Νίκος Γιαννόπουλος

Θέλει να συκοφαντήσει και να προσδώσει το φορτισμένο αυτό όρο σε οτιδήποτε οι αριστεροί του Δημοκρατικού Κόμματος επιθυμούν να εφαρμόσουν. Κομμουνιστή, άλλωστε, αποκαλούν και τον Μαμντάνι, το Δήμαρχο της Νέας Υόρκης που πέτυχε συμφωνία συγκράτησης των ενοικίων σε μία από τις πιο ακριβές πόλεις του κόσμου.

Και εδώ βρίσκεται το σημείο-κλειδί. Οτι βγάζει από τη βολή του το αμερικανικό status quo, ότι “σπάει” το νεοφιλελεύθερο δόγμα που επί χρόνια θριαμβεύει στις ΗΠΑ, πρέπει να βαφτίζεται “κομμουνιστικό”, ακραίο, ανεφάρμοστο και τα συναφή.

Τι εννοούμε ως ανεφάρμοστο

Να δούμε, μισό λεπτό, τι είναι ακραίο και ανεφάρμοστο:

• Να επιβληθεί έκτακτος φόρος ύψους 5% στους δισεκατομυρριούχους της Σίλικον Βάλεϊ; Οχι, δεν είναι! Και θα γίνει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
• Να αυξηθούν οι δαπάνες για περισσότερους βρεφονηπιακούς σταθμούς και καλύτερα σχολεία; Οχι, δεν είναι. Ο Μαμντάνι το κάνει ήδη πράξη στη Νέα Υόρκη.
• Να αποδοκιμάσουν οι ΗΠΑ μία γενοκτονική (αλλά και αδιέξοδη) πολιτική όπως αυτή του Ισραήλ στη Γάζα και στη Μέση Ανατολή γενικότερα; Οχι, δεν είναι. Οι περισσότεροι Αμερικανοί, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, γυρίζουν την πλάτη στο φανατικότερο σύμμαχο της χώρας τους.

Πολλά από αυτά που συκοφαντούνταν αρχίζουν να φαίνονται σε περισσότερο κόσμο λογικά και εφικτά. Γιατί; Διότι πράγματι είναι. Χρειάζονται, απλά, για την πραγματοποιήσή τους αυξημένες δόσεις πολιτικής βούλησης. Ε, δεν είναι δα και ακατόρθωτο αυτό, ειδικά όταν η κοινωνική δυσαρέσκεια γιγαντώνεται και οι ανισότητες βγάζουν, πια, μάτι.

Καμία επιχειρηματικότητα δεν θίγει ο φόρος του 5% στους απίστευτα πλούσιους επιχειρηματίες της Καλιφόρνια και ούτε τρίζουν συθέμελα τα θεμέλια του αμερικανικού κράτους αν ξοδευτούν μερικά εκατομμύρια δολάρια περισσότερα για σχολεία και άλλες υποδομές. Για τα δισεκατομμύρια που έριξε ο Τραμπ στην αρένα του πολέμου του με το Ιράν δεν έκλαψε κανείς. Προς τι λοιπόν τόση υποκρισία;

Διότι υπάρχει ένας διάχυτος φόβος. Ενας φόβος ότι μία μεγάλη αλλαγή κυοφορείται, έρχεται, μπορεί να προκύψει. Και συνήθως σ’ αυτές τις περιπτώσεις οι εκπρόσωποι του “παλαιού καθεστώτος” καταλαμβάνονται από πανικό γιατί απειλούνται τα κεκτημένα τους. Μπορεί να μην γίνει τίποτα το ανατρεπτικό τελικά, μπορεί οι κατεστημένες δυνάμεις να θριαμβεύσουν και πάλι αλλά αξίζει να βλέπει κανείς το φόβο στα μάτια τους και τα λεγόμενά τους.

Σημαίνει ότι κάποια εξαρτήματα της ιστορίας αρχίζουν να κουνιούνται προς την ανάποδη πλευρά, σε μία χρονική περίοδο μάλιστα που τίποτα δεν έδειχνει ότι το κατεστημένο απειλείται.

Τελικώς όμως, όπως έχει συμβεί και άλλη φορά ιστορικά, φαίνεται ότι το κάστρο μπορεί να πέσει από μέσα. Η άνοδος του Τραμπ στην εξουσία για δεύτερη φορά τα τελευταία οκτώ χρόνια ανέδειξε και τα όρια ενός συστήματος εντελώς σάπιου. Μεγάλες μάζες κόσμου αντιλαμβάνονται ότι δεν τους λένε την αλήθεια και ψάχνουν για ρεαλιστικές, εφαρμόσιμες λύσεις στα προβλήματα που τις απασχολούν.

Γιατί είναι σαφώς ρεαλιστικό και εφαρμόσιμο να συγκρατηθεί, επι τέλους, το ράλι των τιμών στα ενοίκια στη Νέα Υόρκη και για να μην αποτελεί όνειρο απατηλό η ενοικίαση (προσέξτε, όχι η αγορά) ενός μέτριου διαμερίσματος. 

Ο κόσμος δεν ζητά θαύματα. Θέλει όμως να ζήσει με περισσότερη αξιοπρέπεια σε μία εποχή κατά την οποία η τεχνολογία κάνει άλματα προόδου. Και στις ΗΠΑ, και στην Ευρώπη, και στην Αφρική, και στην Ασία, παντού. Στον απολύτως παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας, τίποτα, πια, δεν μπορεί να μείνει κρυφό. Και κυρίως η λαχτάρα για μία πλήρη ζωή!

Τώρα, αν αυτό ακούγεται σε κάποιους κομμουνισμός…δικό τους το θέμα. Με τις λέξεις πάντως πρόβλημα δεν έχουμε…  

Νίκος Γιαννόπουλος

Ο Γιωτόπουλος, ως άτυπος ηγέτης της τρομοκρατικής οργάνωσης 17 Νοέμβρη παρέμεινε στη φυλακή 24 χρόνια χωρίς διακοπή αφού δεν πήρε ούτε μία μέρα άδεια. Κατά γενική ομολογία ήταν υποδειγματικός κρατούμενος, ολοκλήρωσε μάλιστα έγκλειστος και το διδακτορικό του.

Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία είχε εκτίσει το μέγιστο δυνατό διάστημα ποινής (πραγματικά ισόβια δεν υπάρχουν). Και στα 82 του αφέθηκε ελεύθερος, βάσει νόμου, για να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του στο σπίτι του. Δεν συγχώρησε κανείς τα όντως ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματά του ούτε δικαίωσε, πως θα μπορούσε άλλωστε, την 17 Νοέμβρη για τις αποτρόπαιες πράξεις της.

Δεν άρεσε όμως η εφαρμογή του νόμου στον αμερικανικό παράγοντα που αρέσκεται πάντα στον ποινικό λαϊκισμό. Δεν άρεσε επίσης σε λαϊκιστές δεξιούς εντός της χώρας. Και επειδή δεν άρεσε, ο Άρειος Πάγος ανέλαβε να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά εκδίδοντας αναίρεση της απόφασης!

