Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Ένα από τα βασικά θέματα αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά και άλλες ΑΠΕ κατά τις μεσημεριανές ώρες. Τότε η παραγωγή είναι ιδιαίτερα υψηλή, με αποτέλεσμα να δημιουργείται πλεόνασμα ενέργειας και οι τιμές στην αγορά να μειώνονται σημαντικά. Έτσι, γειτονικές χώρες μπορούν να εισάγουν ηλεκτρική ενέργεια από την Ελλάδα σε πολύ χαμηλές τιμές.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, είναι ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει ακόμη επαρκείς υποδομές αποθήκευσης ενέργειας. Αν υπήρχαν περισσότερες εγκαταστάσεις μπαταριών ή άλλα συστήματα αποθήκευσης, το πλεόνασμα της μεσημεριανής παραγωγής θα μπορούσε να φυλάσσεται και να χρησιμοποιείται αργότερα, όταν η ζήτηση αυξάνεται και η παραγωγή από τα φωτοβολταϊκά μειώνεται.

Αντίθετα, χώρες που διαθέτουν τέτοιες υποδομές μπορούν να αποθηκεύουν τη φθηνή ενέργεια που αγοράζουν και να την αξιοποιούν αργότερα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η Ελλάδα να εξάγει ενέργεια σε χαμηλές τιμές κατά τη διάρκεια της ημέρας και να εισάγει ακριβότερη ενέργεια σε ώρες αυξημένης ζήτησης, ιδιαίτερα το βράδυ.

Η κατάσταση αυτή γεννά ερωτήματα σχετικά με τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας. 

Πολλοί θεωρούν ότι οι μεγάλες επενδύσεις στις ΑΠΕ θα έπρεπε να συνοδεύονται από αντίστοιχες επενδύσεις σε συστήματα αποθήκευσης, ώστε η παραγόμενη ενέργεια να αξιοποιείται αποτελεσματικότερα προς όφελος της ελληνικής οικονομίας και των καταναλωτών.

Παράλληλα, η συνεχής επέκταση των ΑΠΕ, ακόμη και σε περιοχές με υψηλή αγροτική αξία, προκαλεί αντιδράσεις. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η παραγωγή ενέργειας πρέπει να συμβαδίζει με έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που θα λαμβάνει υπόψη τόσο τις ανάγκες της οικονομίας όσο και την προστασία του περιβάλλοντος και της γεωργικής γης.

Συμπερασματικά, το ζήτημα δεν αφορά την αξία των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, οι οποίες αποτελούν βασικό εργαλείο για την ενεργειακή μετάβαση. Αφορά κυρίως το κατά πόσο η χώρα διαθέτει τις κατάλληλες υποδομές και τον σωστό σχεδιασμό, ώστε η ενέργεια που παράγεται να αξιοποιείται με τον πιο αποδοτικό και συμφέροντα τρόπο για τους πολίτες και την οικονομία.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ -Ενεργειακός Επιθεωρητής. 

Ιδιαίτερη πίεση στην παγκόσμια αγορά προκαλεί η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη ναυτιλιακή οδό που συνδέει τον Κόλπο με τις διεθνείς αγορές. Η περιοχή έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό εκτός λειτουργίας για τους τελευταίους τρεις μήνες, με αποτέλεσμα τη μείωση των προμηθειών πετρελαίου κατά περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή σχεδόν 14% της παγκόσμιας ζήτησης.

Παρά τις πιέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μέχρι στιγμής αποφύγει ελλείψεις, καθώς η Μέση Ανατολή καλύπτει περίπου το 20% των εισαγωγών καυσίμων αεροσκαφών, ενώ οι προμήθειες από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Νιγηρία έχουν συμβάλει στην κάλυψη του κενού στην αγορά.

«Δεν υπάρχει επί του παρόντος έλλειψη καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη. Δεν έχουμε ενδείξεις ότι θα αντιμετωπίσουμε έλλειψη την επόμενη περίοδο», δήλωσε ο επίτροπος μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας σε συνέντευξή του, προσθέτοντας ότι τα περιφερειακά αεροδρόμια διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Η κύρια ανησυχία είναι η ραγδαία αύξηση των τιμών. Η Διεθνής Ένωση Αερομεταφορών (IATA) αναφέρει ότι το καύσιμο αεροσκαφών αντιπροσωπεύει το 25-30% των λειτουργικών εξόδων των αεροπορικών εταιρειών.

«Γι’ αυτό βλέπουμε ότι ορισμένες αεροπορικές εταιρείες επιλέγουν να ακυρώσουν ορισμένα από τα δρομολόγιά τους που δεν είχαν οικονομικό νόημα», δήλωσε ο Τζιτζικώστας.

