Η αγαπημένη ηθοποιός νοσηλευόταν για λίγες ημέρες στο νοσοκομείο «Άγιος Σάββας». Το τελευταίο διάστημα, η υγεία της είχε κλονιστεί σημαντικά, καθώς είχε προηγηθεί νοσηλεία μετά από ατύχημα που είχε μέσα στο σπίτι της, γεγονός που επιβάρυνε ανεπανόρθωτα τον οργανισμό της.

Η είδηση του θανάτου της βύθισε στη θλίψη τον καλλιτεχνικό κόσμο. Από την πρώτη στιγμή που έγινε γνωστή η δυσάρεστη είδηση, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πλημμύρισαν με μηνύματα αποχαιρετισμού. Φίλοι, συνεργάτες, άνθρωποι του θεάτρου και απλοί θαυμαστές εξυμνούν όχι μόνο την τεράστια και λαμπρή καλλιτεχνική της πορεία, αλλά κυρίως τον υπέροχο άνθρωπο που κρυβόταν πίσω από τα φώτα.

Όπως μεταδίδει το τηλεοπτικό δίκτυο Mega, συγγενείς, φίλοι και συνεργάτες θα αποχαιρετήσουν την ανεπανάληπτη Μάρω Κοντού την Παρασκευή 17 Ιουλίου, στις 11:00 το πρωί, στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.

Αυτό, ωστόσο, που ραγίζει καρδιές είναι η τελευταία επιθυμία που φέρεται να άφησε η μεγάλη πρωταγωνίστρια στον στενό της φίλο, Νικήτα Κακλαμάνη.

Σύμφωνα πάντα με το ρεπορτάζ του Mega, η Μάρω Κοντού του είχε ζητήσει κάτι πολύ συγκεκριμένο: την επόμενη φορά που η αγαπημένη τους παρέα θα συγκεντρωθεί για φαγητό ή για να παίξουν τη συνηθισμένη τους μπιρίμπα, να τοποθετήσουν μπροστά στην άδεια, πλέον, καρέκλα της ένα τσιγάρο και ένα ποτήρι ουίσκι. Ένας αποχαιρετισμός με το δικό της, αξεπέραστο στιλ.

Η συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, μέσω του Ελληνικού Κτηματολογίου, φιλοδοξεί να αξιοποιήσει τις δυνατότητες των ψηφιακών υποδομών, ώστε οι πληροφορίες που αφορούν την πολιτιστική κληρονομιά να είναι πιο ολοκληρωμένες, εύκολα προσβάσιμες και αξιόπιστες.

Σύμφωνα με τους συναρμόδιους υπουργούς, σήμερα, για το 99% της ελληνικής επικράτειας έχουν αναρτηθεί κτηματολογικά στοιχεία και έχει αποδοθεί Κωδικός Αριθμός Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ). Το γεγονός αυτό δημιουργεί μια ισχυρή βάση πάνω στην οποία μπορεί ν΄ αναπτυχθεί το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο, προσφέροντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τα προστατευόμενα μνημεία και την ακίνητη περιουσία του Υπουργείου Πολιτισμού.

Η συνεργασία στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:

Γεωχωρικά δεδομένα: Ο πρώτος αφορά την ανάπτυξη του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου πάνω στα γεωχωρικά δεδομένα του Εθνικού Κτηματολογίου. Με την αξιοποίηση κτηματολογικών διαγραμμάτων, ορθοφωτοχαρτών και των ΚΑΕΚ, οι πληροφορίες για αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και ιστορικούς τόπους θα συγκεντρώνονται σε ένα κοινό σύστημα. Έτσι περιορίζονται οι αποκλίσεις μεταξύ διαφορετικών βάσεων δεδομένων, ενώ δημόσιες υπηρεσίες, πολίτες και επαγγελματίες θα μπορούν να έχουν πιο σαφή εικόνα για κάθε ακίνητο.

Ακίνητη περιουσία: Ο δεύτερος άξονας αφορά την πληρέστερη καταγραφή της ακίνητης περιουσίας του Υπουργείου Πολιτισμού. Η αντιστοίχιση των ακινήτων με τα στοιχεία του Κτηματολογίου αναμένεται να συμβάλει στην καλύτερη προστασία της δημόσιας περιουσίας από καταπατήσεις, αλλά και στη σωστότερη αξιοποίηση και ανάδειξη σημαντικών αρχαιολογικών χώρων και μνημείων.

Όρια αρχαιολογικών χώρων: Ο τρίτος άξονας εστιάζει στη γεωχωρική αποτύπωση των ορίων αρχαιολογικών χώρων, ιστορικών τόπων, περιβαλλόντων χώρων μνημείων και των Ζωνών Προστασίας Α΄ και Β΄. Με τον τρόπο αυτό θα είναι ευκολότερο να γνωρίζει κανείς αν ένα ακίνητο βρίσκεται μέσα ή κοντά σε προστατευόμενη περιοχή, γεγονός που αναμένεται να διευκολύνει διαδικασίες όπως οι μεταβιβάσεις ακινήτων ή η έκδοση οικοδομικών αδειών.

Για την υλοποίηση του έργου θα δημιουργηθούν κοινές τεχνικές ομάδες εργασίας, οι οποίες θα αναλάβουν την εναρμόνιση των δεδομένων και την ανάπτυξη νέων ψηφιακών υπηρεσιών. Στόχος είναι το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο να γίνει πιο λειτουργικό και εύχρηστο, σε διασύνδεση και με τον Ψηφιακό Χάρτη Κτηματογράφησης του Ελληνικού Κτηματολογίου.

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, τόνισε ότι η αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όπως ανέφερε, η συνεργασία αυτή ενισχύει την καταγραφή των αρχαιολογικών χώρων, των μνημείων και των ιστορικών τόπων, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην προστασία της περιουσίας του Υπουργείου Πολιτισμού και στη διευκόλυνση των διοικητικών διαδικασιών προς όφελος πολιτών και επαγγελματιών.

Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Χρήστος Δερμεντζόπουλος, επισήμανε ότι το Εθνικό Κτηματολόγιο εξελίσσεται πλέον σε μια ενιαία γεωχωρική υποδομή πάνω στην οποία μπορούν να αναπτυχθούν σύγχρονες ψηφιακές υπηρεσίες του Δημοσίου. Όπως σημείωσε, η συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού θα συμβάλει στη μείωση της γραφειοκρατίας, στην ενίσχυση της διαφάνειας και στην καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών.

Η γενική διευθύντρια του Ελληνικού Κτηματολογίου, Ολυμπία Μαρκέλλου, υπογράμμισε ότι, καθώς η κτηματογράφηση της χώρας ολοκληρώνεται, το Ελληνικό Κτηματολόγιο αποκτά ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο ως κοινή βάση δεδομένων για τη Δημόσια Διοίκηση, διευκολύνοντας την αξιοποίηση αξιόπιστων και επικαιροποιημένων πληροφοριών από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’60 η Ελλάδα, ειδικότερα το αστικό κέντρο, θα μπορούσε να αποτελεί case study ραγδαίας αλλαγής. Οι πολυκατοικίες αντικαθιστούσαν τις αυλές της Αθήνας, η μεσαία τάξη αποκτούσε αυτοπεποίθηση και ο ελληνικός κινηματογράφος γινόταν η μεγάλη κοινή εμπειρία της χώρας. Για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους η έξοδος της εβδομάδας ήταν μια σκοτεινή αίθουσα. Εκεί έβλεπαν σπίτια καλύτερα από τα δικά τους, καινούργια αυτοκίνητα, γυναίκες που εργάζονταν, ντύνονταν κομψά, αντιμιλούσαν, ερωτεύονταν και ζητούσαν από τη ζωή περισσότερα από όσα είχαν ζητήσει οι μητέρες τους.

Η Μάρω Κοντού βρέθηκε ακριβώς μέσα σε αυτή τη μετάβαση. Είχε το παράστημα και την αστική κομψότητα που αγαπούσε η κάμερα, σε έπειθε ακαριαία ότι ήταν μια γυναίκα που ήξερε τι θέλει. Ακόμη και όταν το σενάριο την τοποθετούσε δίπλα σε έναν άνδρα που φώναζε, ζήλευε ή απαιτούσε, εκείνη κρατούσε τη θέση της χωρίς να χάνει το χιούμορ και την ψυχραιμία της.

