«Το Επαγγελματικό Επιμελητήριο Αθηνών -προσθέτει- έχει επισημάνει πριν καν ψηφιστεί το νέο φορολογικό, ότι δεν μπορεί να μπαίνουν στο στόχαστρο μόνο οι μικρομεσαίοι και οι μεγάλες επιχειρήσεις είτε να φοροαποφεύγουν είτε να φοροδιαφεύγουν. Δεν είναι δυνατόν να παραδέχονται εκπρόσωποι ευρωπαϊκών οργάνων ότι το φορολογικό καθεστώς στην Ελλάδα επιτρέπει σε πολύ μεγάλες επιχειρήσεις να καταβάλουν χαμηλότερους φόρους μέσω της λειτουργίας υπεράκτιων εταιρειών και να μην έχει γίνει τίποτα έως σήμερα. Είναι χαρακτηριστικό ότι με τη νέα φορολόγηση των ελεύθερων επαγγελματιών το κράτος στοχεύει στην είσπραξη περίπου 600 εκατομμυρίων ευρώ, την ώρα που όπως έχει αποκαλύψει ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, η φοροδιαφυγή και η φοροαποφυγή φτάνει στο ύψος των 10 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Περιμένουμε να δούμε λοιπόν να γίνεται πράξη η πρόθεση της κυβέρνησης και να υπάρξει επιτέλους ισονομία στην απόδοση των φορολογικών επιβαρύνσεων. Όπως περιμένουμε να εφαρμοστεί νωρίτερα και η μείωση φορολογικών συντελεστών, που η κυβέρνηση σχεδιάζει να προχωρήσει το 2026. Και αυτό, γιατί οι μικρομεσαίοι δεν έχουν άλλες αντοχές. Τα μεγάλα φορολογικά βάρη σε συνδυασμό με τις υπέρογκες αυξήσεις στην ενέργεια έχουν προκαλέσει οικονομικό αδιέξοδο σε εκατοντάδες χιλιάδες επιχειρήσεις και επαγγελματίες».

«Ειδικά», καταλήγει ο κ. Χατζηθεοδοσίου, «αν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις για ενεργειακό κόστος ύψους 250 ευρώ τη μεγαβατώρα είναι σίγουρο ότι ένας μεγάλος αριθμός επιχειρήσεων δεν θα μπορεί να αποπληρώσει τους λογαριασμούς του ρεύματος».

Ο Όμιλος αλλάζει προοπτική, και επενδύει σημαντικά στην καθαρή ενέργεια.

Το πρώτο έργο αφορά στη συμφωνία του Ομίλου ΔΕΗ με την RWE για το φωτοβολταϊκό πάρκο “Ορυχείο ΔΕΗ Αμύνταιο” συνολικής ισχύος περίπου 450 MWp. Η χρηματοδότηση του έργου, ύψους €255,4 εκατ., περιλαμβάνει κονδύλια €127,7 εκατ. από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0». Η έναρξη των εργασιών έχει προγραμματιστεί μέσα  στους επόμενους μήνες και το Φ/Β πάρκο αναμένεται να λειτουργεί μέχρι το τέλος του 2025.

Η δεύτερη σημαντική επένδυση αφορά στην συμφωνία με τις τράπεζες Eurobank και Πειραιώς για το φωτοβολταϊκό έργο “Φοίβη” στην Πτολεμαΐδα, με εγκατεστημένη ισχύ 550 MWp. Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το 2025 και θα συμβάλλει στην παραγωγή περίπου 1 ΤWh ενέργειας, καλύπτοντας σχεδόν το 2,5% της εγχώριας παραγωγής ενέργειας, ενώ παράλληλα θα αποτρέπει την εκπομπή 550 kt CO₂  ετησίως.

Ο Όμιλος ΔΕΗ δείχνει τον δρόμο στην παραγωγή «πράσινης» ενέργειας

Σύμφωνα με τον στρατηγικό σχεδιασμό του Ομίλου ΔΕΗ που παρουσιάστηκε τον προηγούμενο μήνα στο Λονδίνο, η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ θα διπλασιαστεί έως το 2026, φτάνοντας τα 8,9GW, αποτελώντας το 68% του συνόλου της εγκατεστημένης ισχύος του Ομίλου. Συνολικά, η εγκατεστημένη ισχύς του Ομίλου ΔΕΗ θα αυξηθεί στα 13,1GW το 2026 από τα 10,7GW σήμερα, με το 54% της ενέργειας να προέρχεται από ΑΠΕ. Έτσι, το 2026 υπολογίζεται ότι η παραγωγή ενέργειας θα είναι πιο πράσινη με 75% χαμηλότερες εκπομπές CO₂ σε σχέση με το 2019.

Η ΔΕΗ βγήκε εκτός συνόρων επενδύοντας στην αγορά της Ρουμανίας, εξαγοράζοντας έναν από τους πιο βασικούς παίκτες της αγοράς ενέργειας της χώρας, αποτελώντας κατ’ αυτό τον τρόπο τον μεγαλύτερο προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα και τη Ρουμανία και εξυπηρετώντας περίπου 8,7 εκατ. πελάτες με μία ευρεία σειρά ενεργειακών προϊόντων και υπηρεσιών. Τα πρόσφατα οικονομικά στοιχεία της αποδεικνύουν ότι ο στόχος που είχε τεθεί από τη Διοίκηση για EBITDA €1,5 δισ. επιτεύχθηκε 2 χρόνια νωρίτερα, επιτρέποντάς της να βρίσκεται δίπλα στους καταναλωτές και να στηρίζει τους πελάτες της.

Του Ευκλείδη Τσακαλώτου, βουλευτή της Νέας Αριστεράς και πρώην υπουργού Οικονομικών.

Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας θα μειώσει το κόστος δανεισμού, και η αποκλιμάκωση των εξωγενών πληθωριστικών πιέσεων θα βοηθήσουν την εγχώρια οικονομία. Το ίδιο ισχύει και για τους πόρους που θα διοχετευθούν στην ελληνική οικονομία από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τα υψηλά έσοδα από τον τουρισμό αλλά και την επίδραση του πλούτου που προέρχεται από την αγορά ακινήτων – μεγάλος αριθμός Ελλήνων έχει στην ιδιοκτησία του τουλάχιστον ένα ακίνητο, και συχνά περισσότερα από ένα, οι τιμές των οποίων έχουν αυξηθεί και, κατ’ επέκταση, και ο συνολικός πλούτος των νοικοκυριών οδηγώντας σε αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης. Όλα τα παραπάνω δημιουργούν προσδοκίες ότι θα έχουμε ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια και θα υπάρξουν ευκαιρίες για τον επιχειρηματικό κόσμο, χωρίς ωστόσο να μπορούμε να προεξοφλήσουμε αν αυτές οι ευκαιρίες θα αφορούν τους παραδοσιακούς τομείς ή θα δούμε σημάδια ανάπτυξης και σε νέους τομείς.

• Το ζήτημα είναι αν αυτή η ανάπτυξη θα είναι βιώσιμη, αν αλλάζει το παραγωγικό μοντέλο και, τέλος, αν έχουμε ένα πλαίσιο ώστε η επιχειρηματικότητα να βρει πεδίο δράσης σε μια πιο δυναμική οικονομία όπου όλοι οι τομείς – ιδιωτικός, δημόσιος, κοινωνικός – έχουν ρόλο και το κράτος βοηθά στον συντονισμό των δραστηριοτήτων σε σημαντικά έργα π.χ. πτυχές της πράσινης μετάβασης ή της ψηφιακής μετάβασης.

Μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να υπάρχει αυτός ο πλουραλισμός στην ελληνική οικονομία. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο ότι κατά τη διάρκεια της συζήτησης για τον προϋπολογισμό στη Βουλή, η Αριστερά και η προοδευτική αντιπολίτευση επικεντρώθηκαν σε αυτό το ζήτημα και στον βαθμό στον οποίο οι νέες επενδύσεις, ιδιαίτερα οι άμεσες ξένες επενδύσεις, επικεντρώθηκαν στους τομείς των ακινήτων, των ιδιωτικοποιήσεων και των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Σε αυτό το σημείο τουλάχιστον, η κυβέρνηση έδειξε εξαιρετική αδυναμία να παρέχει μια πειστική απάντηση ότι το παραγωγικό μοντέλο μετασχηματίζεται.

Αυτή η αδυναμία αναδεικνύει το γεγονός ότι υπάρχουν διαρκή, δομικά προβλήματα στην ελληνική οικονομία, για τα οποία η κυβέρνηση δεν φαίνεται να είναι διατεθειμένη να κάνει τίποτα. Όσο και αν προσπαθεί, λοιπόν, να δημιουργήσει την εικόνα μιας εξωστρεφούς οικονομίας, στην πραγματικότητα, τα στοιχεία δείχνουν ότι το μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης είναι το ίδιο που μας οδήγησε στην κρίση του 2009. Επενδύσεις που, κατά κύριο λόγο, αφορούν τον κατασκευαστικό κλάδο, υπέρμετρος ρόλος του τουρισμού, έλλειμα στο εμπορικό ισοζύγιο αγαθών και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Ταυτόχρονα, όπως φαίνεται και από τις κινητοποιήσεις των αγροτών, έχουμε ένα πρωτογενή τομέα που λειτουργεί χωρίς σχέδιο και όραμα, με παρεμβάσεις που στόχο έχουν μόνο να λειτουργήσουν πυροσβεστικά, ενώ δεν δίδεται καμία απάντηση προς τους αγρότες πως θα επιβιώσουν στον διεθνή ανταγωνισμό τα επόμενα χρόνια.