Και γεννάται το ερώτημα: Τελικά είμαστε οργανωμένη ανεξάρτητη πολιτεία ή κράτος-δορυφόρος; Για ποιο λόγο η οργανωμένη ελληνική πολιτεία ενέδωσε σ’ αυτές τις πιέσεις όπως εκφράστηκαν και στο προσκήνιο και στο παρασκήνιο; Τι ήταν αυτό που οδήγησε σ’ ένα τέτοιου τύπου φιάσκο;

Και επίσης, τι θα κερδίσει η χώρα με την επιστροφή του Γιωτόπουλου στη φυλακή; Το πολύ-πολύ να κατρακυλήσει μερικές θέσεις ακόμα στους καταλόγους των διεθνών οργανισμών για τις επιδόσεις της στο κράτος δικαίου. Και όλα αυτά για να δείξει “πυγμή”, κλείνοντας και το μάτι στο ακροδεξιό κοινό που πάντα κοιτάζει το δέντρο και ποτέ το δάσος.

Η απόφαση αναίρεσης για την αποφυλάκιση ενός ανθρώπου 82 ετών που είχε εκτίσει ήδη 24 χρόνια ποινής (μαζί με την προφυλάκισή του) συνιστά όνειδος. Οποιος δεν το βλέπει, απλώς δεν θέλει να το δει αλλά να χαϊδέψει τα ταπεινότερα ένστικτα των συμπολιτών μας.

Αλλωστε η δημοκρατία δεν εκδικείται. Τιμωρεί σύμφωνα με τους νόμους του κράτους και τη νομολογία των δικαστηρίων. Στην εποχή μας όμως όλα αυτά μοιάζουν με πουκάμισο αδειανό, με πράγματα δίχως περιεχόμενο και βάση. Σημασία έχει όχι η ουσία αλλά η επικοινωνία και σ’ αυτό το βωμό θυσιάζονται, πια, τα πάντα. Το κράτος δικαίου, το κύρος της δικαιοσύνη, η αξιοπρέπεια της χώρας. 

Έτσι, χωρίς ίσως να το αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι, η Ελλάδα κατρακυλά στο βούρκο της ανυποληψίας χωρίς καν να σέβεται το ευρωπαϊκό κεκτημένο και την ευρωπαϊκή κουλτούρα στην απόδοση δικαιοσύνη που είναι τελείως διαφορετική από την αμερικανική.

Αλλος ένας λόγος λοιπόν για να ντρέπεται κάποιος για το κατάντημα του ελληνικού δικαστικού συστήματος.  Ακριβό στα πίτουρα και φθηνό στ’ αλεύρι.

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Εάν εκείνοι οι υπουργοί και επιτελείς του Μαξίμου που δήλωναν υπερήφανοι για το αυτονόητο να αντιμετωπίζει η Πολιτεία τα ομόφυλα ζευγάρια με ισονομία (όπως 15 ακόμα ευρωπαϊκές χώρες πριν από εμάς) έμπαιναν στο μετρό ή στα λεωφορεία το περασμένο Σάββατο με κατεύθυνση την πλατεία Συντάγματος θα έβλεπαν εκατοντάδες νέους -και όχι μόνο- με πολύχρωμες σημαίες και φανταχτερά τι-σερτ. Πήγαιναν στο PRIDE.

Εκείνο που δεν θα έβλεπαν είναι οι αφίσες προβολής της εκδήλωσης, όπως αδιάλλειπτα συνέβαινε για πάνω από δέκα χρόνια. Πότε στο παρελθόν απορρίφθηκε το σχετικό αίτημα από την ΣΤΑΣΥ; Το 2013- κρατήστε το. Όλως τυχαίως, και το ΕΣΡ είχε απορρίψει τότε το αίτημα προβολής του σχετικού διαφημιστικού σποτ.

Έγινε λιγότερο φιλελεύθερος και συμπεριληπτικός ο πρωθυπουργός από πέρυσι, πρόπερσι, από το 2024 που ψήφισε τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών, ή από τότε που συναντούσε εκπροσώπους της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας; Ή η ΣΤΑΣΥ άλλαξε εμπορική πολιτική σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν και λογαριάζει και το ελάχιστο διαφημιστικό έσοδο που μπαίνει στα ταμεία της;

Μάλλον όχι. Απλώς ο ορθολογισμός και η έγνοια για τα δικαιώματα στοιχίζουν πολύ περισσότερο σε καυτό προεκλογικό χρόνο. Η τολμηρή απόφαση του 2024 μπορεί να παραμείνει καλά κρυμένη στην κεντρώα τροπαιοθήκη του Μεγάρου Μαξίμου μέχρις ότου εξασφαλιστεί –αν συμβεί, τελικά, κάτι τέτοιο– η πολυπόθητη αυτοδυναμία. Λίγους μήνες μετά την ψήφιση του γάμου των ομοφύλων, στις ευρωεκλογές, άλλωστε, περίπου ένα εκατ. ψηφοφόροι της Ν.Δ δεν προσήλθαν στις κάλπες.

Κάπως έτσι, ο ορθολογισμός μπορεί να περιμένει την …τρίτη θητεία. Μέχρι τότε, με το “φάντασμα” του κόμματος Σαμαρά να ίπταται πάνω από τις δημοσκοπήσεις και το αφήγημά του για την woke ατζέντα να ναρκοθετεί τη συνοχή της γαλάζιας κοινοβουλευτικής ομάδας, το PRIDE γίνεται εκλογικά “αόρατο”. Ίσως επειδή ο πρωθυπουργός εκτιμά πώς έχει εξαντλήσει τα περιθώρια διείσδυσης στο πολιτικό κέντρο και ότι δεν έχει αντίπαλο. Εν τω μεταξύ, οι αυξήσεις των μισθών των Μητροπολιτών έχουν μεγαλύτερη αξία, ίσως μαζί με την αποδοχή της μετάνοιας για εκείνο το βράδυ της γιορτής μετά την ψηφοφορία στη Βουλή.

Παναγιώτης Δρίβας

Μια εκπαίδευση που καταλήγει να αναπαράγει προϋπάρχουσες ανισότητες, περιορίζοντας τις δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης για χιλιάδες νέους.

Άνισες αφετηρίες, εξάρτηση από την παραπαιδεία, άνιση πρόσβαση στις σχολές υψηλού κύρους, διαφοροποιημένες επαγγελματικές προοπτικές. Η αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων δεν αποτελεί μόνο εκπαιδευτική πρόκληση αλλά και ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, καθώς από την ισότητα των ευκαιριών στην εκπαίδευση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η δυνατότητα κάθε νέου ανθρώπου να διαμορφώσει το μέλλον του ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση στην οποία γεννήθηκε.