Η Ελένη Κοκοβίκου, η σύζυγος που περιμένει επί χρόνια μια βέρα στο «Η γυνή να φοβήται τον άνδρα», έγινε ίσως ο πιο γνωστός της ρόλος επειδή πίσω από την κωμωδία υπήρχε μια ακριβής παρατήρηση: Μια γυναίκα μπορεί να αγαπά, να υπομένει, να περιμένει, αλλά κάποια στιγμή φεύγει. Το καπέλωμα του Αντωνάκη έγινε εμβληματική στιγμή όχι για τον κινηματογράφο, αλλά για κάθε μικρή ή μεγάλη προσωπική επανάσταση εκείνη την εποχή.

Η Μαριάνθη Κοντού, όπως ήταν το πλήρες όνομά της, έφυγε από τη ζωή στα 92 της χρόνια, έχοντας διανύσει περισσότερες από επτά δεκαετίες στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση. Η πορεία της ξεκίνησε από τον χορό του αρχαίου δράματος, πέρασε από τον Δημήτρη Χορν, τον Μάνο Χατζιδάκι και τη «Μαύρη Φορντ», από τις ταινίες του Φίνου και τις μεγάλες εμπορικές κωμωδίες, από θιάσους, περιοδείες και περίπου ενενήντα θεατρικές παραγωγές, για να φτάσει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, στη Βουλή και, πολύ αργότερα, σε μια νέα τηλεοπτική παρουσία που τη σύστησε και σε κοινό το οποίο είχε γεννηθεί δεκαετίες μετά τις πρώτες της ταινίες.

Το Κουκάκι με τις ανοιχτές πόρτες και τις θρυλικές γειτόνισσες

Γεννήθηκε στις 21 Ιουνίου 1934, στο σπίτι των παππούδων της στο Κουκάκι, αφού εκεί έπιασαν οι πόνοι τη μητέρα της. Η οικογένεια ζούσε αρχικά στον Πειραιά, αλλά ο πατέρας της έπασχε από φυματίωση και στο μικρό παιδί απαγορευόταν να τον πλησιάζει. Πέθανε όταν εκείνη ήταν δύο ετών. Η μητέρα της έπιασε δουλειά στο υπουργείο Παιδείας και μετακόμισε μαζί με τις δύο κόρες της στο πατρικό της.

Όποτε μιλούσε για τα παιδικά της χρόνια, η συζήτηση κατέληγε σχεδόν πάντα στο Κουκάκι πριν από την αντιπαροχή. Όχι ως μια εξιδανικευμένη Αθήνα, αλλά ως μια γειτονιά που λειτουργούσε σαν μικρή κοινότητα. Τα σπίτια επικοινωνούσαν μεταξύ τους, οι γείτονες γνώριζαν ο ένας τον άλλον και τα παιδιά μεγάλωναν σχεδόν σαν μια μεγάλη παρέα.

Ανάμεσά τους βρίσκονταν οικογένειες που αργότερα θα συνδέονταν με τα γράμματα και τις τέχνες, όπως του Μάριου Πλωρίτη, της Κατερίνας Γιουλάκη και της Νάνας Μούσχουρη. Ήταν ένας κόσμος που μέσα σε λίγα χρόνια θα εξαφανιζόταν κάτω από τις πολυκατοικίες.

Από πολύ μικρή η κίνηση ήταν ο φυσικός της τρόπος έκφρασης. Η ίδια θυμόταν ότι δεν μπορούσε να μείνει ακίνητη ούτε στις πιο επίσημες περιστάσεις· χόρευε όπου έβρισκε χώρο, ακόμα και στο κόκκινο χαλί της εκκλησίας, προς αμηχανία των μεγάλων. Η εικόνα αυτή, όσο παιδική κι αν ακούγεται, εξηγεί γιατί ο χορός προηγήθηκε της υποκριτικής. Πριν θελήσει να γίνει ηθοποιός, είχε ήδη αποφασίσει ότι η ζωή της θα περνούσε μέσα από το σώμα και τη σκηνή.

Στα δεκατέσσερά της ψήλωσε απότομα. Άρχισε να σκύβει και να ντρέπεται για το σώμα της. Η μητέρα της την έστειλε στη σχολή της Κούλας Πράτσικα για να βελτιώσει τη στάση της. Η λύση σε μια εφηβική αμηχανία έγινε επάγγελμα και, τελικά, ζωή. Στη σχολή βρήκε αυτό που αναζητούσε από παιδί: έναν χώρο όπου το σώμα, η κίνηση και η πειθαρχία είχαν νόημα.

Κέρδισε υποτροφία για σπουδές χορού στη Γερμανία, αλλά δεν της επέτρεψαν να πάει. Η μητέρα της επέμενε να εξασφαλίσει μια σταθερή δουλειά, όπως είχαν κάνει τόσες γυναίκες της γενιάς της. Εκείνη, όμως, είχε πάρει ήδη την απόφασή της. Η συμμετοχή της στις εξετάσεις της Εθνικής Τράπεζας έγινε περισσότερο για να ικανοποιήσει την οικογένεια, παρά επειδή πίστευε ότι αυτό ήταν το μέλλον της. Η αντίδρασή της προκάλεσε μεγάλη ένταση στο σπίτι, αλλά ήταν η πρώτη φορά που επέλεγε συνειδητά να συγκρουστεί για το επάγγελμα που ονειρευόταν.

Χορεύοντας στην πρώτη παράσταση της Επιδαύρου, επιλογή του Ροντήρη μαζί με τη Χρονοπούλου

Η ευκαιρία ήρθε όταν ο Δημήτρης Ροντήρης αναζητούσε χορεύτριες για τον Χορό του Εθνικού Θεάτρου. Στην οντισιόν παρουσιάστηκαν εξήντα νέες γυναίκες και επιλέχθηκαν είκοσι. Ανάμεσά τους βρίσκονταν η Μάρω Κοντού και η Μαίρη Χρονοπούλου.

Η πιο σκληρή αντίδραση δεν ήρθε από τη μητέρα της αλλά από τη γιαγιά της, μια μορφωμένη γυναίκα από τη Σμύρνη με βαθιά συντηρητικές αντιλήψεις. Για εκείνη, το θέατρο εξακολουθούσε να είναι ένας χώρος που δεν ταίριαζε σε μια «καλή» κοπέλα. Η προσβολή που εκστόμισε έμεινε χαραγμένη στη μνήμη της Κοντού και, όπως παραδεχόταν αργότερα, επηρέασε για χρόνια τον τρόπο με τον οποίο στεκόταν, ντυνόταν και παρουσιαζόταν δημόσια. Ήθελε διαρκώς να αποδεικνύει ότι μπορούσε να είναι ηθοποιός χωρίς να προδώσει την αξιοπρέπειά της.

Το 1954 βρέθηκε στην Επίδαυρο, στον «Ιππόλυτο» του Ροντήρη, στην παράσταση που εγκαινίασε τον θεσμό των Επιδαυρίων. Τα καλοκαίρια συμμετείχε στον Χορό των αρχαίων έργων και τον χειμώνα πλαισίωνε τις παραστάσεις του Εθνικού. Για τεσσεράμισι χρόνια παρατηρούσε καθημερινά την Κατίνα Παξινού, τον Αλέξη Μινωτή, την Άννα Συνοδινού και τους ηθοποιούς που καθόρισαν τη μεταπολεμική σκηνή. Η παρουσία της στην Επίδαυρο προηγήθηκε της φήμης της. Προηγήθηκαν, επίσης, η ακριβής κίνηση, η αίσθηση του ρυθμού, η αναμονή στα παρασκήνια και η πειθαρχία που σου επιβάλλει ένας μεγάλος οργανισμός όπως το Εθνικό Θέατρο.