Τα παραπάνω σε μεγάλο βαθμό μπορούν να αποδοθούν στον ιδεολογικό πυρήνα της Νέας Δημοκρατίας για την οικονομική πολιτική. Συγκεκριμένα, στην ακλόνητη πεποίθηση ότι η λειτουργία της αγοράς μπορεί να δώσει λύσεις σε όλα και ότι η παρέμβαση του δημοσίου μόνο προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει. Μάλιστα ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι η εμμονή αυτή της ΝΔ στον νεοφιλελευθερισμό δεν είναι πλέον ευθυγραμμισμένη με τις πολιτικές που εφαρμόζουν κόμματα της δεξιάς στην Ευρώπη και την Αμερική.

• Το αντίθετο μάλιστα, καθώς εκεί πλέον βλέπουμε να ανακάμπτει η πεποίθηση ότι το κράτος πρέπει να έχει ενεργό ρόλο στην οικονομική πολιτική και να επανεμφανίζονται όροι όπως «βιομηχανική πολιτική» που μετά τη δεκαετία του 1980 και, κατά τη διάρκεια της μεγάλης συναίνεσης δεξιάς και σοσιαλδημοκρατίας, ήταν ουσιαστικά απαγορευμένοι.

Όμως ακόμη και αυτή η ιδεολογική μετατόπιση μάλλον δεν θα είναι επαρκής για να διασφαλιστεί βιώσιμη ανάπτυξη, για τις επόμενες δεκαετίες, που θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες της πράσινης μετάβασης, της ενσωμάτωσης νέων τεχνολογιών αλλά και της μείωσης των ανισοτήτων. Για να επιτευχθεί αυτό χρειάζεται ένα αναπτυξιακό κράτος που να μπορεί να θέσει προτεραιότητες, να φέρει στο τραπέζι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη (εργαζόμενους, επιχειρήσεις, τοπική αυτοδιοίκηση, επιστημονική κοινότητα, τον κοινωνικό τομέα κ.α.) και να μπορέσει έτσι να χαράξει πρακτικές και εφαρμόσιμες πολιτικές που θα συνδυάζουν τη γνώση που είναι διάσπαρτη στην κοινωνία, θα απαντούν στα προβλήματα της κοινωνίας και θα είναι ικανές να ανταπεξέλθουν στις προκλήσεις του μέλλοντος.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης για μια τέτοια νέα στρατηγική είναι η Θεσσαλία. Οι τεράστιες καταστροφές του Σεπτεμβρίου, αλλά και οι προβλέψεις ότι στο μέλλον τέτοια φαινόμενα θα είναι πιο συχνά αναδεικνύουν την ανάγκη για έναν πλήρη ανασχεδιασμό των υποδομών. Η τεχνολογική πρόοδος, η πράσινη μετάβαση, η κλιματική κρίση, ο διεθνής ανταγωνισμός αναδεικνύουν την ανάγκη για διαφορετικό παραγωγικό σχεδιασμό. Όλα αυτά δεν μπορούν να γίνουν ούτε από την αγορά, αλλά ούτε και από τους Υπουργούς στην Αθήνα. Χρειάζεται ένας οργανισμός που θα έχει την έδρα του στη Θεσσαλία, θα εμπλέκει όλους τους φορείς στη συζήτηση και θα έχει τη δυνατότητα να σχεδιάζει και να υλοποιεί.

• Απέναντι σε όλα αυτά βλέπουμε μια Νέα Δημοκρατία η οποία, με δογματισμό, προσπαθεί όχι απλά να μην εμπλέξει το κράτος σε κάποιο ρόλο, αλλά να αποδυναμώσει κάθε δυνατότητα που έχει να παρεμβαίνει. Βλέπουμε – όπως έχει γράψει και η Μ. Μαζουκάτο – μια σταδιακή «νηπιοποίηση» του κράτους, το οποίο αντί να ενισχύει το έμψυχό του δυναμικό και τα διαθέσιμα εργαλεία παραχωρεί ρόλους και αρμοδιότητες σε στρατιές εξωτερικών συμβούλων.

Συνοψίζοντας. Το 2024 ίσως αποδειχθεί μια χρονιά καλύτερη από το 2023 για την επιχειρηματικότητα και την οικονομία. Όμως, δυστυχώς, η μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη πορεία δεν πρέπει, σε καμία περίπτωση, να θεωρείται βέβαιο ότι θα είναι θετική. Οι κίνδυνοι για μία νέα κρίση είναι αυξημένοι και τα εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας για την πρόληψη και έγκαιρη αντιμετώπισή τους περιορισμένα.

Του Κωστή Χατζηδάκη, Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών

Χάρη σε αυτή την οικονομική πολιτική και ενώ σήμερα άλλες χώρες «φλερτάρουν» με την ύφεση και η υπόλοιπη Ευρώπη βιώνει «ασθενικούς» ρυθμούς ανάπτυξης, στην Ελλάδα, ο ρυθμός ανάπτυξης έφτασε να είναι υπερτριπλάσιος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Καταγράψαμε ρεκόρ Άμεσων Ξένων Επενδύσεων. Πετύχαμε επίσης μια από τις ταχύτερες -αν όχι την ταχύτερη- μείωση του δημοσίου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ στην ιστορία της ευρωζώνης. Η ανεργία έχει μειωθεί σε προ κρίσης επίπεδα. Ενώ ανακτήσαμε και την επενδυτική βαθμίδα μετά από 13 χρόνια. Η οποία, σημειώνω, έχει και απτά οφέλη για τις επιχειρήσεις, διότι ενισχύει τελικά τη διαθέσιμη ρευστότητα.

Σε αυτή την κατεύθυνση είμαστε αποφασισμένοι να συνεχίσουμε:

• Πρώτος άξονας της προσπάθειας είναι η συνεχής βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος με περαιτέρω μείωση του μη-μισθολογικού κόστους από το 2025 και άρση άλλων εμποδίων στην υγιή επιχειρηματικότητα: Η επιτάχυνση της απονομής της  δικαιοσύνης. Η περαιτέρω ψηφιοποίηση και ο γενικότερος εκσυγχρονισμός του Δημοσίου. Και, βεβαίως, ο ακόμη μεγαλύτερος περιορισμός της φοροδιαφυγής. Ο οποίος, πέρα από την ενίσχυση της κοινωνικής πολιτικής, συμβάλει επίσης στην εμπέδωση συνθηκών υγιούς ανταγωνισμού. Ενώ μπορεί να δημιουργήσει στο τέλος του δρόμου και τις προϋποθέσεις για περαιτέρω μείωση των φορολογικών συντελεστών (επιπλέον των 7 διαφορετικών μόνιμων μειώσεων που ισχύουν από τις αρχές του χρόνου, π.χ. 10% έκπτωση στον ΕΝΦΙΑ για ασφαλιζόμενες κατοικίες, αύξηση του αφορολόγητου για οικογένειες με παιδιά, κλπ).
• Δεύτερον, είναι η προσπάθεια για ένα ακόμη πιο εύρωστο εύρωστο τραπεζικό σύστημα, το οποίο θα λειτουργεί σε συνθήκες ανταγωνισμού – για αυτό π.χ. δώσαμε τη δυνατότητα παροχής δανείων και από μη-τραπεζικά ιδρύματα. Στόχος; Η ενίσχυση της ρευστότητας για τις επιχειρήσεις, ώστε αυτές να μπορέσουν να κάνουν τις επενδύσεις που θα τους επιτρέψουν να εκσυγχρονιστούν, να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους και να γίνουν ανταγωνιστικές στην παγκόσμια αγορά! 
• Τρίτον, είναι η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών επενδυτικών πόρων. Η Ελλάδα είναι «πρωταθλήτρια» στις απορροφήσεις κοινοτικών κονδυλίων, καθώς βρίσκεται στις πρώτες θέσεις απορρόφησης πόρων του ΕΣΠΑ, ενώ κατέχουμε την πρώτη θέση ανάμεσα στα 27 κράτη μέλη σε ποσοστό εκταμιεύσεων του Ταμείου Ανάκαμψης, ως ποσοστό του ΑΕΠ. Σε αυτό το πλαίσιο η ενίσχυση των επιχειρήσεων μέσω του νέου ΕΣΠΑ είναι πολύπλευρη (π.χ. καινοτομία, ανταγωνιστικότητα, ψηφιακός μετασχηματισμός, δίκαιη μετάβαση, κλιματική αλλαγή, μεγέθυνση των επιχειρήσεων). Ενώ και το Ταμείο Ανάκαμψης περιλαμβάνει πληθώρα δράσεων με έμφαση στην ψηφιακή και την πράσινη μετάβαση των επιχειρήσεων που ήδη βοηθούν πολλές από αυτές και θα βοηθήσουν ακόμη περισσότερες. Έχουμε τη μεγαλύτερη κατά κεφαλήν ενίσχυση σε ολόκληρη την ΕΕ από το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης και είμαστε αποφασισμένοι να την αξιοποιήσουμε!
• Τέταρτον είναι η περαιτέρω ενίσχυση της εξωστρέφειας, με στόχο την αύξηση των εξαγωγών στο 60% του ΑΕΠ έως το 2027, και στο 70% έως το 2030, με έμφαση στις εξαγωγές προϊόντων υψηλής τεχνολογίας και προστιθέμενης αξίας. Τι θα μας βοηθήσει να πετύχουμε τους στόχους αυτούς; Πρώτον, η αξιοποίηση των ανταγωνιστικών μας πλεονεκτημάτων σε τομείς όπως ο αγροδιατροφικός, η φαρμακοβιομηχανία, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Δεύτερον, τα κίνητρα για μεγέθυνση των ελληνικών επιχειρήσεων και στήριξη των δράσεων καινοτομίας (γι’αυτό και φέρνουμε το 2024 προς ψήφιση νέο πλαίσιο φορολογικών κινήτρων και επιδοτήσεων για τις συγχωνεύσεις επιχειρήσεων και την ενθάρρυνση της καινοτομίας). Τρίτον, η στήριξη των επιχειρήσεων στην ψηφιακή και πράσινη μετάβαση -με αξιοποίηση στο έπακρο των ευρωπαϊκών πόρων- καθώς η Ελλάδα μπορεί να πρωτοπορήσει στους τομείς αυτούς.
• Πέμπτος άξονας της προσπάθειας είναι η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση της Δημόσιας Περιουσίας. Ήδη στο 7μηνο μετά τις εκλογές ολοκληρώθηκαν με μεγάλη επιτυχία 9 αποκρατικοποιήσεις και συμβάσεις παραχώρησης. Οι οποίες, όχι μόνο εξασφάλισαν  σημαντικά έσοδα για το Δημόσιο, αλλά δείχνουν επίσης και τη δυναμική της ελληνικής οικονομίας η οποία μπορεί πλέον και προσελκύει σημαντικές επενδύσεις και κεφάλαια. Σε αυτή την κατεύθυνση θα συνεχίσουμε με νέες πρωτοβουλίες, όπως είναι το νέο νομοθετικό πλαίσιο για το Υπερταμείο και τις θυγατρικές του, αλλά και η δημιουργία ενός Εθνικού Επενδυτικού Ταμείου για στήριξη επενδύσεων στις τεχνολογίες αιχμής και στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση!

Η κυβέρνηση γνωρίζει πολύ καλά ότι χωρίς χωρίς επενδύσεις, χωρίς επιχειρήσεις και χωρίς επιχειρηματικότητα, η χώρα δεν μπορεί ούτε να αναπτυχθεί ούτε να προοδεύσει! Γι’αυτό το λόγο, από το 2019 μέχρι σήμερα η στήριξη του επιχειρείν βρίσκεται στην καρδιά της προσπάθειας που κάνουμε για να ανεβάσουμε την ελληνική οικονομία ακόμη πιο ψηλά. Δεν αρκεί να λέμε ότι είμαστε υπέρ της επιχειρηματικότητας! Πρέπει να προωθούμε και να εφαρμόζουμε και όλες εκείνες τις πολιτικές και τις δράσεις που δημιουργούν ένα φιλο-επιχειρηματικό περιβάλλον στην πράξη!

Του Νίκου Παπαθανάση Αναπλ. Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικoνομικών

Τα μετρήσιμα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής, που να σημειωθεί ότι επιτυγχάνονται εντός ενός παρατεταμένου δυσμενούς διεθνούς και περιφερειακού περιβάλλοντος, αναγνωρίζονται διεθνώς και σε κορυφαίο ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως απέδειξαν οι πρόσφατες πολυεπίπεδες αξιολογήσεις της Ελλάδας. Αποτυπώνονται δε, στον προϋπολογισμό του 2024 -τον πρώτο που εκτελείται μετά από την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας. Σε αυτόν, μεταξύ άλλων, προβλέπεται πρωτογενές πλεόνασμα 2,1%, με ότι αυτό συνεπάγεται για την εικόνα της χώρας αλλά, κυρίως, για το δημοσιονομικό χώρο που δημιουργείται με πρόσθετους πόρους, κυρίως για την Παιδεία και την Υγεία. Στον προϋπολογισμό, παράλληλα με τη δημοσιονομική σοβαρότητα, προβλέπεται μεγέθυνση της οικονομίας κατά 2,9% το 2024 – όταν ο αντίστοιχος ρυθμός στην υπόλοιπη Ε.Ε αναμένεται να είναι γύρω στο 1%. 

Σε πλήρη εξέλιξη με μεγάλη συμμετοχή, βρίσκονται τα Προγράμματα για την ενίσχυση της ίδρυσης και λειτουργίας νέων μικρομεσαίων επιχειρήσεων και νέων μικρομεσαίων τουριστικών επιχειρήσεων, με συνολική δημόσια δαπάνη 350 εκ. ευρώ

Καταλυτικοί τροφοδότες αυτής της αναπτυξιακής πορείας αναμένεται ότι θα είναι οι ευρωπαϊκοί και οι εθνικοί πόροι που έχουμε πλέον στη διάθεσή μας, με τη συμβολή τους να υπολογίζεται ότι θα υπερβεί το 60% της προϋπολογισμένης μεγέθυνσης της οικονομίας.   

• Το κρίσιμο ερώτημα είναι πως μεταφράζεται αυτό στην πράξη και ποιοι θα ωφεληθούν. Η απάντηση, παρά τις αιτιάσεις της αντιπολίτευσης, είναι σαφής, με την καλύτερη απόδειξη να προέρχεται από τα επίσημα στοιχεία. 

Ειδικότερα, μέσα από τις χρηματοδοτικές και τις επενδυτικές πολιτικές που υλοποιούμε, από το Ταμείο Ανάπτυξης και Ανθεκτικότητας, το ΕΣΠΑ 2021-2027 και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, οι πόροι που συνολικά θα εισρεύσουν στην ελληνική οικονομία ανέρχονται στα 12,2 δισ. ευρώ, μόνο για το 2024, συν 9 δισ. ευρώ σε επενδύσεις από τα χαμηλότοκα δάνεια. Μεγάλο μέρος αυτών των πόρων κατευθύνονται προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις. 

• Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο του νέου ΕΣΠΑ και του προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα» – το πρώτο  πρόγραμμα για την επιχειρηματικότητα στην Ε.Ε που εγκρίθηκε  για την περίοδο 2021-2027- υλοποιούνται τόσο ο Ψηφιακός Μετασχηματισμός ΜμΕ, με προϋπολογισμό 300 εκ. ευρώ, όσο και η Πράσινη Μετάβαση ΜμΕ, με προϋπολογισμό 700 εκ. ευρώ.

Σε πλήρη εξέλιξη, και μάλιστα με μεγάλη συμμετοχή, βρίσκονται τα Προγράμματα για την ενίσχυση της ίδρυσης και λειτουργίας νέων μικρομεσαίων επιχειρήσεων και νέων μικρομεσαίων τουριστικών επιχειρήσεων, με συνολική δημόσια δαπάνη 350 εκ. ευρώ. Στο πλαίσιο των δράσεων αυτών, η επιχορήγηση ανέρχεται, κατά μέσο όρο, στο 50% για επενδυτικά σχέδια έως 400 χιλιάδες ευρώ. 

Ανάλογες δράσεις χρηματοδοτούνται και στο πλαίσιο των σχετικών προγραμμάτων για την ίδρυση και λειτουργία υφιστάμενων και νέων πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων στις περιοχές της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, στο σύνολο της Δυτικής Μακεδονίας και στην ευρύτερη περιοχή της Μεγαλόπολης, στην Πελοπόννησο. Για τις δράσεις αυτές το ποσοστό ενίσχυσης ανέρχεται στο 70%. 

Σε συνδυασμό με τα ανωτέρω, σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας διαδραματίζουν και οι δράσεις που δρομολογεί η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα. Μόνο στο πλαίσιο του νέου ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ, ο αρχικός προϋπολογισμός ανέρχεται στα 500 εκ. ευρώ και με τη μόχλευση μέσω του τραπεζικού συστήματος, αναμένεται ότι θα δημιουργηθεί χαρτοφυλάκιο δανείων ύψους 2,1 δισ. ευρώ.