Οι επιβάτες ενδέχεται να μην αισθανθούν τον πλήρη αντίκτυπο της αύξησης των ναύλων παρά μόνο αργότερα μέσα στο τρέχον έτος ή το επόμενο, καθώς λήγουν οι συμβάσεις αντιστάθμισης κινδύνου των αεροπορικών εταιρειών, αν και ο Τζιτζικώστας ανέφερε ότι η κατάσταση «διαφέρει σημαντικά ανά αεροπορική εταιρεία».

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι τιμές του πετρελαίου θα κυμανθούν κατά μέσο όρο γύρω στα 90 δολάρια το βαρέλι φέτος, σημειώνοντας άνοδο 40% σε σχέση με τον Φεβρουάριο.

Κοιτώντας προς το τέλος του έτους, ο Τζιτζικώστας δήλωσε ότι η κατάσταση θα είναι «πολύ δύσκολη» εάν οι προμήθειες από τη Μέση Ανατολή παραμείνουν διακεκομμένες.

«Είναι ζωτικής σημασίας να σταματήσει ο πόλεμος και να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, και αυτό πρέπει να συμβεί το συντομότερο δυνατόν…. Πρέπει πάντα να έχουμε κατά νου ότι η Ευρώπη είναι προετοιμασμένη. Διαθέτουμε αποθέματα έκτακτης ανάγκης στα κράτη μέλη μας», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Επιτροπή θα συντονίσει τυχόν αποδεσμεύσεις και ότι δεν υπάρχει ανάγκη να συζητηθεί η ανακατανομή των αποθεμάτων προς το παρόν.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Για δεκαετίες η Ελλάδα δεν προχώρησε στην ανάπτυξη πυρηνικού προγράμματος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Οι βασικοί λόγοι που προβάλλονταν ήταν η έντονη σεισμικότητα της χώρας, η ύπαρξη πιθανών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων και το σημαντικό δυναμικό που διαθέτει σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική ενέργεια. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί υποστηρίζουν ότι οι επιλογές αυτές δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν το χαμηλό ενεργειακό κόστος που αναμενόταν για τους καταναλωτές. Παρά τη σημαντική ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών και τις προσπάθειες μείωσης της εξάρτησης από τον λιγνίτη, η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε σύγκριση με αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και δη του Βορρά.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα κρατών όπως η Γαλλία, η Σουηδία, η Φινλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η πυρηνική ενέργεια αποτελεί σημαντικό τμήμα του ενεργειακού μείγματος. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της, η πυρηνική τεχνολογία μπορεί να προσφέρει σταθερή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, συμβάλλοντας τόσο στην ενεργειακή ασφάλεια όσο και στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων.

Τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, γνωστοί ως SMRs (Small Modular Reactors). Πρόκειται για μια νέα γενιά πυρηνικών μονάδων μικρότερης ισχύος, οι οποίες σχεδιάζονται με έμφαση στην ασφάλεια, την ευελιξία και την ευκολότερη εγκατάσταση. Η ισχύς τους κυμαίνεται συνήθως από 50 έως 300 MW, ενώ το μικρό τους μέγεθος επιτρέπει την προσαρμογή τους στις ανάγκες διαφορετικών περιοχών και δικτύων.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των SMRs είναι η αξιοποίηση παθητικών συστημάτων ασφαλείας. Σε αντίθεση με τους συμβατικούς μεγάλους αντιδραστήρες, τα συστήματα αυτά βασίζονται σε φυσικές διαδικασίες, όπως η βαρύτητα, η φυσική κυκλοφορία και η μεταφορά θερμότητας, χωρίς να απαιτείται συνεχής ανθρώπινη παρέμβαση. Η φιλοσοφία αυτή αποσκοπεί στη σημαντική μείωση της πιθανότητας σοβαρών ατυχημάτων και στην ενίσχυση της προστασίας του περιβάλλοντος.

Παράλληλα, οι συγκεκριμένοι αντιδραστήρες έχουν μικρότερες απαιτήσεις ανεφοδιασμού. Σε πολλές περιπτώσεις μπορούν να λειτουργούν για αρκετά χρόνια χωρίς αλλαγή καυσίμου, ενώ ορισμένα σχέδια προβλέπουν ακόμη μεγαλύτερες περιόδους λειτουργίας. Επιπλέον, η κατασκευή τους γίνεται σε μεγάλο βαθμό εργοστασιακά, γεγονός που μπορεί να περιορίσει τους χρόνους εγκατάστασης σε σχέση με τους μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς.

Ήδη πολλές χώρες επενδύουν στην ανάπτυξη και πιστοποίηση αυτής της τεχνολογίας, με στόχο την εμπορική αξιοποίησή της μέσα στα επόμενα χρόνια. Παρότι το κόστος εγκατάστασης παραμένει υψηλό, οι υποστηρικτές των SMRs θεωρούν ότι τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν σε επίπεδο ενεργειακής επάρκειας, σταθερότητας του δικτύου και μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου δικαιολογούν την επένδυση.