Όταν έλαβε άδεια ηθοποιού ως «εξαιρετικό ταλέντο», άρχισαν οι προτάσεις από το ελεύθερο θέατρο. Η πρώτη περιπέτεια είχε κάτι από τη φύση του επαγγέλματος: Ο Δημήτρης Μυράτ την πλήρωσε για μια παράσταση που δεν ανέβηκε ποτέ. Ακολούθησε ο θίασος του Ντίνου Ηλιόπουλου και μια μεγάλη περιοδεία σε Ελλάδα και Κύπρο με το «Φωνάζει ο κλέφτης» του Δημήτρη Ψαθά και την «Κυρία του κυρίου» των Τσιφόρου και Βασιλειάδη.

Σε μία από αυτές τις παραστάσεις την είδε ο Άλκης Στέας και τη σύστησε στον Δημήτρη Χορν. Η ίδια έλεγε ότι δεν είχε αυτοπεποίθηση. Ο Χορν επέμεινε και της έδωσε τον πρώτο μεγάλο πρωταγωνιστικό ρόλο της στην αθηναϊκή σκηνή, στο «Ρομανσέρο» του Ζακ Ντεβάλ. Έμεινε μαζί του τρεις σεζόν. Από την Επίδαυρο και την πειθαρχία του Χορού είχε περάσει πλέον στην πρώτη γραμμή, πλάι στον σημαντικότερο ίσως πρωταγωνιστή της εποχής.

Η «Μαύρη Φορντ» του Χατζιδάκι, πάνω σε ένα κουτί άφιλτρα

Το 1962 ήρθε η «Οδός Ονείρων». Σε εκείνη την παράσταση συναντήθηκαν ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Νίκος Γκάτσος, ο Αλέξης Σολομός, ο Δημήτρης Χορν, η Ρένα Βλαχοπούλου, η Μάρω Κοντού, ο Γιώργος Κωνσταντίνου, ο Γιώργος Μαρίνος. Σήμερα η απαρίθμηση των ονομάτων μοιάζει σχεδόν εξωπραγματική. Τότε αποτελούσαν μια θεατρική παρέα με ανταγωνισμούς, ανασφάλειες και πρόβες που δεν πήγαιναν πάντα όπως είχαν σχεδιαστεί.

Η Κοντού ένιωσε ότι είχε παραμεριστεί επειδή δεν είχε δικό της νούμερο και έφυγε από τη γενική δοκιμή. Επέστρεψε όταν της είπαν ότι ο Χατζιδάκις είχε γράψει κάτι ειδικά για εκείνη. Ο συνθέτης τής διάβασε τη «Μαύρη Φορντ», γραμμένη πάνω σε ένα κουτί άφιλτρα τσιγάρα. Εκείνη έβαλε τα κλάματα επειδή δεν της άρεσε. Ο Χορν τής είπε ότι δεν καταλάβαινε τι είχε στα χέρια της και προέβλεψε πως από την παράσταση θα έμεναν η «Μαύρη Φορντ» και το «Ηθοποιός σημαίνει φως».

Η ιστορία της «Μαύρης Φορντ» έμεινε θρυλική όχι μόνο επειδή ο Χατζιδάκις τής χάρισε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τραγούδια του, αλλά επειδή η ίδια είχε την ειλικρίνεια να ομολογεί ότι, όταν το άκουσε πρώτη φορά, δεν κατάλαβε τι ακριβώς είχε συμβεί. Χρειάστηκε ο Δημήτρης Χορν να της εξηγήσει ότι μπροστά της βρισκόταν ένα τραγούδι που θα ξεπερνούσε την ίδια την παράσταση.

«Εμείς του θεάτρου σνομπάραμε τον κινηματογράφο»

Η πρώτη της κινηματογραφική εμφάνιση έγινε το 1954, στο «Χαρούμενο ξεκίνημα», σε έναν βουβό ρόλο. Ως πρώτη ουσιαστική ταινία της θεωρούσε «Τα κίτρινα γάντια» του Αλέκου Σακελλάριου, το 1960. Τότε οι ηθοποιοί του θεάτρου αντιμετώπιζαν τον κινηματογράφο με συγκατάβαση. Για την Κοντού, που δεν προερχόταν από εύπορη οικογένεια, ήταν και ένας τρόπος να κερδίσει χρήματα.

Κάποια στιγμή είπε στον Χορν ότι ήθελε να γίνει Βουγιουκλάκη. Εκείνος της ευχήθηκε να μη γίνει λαϊκό είδωλο και τη ρώτησε αν προτιμούσε να μπορεί να παίζει σε καλές δουλειές μέχρι τα ογδόντα της. Η φράση αποδείχθηκε σχεδόν προφητική. Η Κοντού δεν απέκτησε ποτέ τον μύθο της Αλίκης, ούτε επιδίωξε να οικοδομήσει γύρω της μια μόνιμη μηχανή σταρ. Κατάφερε όμως να παραμείνει ηθοποιός για όλη της τη ζωή.

Συμμετείχε σε περισσότερες από πενήντα ταινίες. Στην «Αντιγόνη» του Γιώργου Τζαβέλλα υποδύθηκε την Ισμήνη. Στο «Αλλοίμονο στους νέους» βρέθηκε μέσα σε μια από τις ωραιότερες κινηματογραφικές μεταφορές θεατρικού έργου της εποχής. Στα «Κίτρινα γάντια» έπαιξε τη σύζυγο του παθολογικά ζηλιάρη Νίκου Σταυρίδη. Στον «Φίλο μου τον Λευτεράκη» στάθηκε απέναντι στον Ντίνο Ηλιόπουλο. Στο «Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη» σχημάτισε με τον Αλέκο Αλεξανδράκη ένα ζευγάρι που εξέφραζε τη νέα αστική Αθήνα της δεκαετίας του ’60. Με τον Λάμπρο Κωνσταντάρα έκανε δεκατρείς ταινίες, ανάμεσά τους τις «Ο γεροντοκόρος», «Ο στρίγγλος που έγινε αρνάκι» και «Κρίμα το μπόι σου».

Η κινηματογραφική της εικόνα δεν ήταν ενιαία, είχε όμως σταθερά χαρακτηριστικά. Υποδυόταν συχνά γυναίκες ώριμες, κομψές, ευφυείς, με κοινωνική άνεση και με ικανότητα να αντιστρέφουν το παιχνίδι απέναντι σε άνδρες οι οποίοι πίστευαν ότι το ελέγχουν. Το σώμα της χορεύτριας, η χαμηλή φωνή, η στάση, το βλέμμα που μπορούσε να γίνει ειρωνικό χωρίς υπερβολή, συνέθεταν έναν γυναικείο τύπο διαφορετικό από την αφελή ενζενί, τη μοιραία ξανθιά ή τη λαϊκή κωμική ηρωίδα.

Η κυρία Κοκοβίκου

Στο «Η γυνή να φοβήται τον άνδρα» του Γιώργου Τζαβέλλα, το 1965, η Μάρω Κοντού και ο Γιώργος Κωνσταντίνου υποδύθηκαν ένα ζευγάρι που συζεί επί χρόνια σε ένα παλιό αθηναϊκό σπίτι. Ο Αντωνάκης αρνείται τον γάμο, η Ελένη περιμένει, το σπίτι γύρω τους κατεδαφίζεται και η σχέση φτάνει στο τέλος της ακριβώς τη στιγμή που υποτίθεται ότι τακτοποιείται κοινωνικά.

Η ταινία αγαπήθηκε για τις ατάκες και τις ερμηνείες της, αλλά η διάρκειά της οφείλεται και σε κάτι που ξεπερνά την κωμωδία. Κατέγραψε μια Αθήνα που εξαφανιζόταν κάτω από τις μπουλντόζες και ένα ζευγάρι παγιδευμένο ανάμεσα στην παλιά και στη νέα κοινωνική συνθήκη. Η Ελένη Κοκοβίκου ζει χωρίς γάμο, εργάζεται μέσα στο σπίτι, ανέχεται την αυταρχικότητα του Αντωνάκη και τελικά τον εγκαταλείπει. Η έξοδός της από το σπίτι είναι ήσυχη. Ακριβώς γι’ αυτό έχει βάρος.