Ειδική μέριμνα υπάρχει και για τις νεοφυείς επιχειρήσεις, οι οποίες, εξάλλου, αποτελούν και αντικείμενο της δράσης της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων

Το νέο ΤΕΠΙΧ, δίπλα στο Ταμείο Συγχρηματοδότησης, για πρώτη φορά, περιλαμβάνει και Ταμείο Εγγυοδοσίας, με επιδότηση επιτοκίου 2% για τα δύο πρώτα χρόνια, και κεφάλαιο κίνησης για τις επιχειρήσεις που χρηματοδοτούνται για πρώτη φορά από την ΕΑΤ. Ταυτόχρονα, ενεργοποιείται, με σχεδόν διπλάσιο προϋπολογισμό, το Ταμείο Μικρών Δανείων Αγροτικής Επιχειρηματικότητας, για δάνεια έως 25 χιλιάδες ευρώ, με πλήρη επιδότηση επιτοκίου για τα 2 πρώτα έτη.

• Ειδική μέριμνα υπάρχει και για τις νεοφυείς επιχειρήσεις, οι οποίες, εξάλλου, αποτελούν και αντικείμενο της δράσης της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων.  

Ρόλο σηματωρού για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας διαδραματίζει το Ταμείο Ανάπτυξης και Ανθεκτικότητας, το οποίο, μετά από την επιτυχή διαπραγμάτευση της κυβέρνησης, διαχειρίζεται πόρους 36 δισ. ευρώ -18,2 δις για επιχορηγήσεις και 17,7 για δάνεια. Στα προγράμματα επιδότησης, μεταξύ άλλων, έχουν δρομολογηθεί ήδη ο Ψηφιακός Μετασχηματισμός Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων, ο Οικονομικός Μετασχηματισμός του Αγροτικού Τομέα και η Ενίσχυση Υδατοκαλλιεργειών, ενισχύσεις σε συνεργατικά σχήματα επιχειρήσεων και ερευνητικών ιδρυμάτων και σε ΜμΕ για έρευνα και καινοτομία.

Στρατηγικό στόχος η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας να συνδεθεί άρρηκτα με την ενίσχυση της υγιούς επιχειρηματικότητας και με την περαιτέρω ώθηση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας

• Είναι επίσης σε εξέλιξη προγράμματα επιχορήγησης επιχειρήσεων για την απασχόληση ανέργων. Ενώ αναμένονται νέα προγράμματα, όπως το «Εξοικονομώ για Επιχειρήσεις». Την ίδια ώρα, στο δανειακό πρόγραμμα του ΤΑΑ, από τα 640 επενδυτικά σχέδια που έχουν κατατεθεί, τα 397 προέρχονται από πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ενώ από τις 271 δανειακές συμβάσεις που έχουν υπογραφεί, οι 128 επίσης είναι με ΜμΕ.

Τα ανωτέρω, ως ενδεικτικά παραδείγματα, καταδεικνύουν την έμπρακτη υλοποίηση του στρατηγικού στόχου της Κυβέρνησης: η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας να συνδεθεί άρρηκτα με την ενίσχυση της υγιούς επιχειρηματικότητας και με την περαιτέρω ώθηση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας.

Μόνον έτσι η ανάπτυξη θα αποκτήσει ανθεκτικότητα, μόνον έτσι οι νέες θέσεις εργασίας θα έχουν ως απτό αποτέλεσμα την αύξηση των εισοδημάτων για όλους, μόνον έτσι οι νέες και οι νέοι θα παραμείνουν για να επιχειρήσουν στον τόπο τους.

Της Αλεξάνδρας Σδούκου, Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Οι ενεργειακοί μας όμιλοι βρίσκονται πλέον καθ’ οδόν για την ενεργειακή μετάβαση με τεράστιες επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα δίκτυα, την αποθήκευση, την εξοικονόμηση, την ηλεκτροκίνηση και τα πράσινα καύσιμα. Ανοίγονται παράλληλα στο εξωτερικό βοηθώντας να γίνει η Ελλάδα ενεργειακός κόμβος.

Καθώς αφήνουμε πίσω μας τα δύσκολα χρόνια της ενεργειακής κρίσης, ζητούμενο είναι στο εξής πως η Πολιτεία και ο κλάδος θα προσφέρουν ένα χαμηλότερο ενεργειακό κόστος στις επιχειρήσεις της χώρας μας. Να δούμε πως θα μπορέσουμε να μετατρέψουμε αυτή την ενεργειακή πρόοδο σε απτό οικονομικό όφελος.

Προς την κατεύθυνση αυτή, υπάρχουν σημαντικές θετικές εξελίξεις το τελευταίο διάστημα που μας χαροποιούν ιδιαίτερα. Η διεθνής τιμή του φυσικού αερίου μειώθηκε δραματικά και δείχνει να παγιώνεται σε χαμηλά επίπεδα, πράγμα που ρίχνει και τις αντίστοιχες στη χονδρική του ηλεκτρισμού. Ως εκ τούτου, οι προμηθευτές ρεύματος μπορούν να μετακυλίσουν τις μειώσεις στους τελικούς καταναλωτές.

• Το ΥΠΕΝ, όμως, δεν στάθηκε μόνο εκεί, αλλά προχώρησε με μια μεγάλη μεταρρύθμιση της λιανικής, εισάγοντας τέσσερις κατηγορίες τιμολογίων ρεύματος.

Στόχος μας ήταν να δώσουμε τέλος στην ασάφεια που επικρατούσε με τα 130 διαφορετικά τιμολόγια και να τα ομαδοποιήσουμε, ενώ με τη θέσπιση του Ειδικού Τιμολογίου (πράσινο) δώσαμε τη δυνατότητα στον καταναλωτή να συγκρίνει εύκολα και άμεσα ποιος είναι ο φθηνότερος πάροχος, καθώς επίσης να γνωρίζει το ποσό που πληρώνει κάθε μήνα για τις χρεώσεις προμήθειας στο λογαριασμό του.

Αποτέλεσμα της παραπάνω μεταρρύθμισης ήταν ότι τονώθηκε έντονα ο ανταγωνισμός, πράγμα που λειτουργεί υπέρ του καταναλωτή. Αυτό το είδαμε ήδη στην πράξη τον Ιανουάριο και το Φεβρουάριο που τα οικιακά και επαγγελματικά τιμολόγια υποχώρησαν αισθητά σε σύγκριση με την ίδια περίοδο πέρυσι, χωρίς να υπάρχει η ανάγκη επιδοτήσεων. Ενδεικτικό είναι ότι το Ειδικό Τιμολόγιο για τις επαγγελματικές παροχές ξεκινά από το επίπεδο των 12,5 λεπτών ανά κιλοβατώρα, που προσεγγίζει τιμές προ ενεργειακής κρίσης.

• Θεωρούμε ότι ο ανταγωνισμός θα συνεχιστεί και στο εξής, παράγοντας το βέλτιστο δυνατό αποτέλεσμα για τους πολίτες και τους επιχειρηματίες της χώρας μας.

Ταυτόχρονα, στη σύγχρονη αγορά μια επιχείρηση μπορεί να κάνει πολύ περισσότερα για να μειώσει το ενεργειακό της κόστος. Επενδύοντας στην ενεργειακή αποδοτικότητα μέσω των προγραμμάτων Εξοικονομώ, θα απολαύσει μακροχρόνια χαμηλότερο κόστος, ενώ υπάρχει η δυνατότητα εκμετάλλευσης σύγχρονου εξοπλισμού, όπως φωτοβολταϊκά στέγης και αντλίες θερμότητας.

• Οι παραπάνω επενδύσεις μπορούν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να βελτιώσουν και τις επιδόσεις τους σε όρους ESG, δηλαδή στην αειφορία, την κοινωνική ευθύνη και τη διακυβέρνηση, με στόχο την εξασφάλιση καλύτερων όρων χρηματοδότησης και ανάπτυξης.

Από την πλευρά της κυβέρνησης, το ΥΠΕΝ στέλνει το μήνυμα ότι στη σύγχρονη αγορά υπάρχουν αρκετές προκλήσεις, αλλά και άφθονες ευκαιρίες που μπορεί να εκμεταλλευτεί μια δραστήρια επιχείρηση. Παράλληλα εργαζόμαστε με σκοπό να διευκολύνουμε και να βοηθήσουμε τον επαγγελματία ώστε να μην έχει απέναντι του ένα κράτος που θα αποτελεί τροχοπέδη στην άσκηση του επιχειρείν αλλά αντιθέτως ένα κράτος που θα λειτουργεί ως παράγοντας στήριξης και ενθάρρυνσής του.

Καλούμαστε όλοι μαζί να εκμεταλλευτούμε το νέο αναπτυξιακό παράθυρο που έχει ανοίξει για την Ελλάδα, με γνώμονα την ανταγωνιστικότητα, την αειφορία και την ανάπτυξη. Πιστεύω ότι με την κατάλληλη νοοτροπία που ήδη διαμορφώνεται θα μπορέσουμε να το πετύχουμε.