Με βάση τα παραπάνω, πολλοί εκτιμούν ότι η Ελλάδα θα πρέπει να εξετάσει σοβαρά τη συμμετοχή της στα νέα πυρηνικά προγράμματα και να μελετήσει τις δυνατότητες αξιοποίησης των σύγχρονων πυρηνικών τεχνολογιών. Η πυρηνική ενέργεια αναγνωρίζεται πλέον από ευρωπαϊκούς θεσμούς ως μέσο συμβολής στην πράσινη μετάβαση και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας. Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζεται ότι έχει έρθει η στιγμή να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος για τον πιθανό ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει στο μέλλον του ελληνικού ενεργειακού συστήματος.

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ -Ενεργειακός Επιθεωρητής. 

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Το ίδιο το κράτος διαφήμιζε ότι μέσω των προγραμμάτων θα αναβαθμίζονταν πάνω από 100.000 κατοικίες μέχρι το 2025. Στην πράξη όμως, περισσότερες από 32.000 κατοικίες παραμένουν ακόμη σε εκκρεμότητα, ενώ αλλεπάλληλες παρατάσεις δίνονται για να αποφευχθεί η πλήρης κατάρρευση των έργων. Το «Εξοικονομώ 2021», για παράδειγμα, πήρε νέα παράταση ολοκλήρωσης μέχρι τον Ιούνιο 2026, επιβεβαιώνοντας ότι ο σχεδιασμός ήταν εξαρχής εκτός πραγματικότητας. Δηλαδή 5 ολόκληρα χρόνια και ακόμα δεν έχει κλείσει.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι καθυστερήσεις. Είναι το ίδιο το μοντέλο λειτουργίας. Χιλιάδες πολίτες εγκλωβίστηκαν σε έναν κυκεώνα δικαιολογητικών, τραπεζικών εγκρίσεων, ηλεκτρονικών ταυτοτήτων, επανυποβολών και ελέγχων που διαρκούν μήνες. Οι μηχανικοί μετατράπηκαν σε γραφειοκράτες πλήρους απασχόλησης, ενώ οι πολίτες αναγκάστηκαν να κυνηγούν σφραγίδες και εγκρίσεις αντί να αναβαθμίζουν τα σπίτια τους.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, οι καθυστερήσεις συνέπεσαν με εκτίναξη των τιμών σε υλικά και εργασίες. Ένα έργο που είχε προϋπολογιστεί το 2021, το 2024 κοστίζει συχνά 30% ή και 40% περισσότερο. Το αποτέλεσμα; Οι ωφελούμενοι καλούνται να καλύψουν τεράστιες διαφορές από την τσέπη τους ή εγκαταλείπουν πλήρως τις παρεμβάσεις. Την ίδια στιγμή, συνεργεία, προμηθευτές και ενεργειακοί επιθεωρητές αδυνατούν να ανταποκριθούν στον τεράστιο όγκο έργων που συσσωρεύτηκε τεχνητά από τις συνεχείς προκηρύξεις χωρίς ουσιαστικό σχεδιασμό.

Μέσα σε αυτό το χάος, η αγορά οδηγείται σταδιακά σε μια «μαγική λύση». Αφού οι πολίτες κουραστούν από τις ατελείωτες καθυστερήσεις, τη χαοτική γραφειοκρατία και την οικονομική αβεβαιότητα, εμφανίζονται πλέον οι πάροχοι ρεύματος ως οι νέοι «σωτήρες» της ενεργειακής αναβάθμισης μέσω του περίφημου on-bill financing. 

Δηλαδή, εκεί που το κράτος απέτυχε να οργανώσει ένα λειτουργικό πρόγραμμα, τώρα θα έρθουν οι εταιρείες ενέργειας —ως από μηχανής θεοί— να εξαλείψουν ως διά μαγείας όλες τις παθογένειες: τη γραφειοκρατία, τις καθυστερήσεις, τις ελλείψεις συνεργείων, ακόμη και την απογοήτευση της αγοράς.

Πραγματικά συγκινητική εξέλιξη. Χρειάστηκαν μόλις τέσσερα χρόνια ταλαιπωρίας, χιλιάδες παγωμένα έργα και μια αγορά σε παράλυση για να ανακαλύψουμε ότι η λύση τελικά βρισκόταν στους ίδιους τους παρόχους ενέργειας. Εκείνους δηλαδή που πλέον δεν θα πουλάνε μόνο ρεύμα, αλλά θα ελέγχουν σταδιακά και τη χρηματοδότηση, και την υλοποίηση, και τη σχέση με τον πελάτη.