Στον ρόλο αυτόν συγκεντρώθηκαν πολλά από τα στοιχεία της Κοντού: το μέτρο, η εσωτερική κωμωδία, η αποφασιστικότητα χωρίς φωνές, η δυνατότητα να περάσει μέσα σε λίγα λεπτά από την καθημερινή γκρίνια στην απογοήτευση και από εκεί στην ανεξαρτησία. Η κυρία Κοκοβίκου έγινε ένας από τους γνωστότερους γυναικείους χαρακτήρες του ελληνικού κινηματογράφου επειδή αναγνώρισαν σε αυτήν πολλές γυναίκες τη δική τους καθυστερημένη απόφαση να μην περιμένουν άλλο.

Η ζωή μετά το τέλος της κινηματογραφικής ακμής

Όταν ο εμπορικός ελληνικός κινηματογράφος άρχισε να παρακμάζει στις αρχές της δεκαετίας του ’70, η Κοντού δεν αιφνιδιάστηκε. Θεωρούσε φυσικό κάθε καλλιτεχνικός κύκλος να γνωρίζει ακμή και κάμψη. Επέστρεψε σχεδόν ολοκληρωτικά στο θέατρο, κυρίως στην ελληνική κωμωδία, την οποία δεν αντιμετώπισε ποτέ ως κατώτερο είδος.

Έπαιξε Τσιφόρο και Βασιλειάδη, Γιαλαμά και Πρετεντέρη, Δημήτρη Ψαθά. Οι παραστάσεις έκαναν μεγάλες ουρές. Υπήρξε συνθιασάρχισσα με τον Λάμπρο Κωνσταντάρα, τον Κώστα Βουτσά και τον Γιώργο Κωνσταντίνου, σε μια εποχή που ο θιασάρχης δεν δάνειζε απλώς το όνομά του στην παραγωγή. Αναλάμβανε οικονομικό ρίσκο, συγκροτούσε θίασο, επέλεγε έργο, περιόδευε, παρακολουθούσε καθημερινά την κίνηση του ταμείου.

Συνεργάστηκε αργότερα με τον Λάκη Λαζόπουλο στο «Τι είδε ο Γιαπωνέζος», με τον Σταμάτη Κραουνάκη, ενώ το 2012 έπαιξε τη βασίλισσα Ελισάβετ στο έργο του Ντάριο Φο «Ελισάβετ – Μια γυναίκα από σύμπτωση». Η θεατρική της πορεία ξεπέρασε τις ενενήντα παραγωγές. Δεν την ενδιέφερε να επαναλαμβάνει επ’ αόριστον τις επιτυχίες της νεότητάς της. Όταν αισθάνθηκε ότι είχε αρχίσει να κάνει παραστάσεις που δεν την εξέφραζαν, σταμάτησε.

Η σχέση της με το παρελθόν ήταν ασυνήθιστη για μια ηθοποιό που είχε ταυτιστεί τόσο έντονα με τη λεγόμενη χρυσή εποχή. Δεν το εξιδανίκευε. Έλεγε ότι θεωρεί τα παλιά ντεμοντέ, λάτρευε τους νέους και έκανε παρέα μαζί τους, είχε μεγάλη περιέργεια για κάθε τι νέο.

Οι δύο γάμοι και ο τελευταίος έρωτας στα 67

Παντρεύτηκε δύο φορές. Ο πρώτος της σύζυγος ήταν ο διευθυντής φωτογραφίας Αριστείδης Καρύδης-Φουκς, ένας από τους ανθρώπους που διαμόρφωσαν την εικόνα των ταινιών της Finos Film. Υπήρξε η πρώτη μεγάλη της αγάπη. Ο γάμος τελείωσε, η σχέση όμως μετατράπηκε σε βαθιά φιλία. Όταν εκείνος αρρώστησε βαριά, τον πήρε στο σπίτι της και τον φρόντισε έως το τέλος.

Ο δεύτερος γάμος της ήταν με τον διαφημιστή Γιώργο Δόξα. Δεν απέκτησε παιδιά, ένα θέμα για το οποίο μίλησε πολλές φορές χωρίς να ζητήσει την έγκριση ή τη συμπάθεια του κοινού. Η προσωπική της ζωή είχε έρωτες, αποχωρισμούς, δύο γάμους και έναν τελευταίο μεγάλο έρωτα στα 67 της χρόνια. Στην τελευταία τηλεοπτική της συνέντευξη στη Νίκη Λυμπεράκη πριν από λίγες εβδομάδες, έλεγε ότι τα είχε ζήσει όλα: Είχε κυνηγήσει και την είχαν κυνηγήσει, είχε γελάσει και είχε κλάψει. Η φράση δεν είχε τον τόνο ενός τελικού απολογισμού. Έμοιαζε περισσότερο με διαπίστωση ανθρώπου που δεν αισθανόταν ότι του χρωστούσε κάτι η ζωή.

«Ήθελα να βγω από το χρυσό μου κλουβί» είπε και… μπήκε στην πολιτική

Κάποια στιγμή αποφάσισε να απομακρυνθεί από τον προστατευμένο κόσμο του θεάτρου και να δοκιμαστεί στην πολιτική. Εξελέγη δημοτική σύμβουλος Αθηναίων το 1994 και παρέμεινε στην Τοπική Αυτοδιοίκηση για επτά χρόνια, δίπλα στον Δημήτρη Αβραμόπουλο. Διετέλεσε πρόεδρος του «Αθήνα 9,84» και του Κέντρου Βρεφών «Μητέρα». Αργότερα βρέθηκε στη Βουλή με τη Νέα Δημοκρατία, υπηρετώντας τρεις σύντομες κοινοβουλευτικές θητείες.

Η εμπειρία την απογοήτευσε. Περίμενε ότι η πολιτική θα σήμαινε πρακτική προσφορά και βρέθηκε, όπως έλεγε, μέσα σε ένα σύστημα εσωστρεφές, γεμάτο προσωπικές φιλοδοξίες. Η κοινοβουλευτική εμπειρία δεν επιβεβαίωσε τις προσδοκίες της. Περίμενε έναν χώρο προσφοράς και βρέθηκε μπροστά σε μια πραγματικότητα που την απομάκρυνε γρήγορα. Δεν έκρυψε ποτέ ότι δεν ένιωσε να ανήκει εκεί.

Η πολιτική περίοδος δεν αντικατέστησε την προηγούμενη ταυτότητά της, ούτε έγινε νέο κέντρο της δημόσιας εικόνας της. Παρέμεινε ένα κεφάλαιο μιας ζωής που δεν φοβήθηκε να αλλάξει κατεύθυνση, ακόμη και όταν η νέα διαδρομή δεν αποδείχθηκε όπως την είχε φανταστεί.

Δεν εγκλωβίστηκε ποτέ στη νοσταλγία

Η ζωή της δύσκολα χωρά σε έναν χαρακτηρισμό. Υπήρξε το κορίτσι που μεγάλωσε σε μια αθηναϊκή γειτονιά πριν από την αντιπαροχή, η χορεύτρια που βρέθηκε στην πρώτη παράσταση της Επιδαύρου, η ηθοποιός που έμαθε το θέατρο δίπλα στην Παξινού και στον Μινωτή, η πρωταγωνίστρια που έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της Finos Film, η γυναίκα που δοκιμάστηκε στην πολιτική, η ζωγράφος, η φίλη, η ερωτευμένη μέχρι τα 67 της χρόνια.

Δεν έπαψε ποτέ να αντιμετωπίζει το θέατρο ως δουλειά και όχι ως μύθο. Ίσως γι’ αυτό η πορεία της άντεξε περισσότερο από την εποχή που τη γέννησε. Οι ταινίες της διατηρούν σήμερα την αξία τους όχι μόνο επειδή ξαναβλέπουμε μέσα τους μια άλλη Ελλάδα, αλλά επειδή η παρουσία της δεν εγκλωβίστηκε ποτέ στη νοσταλγία. Ήταν πάντα στραμμένη, όπως έλεγε και η ίδια, προς το επόμενο βήμα.

Οι 5 εμβληματικοί ρόλοι

Ανάμεσα στις ταινίες που σφράγισαν την κινηματογραφική της διαδρομή, ξεχωρίζουν πέντε ρόλοι που ανέδειξαν διαφορετικές πλευρές του ταλέντου της: τη λεπτή ειρωνεία, τη δυναμική παρουσία και την ξεχωριστή ευαισθησία με την οποία προσέγγιζε τους χαρακτήρες της.

Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα (1965)

Η Ελένη Κοκοβίκου είναι ίσως ο ρόλος με τον οποίο ταυτίστηκε περισσότερο η Μάρω Κοντού. Στην ταινία του Γιώργου Τζαβέλλα, η ηθοποιός υποδύεται μια γυναίκα που βρίσκεται αντιμέτωπη με τις αντιλήψεις και τα στερεότυπα της εποχής γύρω από τον γάμο, αλλά σταδιακά διεκδικεί τον δικό της χώρο και τη δική της φωνή. Πίσω από την ανάλαφρη κωμωδία και τις ατάκες που «έγραψαν» στον χρόνο, η ταινία αποτυπώνει με οξυδέρκεια τις αλλαγές που άρχιζαν να διαμορφώνονται στην ελληνική κοινωνία της δεκαετίας του 1960, αλλά και τη σύγκρουση ανάμεσα σε έναν παραδοσιακό ανδρικό ρόλο και μια νέα αντίληψη για τη θέση της γυναίκας.

Η χημεία των Μάρως Κοντού και Γιώργου Κωνσταντίνου (Αντωνάκης) υπήρξε ένα από τα στοιχεία που έκαναν την ταινία διαχρονική. Η επιτυχία της ταινίας, μάλιστα, ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα, έχοντας διακριθεί στο εξωτερικό, με συμμετοχή στο Φεστιβάλ Βερολίνου και βράβευση στο Φεστιβάλ Σικάγου.

Τα κίτρινα γάντια (1960)

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές κωμωδίες της δεκαετίας του 1960, τα «Κίτρινα γάντια» φέρουν τη σφραγίδα του Αλέκου Σακελλάριου, ο οποίος υπογράφει τη σκηνοθεσία, ενώ το σενάριο φέρει την υπογραφή του ίδιου και του Χρήστου Γιαννακόπουλου. Με πρωταγωνιστές τον Νίκο Σταυρίδη, τον Μίμη Φωτόπουλο και τη Μάρω Κοντού, η ιστορία ξεδιπλώνεται μέσα από μια σειρά παρεξηγήσεων και κωμικών ανατροπών, αποτυπώνοντας το ύφος της αστικής κωμωδίας που κυριάρχησε στον ελληνικό κινηματογράφο της εποχής.

Η ηθοποιός, στον ρόλο της Ρένας, αναδεικνύει ήδη από αυτή την περίοδο την κωμική της πλευρά, με μια παρουσία που συνδυάζει κομψότητα και ζωντάνια.

Ο φίλος μου ο Λευτεράκης (1963)

Η κωμωδία του Αλέκου Σακελλάριου, σε σκηνοθεσία Αντώνη Καλομοιράκη, βασίζεται στο σενάριο του Σακελλάριου και ξετυλίγεται γύρω από μια σειρά παρεξηγήσεων που προκύπτουν από τα ψέματα ενός συζύγου. Η Μάρω Κοντού, στον ρόλο της Φωφώς Βλάσση, ξεχωρίζει για την υποκριτική της ακρίβεια και το μέτρο με το οποίο υπηρετεί την κωμωδία, δίπλα στους Ντίνο Ηλιόπουλο και Κώστα Βουτσά.

Στην ταινία, η δύναμη των διαλόγων, οι παρεξηγήσεις και η χημεία των ηθοποιών μετατρέπουν μια καθημερινή ιστορία σε διαχρονική κωμωδία.

Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη (1968)

Η κωμωδία του Ντίνου Δημόπουλου, βασισμένη στο θεατρικό έργο των Νίκου Τσιφόρου και Πολύβιου Βασιλειάδη, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα της κωμωδίας της ύστερης δεκαετίας του ’60. Η Μάρω Κοντού, στον ρόλο της Ιταλίδας Μπιάνκα, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας ιστορίας παρεξηγήσεων γύρω από μια επινοημένη «ξένη» ταυτότητα που αποκαλύπτει την ελληνική προσδοκία για κοινωνική αποδοχή και ευρωπαϊκό αέρα. Δίπλα στον Αλέκο Αλεξανδράκη, αποτυπώνει με φυσικότητα μια ηρωίδα που ισορροπεί ανάμεσα στην κωμωδία και τον ρομαντισμό.

Ο στρίγγλος που έγινε αρνάκι (1968)

Η κωμωδία του Αλέκου Σακελλάριου, βασισμένη στο θεατρικό έργο «Μια κυρία ατυχήσασα» των Σακελλάριου και Χρήστου Γιαννακόπουλου, φέρνει τη Μάρω Κοντού απέναντι στον Λάμπρο Κωνσταντάρα σε μια ιστορία αλλαγής και συναισθηματικών ανατροπών. Στον ρόλο της Μαίρης Χατζηθωμά-Κωνσταντινίδου, η Κοντού γίνεται ο καταλύτης που ανατρέπει τη ζωή του αυστηρού πλοιάρχου Λεωνίδα Πετρόχειλου, σε μια ταινία που συνδυάζει το χιούμορ με το σχόλιο πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις.

Ο αποχαιρετισμός του Γιώργου Κωνσταντίνου στη Μάρω Κοντού

Την αγαπημένη του φίλη, Μάρω Κοντού ή αλλιώς «Ελενίτσα» από την ταινία «Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα» που έπαιξαν μαζί, αποχαιρέτισε ο Γιώργος Κωνσταντίνου με μία συγκινητική ανάρτηση στα social media, αναφερόμενος σε μία σπουδαία κυρία, ενώ παράλληλα σημείωσε, πως η ηθοποιός δεν τήρησε την υπόσχεση που είχαν δώσει.

Το πρωί της Τετάρτης 15 Ιουλίου, η Μάρω Κοντού έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 92 ετών και λίγες ώρες αργότερα ο Γιώργος Κωνσταντίνου εξέφρασε τη θλίψη του για την απώλεια της αγαπημένης του φίλης και συναδέλφου του μέσω δημοσίευσης στο Facebook. Ο ηθοποιός τόνισε πως περνάει δύσκολες στιγμές με την είδηση του θανάτου ενός τόσο αγαπημένου του προσώπου, ενώ παράλληλα ζήτησε σεβασμό στο πένθος του.

Κοινοποιώντας μία φωτογραφία του με τη Μάρω Κοντού, ο ηθοποιός ή αλλιώς ο «Αντωνάκης» έγραψε για την εκλιπούσα: «Αντίο Ελενίτσα μου. Άλλα είχαμε συμφωνήσει. Μεγάλη παράκληση. Δεν είμαι σε θέση να απαντήσω σε όλα αυτά τα τηλεφωνήματα. Καταλαβαίνω απόλυτα τη δουλειά σας, αλλά παρακαλώ να καταλάβετε κι εμένα. Έφυγε μια σπουδαία φίλη. Μια σπουδαία κυρία. Όλα τα άλλα δεν έχουν κανένα νόημα. Ούτε οι βαρύγδουπες δηλώσεις ούτε τίποτα. Η Μάρω ήταν και θα είναι ένα αγαπημένο πρόσωπο».

Δείτε την ανάρτησή του

Όπως ανακοινώθηκε, πλέον το ιστορικό «Ξενία», που είχε εγκαταλειφθεί, με τη σφραγίδα του Λάσκαρι μετατρέπεται  σε κτήριο μεικτής χρήσης για τη φιλοξενία χώρου προβολής παραστάσεων αρχαίου δράματος του Εθνικού Θεάτρου, του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής που αναφέρονται στον Οίκο των Ατρειδών, καθώς και πωλητηρίου και αναψυκτήριου του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων.

Το έργο προβλέπει την αποκατάσταση, τη διαρρύθμιση και τη συνολική λειτουργική αναβάθμιση του «Ξενία» σε ένα σύγχρονο, προσβάσιμο και ενεργειακά αποδοτικό κτήριο. Η παρέμβαση αποσκοπεί στην αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών του αρχαιολογικού χώρου των Μυκηνών, με τον οποίο το κτήριο βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση, ενώ διαθέτει προνομιακή θέα του αργολικού κάμπου.