Toυ Νικόλα Φαραντούρη*

Δεν θα πρέπει να περιορίσουμε τον ορίζοντα μας στην εισροή ξένων κεφαλαίων στο ΧΑΑ ή κάποιες αγοραπωλησίες ακινήτων. Αυτό που έχει ανάγκη η ελληνική οικονομία είναι παραγωγικές επενδύσεις με μακροχρόνιο ορίζοντα. Αυτές που οι οικονομολόγοι αποκαλούν Άμεσες Ξένες Επενδύσεις. Τέτοιες επενδύσεις μπορούν να αυξήσουν το επίπεδο της απασχόλησης, το επίπεδο των μισθών αλλά και να αποτελέσουν παράγοντα σταθεροποίησης της ελληνικής οικονομίας έναντι της εποχικής κυκλικότητας που επιφέρει η υψηλή εξάρτηση από τον τουρισμό. Η βελτίωση των μεγεθών αυτών θα είναι αποφασιστικής σημασίας ώστε να μπορέσουμε να απαντήσουμε μεσοπρόθεσμα και σε σημαντικά κοινωνικά προβλήματα, όπως το δημογραφικό.

Οι προκλήσεις

Η προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων προϋποθέτει (εκτός από την ύπαρξη επενδυτικής βαθμίδας) ένα δυναμικό τραπεζικό σύστημα, ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, σεβασμό στους κανόνες του ανταγωνισμού και φυσικά σχετικά φθηνή ενέργεια. Όλα αυτά στην Ελλάδα του 2024 παραμένουν ζητούμενα.  Αν δεν αντιμετωπιστούν δεν μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι για τις μεσοπρόθεσμες τάσεις.

Το τραπεζικό σύστημα ακόμη δεν έχει καταφέρει να επιδείξει ουσιαστική δυναμική, εστιάζει σε εύκολα έσοδα (προμήθειες και τέλη) ενώ παραμένει μη προσβάσιμο για ένα πολύ σημαντικό ποσοστό των ελληνικών επιχειρήσεων.

Η ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης αναμφίβολα είναι κεφαλαιώδους σημασίας και η βελτίωση της είναι επείγουσα θεσμική ανάγκη. Η διαβόητη αργοπορία του ελληνικού δικαστικού συστήματος έχει πλήξει την αξιοπιστία του θεσμού στα μάτια των πολιτών και των επενδυτών. Η εικόνα με τις έγχαρτες δικογραφίες στοιβαγμένες στους διαδρόμους των δικαστικών μεγάρων κανονικά θα έπρεπε να ανήκει στο πρώτο μισό του προηγούμενου αιώνα.

Το μικρό βάθος της ελληνικής αγοράς, η ολιγοπωλιακή συγκέντρωση που υπάρχει σε αρκετούς κλάδους, συνδυαστικά με τις παράνομες παρακολουθήσεις οικονομικών παραγόντων (predaror) δημιουργούν ένα γκρίζο τοπίο, απωθητικό για την υγιή επιχειρηματικότητα. 

Περαιτέρω, εάν θέλουμε η Ελλάδα στο μέλλον να αποτελεί μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα και όχι κάποιου είδους «βαλκανική εξαίρεση» θα χρειαστεί να εμπεδωθούν οι κανόνες καταπολέμησης των καρτέλ, οι οποίοι εξάλλου είναι ακρογωνιαίοι για το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Οι Ανεξάρτητες Αρχές θα πρέπει να είναι επαρκώς στελεχωμένες, προστατευμένες από πολιτικές παρεμβάσεις και ισχυρές.

Ακόμη, η ενέργεια και το κόστος της διατρέχουν και επηρεάζουν ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα. Κάθε διακύμανση του ενεργειακού κόστους μεταφέρεται στον επόμενο κρίκο της παραγωγικής διαδικασίας και σε κάθε τέτοια μετακύλιση ο αντίκτυπος γίνεται όλο και πιο έντονος. Οι υψηλές τιμές καθώς και η υψηλή μεταβλητότητα τους είναι σοβαρό εμπόδιο για την επιχειρηματικότητα ενώ ειδικά για την βιομηχανική παραγωγή και την  μεταποίηση μπορεί να αποδεχτεί και απαγορευτική. Τα παραπάνω υπογραμμίζουν με τα πιο απαισιόδοξα χρώματα οι επιδόσεις της γερμανικής βιομηχανίας που μέχρι πρότινος είχε θέση ατμομηχανής στην ευρωπαϊκή οικονομία αλλά τους τελευταίους 24 μήνες βρίσκεται σε σπιράλ συρρίκνωσης εξαιτίας της συσσώρευσης των επιπτώσεων του αυξημένου ενεργειακού κόστους.

Τέλος, ας θυμηθούμε κάτι που φαίνεται ότι έχει ξεχαστεί από την προ-μνημονιακή ακόμη περίοδο: Η Οικονομική Μεγέθυνση και η Ανάπτυξη είναι όροι συγγενείς αλλά και διαφορετικοί. Η πρώτη περιγράφει την αύξηση του ΑΕΠ ενώ η δεύτερη περιλαμβάνει την βελτίωση του βιοτικού επιπέδου του συνόλου των πολιτών με πρόσβαση σε καλύτερη εκπαίδευση και υγεία, με περισσότερη κοινωνική συνοχή χωρίς αποκλεισμούς και ευκαιρίες για όλους. Θέλουμε βιώσιμη ανάπτυξη και συλλογική ευημερία. Όχι απλώς η οικονομική μεγέθυνση.

*Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι Καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου & Δικαίου Ενέργειας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Κάτοχος της Ευρωπαϊκής Έδρας Jean Monnet και Διευθυντής Μεταπτυχιακών στη Στρατηγική, Δίκαιο & Οικονομικά της Ενέργειας. Είναι Σύμβουλος Ευρωπαϊκής Πολιτικής του Προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.

Του Πάρι Κουκουλόπουλου, Βουλευτή Κοζάνης και Υπεύθυνου ΚΤΕ Οικονομικών του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής

Η προώθηση ολιγοπωλιακών πρακτικών στις Α.Π.Ε., για την οποία η Ε.Ε. στηλίτευσε τη Χώρα μας, αποτελεί μόνο την “κορυφή του παγόβουνου” των ακραίων ανισοτήτων. Προς χάριν πέντε μεγάλων εταιριών, από τον Αύγουστο 2022 ο ηλεκτρικός χώρος παραμένει ερμητικά κλειστός για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, δυσχεραίνοντας την ελάφρυνση του λειτουργικού τους κόστους.

Ταυτόχρονα, ενώ η Χώρα έχει στα χέρια της το πανευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο των 36 δις του Ταμείου Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας, η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα μένει “εκτός νυμφώνος”, όταν περισσεύει η “γενναιοδωρία” προς τους “μεγάλους”. Βάσει των επίσημων στοιχείων για την πορεία υλοποίησης των δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης (έως 31.5.2023),  178 μεγάλες κατά βάση επιχειρήσεις χρηματοδοτήθηκαν με 2,72 δις δάνεια του Ταμείου, τα οποία έχουν μεσοσταθμικό επιτόκιο 2% και μέση διάρκεια αποπληρωμής 13 έτη.

Ενώ οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις παλεύουν να μην “κατεβάσουν ρολά” και να αποφύγουν το “λουκέτο”, ο κ. Μητσοτάκης επαίρεται για μια “ανάπτυξη” η οποία βασίζεται αποκλειστικά στην κατανάλωση, στον τουρισμό και στο real estate με τη golden visa

Την ίδια στιγμή, η έλλειψη ρευστότητας και τα συσσωρευμένα χρέη απειλούν τη βιωσιμότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τα καθημερινά εμπόδια πολλαπλασιάζονται. Αδυναμία πρόσβασης σε τραπεζικό δανεισμό. “Άβυσσος” ανάμεσα στα συνεχώς αυξανόμενα επιτόκια δανεισμού και τα επιτόκια καταθέσεων. Εκτόξευση των τιμών πρώτων υλών. Αφόρητο ενεργειακό κόστος. Δυσθεώρητες τιμές ενοικίων. Εξαύλωση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών. Άδικη φορολόγηση, ενώ η μεγάλη φοροδιαφυγή “ζει και βασιλεύει” εις βάρος των συνεπών επιχειρήσεων, έμεινε δε στο απυρόβλητο του άδικου, αναχρονιστικού και αναποτελεσματικού πρόσφατου φορολογικού νόμου. Έλλειψη μέτρων θωράκισης της υγιούς επιχειρηματικότητας, με την αισχροκέρδεια και τον αθέμιτο ανταγωνισμό να “ανθίζουν”.  Αυταρχικός τρόπος άνωθεν οριζόντιας επιβολής μισθολογικών και εργασιακών παραμέτρων, ερήμην των κοινωνικών εταίρων και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, όπως συνέβη με τον κατώτατο μισθό και με την αυθαίρετη διαδικασία “ξεπαγώματος” των τριετιών. Μακροχρόνια απόγνωση επιχειρήσεων σε περιοχές που πλήττονται από την κλιματική κρίση.