Καλά θα πάει κι αυτό… 

*Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Επιθεωρητής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η απόφαση ελήφθη υπό το βάρος της ταυτόχρονης απουσίας τεσσάρων μονάδων φυσικού αερίου από την αγορά, λόγω συντηρήσεων και προγραμματισμένων εργασιών. Συγκεκριμένα εκτός συστήματος βρίσκονταν οι μονάδες του ΗΡΩΝΑ, η μονάδα της Θίσβης, ο Άγιος Νικόλαος 2 καθώς και η Κομοτηνή Power.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Διαχειριστής έκρινε αναγκαία την ένταξη της Πτολεμαΐδας 5, η οποία μαζί με τον Άγιο Δημήτριο 5 αποτέλεσαν τις δύο λιγνιτικές μονάδες που λειτούργησαν τη συγκεκριμένη ημέρα. Η ενεργοποίηση της νέας λιγνιτικής μονάδας της ΔΕΗ ανέδειξε για ακόμη μία φορά τον κρίσιμο ρόλο που συνεχίζουν να διαδραματίζουν οι θερμικές μονάδες στο σημερινό ενεργειακό μείγμα, παρά τη ραγδαία ανάπτυξη των ΑΠΕ.

Η αυξημένη συμμετοχή του λιγνίτη αποτυπώθηκε και στα στοιχεία του ενεργειακού μείγματος, καθώς το ποσοστό του ανήλθε στο 10%, επίπεδο αισθητά υψηλότερο σε σχέση με τις τελευταίες εβδομάδες όπου η παρουσία του ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Ωστόσο, η δυναμικότητα των 2 αυτών λιγνιτικών μονάδων (660ΜW και 330ΜW) μπορούν να συνεισφέρουν μέχρι και 22% στο σύστημα. 

Το περιστατικό αυτό δεν συνιστά μεμονωμένο γεγονός αλλά προειδοποιητικό σήμα για το τι μπορεί να ακολουθήσει τους θερινούς μήνες, όταν η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξηθεί σημαντικά λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και της εντατικής χρήσης κλιματιστικών.

Η αγορά παρακολουθεί με αυξημένη ανησυχία το γεγονός ότι ακόμη και σε μια περίοδο σχετικά ήπιας ζήτησης, η ταυτόχρονη απουσία ορισμένων μονάδων φυσικού αερίου οδηγεί σε ανάγκη άμεσης ενεργοποίησης λιγνιτικών μονάδων προκειμένου να διατηρηθεί η επάρκεια και η ασφάλεια λειτουργίας του συστήματος. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει ότι τα περιθώρια εφεδρειών παραμένουν περιορισμένα, ιδιαίτερα σε ώρες όπου απαιτείται αυξημένη ευελιξία.

Σε περίπτωση εμφάνισης έκτακτης βλάβης ή πρόσθετων αναγκών συντήρησης σε παραγωγικές μονάδες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ακόμη μεγαλύτερης στενότητας στο σύστημα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις τιμές αλλά και για την επιχειρησιακή διαχείριση του ηλεκτρικού δικτύου. Πόσο μάλλον αν η κρίση στη Μ Ανατολή συνεχιστεί και η εξεύρεση φορτίων lng δυσχεραίνουν την τροφοδοσία των θερμικών μονάδων αερίου. 

Παρά την κυριαρχία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατά τις μεσημβρινές ώρες, οι θερμικές μονάδες συνεχίζουν να αποτελούν αναγκαίο back up για τη σταθερότητα και την ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος. Ειδικά τις ώρες υψηλής παραγωγής φωτοβολταϊκών, αλλά και κατά τις βραδινές ώρες όταν η ηλιακή παραγωγή μηδενίζεται, οι μονάδες φυσικού αερίου και λιγνίτη καλούνται να εξισορροπήσουν το σύστημα και να καλύψουν τις ανάγκες φορτίου.

Η χθεσινή ενεργοποίηση της Πτολεμαΐδας 5, μαζί με τον Άγιο Δημήτριο 5 παρά το γεγονός ότι σε λίγους μήνες οι λιγνίτες αποσύρονται οριστικά, υπενθυμίζει με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο ότι η ενεργειακή μετάβαση, όσο γρήγορα κι αν προχωρά, εξακολουθεί να απαιτεί ισχυρές θερμικές εφεδρείες ώστε να διασφαλίζεται η αξιοπιστία ηλεκτροδότησης της χώρας.