Η κοινωνική καταγωγή καθορίζει τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το ΙΟΒΕ, η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει χαμηλές επιδόσεις ως προς την κοινωνική κινητικότητα μέσω της εκπαίδευσης σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις το 12% των παιδιών που προέρχονται από οικογένειες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο καταφέρνει να φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης. Το εύρημα αυτό αποτυπώνει με σαφήνεια ότι οι εκπαιδευτικές διαδρομές δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τις ικανότητες ή τις προσπάθειες των μαθητών, αλλά επηρεάζονται καθοριστικά από το μορφωτικό και οικονομικό κεφάλαιο της οικογένειας.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από διεθνείς μελέτες του ΟΟΣΑ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, σύμφωνα με τις οποίες η Ελλάδα παρουσιάζει περιορισμένες δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης μέσω της εκπαίδευσης σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Οι σχολές υψηλού κύρους παραμένουν προνόμιο των ανώτερων στρωμάτων

Η μαζικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν εξάλειψε τις κοινωνικές ανισότητες. Αντίθετα, αυτές μετατοπίστηκαν στο εσωτερικό του πανεπιστημιακού συστήματος.

Η έρευνα καταγράφει ότι οι φοιτητές που προέρχονται από οικογένειες υψηλότερου κοινωνικοοικονομικού επιπέδου συγκεντρώνονται με μεγαλύτερη συχνότητα σε σχολές υψηλού κύρους και υψηλής επαγγελματικής απόδοσης, όπως οι Ιατρικές, οι Νομικές και οι Πολυτεχνικές σχολές.

Αντίθετα, οι νέοι από λιγότερο ευνοημένα κοινωνικά στρώματα κατευθύνονται συχνότερα σε τμήματα χαμηλότερης ζήτησης και μικρότερων επαγγελματικών προοπτικών. Το αποτέλεσμα είναι η διατήρηση ενός μηχανισμού «ενδογενούς αναπαραγωγής» επαγγελμάτων και κοινωνικών θέσεων, όπου οι απόγονοι των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων έχουν αυξημένες πιθανότητες να διατηρήσουν τα κοινωνικά και επαγγελματικά προνόμια των οικογενειών τους.

Η παραπαιδεία ως παράγοντας διεύρυνσης των ανισοτήτων

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο φαινόμενο της παραπαιδείας, το οποίο αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η εκτεταμένη χρήση φροντιστηρίων και ιδιαίτερων μαθημάτων λειτουργεί ως ένας πρόσθετος μηχανισμός άνισης πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι οικογένειες με μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα επενδύουν σημαντικά ποσά στην προετοιμασία των παιδιών τους για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, αποκτώντας συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των μαθητών που δεν μπορούν να υποστηριχθούν οικονομικά με τον ίδιο τρόπο.

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα παράλληλο εκπαιδευτικό σύστημα, στο οποίο οι οικονομικές δυνατότητες της οικογένειας επηρεάζουν άμεσα τις πιθανότητες επιτυχίας.

Η μεταλυκειακή κατάρτιση και η κυριαρχία του ιδιωτικού τομέα

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά τη μεταδευτεροβάθμια επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση.

Περισσότερο από το 54% των σπουδαστών στις Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ) φοιτά σε ιδιωτικές δομές. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει τη σημαντική παρουσία του ιδιωτικού τομέα σε έναν κρίσιμο εκπαιδευτικό χώρο, ο οποίος απορροφά μεγάλο αριθμό νέων που δεν συνεχίζουν στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Παράλληλα, η έρευνα δείχνει ότι οι τίτλοι μεταδευτεροβάθμιας κατάρτισης δεν εξασφαλίζουν αντίστοιχες επαγγελματικές απολαβές ή δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης με εκείνες που προσφέρει ένα πανεπιστημιακό πτυχίο. Έτσι, δημιουργείται μια δεύτερη εκπαιδευτική «ταχύτητα», η οποία συχνά οδηγεί σε χαμηλότερες επαγγελματικές προοπτικές.

Η εκπαίδευση εξακολουθεί να καθορίζει το εισόδημα

Η σύνδεση μεταξύ εκπαιδευτικού επιπέδου και αμοιβών παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή.

Με βάση τα στοιχεία της Eurostat που επεξεργάστηκε το ΙΟΒΕ, οι μέσες ετήσιες αποδοχές το 2022 διαμορφώθηκαν σε:

• 29.700 ευρώ για αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης,
• 21.300 ευρώ για αποφοίτους ανώτερης δευτεροβάθμιας και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης,
• 19.600 ευρώ για όσους διαθέτουν κατώτερη δευτεροβάθμια ή χαμηλότερη εκπαίδευση.

Η διαφορά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη για κατόχους μεταπτυχιακών και διδακτορικών τίτλων, οι οποίοι εμφανίζουν κατά μέσο όρο σημαντικά υψηλότερες αποδοχές σε σχέση με εργαζόμενους χαμηλότερων εκπαιδευτικών βαθμίδων.

Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση εξακολουθεί να αποτελεί βασικό παράγοντα διαμόρφωσης των οικονομικών προοπτικών ενός ατόμου.

Όσον αφορά δε στην επίδραση του χρήματος στη σύγχρονη κοινωνία και το πώς έχει μετατραπεί από απλό μέσο συναλλαγής σε μέτρο αξίας της ανθρώπινης ύπαρξης και των σχέσεων, αυτό εμπίπτει σε άλλου είδους φιλοσοφικές αναλύσεις….

Μανώλης Δράκος

Από τη μία πλευρά, η γεωγραφική και πολιτισμική ποικιλομορφία αυτής της διοργάνωσης είναι συναρπαστική. Το Μεξικό φέρει το βάρος της ιστορίας, έχοντας φιλοξενήσει τα έπη του 1970 και του 1986. Οι ΗΠΑ προσφέρουν μια επιχειρηματική υπερπαραγωγή και υπερσύγχρονα γήπεδα, ενώ ο Καναδάς εισάγει μια νέα, ραγδαία αναπτυσσόμενη ποδοσφαιρική αγορά. Η εξάπλωση του ποδοσφαίρου σε μια ολόκληρη ήπειρο αναδεικνύει τη μοναδική δύναμη του αθλήματος να ενώνει τον πλανήτη.

Ωστόσο, η επέκταση των ομάδων φέρνει στην επιφάνεια σοβαρά ερωτηματικά:

• Η ποιότητα του θεάματος: Με 48 ομάδες, υπάρχει ο κίνδυνος η φάση των ομίλων να χάσει την παραδοσιακή της ένταση και την αίσθηση του κατεπείγοντος. Πολλά παιχνίδια ενδέχεται να είναι χαμηλότερου επιπέδου, μετατρέποντας το πρώτο μισό της διοργάνωσης σε μια μακρόσυρτη διαδικασία φιλτραρίσματος.
• Η καταπόνηση των παικτών: Το πρόγραμμα είναι πλέον εξαντλητικό. Οι ποδοσφαιριστές φτάνουν στο τουρνουά μετά από εξουθενωτικές σεζόν και καλούνται να παίξουν περισσότερους αγώνες, διανύοντας τεράστιες αποστάσεις ανάμεσα σε διαφορετικές κλιματικές ζώνες.
• Η εμπορευματοποίηση: Η γιγάντωση της διοργάνωσης εξυπηρετεί ξεκάθαρα τα οικονομικά πλάνα της FIFA για αυξημένα έσοδα, τηλεοπτικά δικαιώματα και εισιτήρια, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τη ρομαντική πλευρά μιας άλλοτε «κλειστής» ποδοσφαιρικής ελίτ.

