτικές της δαπάνες από το 1,32% του ΑΕΠ το 2021 σε πάνω από 3% το 2025. «Είναι πολύ τυχερή», λέει η Ρέντινγκτον. «Κάθε έξι μήνες, ο υπουργός Οικονομικών ανακοινώνει ότι βρήκε μερικά δισεκατομμύρια ακόμη κορώνες στα κρατικά ταμεία».

Ολόκληρο το άρθρο στο AnatropiNews

(*) Η Φρανσουάζ Ιβέρ είναι ανταποκρίτρια της Monde στη Σουηδία