Επίσης, αξίζει να αναφερθεί ότι όταν η τιμή του φυσικού αερίου ξεπερνάει τα 40 ευρώ, η παραγωγή ρεύματος κοστίζει 15% περισσότερο σε σχέση με το κόστος παραγωγής ρεύματος από την Πτολεμαΐδα 5 , συμπεριλαμβανομένων και των ρητρών εκπομπών CO2 

Το συμπέρασμα είναι, ότι όσο διαρκεί η ενεργειακή κρίση, δεν μπορεί και δεν πρέπει να κλείσει τουλάχιστον η μία και μοναδική οικολογικά εκσυγχρονισμένη Πτολεμαΐδα 5.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Ένας βασικός παράγοντας που εξηγεί την αστάθεια είναι ότι οι ΗΠΑ λειτουργούν με όρους ελεύθερης αγοράς. Η παραγωγή πετρελαίου πραγματοποιείται κυρίως από ιδιωτικές εταιρείες, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα κρατικού ελέγχου στην παραγωγή.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που οι ΗΠΑ δεν συμμετείχαν ποτέ στον OPEC ή στο OPEC+, καθώς η συμμετοχή προϋποθέτει συντονισμό παραγωγής και πρακτικές που συγκρούονται με τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού.

Η στάση αυτή εξηγεί και γιατί οι ΗΠΑ βλέπουν θετικά κινήσεις που αποδυναμώνουν τον OPEC. Μια πιθανή αποχώρηση χωρών όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα μπορούσε να μειώσει τη συνοχή του οργανισμού και να περιορίσει την ικανότητά του να ελέγχει τις τιμές μέσω περιορισμού της παραγωγής.

Για τις ΗΠΑ, μια πιο «χαλαρή» διεθνής αγορά σημαίνει μεγαλύτερο ανταγωνισμό και, ενδεχομένως, χαμηλότερες τιμές για καταναλωτές και επιχειρήσεις.

Την ίδια στιγμή, η κρίση στη Μέση Ανατολή εντείνει την αβεβαιότητα. Οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν άμεσα την προσφορά πετρελαίου και οδηγούν σε αυξομειώσεις τιμών. Αν και τέτοιες κρίσεις συχνά ενισχύουν βραχυπρόθεσμα τη σημασία του OPEC, μακροπρόθεσμα μπορούν να δημιουργήσουν ρήγματα μεταξύ των μελών του, καθώς τα συμφέροντά τους δεν είναι πάντα κοινά. Χώρες-κλειδιά όπως η Saudi Arabia επιδιώκουν τη διατήρηση της επιρροής του οργανισμού, ωστόσο οι διαφοροποιήσεις αυξάνονται.

Η επιρροή του OPEC δεν εξαφανίζεται, αλλά φαίνεται να περιορίζεται σε σχέση με το παρελθόν.

Συνολικά, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά βρίσκεται σε φάση μετάβασης. Η αστάθεια δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε ένα σύνολο εξελίξεων: γεωπολιτικές κρίσεις, μεταβολές στην παραγωγή, αλλαγές στη ζήτηση και διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ΗΠΑ διατηρούν έναν καθοριστικό αλλά ανεξάρτητο ρόλο, ενώ το μέλλον οργανισμών όπως ο OPEC φαίνεται να οδηγείται όχι σε άμεση διάλυση, αλλά σε σταδιακή αναπροσαρμογή της ισχύος τους.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η Ελλάδα είναι στις πρώτες θέσεις της Ε Ε σε ποσοστό ενεργειακής εξάρτησης,  κοντά στο 79% και πληρώνει σχεδόν 4,5 μονάδες του ΑΕΠ της για εισαγωγές καυσίμων.

Η εξέλιξη των ενεργειακών τεχνολογιών και η βελτίωση της αποδοτικότητας των υποδομών καθιστούν δυνατή τη μετάβαση σε ένα πολυπαραγοντικό σύστημα που βασίζεται σε ανανεώσιμες και εναλλακτικές πηγές ενέργειας, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ενεργειακή ασφάλεια.

Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αποτελούν τον βασικό πυλώνα αυτού του μετασχηματισμού. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια έχουν σημειώσει σημαντική τεχνολογική πρόοδο, με αυξημένους βαθμούς απόδοσης και αισθητά μειωμένο κόστος εγκατάστασης. Παρά τη μεταβλητότητά τους, το ζήτημα της αστάθειας μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω εξελιγμένων συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες και η αντλησιοταμίευση, καθώς και μέσω έξυπνων δικτύων που εξισορροπούν την παραγωγή και τη ζήτηση σε πραγματικό χρόνο.

Τα υδροηλεκτρικά έργα λειτουργούν συμπληρωματικά, προσφέροντας σταθερή και ελεγχόμενη παραγωγή ενέργειας. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος τους στην αποθήκευση ενέργειας, καθώς μπορούν να αξιοποιηθούν για την κάλυψη αιχμών ζήτησης όταν οι ΑΠΕ δεν επαρκούν. Με αυτόν τον τρόπο, συμβάλλουν καθοριστικά στη σταθερότητα του ενεργειακού συστήματος. 