Παρά τις βάσιμες ενστάσεις, η έναρξη των αγώνων αναμένεται να επισκιάσει κάθε οργανωτική κριτική. Η μαγεία του Μουντιάλ κρύβεται πάντα στις ιστορίες που γεννά: στα αουτσάιντερ που ανατρέπουν τα προγνωστικά, στους νέους πρωταγωνιστές που αναδύονται και στο πάθος των φιλάθλων στις εξέδρες.

Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 αποτελεί ένα τεράστιο ποδοσφαιρικό πείραμα. Μένει να αποδειχθεί αν θα καταγραφεί στην ιστορία ως το πιο συμπεριληπτικό και θεαματικό τουρνουά όλων των εποχών, ή ως μια χαοτική υπερπαραγωγή που έχασε την αθλητική της ψυχή.

Η Ισπανία, η Γαλλία και η Αγγλία προβάλουν ως οι μεγάλες δυνάμεις που θα διεκδικήσουν τα πρωτεία στα γήπεδα της Βόρειας Αμερικής.

Οι αναλύσεις των στοιχηματικών αποδόσεων και τα προηγμένα μοντέλα προσομοίωσης, όπως αυτό του υπερυπολογιστή της Opta και της Goldman Sachs, συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό για την ιεραρχία των διεκδικητών.

Στο καθαρά αγωνιστικό κομμάτι, η κατανομή των δυνάμεων διαμορφώνεται ως εξής:

• Η κυρίαρχος Ισπανία: Η «Ρόχα» του Λουίς ντε λα Φουέντε πατάει στην κορυφή των προγνωστικών. Η αρμονία της μεσαίας γραμμής και η εκρηκτικότητα παικτών όπως ο Λαμίν Γιαμάλ της δίνουν τον πρώτο λόγο για το τρόπαιο.
• Η σταθερότητα της Γαλλίας: Με μια τρομακτική επιθετική γραμμή (Εμπαπέ, Ολισέ, Μπαρκολά), οι «Τρικολόρ» διατηρούν τη δυναμική που τους έφτασε στους δύο προηγούμενους τελικούς.
• Η Αγγλία του Τούχελ: Οι φιναλίστ των δύο τελευταίων Euro παρουσιάζουν μια αδιαπέραστη άμυνα στα προκριματικά, έχοντας ως «βαρύ πυροβολικό» τον Χάρι Κέιν.
• Η πρόκληση της Αργεντινής: Η κάτοχος του τίτλου παραμένει ισχυρή μετά την κυριαρχία της στα προκριματικά της Νότιας Αμερικής, αν και υπάρχουν ερωτηματικά για τη διαχείριση της ηλικίας του κορμού της.
• Τα μεγάλα αουτσάιντερ: Η Πορτογαλία διαθέτει ένα από τα ποιοτικότερα ρόστερ της ιστορίας της, ενώ η Γερμανία και η Βραζιλία κουβαλούν πάντα το «βάρος» της φανέλας τους.

Το διευρυμένο φορμάτ των 48 ομάδων αναμένεται να ευνοήσει τις ομάδες με μεγάλο βάθος πάγκου.

Οι παραδοσιακές δυνάμεις έχουν το πλεονέκτημα να διαχειριστούν την κόπωση, όμως τα νοκ-άουτ κρύβουν πάντα παγίδες.

Των Σάββα  Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου  Γ.  Μπέτση*

Το γεγονός αυτό θα πρέπει να μας ωθήσει στην  αναθεώρηση  της  μέτρησης  της  αξίας   της ανθρώπινης συμβολής σε ένα κόσμο όπου η παραγωγική  ικανότητα όλο και περισσότερο αυτοματοποιείται. Ο ανθρωπολόγος  David Graeber (2014) καθηγητής στο London School of Economics επισημαίνει ότι δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η ψυχολογική επίδραση αυτού του μετασχηματισμού  δεδομένου  ότι  πολλοί εργαζόμενοι   διαμόρφωσαν  τις  σταδιοδρομίες   τους με  εξειδικευμένες γνώσεις και δεξιότητες   οι οποίες σήμερα  σε μεγάλο ποσοστό αντικαθίστανται από την τεχνητή νοημοσύνη.

Ο μετασχηματισμός αυτός δεν  προκαλεί  μόνο οικονομική   ανασφάλεια  αλλά και υπαρξιακά ερωτήματα   σχετικά  με  την αξία και το νόημα της εργασίας. Έτσι, ο  D.Graeber υποστηρίζει ότι  οι  δραστηριότητες  ανειδίκευτης  εργασίας   θα είναι αυτές που θα έχουν τις μικρότερες επιπτώσεις από την συνεχή εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Επίσης, υποστηρίζει ότι αυτή η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης θα επηρεάσει σημαντικά την κατανομή του παραγόμενου  πλούτου,  υποστηρίζοντας ότι θα γίνει πιο δίκαιη   επειδή  οι εργαζόμενοι θα πρέπει να λαμβάνουν την ίδια  αμοιβή  με λιγότερο χρόνο εργασίας. 

Το  ίδιο  ο συνιδρυτής του LinkedIn Reid Hoffman το 2024  προβλέπει ότι μέχρι το 2034 το κλασικό 8-ωρο 9π.μ.-5μ.μ. θα   εκλείψει  από την ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης  επειδή  όλα θα   γίνουν  αρκετά φθηνά και  ως  εκ  τούτου  δεν θα απαιτείται  η  διάρκεια  του  εργάσιμου  χρόνου  να  είναι  τόσο  μεγάλη  προκειμένου  να  αποκτηθούν. 

Η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική θα   εξελιχθούν  τόσο πολύ (Generative AI) όπου πολλές εργασίες θα   αυτοματοποιηθούν  πλήρως.  Η  ανακάλυψη νέων φαρμάκων, η  αυτοματοποίηση της καθετοποίησης της γεωργίας, η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι 3D εκτυπώσεις θα μειώσουν σημαντικά το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, όπως και το κόστος των τροφίμων  και των καταναλωτικών προϊόντων.  

Η  διαβίωση των πολιτών θα απαιτεί   λιγότερους   οικονομικούς  πόρους.  Η παραγωγικότητα των εργαζομένων θα αυξηθεί κατακόρυφα και θα απαιτούνται μόνο μερικές ώρες εργασίας την εβδομάδα.  Ιστορικά   η  άποψη  αυτή  του Hoffman συναντά,  προφανώς,  σε  διαφορετικό  τεχνο-οικονομικό   περιβάλλον, την  εκτίμηση, μεταξύ  πολλών  άλλων  διανοητών,  του    Keynes πριν 100 χρόνια  περίπου  για το μέλλον της εργασίας.