• Ενώ οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις παλεύουν να μην “κατεβάσουν ρολά” και να αποφύγουν το “λουκέτο”, ο κ. Μητσοτάκης επαίρεται για μια “ανάπτυξη” η οποία βασίζεται αποκλειστικά στην κατανάλωση, στον τουρισμό και στο real estate με τη golden visa που οδηγεί στον αφελληνισμό της οικονομίας, με τα μακροοικονομικά μοντέλα να προεξοφλούν ότι σε δύο χρόνια θα αλλάξει κλίμακα υποχωρώντας κάτω από το 2%.

Σε μια φράση, όπως έχει επισημάνει ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, Νίκος Ανδρουλάκης, για τη Ν.Δ. το αναπτυξιακό όραμα της Χώρας ταυτίζεται με το αναπτυξιακό σχέδιο 5-10 μεγάλων επιχειρήσεων. Αντιπροτείνουμε την άμεση συγκρότηση ενός Εθνικού Στρατηγικού Αναπτυξιακού Σχεδίου “Made in Greece”, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιφέρειας. Θέτουμε στο επίκεντρο μια ισχυρή, ανθεκτική, καινοτόμα, εξωστρεφή, ανταγωνιστική μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, με ποιοτικές και σταθερές θέσεις εργασίας.

Ενεργειακή δημοκρατία και φορολογική δικαιοσύνη είναι τα σημεία “κλειδιά”. Εκδημοκρατισμός της ενέργειας, με άνοιγμα του ηλεκτρικού χώρου στους πολλούς, όχι μονάχα στους ισχυρούς. Πάταξη της φοροδιαφυγής, με κίνητρα προώθησης των ηλεκτρονικών συναλλαγών και ένα αληθινά –όχι μονάχα επικοινωνιακά- ψηφιακό Κράτος, με εντατικούς ελέγχους που θα βάλουν “φρένο” στην αισχροκέρδεια και την παραοικονομία.

Το σχέδιο του ΠΑΣΟΚ περιλαμβάνει σειρά συγκεκριμένων και τεκμηριωμένων προτάσεων. Ανάμεσά τους, η τριετής απαλλαγή από το φόρο πραγματοποιούμενων κερδών, ως κίνητρο για τη δημιουργία νέων επιχειρηματικών σχημάτων (με συνεργασίες και  δικτυώσεις των μικρομεσαίων επιχειρήσεων) και την ανάπτυξη αλυσίδων αξίας. Έτσι, μπορούν να προσεγγίζουν πιο εύκολα την εξειδίκευση, τον τεχνολογικό μετασχηματισμό, νέες αγορές, καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδοτικές πηγές. Χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων από το Ταμείο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας για επενδύσεις στην καινοτομία, την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση, την ανθεκτικότητα.

Αντιπροτείνουμε την άμεση συγκρότηση ενός Εθνικού Στρατηγικού Αναπτυξιακού Σχεδίου “Made in Greece”

Παρουσιάσαμε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για μια «δεύτερη ευκαιρία αξιοπρέπειας», τόσο για τα χρέη σε εφορία και ασφαλιστικά ταμεία όσο και για τα “κόκκινα” δάνεια, ώστε να αποτελέσουν παρελθόν οι εκβιαστικές πρακτικές των funds. Προτείνουμε την καθιέρωση ακατάσχετου λογαριασμού για τις επιχειρήσεις. Η Κυβέρνηση οφείλει να εξαντλήσει ουσιαστικά κάθε δυνατότητα άσκησης πίεσης προς τις Τράπεζες, για να ελαφρυνθεί το κόστος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων από τις παράλογες προμήθειες και να πάψει το “μαρτύριο της σταγόνας” ως προς τη ρευστότητά τους.

Η επενδυτική βαθμίδα, για την ανάκτηση της οποίας το ΠΑΣΟΚ ιστορικά αξιώνει το μεγαλύτερο μέρος, μπορεί και πρέπει να αποτελέσει εφαλτήριο για μια ανατρεπτική αλλαγή στην αναπτυξιακή πορεία της Ελλάδας, υπέρ των πολλών, των ίσων ευκαιριών και των υψηλών προσδοκιών. Η σύγκλιση με την Ε.Ε. και η έμφαση στην εγκαταλελειμμένη ύπαιθρο, αποτελούν αδιαπραγμάτευτες προτεραιότητες.

Είχε βέβαια προηγηθεί μία διακοπή των μεταναστευτικών εισροών (που είναι κρίσιμος παράγοντας για την κοινωνική συνοχή) και μία γενναία μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στο τραπεζικό σύστημα ενώ παράλληλα δεν επιτράπηκε ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός παρόλο το προεκλογικό κλίμα.

Του Παναγιώτη Ε. Πετράκη, Ομότιμος Καθηγητής Οικονομικών Επιστημών ΕΚΠΑ

Λόγω όμως της κρίσης της Γάζας δόθηκε η ευκαιρία στην Ελληνική πλευρά να ξεδιπλώσει μία σύνθετη εξωτερική πολιτική που έχει ένα κοινό παρονομαστή: η Ελλάδα αποτελεί ένα σταθερό ανατολικό σύνορο της δύσης με την Τουρκία να διατηρεί πολλές φορές αμφιλεγόμενες θέσεις σε καίρια ζητήματα. Ο παράγοντας αυτός είναι ιδιαίτερα σημαντικός για τον προσανατολισμό των ξένων επενδύσεων που μπορούν να τοποθετηθούν στην χώρα μας. Γι’ αυτό μέχρι και το 2023 οι ξένες επενδύσεις προσέγγισαν το ένα ρεκόρ μετά το άλλο με σημαντικό ρόλο να παίζουν οι επενδύσεις στον τριτογενή τομέα αλλά και στον τομέα της πληροφορικής στον οποίο κατευθύνεται ένα πολύ υψηλό ποσοστό επενδύσεων (γύρω στο 40%) σε data centers κ.τ.λ. Όμως ξένες επενδύσεις γίνονται με υψηλή διάθεση υπερκάλυψης και στα Ελληνικά ομόλογα που έχουν μία πορεία μείωσης του spread με το γερμανικό ομόλογο της τάξης του 1%. Να σημειωθεί η παρουσία της UniCredit στην Alpha Bank αλλά και η διάθεση των μετόχων του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών με μία από τις υψηλότερες δημόσιες εγγραφές μέχρι σήμερα στην Ευρώπη. Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί ως εξαιρετικά ενδιαφέρον ο δανεισμός της Alpha Bank (Tier 1) 400 εκατ. (υπερκάλυψη5,7 φορές) κουπόνι κόστους γύρω στο 11,875% όταν η Deutsche Bank το 2022 είχε ένα σταθερό κουπόνι της τάξης του 10%.

• Ο βασικότερος προωθητικός παράγοντας της καλής πορείας της Ελληνικής οικονομίας το 2024 και το 2025 (+2,10%, 2,09% εκτιμήσεις ΕΚΠΑ – Oxford Economics) είναι οι επενδύσεις (+10,33%) όπως και το 2025 (+10,97%). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα αιμοδοτήσουν σημαντικά την Ελληνική οικονομία δημιουργώντας ένα πολύ καλό περιβάλλον για τον ιδιωτικό επιχειρηματικό τομέα.

Στο κλίμα εξάλλου αυτό αποδίδεται και η κινητικότητα της Ελληνικής κεφαλαιαγοράς που ενεργοποιείται αξιόλογα μετά από αρκετά χρόνια.

Αυτή είναι η θετική πλευρά της Ελληνικής οικονομία η οποία όμως αναπτύσσεται σ’ ένα περιβάλλον με αβεβαιότητες: Η σημαντικότερη από αυτές έχει γεωστρατηγικό χαρακτήρα και σχετίζεται με τις δύο συρράξεις που μας περιβάλλουν: το Ουκρανικό και το μεσανατολικό.

• Όμως υπάρχουν και πιο μακρινές απειλές όπως η Taiwan. Κοντά σ’ αυτήν θα τοποθετήσουμε και την αβεβαιότητα λόγω των πολλαπλών πολιτικών αναμετρήσεων στον κόσμο με κυρίαρχη αυτήν στις ΗΠΑ.

Η δεύτερη σχετίζεται με την χρηματοοικονομική σταθερότητα στον κόσμο και στο διεθνές τραπεζικό συστήμα. Η επικράτηση των υψηλών επιτοκίων αυξάνει τις πιθανότητες χρηματοοικονομικής αστάθειας. Εξάλλου οι υπερβολές στην χρηματοδότηση κυρίως της εμπορικής στεγαστικής δραστηριότητας προκαλούν πιέσεις αστάθειας και στις ΗΠΑ, στην Βρετανία αλλά και στην Γερμανία (Pfandbriefbank).

Εδώ να σημειώσουμε ότι παρόμοια προβλήματα έχουν εμφανιστεί και στην Κίνα η οποία αγκομαχεί να αντιμετωπίσει την προοπτική «Ιαπωνοποίησής» της. Αυτό έχει συμβάλλει στην μείωση των ρυθμών μεγέθυνσης στην Κίνα γεγονός που δεν είναι ο καλύτερος οιωνός για ολόκληρο τον κόσμο.