Ειδικά, μετά την εγκατάλειψή του, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το κτήριο παρουσιάζει βλάβες από φυσικούς παράγοντες, υγρασία και βανδαλισμούς, με συνέπεια να θεωρείται μη λειτουργικό και επιβάλλεται η επισκευή του, προκειμένου να προσαρμοστεί για να υποστηρίξει τις σύγχρονες λειτουργικές απαιτήσεις.

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Από το 2020 και εξής, στον αρχαιολογικό χώρο των Μυκηνών, εγγεγραμμένο στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, υλοποιούνται και ολοκληρώνονται σημαντικά έργα προστασίας, αποκατάστασης και ανάδειξης, με στόχο αφενός τη διαφύλαξη των μνημείων αφετέρου τη συνολική αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών. Η βελτίωση των διαδρομών περιήγησης, η θωράκιση των αρχιτεκτονικών καταλοίπων έναντι των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής με συστηματικές εργασίες προστασίας και συντήρησης και η εγκατάσταση σύγχρονου συστήματος πυροπροστασίας αποτελούν ενδεικτικές παρεμβάσεις που υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια».

Όπως ανέφερε «το έργο της αποκατάστασης και επανάχρησης του κτηρίου του “Ξενία”, σημαντικό τεκμήριο του ελληνικού μοντερνισμού, διακρίνεται για την πλήρη εναρμόνισή του με τις διεθνείς αρχές προστασίας και ανάδειξης των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων συνδέοντας τους, παράλληλα, με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία.

Επαναφέρει σε λειτουργία έναν ιστορικό χώρο υποδοχής επισκεπτών, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην περαιτέρω αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών στον αρχαιολογικό χώρο των Μυκηνών, προσφέροντας στον επισκέπτη τη μοναδική εμπειρία να συνδέσει τον χώρο με τους αρχαίους Έλληνες τραγικούς και το  έργο τους, το οποίο ενέπνευσαν οι περιπέτειες του Οίκου των Ατρειδών, που κατοίκησαν και δημιούργησαν τις Μυκήνες.

Η αποκατάσταση και η ανάδειξή του διασώζουν ένα αξιόλογο κτήριο της νεότερης αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς ενώ προβάλλουν μέσα από τον λόγο και τις παραστάσεις των πολιτιστικών οργανισμών τη σύγχρονη πολιτιστική μας δημιουργία, η οποία αρδεύεται από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό».

Το έργο αφορά στην ολοκληρωμένη αποκατάσταση και λειτουργική αναβάθμιση του κτηρίου, με ενίσχυση του φέροντος οργανισμού, ανακατασκευή των εσωτερικών χώρων, εγκατάσταση σύγχρονων ηλεκτρομηχανολογικών υποδομών και διαμόρφωση νέων χώρων εξυπηρέτησης κοινού και προσωπικού, με σεβασμό στην αρχική αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του. Παράλληλα, εξασφαλίζονται η πλήρης προσβασιμότητα για τα ΑμεΑ, η αυτόνομη και εύρυθμη λειτουργία των επιμέρους χρήσεων, η ενεργειακή αναβάθμιση της κατασκευής και η ήπια ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου με τις απαραίτητες υποστηρικτικές υποδομές. Το ακίνητο, συνολικού εμβαδού 5.123 τ.μ., έχει περιέλθει πλέον στην κυριότητα του Υπουργείου Πολιτισμού.

Το κτήριο, με επιφάνεια 565 τ.μ. αναπτύσσεται σε δύο στάθμες με διαμορφωμένο δώμα στο ανώτερο επίπεδο. Το κτήριο του περιπτέρου «Ξενία Μυκηνών» είναι από τα πρώτα κτήρια που κατασκευάστηκαν από τον ΕΟΤ τη δεκαετία του 1950, έργο του αρχιτέκτονα Κίμωνα Λάσκαρι (1951), αρχιτέκτονα της γενιάς του Μεσοπολέμου.

Η εγκατάσταση βρίσκεται στον δρόμο που ενώνει την ακρόπολη των Μυκηνών με το χωριό, σε απόσταση 700 μ. περίπου από τον αρχαιολογικό χώρο και τον Θησαυρό του Ατρέα. Η χωροθέτηση του κτηρίου έγινε με ιδιαίτερη μέριμνα, ώστε να μην προσβάλλεται η θέα προς τον αρχαιολογικό χώρο. Η αρχιτεκτονική του, βασισμένη στην πολυγωνική λιθοδομή και τη λιτή μοντέρνα γραμμή, εναρμονίζεται πλήρως με το τοπίο.

Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν την Παρασκευή 3 Ιουλίου ενώ την ίδια ημέρα, στις 20:00, απόφοιτες της Ανώτερης  Σχολής Χορού του Ωδείου Αθηνών θα παρουσιάσουν μια ζωντανή performance, ειδικά σχεδιασμένη για τον χώρο, σε επιμέλεια της Διευθύντριας της Σχολής, Λίλας Ζαφειροπούλου.

Η έκθεση αποτελεί το επόμενο κεφάλαιο της περιοδεύουσας εικαστικής δράσης «Κάθαρσις», η οποία ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2025 στο χώρο του Απολυμαντηρίου και συνέχισε τη διαδρομή της στη Θεσσαλονίκη, στο Κτίριο Κ3 της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας σε συνεργασία με τη Σχολή Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Έναν χρόνο μετά, το εγχείρημα επιστρέφει στο σημείο αφετηρίας του, το πρώην Δημόσιο Απολυμαντήριο,  μετασχηματισμένο από τις εμπειρίες, τις συναντήσεις και τα νέα έργα που προέκυψαν κατά τη διαδρομή του. Η ιδέα της εικαστικής δράσης γεννήθηκε μετά από πρόσκληση της ΟΣΥΑΠΕ προς τους Συλλόγους Υπαλλήλων των Περιφερειών, σε συνέχεια των εικαστικών δράσεων του ΣΥΠΑ, διάλογο και αποδοχή από εννέα εργαζόμενους στις Περιφέρειες Αττικής, Στερεάς Ελλάδας, Νοτίου Αιγαίου και Κεντρικής Μακεδονίας, οι οποίοι, μέσα από βιωματική, αρχειακή και καλλιτεχνική έρευνα, δημιουργούν εικαστικά έργα με τη γενική επιμέλεια της εικαστικού και υπαλλήλου της Περιφέρειας Αττικής Κωνσταντίνας Καραχάλιου.

Ο τίτλος της έκθεσης «Μετάβαση» παραπέμπει σε διαδικασίες αλλαγής, μεταμόρφωσης και μετατόπισης, σε μια αδιάκοπη κίνηση που διατρέχει και διαμορφώνει την ανθρώπινη εμπειρία και πορεία: από τον εγκλεισμό στη συνάντηση, από την ατομική μνήμη στη συλλογική εμπειρία, από το τραύμα στη δημιουργική επεξεργασία, από τις βεβαιότητες στην αμφιβολία, από τη σήψη στην αναγέννηση, από την οργή και την αγανάκτηση στη μετουσίωση. Χωρίς προκαθορισμένους προορισμούς και με ανοιχτό το πεδίο της δημιουργίας, της έρευνας και της συνδιαλλαγής, 13 εργαζόμενοι και εργαζόμενες από έξι Περιφέρειες της Ελλάδας συναντώνται με 43 φοιτητές και φοιτήτριες του ΙΓ΄ Εργαστηρίου Ζωγραφικής της ΑΣΚΤ, συγκροτώντας, εντός των χώρων του Δημόσιου Απολυμαντηρίου, ένα πεδίο ανταλλαγής γνώσεων, εμπειριών και καλλιτεχνικών πρακτικών.