Ο Keynes το 1930 στο άρθρο που είχε δημοσιεύσει με τίτλο “Economic Possibilities for Our Grandchildren” είχε   διατυπώσει  την  εκτίμηση  ότι η τεχνολογική πρόοδος θα αύξανε τόσο πολύ την παραγωγικότητα  της εργασίας  με αποτέλεσμα την οικονομική αφθονία,   σε  βαθμό  που  ο  χρόνος  εργασίας  να  περιοριστεί  σε  15 ώρες την εβδομάδα. Κατά  τον  Κeynes  η εξέλιξη της τεχνολογίας και η καινοτομία θα αύξανε σημαντικά τον παραγόμενο πλούτο και έτσι οι   εργαζόμενοι  θα  διέθεταν  στο μέλλον πολύ  περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Κοιτάζοντας  σήμερα  την  παγκόσμια  οικονομία  διαπιστώνεται   η  εν  μέρει  επιβεβαίωση  της  εκτίμησης του Keynes   πριν 100 χρόνια  περίπου  δεδομένου  ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας, η αυτοματοποίηση και οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές δημιούργησαν τη δυνατότητα παραγωγής περισσότερων αγαθών και υπηρεσιών με λιγότερους εργαζόμενους.

Όμως    στα  100  χρόνια  περίπου της  τεχνολογικής  ανάπτυξης  της  παγκόσμιας  οικονομίας   στην  οποία  το  1929  η  μέση  εβδομάδα  πλήρους  απασχόλησης    ήταν  47-48  ώρες  εργασίας (Huberman  and Minns, 2007)   δεν  επαληθεύτηκε,  παρά τις  δημιουργούμενες  παραγωγικές  δυνατότητες,  η εκτίμηση  της  μείωσης  του  χρόνου  εργασίας  και  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου  του  Keynes.

Έτσι σήμερα  παρά  την  ραγδαία  αύξηση  της  τεχνολογίας,  της  ρομποτικής, της  ψηφιακής  τεχνολογίας  και  της τεχνητής  νοημοσύνης  σε  σύγκριση  με  το  1929  σε  αρκετές χώρες  σε  διεθνές  και  ευρωπαϊκό  επίπεδο, όπως και  στην  Ελλάδα  οι  εργαζόμενοι  εργάζονται  40  ώρες  την  εβδομάδα  και  στην  Ε.Ε.-27  ο  μέσος  εβδομαδιαίος  χρόνος  εργασίας  είναι  36  ώρες (Eurostat, Database, 2026).

Ουσιαστικά  πρόκειται  για  μία  μείωση  προσαρμοσμένη, κυρίως,  στις  ιστορικές  τάσεις  της  συγκεκριμένης  περιόδου,  αναδεικνύοντας  ότι οι  συντελούμενες  μειώσεις  του  χρόνου  εργασίας  επιτεύχθηκαν  μετά  από  σημαντικές  συλλογικές  και  κοινωνικές  κινητοποιήσεις.

Κι΄αυτό  επειδή  κατά  την  περίοδο των  τελευταίων  100  ετών  στην  παγκόσμια  και  ευρωπαϊκή  οικονομία  οι  επικρατούσες    κοινωνικο-οικονομικές  πολιτικές  επέλεξαν  και  υλοποίησαν  την  στρατηγική  της  άνισης  κατανομής της  πρωτογενούς  και  δευτερογενούς  κατανομής  του  παραγόμενου  πλούτου  σε  όφελος  της  κεφαλαιακής   συσσώρευσης  και   της   υπερκερδοφορίας  των  εταιρειών  και  σε  βάρος  της  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου,, της  διεύρυνσης  των  ανισοτήτων,  της  εργασιακής  ευελιξίας  και  ανασφάλειας,  των  χαμηλών  μισθών-συντάξεων   και  της  φτωχοποίησης  του  κόσμου  της  μισθωτής  εργασίας.

Σήμερα  και  στο  μέλλον  η  συνάντηση  της  δυσμενούς  αυτής  εργασιακής  και  κοινωνικο-οικονομικής  συνθήκης  με  την  ανάπτυξη, ιδιαίτερα,  της  τεχνητής  νοημοσύνης  αναμένεται  να δημιουργήσει,  σε  παγκόσμιο  και  σε  ευρωπαϊκό  επίπεδο,  προϋποθέσεις  κοινωνικής  κρίσης  στον  βαθμό  που  επιλεγεί  να  επαναληφθεί  το  μοντέλο  της  άνισης  κατανομής  του  παραγόμενου  πλούτου  και  του  χρόνου  εργασίας  υπέρ  των  απολύσεων,    της  ανεργίας   και  των  χαμηλών  μισθών,  σε  βάρος  της μείωσης  του  χρόνου  εργασίας  και  της  αύξησης  του  ελεύθερου  χρόνου   της  περιόδου  των  τελευταίων  100  ετών.

*Ομότ.  Καθηγητή  Παντείου  Πανεπιστημίου, Δρ.  Παντείου  Πανεπιστημίου

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Εάν επιτύχει ή όχι τους φιλόδοξους στόχους της η Συμπαράταξη του Τσίπρα μένει να το δούμε. Ωστόσο είναι ανακριβής οποιαδήποτε προσπάθεια ταύτισης του νέου εγχειρήματος με τον παλιό ΣΥΡΙΖΑ και η τελευταία συνεδρίαση της Κ.Ε του κόμματος το επιβεβαίωσε.

“Δίπλα” στην ΕΛ.ΑΣ ψήφισε η μεγάλη πλειονότητα των μελών της, κι αυτό από μόνο του επιβεβαιώνει δύο πράγματα: πώς αυτός ο ΣΥΡΙΖΑ χωρίς τον φυσικό ηγέτη του δεν μπορεί να προκόψει πολιτικά και εκλογικά, και ότι επιδιώκει να προσχωρήσει σε ένα κόμμα στο οποίο δεν έχει συμπεριληφθεί.

Η δε Συμπαράταξη του Τσίπρα, σχολιάζοντας σχετικά, επισημαίνει πώς ούτε ενεργή κοινοβουλευτικά ομάδα θέλει να έχει, ούτε μπορεί να υπογράψει την ιδρυτική της διακήρυξη οιοσδήποτε δεν έχει κλείσει οριστικά την πόρτα στον πολιτικό χώρο όπου ανήκε. Άρα, όσοι τολμήσουν να παραδώσουν τις βουλευτικές τους έδρες και τις κομματικές τους ταυτότητες μπορεί (…) να πάρουν θέση- αλλά όχι στις πρώτες σειρές.

Σκληρό; Άδικο; Ίσως. Απολύτως αναγκαίο, όμως, για να μην μπορεί κανείς να μιλά για “μεταμφιέσεις” και άλλα τινά.

Η ΕΛ.Α.Σ θα μπορέσει να σταθεί στον πολιτικό ανταγωνισμό και να βρει διαύλους επικοινωνίας με το εκλογικό σώμα (κυρίως τους ψηφοφόρους που έχουν στηλώσει τα πόδια τους στη “γκρίζα ζώνη” και την αποχή) μόνο εφόσον αποδείξει ότι εκκινεί από νέα αφετηρία. Με πρόγραμμα, ύφος πολιτικής, και νέα πρόσωπα.