Από την άλλη μεριά ο δυναμισμός της Αμερικανικής οικονομίας μας εκπλήσσει (ελπίζουμε και τους Αμερικανούς ψηφοφόρους) προς την θετική πλευρά. Όμως τα προβλήματα στην Ερυθρά θάλασσα αναζωπυρώνουν τους φόβους κάποιας επιστροφής των πληθωριστικών πιέσεων που θα επηρεάσουν την έναρξη μείωσης των επιτοκίων ιδίως στην Ευρώπη που μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα.

Του Kώστα Μελά, Καθηγητή Πολιτικής Οικονομίας

α. Η χώρα μας βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις οι οποίες προκύπτουν, από τα όλο και διευρυνόμενα  γεωπολιτικά ρήγματα έως την Πράσινη Μετάβαση και την 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Υψηλοί κίνδυνοι γεωπολιτικής υφής ευρίσκονται εν εξελίξει σε πλανητικό επίπεδο, ενώ ταυτόχρονα οικονομικές επιλογές κυβερνήσεων  και κεντρικών τραπεζών προκαλούν αύξηση των επιβαρύνσεων της οικονομικής διαδικασίας σε ένα περιβάλλον πληθωριστικών πιέσεων και  κατακερματισμού της εφοδιαστικής αλυσίδας.

• Εκτός από παραπάνω δυσμενές διεθνές τοπίο η ελληνική επιχειρηματικότητα βρίσκεται αντιμέτωπη  και με πάγια και διαχρονικά  εγχώρια προβλήματα τα οποία λειτουργούν ως βαρίδια σε οποιαδήποτε προσπάθεια δημιουργίας για ένα νέο βιώσιμο και ταυτόχρονα δυναμικό αναπτυξιακό υπόδειγμα.

Συγκεκριμένα αναφέρω ότι:

Η απουσία συγκροτημένου πλαισίου για την επιδιωκόμενη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας επιτρέπει , κυρίως στις πολιτικές δυνάμεις της χώρας και σε τακτά χρονικά  διαστήματα, να επικαλούνται ως αναπτυξιακούς μοχλούς  είτε  ό,τι συγκυριακά επικρατεί στο διεθνές περιβάλλον (πχ προχθές οι νεοφυείς επιχειρήσεις, χθες ο αγροτουρισμός, σήμερα το real estate) είτε ό,τι παρουσιάζει μια μόνιμη δυναμική η οποία όμως δεν μπορεί να μετατραπεί  σε μοναδικό πυλώνα της ανάπτυξης (πχ. ο τομέας του τουρισμού).

Είναι γνωστόν σε όσους ασχολούνται με τη θεωρία της οικονομικής ανάπτυξης οι επιπτώσεις που είχε στην αναπτυξιακή προοπτική των χωρών η εξάρτησή τους από λίγες πηγές εισοδημάτων, αντί μιας ευρείας γκάμας μεταποιημένων προϊόντων που κατευθύνονται σε διαφορετικές αγορές. Η αυξημένη μεταβλητότητα των εσόδων από λίγους κλάδους εξαγωγής λόγω «καθήλωσης» της  εξειδίκευσης των συγκεκριμένων  οικονομιών μόνο σε αυτούς τους κλάδους, σε αντίθεση με τη συγκριτική σταθερότητα των εσόδων χωρών που έχουν έσοδα από ένα διαφοροποιημένο καλάθι προϊόντων και εξαγωγών, καταγράφεται  ως σημαντική και αρνητική επίπτωση για αυτές τις οικονομίες.

• Είναι αδύνατον μια χώρα να μπορεί να ελπίζει ότι θα ανέλθει στην αλυσίδα αξίας στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας χωρίς να χρειαστεί να δημιουργήσει για παράδειγμα την προαναφερόμενη μεταποιητική βάση. Προσοχή ομιλώ για μεταποιητική βάση η οποία, όπως είναι κατανοητό , δεν περιλαμβάνει μόνο την παραγωγή βιομηχανικών τελικών προϊόντων.

Η αλήθεια των πραγματολογικών στοιχείων είναι καταλυτική: τα προϊόντα μεταποίησης διαμορφώνουν τον κύριο όγκο του παγκόσμιου εμπορίου κατά 70%, ενώ ο κλάδος αποτελεί μόνο το 16% του παγκοσμίου ΑΕΠ.

Επίσης, καταγράφεται σήμερα από σειρά αναλυτών,  η διαχρονική αύξηση  τόσο του βαθμού που ο κλάδος της μεταποίησης «που κατασκευάζει πράγματα» εξαρτάται από τις εισρέουσες (input) υπηρεσίες, όσο και ο βαθμός στον οποίο η μεταποίηση συνεισφέρει στις υπηρεσίες ως εκροή (output). Η εξέλιξη αυτής της σχέσης, ειδικά σε ό,τι αφορά την ενσωματωμένη γνώση, σημαίνει επίσης ότι, η διάκριση υπηρεσιών/μεταποίησης με την κλασική έννοια αρχίζει σε πολλές περιπτώσεις να χάνει τη συνάφειά της με την πραγματικότητα. Παραμένει όμως ότι, ακόμα και αν αυτή η διάκριση ξεθωριάζει, η παραγωγή προϊόντων παραμένει αναπόσπαστη προϋπόθεση για την ανάπτυξη ενός υγιούς παραγωγικού οικοσυστήματος.

Αλλά ακόμα και τα προϊόντα που δεν είναι αποτέλεσμα μεταποίησης, όπως οι πρώτες ύλες ή τα αγροτικά προϊόντα, απαιτούν συχνά σαν εισροή προϊόντα μεταποίησης. Συνεπώς, η γενίκευση της προαναφερόμενης ανάλυσης,  στην ανάγκη ύπαρξης μιας επαρκώς διαφοροποιημένης και υγιούς μεταποιητικής βάσης είναι εύλογη και ορθή. Η παραγωγή προϊόντων (η δημιουργία πραγμάτων)  παραμένει αναπόσπαστη προϋπόθεση για την ανάπτυξη ενός υγιούς παραγωγικού οικοσυστήματος.

Επομένως είναι παγκοίνως αποδεκτό ότι ο τομέας μεταποίησης μπορεί να συμβάλλει κρίσιμα στη μετάβαση της ελληνικής οικονομίας προς ένα πρότυπο ισχυρής και βιώσιμης ανάπτυξης. Προκειμένου να επιτύχει η ελληνική οικονομία υψηλούς και διατηρήσιμους ρυθμούς ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα, αναγκαία είναι η στροφή προς τομείς που επενδύουν στην πραγματική οικονομία και παράγουν διεθνώς εμπορεύσιμα προϊόντα, όπως ο τομέας της μεταποίησης. Επιπρόσθετα, η μεταποίηση εμφανίζει αυξημένη παραγωγικότητα και υλοποιεί επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, ενώ παράλληλα πρωτοπορεί ως προς τον βαθμό εξωστρέφειας, καινοτομίας και διασύνδεσης με την τεχνολογία.

β. Ποια είναι η κατάσταση του συγκεκριμένου τομέα στην χώρα μας τα τελευταία πέντε χρόνια; Η  πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ^[1] (με την υποστήριξη της Ελληνικής Παραγωγής) μας επιτρέπει να προβούμε σε ένα πρώτο απολογισμό. Συγκεκριμένα:

1. Η συμμετοχή της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας (ΑΠΑ) του τομέα μεταποίησης στο ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας αυξήθηκε σε 9,1% το 2022, από 7,8% το 2019 και 8,5% το 2008. Αντίστοιχα, η συμμετοχή της μεταποίησης στην εγχώρια απασχόληση έφτασε στο 10,0% (413 χιλ. απασχολούμενοι) το 2022, από 9,6% το 2019 και 11,8% το 2008.

Ωστόσο, τα μερίδια της μεταποίησης στα βασικά μεγέθη της οικονομίας συνεχίζουν να υπολείπονται σημαντικά από τον μέσο όρο της ΕΕ και η Ελλάδα κατατάσσεται χαμηλά στις σχετικές κατατάξεις. Ειδικότερα, η Ελλάδα βρίσκεται στην 24η θέση ανάμεσα στις 27 χώρες μέλη της ΕΕ με βάση το μερίδιο της ΑΠΑ της μεταποίησης στο ΑΕΠ της χώρας και στην 22^η θέση αναφορικά με τη συμμετοχή στην εγχώρια απασχόληση. Σημαντική υστέρηση καταγράφεται και σε όρους παραγωγικότητας εργασίας των εγχώριων επιχειρήσεων μεταποίησης, με την Ελλάδα να κατατάσσεται στην 21η θέση με €29,6 χιλ. ΑΠΑ ανά εργαζόμενο το 2020, έναντι €64,0 χιλ. κατά μέσο όρο στην ΕΕ και το χάσμα παραγωγικότητας μεταξύ Ελλάδας και της ΕΕ να διευρύνεται διαχρονικά. Σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ, παρατηρείται σημαντική απόκλιση και το χάσμα διευρύνεται καθώς η παραγωγικότητα στην Ελλάδα βαίνει μειούμενη τη δεκαετία 2011-2020 ενώ αντίθετα στην ΕΕ27 παρατηρείται αύξηση. Ειδικότερα, την εξεταζόμενη περίοδο η παραγωγικότητα εργασίας της εγχώριας μεταποίησης μειώθηκε κατά 26,4% ενώ στην ΕΕ27 αυξήθηκε κατά 20,8% φτάνοντας το 2020 στις €64 χιλ. Κατά συνέπεια, το 2020 η παραγωγικότητα εργασίας του ευρωπαϊκού μεταποιητικού κλάδου ήταν περίπου διπλάσια της εγχώριας, με το χάσμα να διαμορφώνεται στις €34,4 χιλ.