Ως δεύτερο κεφάλαιο της εικαστικής δράσης «Κάθαρσις», η «Μετάβαση» συνεχίζει μια ανοιχτή διαδικασία έρευνας και δημιουργίας που ξεκίνησε το 2025 στον ίδιο χώρο. Αν η «Κάθαρσις» αποτέλεσε μια πρώτη προσέγγιση της μνήμης, του τραύματος και της ιστορίας του Δημόσιου Απολυμαντηρίου, η «Μετάβαση» στρέφεται προς όσα προκύπτουν έπειτα από αυτή τη διεργασία: τη συνάντηση, τον μετασχηματισμό και τη διαρκή επανανοηματοδότηση του χώρου και της συλλογικής εμπειρίας. Μέσα από τη συνάντηση διαφορετικών γενεών, εμπειριών και καλλιτεχνικών πρακτικών, η «Μετάβαση» προτείνει έναν αναστοχασμό πάνω στις έννοιες της επιστροφής, της ελπίδας, της συνέχειας και της δυνατότητας μετασχηματισμού, της δράσης και της συλλογικής ενεργοποίησης που ενυπάρχει σε κάθε βήμα της ανθρώπινης και της μη ανθρώπινης κατάστασης.

Το Δημόσιο Απολυμαντήριο – Λυσσιατρείο, ένας τόπος συνδεδεμένος με την ιστορία της δημόσιας υγείας, των επιδημιών και των πρακτικών κοινωνικού ελέγχου ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, μετατρέπεται εκ νέου σε χώρο πολιτιστικής συνάντησης και καλλιτεχνικού στοχασμού. Τα υλικά ίχνη του παρελθόντος –οι κλίβανοι, οι επιγραφές, οι φθορές και οι αρχιτεκτονικές του ιδιαιτερότητες– λειτουργούν ως ενεργά στοιχεία μιας έκθεσης που διερευνά τις έννοιες της φροντίδας, της μνήμης, της απώλειας και της αναγέννησης.

Η «Μετάβαση» συγκροτείται από ζωγραφικά έργα, γλυπτικές εγκαταστάσεις, βίντεο, επιτελεστικές και in situ παρεμβάσεις. Συμμετέχουν εργαζόμενοι από τις Περιφέρειες Αττικής, Στερεάς Ελλάδας, Νοτίου Αιγαίου, Κρήτης, Δυτικής Ελλάδας και Κεντρικής Μακεδονίας, καθώς και φοιτητές και φοιτήτριες της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών αναδεικνύοντας τη δυναμική της συνεργασίας ανάμεσα στην καλλιτεχνική εκπαίδευση και τη δημιουργική έκφραση των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα.

Στο πλαίσιο της έκθεσης, ο εικαστικός Θανάσης Κρέτσης έχει αναλάβει τη δημιουργία μιας τοιχογραφίας ειδικά σχεδιασμένης για το Δημόσιο Απολυμαντήριο, σε διάλογο με την ιστορία και την ιδιαίτερη ταυτότητα του χώρου.

Ταυτόχρονα το Τμήμα Δημιουργικής Γραφής του ΣΥΠΑ «συνομιλεί» με την «Μετάβαση» με τα κείμενα που εμπνευστήκαν και έγραψαν οι: Αναγνωστόπουλος Τόλης (συγγραφέας-κριτικός λογοτεχνίας-υπεύθυνος της ομάδας), Αποστολή Μαρία, Αρβανίτης Γεώργιος, Γιαννάκου Παναγιώτα, Γκλιάτη Αλεξάνδρα, Καφφέ Μαρία, Κωνσταντοπούλου Μαρία, Πουρναντζή Βασιλική, Σαρλή Ιωάννα, Σφαλτού Νίκη, Φιλίτση Ουρανία και Φωτεινέα Σταυρούλα και θα παρουσιαστούν σε ειδική εκδήλωση, ενώ το Μουσικό Σχήμα του ΣΥΠΑ, με τους Ψιλοβασιλόπουλο Τάσο, Μπάφα Βασίλη, Πολίτη Γάννη, Γαβαλά Αργύρη, Μούρτζη Κωνσταντίνα, Γιαννοπούλου Μαργαρίτα και Γάτου Ταρσίτσα θα φροντίζει ενίοτε για την μουσική επένδυση.

Θα πραγματοποιηθούν ξεναγήσεις για το κοινό από τις Δήμητρα Λουδάρου, Δήμητρα Μουσουράκη, Σοφία Ρούσα, Ιωάννα Στρατικοπούλου, Δήμητρα Στελλάτου, Πασχαλίνα Τονοζλή και Ειρήνη Ζαΐμη, φοιτήτριες του Τμήματος Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης της ΑΣΚΤ, οι οποίες θα φωτίσουν διαφορετικές όψεις της έκθεσης και του ιστορικού χώρου.

Την έκθεση συνοδεύει έντυπος κατάλογος με φωτογραφικό υλικό και κείμενα των Βέτας Πανουτσάκου, Προέδρου της ΟΣΥΑΠΕ και του ΣΥΠΑ, Νίκου Χαρδαλιά, Περιφερειάρχη Αττικής, Κωνσταντίνας Καραχάλιου, εικαστικού, Παναγιώτη Σιάγκρη και Δήμητρας Χανιώτη, εικαστικοί, διδάσκοντες της ΑΣΚΤ, (εκ μέρους του ΙΓ΄ Εργαστηρίου Ζωγραφικής), και Δώρας Βασιλάκου, ιστορικού τέχνης.

Συμμετέχουν με εικαστικά έργα οι:

Από την Περιφέρεια Αττικής:

Βασιλική Βαϊτση, Ιωάννα Ευθυμίου, Κωνσταντίνα Καραχάλιου, Οδυσσέας Παπαγεωργίου, Μοσχούλα Πίπου, Ματίνα Πρωτοψάλτη, Μαρία Σπάρου

Από την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας: Γιώργος Κεβρεκίδης

Από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου: Ελένη Κανάκη, Μάγδα Μάρη

Από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας: Ελένη Κομίτη, Μαρία Ελευθεριάδου

Από την Περιφέρεια Κρήτης: Κατερίνα Δαμιανάκη

Από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας: Σωτηροπούλου Διονυσία

Επιμέλεια Κωνσταντίνα Καραχάλιου

Φοιτητές/τριες του ΙΓ’ Εργαστηρίου Ζωγραφικής ΑΣΚΤ:

Κυριακή Αλεξανδροπούλου, Ασπασία Βλάχου, Καλλιόπη Γιαννακάκη, Ευαγγελία Γιαννακοπούλου, Δήμητρα Γκρίτζαλη, Ευανθία Δημητρίου, Νικόλαος Ιάσων Διονυσόπουλος, Στυλιανή Ζήνωνος, Κωνσταντίνος Ζούμας, Αγγελική Θανασά, Ελένη Καστρινογιάννη

Μαρία Καλλιγά, Φώτης Καρούτας, Μυρτώ Κουμουνδουρέα, Αθηνά Καντέα Παπαδοπούλου, Ελένη Κωνσταντακάκη, Βασιλική Κουλιεράκη, Σαμη Σοφία Κουμουδλίνη, Στέλιος Κουρκούλης, Αγγελική Κραμπιά, Θανάσης Κρέτσης, Άννα Λιναρδάκη, Παναγιώτης Μακρανδρέου, Αντώνια Μαλάη, Χρύσα Μηλιώτου, Δάφνη Ντόγκα, Αναστασία Ντόντεβα

Γιολάντα Μαλβίνα Ντουμέα, Κωνσταντίνος Παγάνης, Νίκος Παλαιοθόδωρος, Ελένη Παπαϊωάννου, Γιώργος Παπαστυλιανού, Ναταλία Ποντικού, Μανιόλα Σάλα

Βιβή Σκαμπαρδώνη, Φαίη Σκάρδη, Νίκος Σκούρτας, Τερψιχόρη Τραχαλάκη

Άννα Τριανταφυλλίδου, Μαρία Τρύφωνος, Ίσι Τζανέτου, Αιμιλία Φιλιππάκου, Κωνσταντίνα Χαλκιά, Γιούλη Χατζηδάκη, Ανδρέας Άγγελος Ξενοφώντος

Επιμέλεια των Γιώργου Καζάζη, Παναγιώτη Σιάγκρη, Δήμητρα Χανιώτη

Performance από τις απόφοιτες της Ανώτερης Σχολής Χορού του Ωδείου Αθηνών Νεφέλη Κόλλια, Ελπίδα Κουϊτζόγλου, Σοφία Φαρμακοπούλου.