Ως προς το τελευταίο ήδη παρατηρείται κάτι ενδιαφέρον. Η πλειονότητα των στελεχών που εμφανίζονται σιγά σιγά από το παραβάν είναι “νέες είσοδοι” στην πολιτική κονίστρα, ή με κάποια πολιτική εμπειρία, μεν, δίχως, από την άλλη, βαριά ένσημα. Τι σχέση με τον ΣΥΡΙΖΑ (και δη της διακυβέρνησης) έχουν ο Αλεξάκος, ο επιχειρηματίας Νταφόπουλος, ο Νυφούδης, ο Αλεξάκος, ο Σαουλίδης, η Παπαδοπούλου, ο Μπαλασούκας και πολλοί ακόμα, τα ονόματα των οποίων τώρα αρχίζουμε και μαθαίνουμε;

Θα πετύχουν; Δεν το ξέρουμε. Όμως, από μόνο του έχει ενδιαφέρον, σε μία περίοδο που η πολιτική αντιπαράθεση γίνεται ολοένα και περισσότερο τοξική και ευτελίζεται και οι απογοητευμένοι ψηφοφόροι έλκονται από τον πεσιμισμό, την παραίτηση και, ακόμα χειρότερα, έναν λαϊκιστικό (δήθεν) αντισυστημισμό, να βλέπεις νέα πρόσωπα να επιθυμούν να ανέβουν στην κεντρική σκηνή.

Λογικά σκέφτεται κανείς την εποχή που ο Ανδρέας Παπανδρέου έβαζε στο κάδρο (μαζί με αγωνιστές κατά της Χούντας) πολιτικά στελέχη που περιέγραψε με τη γνωστή ιστορική ατάκα περί “θυρωρών” ο μακαρίτης ο Κατσιφάρας. Αλλά και ο Κυριάκος Μητσοτάκης , το 2016, έφερε στην πρώτη γραμμή (μαζί με το μισό σημιτικό ΠΑΣΟΚ) νεότερες στελέχη της κεντροδεξιάς. Ποιός γνώριζε, τότε, τον Κυρανάκη που θα είναι Γραμματέας του κόμματος, τη Σοφία Ζαχαράκη, τη Δόμνα Μιχαηλίδου, τον Λιβάνιο, τον Σκέρτσο, τον Γεραπετρίτη και πολλούς ακόμα;

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που ο Τσίπρας πρέπει να ζυγίσει πολύ σε ποιό βαθμό η συμπερίληψη μέρους του ΣΥΡΙΖΑ μπορεί πράγματι να ενισχύσει την ΕΛ.Α.Σ ή να την μετατρέψει σε έναν ΣΥΡΙΖΑ της νέας εποχής.

Διότι οι εποχές αλλάζουν, ενίοτε, όμως, τα “χούγια” παραμένουν. Η “ασθένεια” των ομαδοποιήσεων με μικρά φέουδα μέσα στο κόμμα είδαμε που κατέληξε. Κι αν ο ίδιος έμαθε, είναι αμφίβολο εάν έχουν μάθει και οι άλλοι…

Νίκος Γιαννόπουλος

Σε κάθε περίπτωση η σχετική συζήτηση για τον κόμμα Τσίπρα φουντώνει. Γι’ αυτό και είναι η ώρα να θυμηθούμε μερικές “πρωτιές” που κατοχυρώνει η ΕΛ.Α.Σ οι οποίες είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες για τους πολιτικούς επιστήμονες του σήμερα και τους ιστορικούς του αύριο.

Στο παρελθόν πολλοί “πρωθυπουργίσιμοι” πολιτικοί (που διέθεταν, δηλαδή, ηγετικό προφίλ και είχαν φιλοδοξίες να κυβερνήσουν) αποπειράθηκαν να “αυτονομηθούν” πολιτικά και να ψάξουν τη γη της επαγγελίας μέσω των δικών τους προσωπικών “οχημάτων”.

Απέτυχαν άπαντες: Και ο Αντώνης Σαμαράς, και ο Δημήτρης Αβραμόπουλος και η Ντόρα Μπακογιάννη. Ειδικά οι δύο τελευταίοι απέτυχαν  εκκωφαντικά, τα κόμματα που ίδρυσαν ουσιαστικά δεν απασχόλησαν την κοινωνία πέρα από μερικούς μήνες. Σύντομα, δε, αμφότεροι επανήλθαν στο δεξιό μαντρί.

Ολοι οι παραπάνω προέρχονταν φυσικά από το χώρο της δεξιάς. Στο κεντροαριστερό χώρο, ανάλογα εγχειρήματα ήταν ακόμα πιο αδύναμα. Στη Βουλή εκπροσωπήθηκε μόνο το σχήμα του αείμνηστου Δημήτρη Τσοβόλα (ΔΗΚΚΙ), αλλά είχαν ελάχιστο ως μηδαμινό αποτύπωμα.

Στην (μη) κομμουνιστική Αριστερά, πριν το εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ, τέτοιου είδους αποφάσεις δεν παίρνονταν εύκολα. Και όταν λαμβάνονταν, ουσιαστικά δεν άλλαζαν πολλά σε σχέση με τα παλιά σχήματα. Σήμερα βέβαια υπάρχουν πολλές ενεργές διασπάσεις του ΣΥΡΙΖΑ (από την Πλεύση Ελευθερίας μέχρι το Μέρα 25) αλλά καμία δεν έχει τη φιλοδοξία της εξουσίας.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παρακάτω το εγχείρημα Τσίπρα παρουσιάζει μοναδικότητες.

Για πρώτη φορά στη Μεταπολίτευση (μετά φυσικά την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή) αποπειράται να δημιουργήσει δικό του πολιτικό κόμμα πρώην Πρωθυπουργός.

Ο Πρωθυπουργός αυτός έχει το “προνόμιο” να είναι ο μοναδικός στην πολιτική ιστορία της χώρας που προέρχεται από την “κυρίως” Αριστερά, ουσιαστικά από τη μετεξέλιξη του ΚΚΕ Εσωτερικού.

Ο Τσίπρας, την ίδια ώρα, έχει ξεκάθαρο, διακηρυγμένο στόχο τη διακυβέρνηση του τόπου και τη δική του επιστροφή στο Μαξίμου για μία δεύτερη θητεία/ ευκαιρία.

Τούτα είναι στοιχεία που καθιστούν το εγχείρημα Τσίπρα πρωτοφανέρωτο και δύσκολα συγκρίσιμο με οποιοδήποτε άλλο αντίστοιχο στο παρελθόν. Οσοι, λοιπόν, επιχειρούν να το κρίνουν με αναδρομές στη σύγχρονη ιστορία, μάλλον ματαιοπονούν διότι ανάλογο ιστορικό προηγούμενο δεν υπάρχει.