Η αξία παραγωγής (σε σταθερές τιμές του 2015) της μεταποίησης εξελίχθηκε ως ακολούθως σε δις ευρώ: 2008= 63 (26,4% ΑΕΠ) , 2019= 55 (29,9% του ΑΕΠ) και το 2022=58 (30,4% του ΑΕΠ).

Τόσο η αξία παραγωγής, όσο και η ΑΠΑ υπολείπονται ακόμη των αντιστοίχων του έτους 2008 σε απόλυτα νούμερα αλλά βελτιώνονται ελάχιστα ως % του ΑΕΠ.

Με βάση τα παραπάνω στοιχεία το ποσοστό της  ΑΠΑ/Αξία παραγωγής στην εγχώρια μεταποίηση κυμαίνεται στο 32,7% το 2022, από 36,5% το 2008.

Ένα σημαντικό στοιχείο που υποδεικνύει την κατάσταση της ελληνικής μεταποίησης την τελευταία 5ετία είναι το ακόλουθο:

Όλοι οι κλάδοι που ανήκουν στον τομέα της μεταποίησης, την περίοδο 2018-2022 παρουσίασαν μειωμένη ΑΠΑ , εκτός από τον κλάδο της διύλισης πετρελαίου ο οποίος αυξήθηκε σημαντικά (από 6,5% το 2018 σε 15,1% το 2022) και του κλάδου των μεταλλικών προϊόντων που αυξήθηκε ελάχιστα (2018 = 6,8%, 2022=7,0%). Ουσιαστικά, αν αφαιρέσουμε τη συμμετοχή του κλάδου της διύλισης πετρελαίου (που χαριστικά εντάσσεται στην μεταποιητική διαδικασία) η ΑΠΑ της μεταποίησης τη συγκεκριμένη περίοδο μειώθηκε.  Η ΑΠΑ της εγχώριας μεταποίησης ως προς το ΑΕΠ ήταν κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, καθιστώντας τη χώρα 24η ανάμεσα στις 27 χώρες μέλη της ΕΕ.

2. Σύμφωνα με τα στοιχεία της  μελέτης, το εμπορικό ισοζύγιο των προϊόντων της εγχώριας μεταποίησης (χωρίς τα προϊόντα διύλισης πετρελαίου), σε δις ευρώ,  την τελευταία περίοδο  χειροτερεύει συνεχώς : 2020= -15,7/ 2021= -19,4/ 2022= -25,3, παρά την επιλεγείσα πολιτική με κάθε τρόπο αύξηση των εξαγωγών (οικονομικό δόγμα της παγκοσμιοποίησης), οι οποίες πράγματι αυξήθηκαν (δις ευρώ) 2020=20,2/ 2021=23,8/ 2022= 25,3. Όμως ακόμη περισσότερο αυξήθηκαν οι εισαγωγές (μεγάλο μέρος των οποίων αποτελούν  απαραίτητα inputs για την παραγωγή των εξαγώγιμων προϊόντων, δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο).  Σημαντικότατο στοιχείο αποτελεί το ότι, την περίοδο 2018-2022,  μόνο σε δύο κατηγορίες μεταποιητικών προϊόντων (εξαιρώντας τα πετρελαιοειδή) καταγράφεται εμπορικό πλεόνασμα – τα βασικά μέταλλα και τα προϊόντα καπνού. Όλες οι υπόλοιπες κατηγορίες μεταποιητικών προϊόντων παρουσιάζουν εμπορικό έλλειμμα και μάλιστα διευρυνόμενο. Παρά τα ωραία λόγια η  πραγματικότητα των αριθμών είναι αδήριτη. Επιπλέον, όπως πολλάκις έχουμε σημειώσει, η αύξηση του δείκτη ανοίγματος της ελληνικής μεταποίησης , για την οποία χαίρεται η κυβέρνηση και οι συνεπικουρούμενες αντιλήψεις, συνοδεύεται με αύξηση του εμπορικού ελλείμματος του τομέα (αλλά και της οικονομίας γενικότερα). Οι πολυδιαφημισμένες εξαγωγές δεν μπορούν να συμβάλλουν αποφασιστικά στη μεγέθυνση του ΑΕΠ σε μια οικονομία όπως η ελληνική με τη σημερινή παραγωγική δομή με δεδομένες τις ανάγκες  της ελληνικής παραγωγής  από πλήθος εισαγωμένων πρώτων υλών, ημικατεργασμένων και μηχανημάτων για την παραγωγή των ελληνικών προϊόντων που στη συνέχεια μέρος των οποίων εξάγονται (δηλαδή χαμηλή προστιθέμενη αξία της ελληνικής παραγωγής).

3. Μέχρι και το 2020 το απόθεμα φυσικού κεφαλαίου μειωνόταν σταθερά στην Ελλάδα, αφού οι καθαρές επενδύσεις ήταν αρνητικές, δηλαδή οι αποσβέσεις υπερέβαιναν τις ακαθάριστες επενδύσεις. Αντιθέτως, μέχρι και το 2019 στην Ευρωζώνη υπήρχε σταθερή αύξηση παγιώνοντας το παραγωγικό χάσμα με την Ελλάδα. Η εικόνα αυτή αντιστρέφεται το 2021 και το 2022, όταν οι καθαρές επενδύσεις γίνονται θετικές, για πρώτη φορά από το 2009. Ωστόσο, το αναπτυξιακό κενό εξακολουθεί να είναι μεγάλο. Επίσης από το 2021 κι ύστερα, η πορεία των πραγματικών επενδύσεων καθορίζεται σε σημαντικό βαθμό από τις επενδύσεις σε κατοικίες και σε άλλες κατασκευές. Υπάρχει δηλαδή μια αναδιάρθρωση του τύπου των επενδύσεων υπέρ των μη παραγωγικών επενδύσεων.

Ο ΑΣΠΚ στην εγχώρια μεταποίηση (σε ονομαστικές τιμές ) παρουσιάζει από το έτος 2008 (3,050 δις ευρώ) συνεχή μείωση μέχρι και το 2013( 1,100 δις ευρώ). Στη συνέχεια αρχίζουν να ανακάμπτουν και το 2022 ανέρχονται σε 2,978 δις ευρώ. Δηλαδή δεν έχουν φτάσει  ούτε στο ύψος του 2008.

Ένας σημαντικός παράγοντας που θα συμβάλει στη μείωση του παραγωγικού χάσματος μεταξύ Ελλάδας και Ευρωζώνης είναι η ψηφιοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας. Το ίδιο κρίσιμη είναι η κατεύθυνση των πόρων σε έργα υποδομών που θα έχουν ως στόχο τον δραστικό περιορισμό του ενεργειακού κόστους, όπως είναι, για παράδειγμα, η σημαντική επέκταση της κάλυψης του δικτύου ΑΠΕ και η ενεργειακή επιδότηση ανθεκτικών επιχειρήσεων σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας και τεχνολογικής έντασης. Συνδυαστικά, οι πολιτικές αυτές δεν ενισχύουν μόνο την οικονομική μεγέθυνση της οικονομίας, αλλά και τη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητά της, πράγμα που μπορεί να αναστρέψει την αρνητική εικόνα που παρουσιάζει το εμπορικό ισοζύγιο της Ελλάδας.

γ. Συμπερασματικά

Η υστέρηση που καταγράφεται στις παραγωγικές επενδύσεις και στη συμμετοχή της μεταποίησης στην εγχώρια οικονομική δραστηριότητα οφείλεται σε μια σειρά παραγόντων  που λειτουργούν ανασταλτικά στην ανάπτυξη του τομέα. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων αποτελεί σημαντική ευκαιρία για ενδυνάμωση της δραστηριότητας της εγχώριας μεταποίησης. Επίσης η σχετική υστέρηση οφείλεται  στο ότι η ανάπτυξη του τομέα προϋποθέτει επενδύσεις με μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα και κατά συνέπεια ένα σχετικά σταθερό και σαφές οικονομικό περιβάλλον. Επιπλέον, σημαντικές ευκαιρίες για τη μεταποίηση προκύπτουν από τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό του τομέα, την ενίσχυση της καινοτομίας που παράγει και την εντατικοποίηση της συμμετοχής εγχώριων μεταποιητικών κλάδων στις διεθνείς αλυσίδες αξίας.

[1] ΙΟΒΕ, Ο τομέας μεταποίησης στην Ελλάδα, Δεκέμβριος 2023