Η γεωθερμική ενέργεια προσφέρει ένα ακόμη κρίσιμο πλεονέκτημα, καθώς δεν εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες και μπορεί να παρέχει συνεχή παραγωγή, καλύπτοντας τόσο ανάγκες ηλεκτροπαραγωγής όσο και θέρμανσης.

Τα βιοκαύσιμα, ιδιαίτερα νέας γενιάς, αποτελούν βασικό εργαλείο για τομείς όπου ο εξηλεκτρισμός δεν είναι ακόμη πλήρως εφαρμόσιμος, ενώ παράλληλα μπορούν να αξιοποιηθούν και για παραγωγή θερμικής ενέργειας σε κεντρικές μονάδες. Σε συνδυασμό με μονάδες λιγνίτη που χρησιμοποιούν βελτιωμένες τεχνολογίες και συστήματα περιορισμού εκπομπών, μπορούν να τροφοδοτήσουν δίκτυα τηλεθέρμανσης, εξασφαλίζοντας αποδοτική και ελεγχόμενη παροχή θερμότητας σε αστικές περιοχές.

Στον κτιριακό τομέα, η μετάβαση βασίζεται κυρίως στην αντικατάσταση των συστημάτων καύσης με αντλίες θερμότητας, οι οποίες εμφανίζουν πολύ υψηλό βαθμό απόδοσης, καθώς παράγουν πολλαπλάσια θερμική ενέργεια σε σχέση με την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουν.

Παράλληλα, η ανάπτυξη δικτύων τηλεθέρμανσης από κεντρικές μονάδες βιοκαυσίμων και λιγνίτη επιτρέπει τη μαζική και αποδοτική κάλυψη των αναγκών θέρμανσης, μειώνοντας την ανάγκη για ατομικούς λέβητες και καύση ορυκτών καυσίμων εντός των κτιρίων.

Στον τομέα των μεταφορών, η ηλεκτροκίνηση αναδεικνύεται ως η κυρίαρχη τεχνολογία. Τα ηλεκτρικά οχήματα παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερη ενεργειακή απόδοση σε σύγκριση με τα συμβατικά, ενώ η ενσωμάτωσή τους σε ένα ενεργειακό σύστημα βασισμένο σε ΑΠΕ μειώνει δραστικά τις εκπομπές. Για ειδικές κατηγορίες μεταφορών, τα βιοκαύσιμα μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, καλύπτοντας ανάγκες όπου η πλήρης ηλεκτροκίνηση δεν είναι άμεσα εφικτή.

Η βιομηχανία, τέλος, αποτελεί κρίσιμο πεδίο μετασχηματισμού, καθώς καλείται να αντικαταστήσει τις μονάδες παραγωγής που βασίζονται στην καύση ορυκτών καυσίμων με ηλεκτροκίνητες διεργασίες. Η χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, σε συνδυασμό με τεχνολογίες υψηλής απόδοσης, επιτρέπει τη μείωση των απωλειών και την αύξηση της συνολικής αποδοτικότητας, ενώ ταυτόχρονα διευκολύνει την ενσωμάτωση καθαρών πηγών ενέργειας στην παραγωγική διαδικασία.

Συνολικά, η πλήρης απεξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο δεν αποτελεί θεωρητικό σενάριο, αλλά μια ρεαλιστική προοπτική που στηρίζεται σε ήδη διαθέσιμες και ώριμες τεχνολογίες. Ο συνδυασμός ΑΠΕ, υδροηλεκτρικών, γεωθερμίας, βιοκαυσίμων και μεταβατικά καθαρότερων μορφών λιγνίτη, μαζί με τον εξηλεκτρισμό της κατανάλωσης, μπορεί να οδηγήσει σε ένα ενεργειακό σύστημα βιώσιμο, αποδοτικό και ενεργειακά αυτόνομο.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Σε ένα σενάριο όπου το Ιράν προχωρά είτε σε κλείσιμο των Στενών είτε σε επιβολή διοδίων στα διερχόμενα πλοία, το πρώτο και πιο άμεσο αποτέλεσμα θα ήταν η αύξηση του κόστους μεταφοράς ενέργειας. Οι αναφορές για τέλη διέλευσης που κυμαίνονται από 1 έως 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο, δημιουργούν μια νέα οικονομική επιβάρυνση για τις ναυτιλιακές εταιρείες και τους αγοραστές πετρελαίου. Το κόστος αυτό δεν θα απορροφηθεί από τις εταιρείες, αλλά θα μετακυλιστεί στους τελικούς καταναλωτές.

Η αύξηση αυτή θα επηρεάσει άμεσα τις τιμές των καυσίμων σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή –όπως πολλές ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες– θα δουν σημαντική άνοδο στις τιμές βενζίνης, πετρελαίου θέρμανσης και φυσικού αερίου. Παράλληλα, η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα οδηγήσει σε γενικευμένες πληθωριστικές πιέσεις, επηρεάζοντας το κόστος μεταφορών, παραγωγής και βασικών αγαθών.