Και αν τελικά πετύχει το εγχείρημα αυτό (πράγμα που αυτή την ώρα μόνο απίθανο δεν θεωρείται) δεν αποκλείεται να αλλάξει εντελώς ο τρόπος με τον οποίο δημιουργούνται και εξελίσσονται τα πολιτικά κόμματα στο μέλλον. Ίσως δε από πολιτικά υποκείμενα συλλογικής δράσης με δημοκρατικές διαδικασίες να μετατραπούν σε αμιγώς προσωπικά στοιχήματα που θα προσομοιάζουν σε πολιτικές start up παρά σε κόμματα όπως τα ξέραμε μέχρι σήμερα.

Σε κάθε περίπτωση γράφεται ιστορία. Ποιο πρόσημο αυτή θα έχει θα το μάθουμε μετά από μερικά χρόνια. Το project Τσίπρα θα καθορίσει αυτό το δρόμο. 

Σεραφείμ Κοτρώτσος

Ας βάλουμε τα πράγματα σε μία σειρά:

Τι επιδιώκει η Τουρκία: Να ενσωματώσει στο εθνικό δίκαιο τις αξιώσεις της στο Αιγαίο και την Αν. Μεσόγειο, με νομοθέτημα που θα αποτυπώνει τις γνωστές αιτιάσεις και διεκδικήσεις της για την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα και για τις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» (ήτοι, την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε νησίδες και βραχονησίδες του Αιγαίου) και τις περιοχές «ειδικού καθεστώτος» και για το δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”. Ο Ερντογάν αποκτά υπεραρμοδιότητες που του επιτρέπουν να κινηθεί στον χρόνο και με την ένταση που επιθυμεί. Θα αυξομειώνει, δηλαδή, το θερμόμετρο της έντασης στην προσπάθειά του να απεμπλακεί από την πίεση που αισθάνεται λόγω της αναβαθμισμένης (γεωπολιτικά και στρατιωτικά) σχέσης της Ελλάδας με το Ισραήλ και την Γαλλία. Επίσης, από το αυξανόμενο ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών και ειδικότερα της Chevron να καταστήσουν την Ελλάδα “ενεργειακό κόμβο” και σημαντικό μέρος του ενεργειακού σχεδιασμού τους στη Ν.Α Μεσόγειο.

Τι λέει γι’ αυτό η Αθήνα: Πώς πρόκειται για μονομερή νομοθέτηση που δεν παράγει αποτέλεσμα αναγνωρισμένο από το διεθνές δίκαιο. Η θέση αυτή είναι ορθή και νομικά στέρεη, δεν είναι όμως καθόλου βέβαιο ότι θα αποδειχθεί αποτελεσματική και θα δράσει αποτρεπτικά. Το έχουμε δει και στο παρελθόν. Για παράδειγμα, η ελληνική διπλωματία ξόδεψε χρόνο και γεωπολιτικό κεφάλαιο να πείσει διεθνώς, από το 2019 και εντεύθεν, ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο. Όλοι γνωρίζουμε, ωστόσο, ότι ούτε η ΕΕ, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες, ενοχλήθηκαν στον βαθμό που θα έπρεπε παρά τις κατά καιρούς ανακοινώσεις για την συνεργασία Άγκυρας-Τρίπολης.

Η Τουρκία, από την άλλη, δεν μετατρέπει το πλέγμα των διεκδικήσεών της στο Αιγαίο σε εθνικό δίκαιο μόνο και μόνο για να δείξει ότι αντιδρά στον γεωπολιτικό κλοιό στον οποίο έχει περιέλθει. Καθιστώντας τις αξιώσεις της “δικαίωμα” και δημιουργώντας πλαίσιο “δικαιοδοσίας” μπορεί, ανά πάσα στιγμή, να δοκιμάσει να το εφαρμόσει και στο πεδίο. Είτε για λόγους ανάκτησης κάποιου γεωπολιτικού πλεονεκτήματος, είτε για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους ενόψη των προεδρικών εκλογών του 2028.

Ήδη, τα ανώτερα κλιμάκια της ελληνικής διπλωματίας αλλά και των ενόπλων δυνάμεων μεταφέρουν πώς είναι πιθανό κάτι τέτοιο να φτάσει έως το σημείο πρόκλησης “θερμού επεισοδίου” στο Αιγαίο, ανάλογης έντασης ή και μεγαλύτερης απ΄ όσα ζήσαμε το καλοκαίρι του 2020 με την κρίση του Oruc Reis.

Όμως, το εγχώριο πολιτικό σύστημα έχει ήδη εισέλθει σε προεκλογική τροχιά, είτε οι κάλπες στηθούν κανονικά τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο του 2027, είτε το προσεχές φθινόπωρο. Και δεν έχει εισέλθει μόνο σε προεκλογική τροχιά, βυθίζεται ολοένα και ταχύτερα σε βάλτο ακραίας πολιτικής πόλωσης και τοξικότητας, με την αγωνιώδη, από τη μία πλευρά, προσπάθεια της κυβέρνησης να επιτύχει τον πολύ δύσκολο στόχο της αυτοδυναμίας και την πολιτική εξουδετέρωση κάθε πιθανού αντιπάλου, και από την άλλη με μία κατακερματισμένη αντιπολίτευση που δρα ανταγωνιστικά σε μέγιστο βαθμό ασυνεννοησίας.

Το παράδειγμα της συνταγματικής αναθεώρησης όπου εξανεμίστηκε κάθε ελπίδα σύγκλισης κυβέρνησης, μείζονος και ελάσσονος αντιπολίτευσης, είναι ηχηρό. Όπως, εξαιρετικά ανησυχητικό είναι και το γεγονός ότι η πολιτική αντιπαράθεση περιδινίζεται μεταξύ ακραίων κατηγοριών, σκανδάλων, αποκαλύψεων και μηνύσεων. Οι υποκλοπές, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, η υπόθεση με το ακίνητο του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι μερικά μόνο από τα συμπτώματα αυτής της κατάρρευσης κάθε δυνατότητας συνεννόησης.

Σε αυτό το κλίμα καθίσταται σχεδόν αδύνατη η συνεννόηση μεταξύ κυβέρνησης και βασικών κομμάτων της αντιπολίτευσης που έχουν δείξει στο παρελθόν ότι αίρουν τα εθνικά θέματα πάνω από την πολιτική αντιπαράθεση. Εάν προσθέσει κανείς και τον λυμεώνα του αντισυστημισμού που εξαπλώνεται η κατάσταση γίνεται επικίνδυνη.

Εφόσον, όμως, αυτό το καλοκαίρι και για τους δικούς του λόγους ο Ερντογάν επιδιώξει να αυξήσει την θερμοκρασία της έντασης και την μεταφέρει στο Αιγαίο, προκύπτουν δύο πολύ συγκεκριμένοι κίνδυνοι:

Πρώτος, η κυβέρνηση να επιχειρήσει να αξιοποιήσει προεκλογικά αυτό το θέμα για να ενισχύσει το επιχείρημα περί πολιτικής σταθερότητας και να αξιοποιήσει το σημαντικό δημοσκοπικό πλεονέκτημα της στον χειρισμό της ατζέντας της εξωτερικής πολιτικής και των κρίσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρωθυπουργός –στην ομιλία του στο συνέδριο της Ν.Δ- έθεσε το ερώτημα σχετικά με το ποιόν θα ήθελαν οι πολίτες να σηκώσει το τριψήφιο τηλέφωνο (στο Μαξίμου) εάν συμβεί κάτι σοβαρό στις 3 τη νύχτα. Πιό σαφές δεν θα μπορούσε να γίνει.