Επιπλέον, η αβεβαιότητα που θα δημιουργηθεί στις αγορές ενέργειας θα ενισχύσει τη μεταβλητότητα των τιμών. Οι επενδυτές και οι αγορές εμπορευμάτων αντιδρούν έντονα σε γεωπολιτικούς κινδύνους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε απότομες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου ακόμη και πριν υπάρξει πραγματική διακοπή της ροής.

Παράλληλα, θα υπάρξουν και δευτερογενείς επιπτώσεις. Οι ναυτιλιακές εταιρείες ενδέχεται να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές, οι οποίες όμως είναι μεγαλύτερες και ακριβότερες, αυξάνοντας περαιτέρω το κόστος. Επίσης, τα ασφάλιστρα κινδύνου για τα πλοία που διέρχονται από την περιοχή θα αυξηθούν σημαντικά, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το συνολικό κόστος μεταφοράς.

Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επιταχύνει τη στροφή πολλών χωρών προς εναλλακτικές πηγές ενέργειας ή προς διαφοροποίηση των προμηθευτών τους. Ωστόσο, τέτοιες αλλαγές απαιτούν χρόνο και επενδύσεις, κάτι που σημαίνει ότι οι άμεσες επιπτώσεις θα είναι έντονες και δύσκολα διαχειρίσιμες.

Ακόμη κι αν η κρίση τερματιστεί άμεσα, οι επιπτώσεις της δεν θα εξαφανιστούν το ίδιο γρήγορα από την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η εμπειρία έχει δείξει ότι τέτοιου είδους γεωπολιτικές εντάσεις αφήνουν ένα «αποτύπωμα αβεβαιότητας», το οποίο διατηρεί τις τιμές σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι αγορές ενέργειας λειτουργούν προληπτικά και όχι μόνο αντιδραστικά· ακόμη και η πιθανότητα επανάληψης μιας κρίσης αρκεί για να συγκρατήσει τις τιμές ψηλά.

Ιδιαίτερα στην περίπτωση του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η κατάσταση είναι ακόμη πιο σύνθετη. Οι αλυσίδες εφοδιασμού του LNG βασίζονται σε μακροχρόνια συμβόλαια, περιορισμένη διαθεσιμότητα πλοίων και εξειδικευμένες υποδομές. Όταν διαταράσσεται μια τόσο κρίσιμη θαλάσσια δίοδος, οι ανακατατάξεις στις ροές φορτίων δεν αποκαθίστανται άμεσα, ακόμη κι αν η διέλευση επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα. Οι αγοραστές τείνουν να διατηρούν υψηλότερα αποθέματα για λόγους ασφάλειας, αυξάνοντας τη ζήτηση και κατ’ επέκταση τις τιμές.

Παράλληλα, τα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου και τα υψηλότερα ναύλα δεν μειώνονται αμέσως μετά την εκτόνωση της έντασης. Οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι ναυλωτές παραμένουν επιφυλακτικοί, διατηρώντας τα κόστη σε αυξημένα επίπεδα μέχρι να αποκατασταθεί πλήρως η εμπιστοσύνη στην ασφάλεια της περιοχής. Ως αποτέλεσμα, οι τελικοί καταναλωτές θα συνεχίσουν να επιβαρύνονται, με τις τιμές των καυσίμων –και ιδιαίτερα του LNG– να αποκλιμακώνονται με αργό και σταδιακό ρυθμό.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Η Δύση, και ειδικά η Ευρώπη, βασίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο για την κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών.

Το αέριο χρησιμοποιείται τόσο για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας όσο και για θέρμανση και βιομηχανική χρήση, γεγονός που το καθιστά κρίσιμο καύσιμο για τη λειτουργία της οικονομίας.

Η εξάρτηση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί τουλάχιστον έως το 2050, παρά την αυξανόμενη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, ορισμένες χώρες του Βορρά έχουν προχωρήσει σε ένα πιο διαφοροποιημένο ενεργειακό μοντέλο. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικά εργοστάσια, υδροηλεκτρικά έργα και ανανεώσιμες πηγές, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη τεχνολογιών αποθήκευσης όπως οι μπαταρίες, τους επιτρέπει να μειώνουν την εξάρτηση από το φυσικό αέριο. Αυτό δημιουργεί μια ενεργειακή ανισορροπία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου οι χώρες του Νότου παραμένουν πιο ευάλωτες.

Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δεν απειλείται πλέον τόσο από την έλλειψη πετρελαίου, όσο από τη διαθεσιμότητα φυσικού αερίου. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν περιορίσει τις ροές από παραδοσιακούς προμηθευτές, όπως η Ρωσία, ενώ η εξάρτηση από χώρες του Κόλπου αυξάνεται. Παράλληλα, οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν επαρκούν για να καλύψουν τα ενεργειακά ελλείμματα της Ευρώπης.

Η αδυναμία κάλυψης ενός πιθανού ελλείμματος της τάξεως του 35% δημιουργεί έντονη ανησυχία, ιδιαίτερα για τις χώρες του Νότου, που βασίζονται περισσότερο σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο. Η ανάπτυξη νέων τερματικών σταθμών LNG στις ΗΠΑ ή στην Ευρώπη θα μπορούσε να βελτιώσει την κατάσταση, όμως το υψηλό κόστος και οι οικονομικές αβεβαιότητες καθιστούν τέτοιες επενδύσεις δύσκολες στο άμεσο μέλλον.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη αν ληφθεί υπόψη ότι τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται μόλις στο 25% της χωρητικότητας. Αυτό σημαίνει ότι ο επόμενος χειμώνας ενδέχεται να συνοδευτεί από αυξημένες τιμές ενέργειας, περιορισμούς στην κατανάλωση και πιέσεις στα ενεργειακά συστήματα.

Συνολικά, η ενεργειακή κρίση του σήμερα δεν είναι απλώς μια κρίση καυσίμων, αλλά μια κρίση μετάβασης. Η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην άμεση ανάγκη για ενεργειακή επάρκεια και στη μακροπρόθεσμη στροφή προς βιώσιμες μορφές ενέργειας. Η επιτυχία αυτής της μετάβασης θα καθορίσει όχι μόνο την οικονομική της σταθερότητα, αλλά και τη γεωπολιτική της ανεξαρτησία.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Αντίθετα, οι βόρειες χώρες διαθέτουν πιο διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα, με ισχυρή παρουσία ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικά, υδροηλεκτρικά με αντλησιοταμίευση και ανανεώσιμες πηγές με αποθήκες, βιοκαύσιμα και άλλες εναλλακτικές πηγές. 

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα καλείται να διασφαλίσει όχι μόνο προσιτές τιμές ενέργειας, αλλά κυρίως την επάρκεια καυσίμων ώστε να μην διαταραχθεί η οικονομική δραστηριότητα. Η ανάγκη για άμεσες και ρεαλιστικές παρεμβάσεις είναι κρίσιμη.

Ένα πρώτο μέτρο που θα μπορούσε να εξεταστεί είναι η εκτροπή περίπου 2 εκατομμυρίων τόνων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από την ηλεκτροπαραγωγή προς πιο κρίσιμους τομείς, όπως η βιομηχανία, οι μεταφορές και ο πρωτογενής τομέας. Οι τομείς αυτοί αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας και η διακοπή λειτουργίας τους θα είχε άμεσες και σοβαρές επιπτώσεις. Η ηλεκτροπαραγωγή, αν και σημαντική, μπορεί πιο εύκολα να υποκατασταθεί από άλλες πηγές σε σχέση με τη βιομηχανική παραγωγή ή τη γεωργία.

Δεύτερον, η αύξηση της λιγνιτικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας έως και κατά 18% αποτελεί μια ρεαλιστική επιλογή για την κάλυψη του κενού που θα δημιουργηθεί από τη μείωση χρήσης φυσικού αερίου. Παρόλο που ο λιγνίτης είναι περιβαλλοντικά επιβαρυντικός, σε περιόδους κρίσης μπορεί να λειτουργήσει ως καύσιμο «γέφυρα», διασφαλίζοντας την ενεργειακή επάρκεια. Η αύξηση από το σημερινό περίπου 6% σε υψηλότερα επίπεδα μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση στο σύστημα ηλεκτροπαραγωγής.

Τρίτον, η παράταση των συμβολαίων προμήθειας φυσικού αερίου της Gasprom για επιπλέον δύο έτη, με ρήτρα διαφυγής, θα μπορούσε να προσφέρει μια μορφή ενεργειακής ασφάλειας σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Η ύπαρξη ρήτρας διαφυγής είναι κρίσιμη, καθώς επιτρέπει ευελιξία σε περίπτωση αλλαγής των γεωπολιτικών ή οικονομικών συνθηκών. Με τον τρόπο αυτό, η χώρα αποφεύγει τον κίνδυνο αιφνίδιας διακοπής προμηθειών. Ήδη οι ΗΠΑ ανέστειλαν τις κυρώσεις προς την Ρωσία μέχρι νεότερας. 

Αυτές οι πρωτοβουλίες μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τις αναταράξεις  στην ενεργειακή οικονομία από μια παρατεταμένη κρίση στην Μ. Ανατολή.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ- Ενεργειακός Αναλυτής