Δεύτερος, ακόμα – μάλλον όχι και τόσο πιθανό– κι αν η κυβέρνηση προσπαθήσει να συνεννοηθεί με κόμματα και πολιτικά πρόσωπα (Ν. Ανδρουλάκης, Αλ. Τσίπρας, πρώην πρωθυπουργούς, όπως οι Κ. Καραμανλής, Γ. Παπανδρέου, Αντ. Σαμαράς) η συγκυρία της πόλωσης και πολιτικής εχθροπάθειας που έχει δημιουργηθεί δεν θα επιτρέψει οιαδήποτε ανταπόκριση.

Η ευθύνη είναι νόμισμα με δύο πλευρές…

Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, με σοβαρότερες τις ευθύνες της μιας ή της άλλης πλευράς, δεν είναι απίθανο, τυχόν κλιμάκωση εκ μέρους της Τουρκίας, ακόμα και μία (στρατιωτική) κρίση πεδίου (όπως διπλωματικές και στρατιωτικές πηγές εκτιμούν), να μετατραπεί σε προεκλογικό “ρινγκ”. Καθένας μπορεί να φανταστεί τις συνέπειες. Και εφόσον εξωτερικοί παράγοντες (ΗΠΑ, ΕΕ) σπεύσουν να εμπλακούν κατευναστικά σε μία τέτοια κρίση θα είναι δύσκολο να βρουν στην Αθήνα ένα πολιτικό μπλοκ λογικής και συνεννόησης.

Το αποτέλεσμα των επόμενων εκλογών θα κρίνει πολλά: πρωτίστως για τα μεγάλα προβλήματα που μαστίζουν την κοινωνία (οικονομία, ακρίβεια, κόστος ζωής, εργασιακές συνθήκες, το εθνικό παραγωγικό μας μοντέλο κ.ά), σε δεύτερο πλάνο ακόμα και τις φιλοδοξίες προσώπων και κομμάτων. Μία εθνική κρίση, όμως, ενδέχεται να υπονομεύσει σταθερές και στρατηγικές δεκαετιών και για τα πολλά επόμενα χρόνια…

Νίκος Γιαννόπουλος

Τι εννοούμε; Τα στοιχεία, ενώ δείχνουν μία επιδείνωση στη συνολική ψυχική υγεία των εφήβων στη χώρα, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα αύξηση των αυτοκτονικών συμπεριφορών και των σχετικών περιστατικών. Χρειάζεται μία προσοχή στην προσέγγιση.

• Τα στοιχεία, επτά χρόνια πριν (στοιχεία της UNICEF) έδειχναν ότι οι αυτοκτονίες ανθρώπων μεταξύ 15-19 ετών στη χώρα ήταν 1,2 ανά 100.000 πληθυσμού. Δεν είναι προφανώς να αδιαφορεί κανείς.

Επίσης, θα πρέπει να ξεκαθαριστεί το εξής (κάτι το οποίο θα βεβαιώσει ο κάθε παιδοψυχίατρος με τον οποίο θα συνομιλήσετε). Το φαινόμενο των αυτοτραυματισμών, που όντως φαίνεται να βρίσκεται σε έξαρση, συνήθως δεν οδηγεί σε προσπάθεια αυτοκτονίας, δεν έχουν σχέση το ένα φαινόμενο με το άλλο.

Από την άλλη πλευρά, τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα μετά τη δοκιμασία της πανδημίας φαίνεται ότι οι έφηβοι έχουν επιβαρυνθεί ψυχικά.

Στα περιστατικά αυτοκτονιών ευθύνων τα οποία έχουν καταγραφεί ερευνώνται ενδελεχώς.

Τα ευρήματα των ερευνών δείχνουν ότι αφορούν κυρίως αγόρια και ότι συχνά συνυπάρχουν ενδείξεις σχολικού στρες, οικογενειακής πίεσης ή ψυχικών διαταραχών.

Δεν είναι όλες οι αιτίες της ίδιας σημασίας ενώ και τα περιστατικά, ως τέτοια, έχουν αρκετές διαβαθμίσεις.

Υπάρχουν πάντως κάποιοι παράγοντες κινδύνου.

Μία από αυτές είναι η κατάθλιψη η οποία μπορεί να συνδυαστεί με κοινωνική απομόνωση και μοναξιά. Ο εκφοβισμός στο σχολείο ή αλλού είναι επίσης ένας παράγοντας σημαντικός όπως και οι οικογενειακές συγκρούσεις.

Το πεδίο της χρήσης ουσιών ή αλκοόλ απαιτεί φυσικά ιδιαίτερα προσοχή στην προσέγγισή του όταν πράγματι αποδεικνύεται ότι υφίσταται τέτοιου είδους πρόβλημα.

• Συχνά, κάτω από τις προϋποθέσεις που αναφέρθηκαν, ο έφηβος ή η έφηβη διαμορφώνουν την πεποίθηση ότι για το πρόβλημά τους δεν υπάρχει διέξοδος. Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο να συνυπάρχει χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Γι’ αυτό συνίσταται η άμεση πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας (τομέας για τον οποίο πρέπει, ακόμη, να ξεπεραστούν σοβαρά ταμπού στην Ελλάδα).

Ο ΠΟΥ και η UNICEF έχουν καταλήξει σε συγκεκριμένα συμπεράσματα ένα εκ των οποίων είναι η εκπαίδευση γονέων και δασκάλων σε θέματα ψυχικής υγείας εφήβων. Κανείς δεν γεννιέται με τη γνώση κάνοντας απλώς ένα ή περισσότερα παιδιά. Και οι προκλήσεις των καιρών είναι τόσο πολλές που οι γονείς αισθάνονται ότι κολυμπούν σε ωκεανό χωρίς καν σωσίβιο.

Η γνώση, σε συνδυασμό με την εύκολη (και δωρεάν, άλλο μεγάλο θέμα αυτό) πρόσβαση σε εξειδικευμένους επιστήμονες είναι ένα από τα κλειδιά της αντιμετώπισης τέτοιων καταστάσεων.

Υπάρχει κάτι ακόμη που η διεθνής βιβλιογραφία θίγει. Όταν προκύπτει εφηβική αυτοκτονία, τα ΜΜΕ καλούνται να παίξουν κρίσιμο ρόλο και να παρουσιάσουν το θέμα με όσο το δυνατόν πιο υπεύθυνο τρόπο. Ως προς το τελευταίο, στην Ελλάδα πρέπει να διανυθούν χιλιόμετρα επί χιλιομέτρων και όλοι καταλαβαίνουμε το γιατί.