Οι προβολές έχουν προγραμματιστεί για τα ξημερώματα της Πέμπτης 16 Ιουλίου, στις 00:05 και στις 04:00, δίνοντας στο ελληνικό κοινό τη δυνατότητα να παρακολουθήσει την ταινία από τις πρώτες ώρες της διεθνούς κυκλοφορίας της. Σύμφωνα με τα Village Cinemas, αντίστοιχη μεταμεσονύκτια πρώτη προβολή πραγματοποιείται για πρώτη φορά έπειτα από περίπου δέκα χρόνια.

Η επιλογή της αίθουσας IMAX δεν είναι τυχαία, καθώς η «Οδύσσεια» αποτελεί την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία που γυρίστηκε εξ ολοκλήρου με κάμερες IMAX. Η παραγωγή αξιοποιεί στο έπακρο τις δυνατότητες του συγκεκριμένου φορμά, με την εικόνα να έχει σχεδιαστεί εξαρχής για προβολή σε οθόνες αυτού του τύπου.

Η ταινία, που βασίζεται στο ομηρικό έπος, φέρει την υπογραφή του βραβευμένου με Όσκαρ σκηνοθέτη Christopher Nolan και συγκαταλέγεται στις κινηματογραφικές παραγωγές που αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τη φετινή χρονιά.

Η προπώληση των εισιτηρίων για τις μεταμεσονύκτιες προβολές, καθώς και για τις υπόλοιπες προβολές της ταινίας, έχει ήδη ξεκινήσει.

Η παρουσίαση δεν περιορίστηκε σε μια απλή παράθεση γεγονότων, αλλά εξελίχθηκε σε μια διαδραστική συζήτηση γύρω από την ανακάλυψη του «άλλου», την υπέρβαση των στερεοτύπων και τη μαγεία της περιπλάνησης.

Εύστοχες ερωτήσεις, αφηγήσεις, με το κοινό να μεταφέρεται νοερά στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα της γειτονικής χώρας.

Ταξιδεύοντας πέρα από τα τουριστικά καρτ-ποστάλ

Κατά τη διάρκεια της βραδιάς, οι συγγραφείς μοιράστηκαν με τους παρευρισκόμενους τις εμπειρίες τους από το ανατρεπτικό τους road trip στην Τουρκία. Απαντώντας στην αρχική, αμήχανη ερώτηση «Θα κάνετε το γύρο της Τουρκίας; Με αμάξι;», εξήγησαν πώς το εγχείρημά τους μετατράπηκε σε ένα βιωματικό ημερολόγιο γεμάτο ανατροπές, χρώματα, γεύσεις και, κυρίως, ανθρώπους.

Οι συγγραφείς τόνισαν πως το βιβλίο τους αποτελεί ένα «γλωσσικό και πολιτισμικό παζλ», μια απόδειξη πως πίσω από κάθε άγνωστη πόρτα μπορείς να βρεις κάτι γνώριμο, ανατρέποντας πεποιθήσεις για το κοινό μας παρελθόν. Όπως υπογραμμίστηκε τόσο από την παρουσιάστρια όσο και από τους δημιουργούς: “Όταν αφήνεσαι στον δρόμο, τελικά δεν επιστρέφεις ποτέ ακριβώς ο ίδιος.” Η εκδήλωση έκλεισε με συζήτηση μεταξύ του κοινού και των συγγραφέων, επισφραγίζοντας μια βραδιά γεμάτη συγκίνηση, ενδιαφέρον και κοινή αγάπη για το ταξίδι, τη λογοτεχνία και την ιστορία των δυο λαών.

Η περίληψη του βιβλίου

«Θα κάνετε το γύρο της Τουρκίας; Με αμάξι;» Οι αμήχανες ερωτήσεις για ασφάλεια, δρόμους και “διαφορές κουλτούρας” ήταν μόνο η αφορμή. Γιατί αυτό που ξεκινά ως ένα απλό ταξίδι, γρήγορα μετατρέ­πεται σε ένα road trip εμπειριών – εκεί όπου η Τουρκία βγαίνει από τα καρτ-ποστάλ και αποκαλύπτεται στην πιο ανθρώπινη, καθημερινή και απρόβλεπτη μορφή της.

Σε αυτές τις σελίδες δεν θα βρείτε μόνο συναρπαστικές «τουριστι­κές» διαδρομές, αλλά και ένα βιωματικό ημερολόγιο γεμάτο ανατρο­πές, μικρές συμπτώσεις, ατυχήματα, γεύσεις, ήχους και πρόσωπα: από προκυμαίες σκεπασμένες με πασατέμπο, μέχρι χαμάμ όπου οι άγνωστοι γίνονται παρέα· από μουσικές που μοιάζουν ύποπτα γνώριμες, μέχρι στιγμές που σε βυθίζουν, χωρίς προειδοποίηση, στην ιστορία. Κι όσο οι δρόμοι ανοίγουν, ανοίγει κι ένα «γλωσσικό και πολιτισμικό παζλ» – ένα σπίτι όπου, πίσω από κάθε πόρτα, συναντάς κάτι δικό σου.

Κάπου ανάμεσα σε ατέλειωτους δρόμους, σε καφέ που μυρίζουν κάρδαμο και τσάι που αχνίζει σε λεπτά ποτήρια, αρχίζεις να ταξιδεύεις αλλιώς: όχι μόνο πάνω στον χάρτη, αλλά μέσα σου. Ξυπνάς σε πόλεις που δεν τις είχες ονειρευτεί, ανοίγεις την κουρτίνα και βλέπεις μια αγορά να στήνεται από νωρίς, χρώματα από μπαχάρια, υφάσματα που κυματίζουν, φωνές που σε τραβούν σαν κύμα. Σταματάς σε μικρές άκρες του δρόμου για ένα ζεστό ψωμί που σου το δίνουν με χαμόγελο, σε σπίτια όπου οι γυναίκες σε κοιτάζουν πρώτα με περιέργεια και μετά με εκείνη τη σιω­πηλή, απλόχερη οικειότητα που σε κάνει να νιώθεις ασφαλής—σαν να σε αναγνωρίζουν χωρίς να σε ξέρουν.

Αυτό το βιβλίο δεν είναι μόνο ταξίδι σε μια «άγνωστη» Τουρκία· είναι μια υπενθύμιση πως, όταν αφήνεσαι στον δρόμο, τελικά δεν επιστρέφεις ποτέ ακριβώς ο ίδιος.

Με νήματα από ιστορία, κοινωνία και πολιτισμό, το βιβλίο φωτίζει τη μη τουριστική Τουρκία και ανατρέπει στερεότυπα που κουβαλάμε – για εκείνους, για εμάς, για το κοινό μας παρελθόν.
Γιατί, τελικά, σημασία δεν έχει τόσο το τι θα δεις, όσο το τι θα ζήσεις.

Δυο λόγια για τους συγγραφείς

Ο Νίκος Δάρδαλης είναι εκπαιδευτικός, ιστο­ρικός και ανήσυχος ταξιδευτής. Ασχολείται με την Ευρωπαϊκή Ιστορία, ενώ ένα μικρό μέρος των σπουδών του τον οδήγησε στο Πανεπι­στήμιο του Birmingham, όπου ήρθε ακόμη πιο κοντά σε διαφορετικούς πολιτισμούς και αφηγήσεις. Συμμετέχει ενεργά στα κοινά, βλέ­ποντας την ιστορία όχι μόνο ως κατανόηση του κόσμου, αλλά ως εργαλείο αλλαγής. Γιατί τα ταξίδια, όπως και η ιστορία, ανοίγουν δρό­μους. Ως εκπαιδευτικός αγαπά να αφηγείται ιστορίες του παρελθόντος, όμως η μεγάλη του αδυναμία βρίσκεται πάντα στον δρόμο: στα ταξίδια, στις απρόσμενες συναντήσεις και στις μικρές καθημερινές στιγμές που αποκα­λύπτουν τον κόσμο αλλιώς.

Έχει δημοσιεύσει ιστορικά άρθρα και μελέ­τες σε φιλολογικά περιοδικά και διαδικτυακές εγκυκλοπαίδιες και τον ελκύει η βιωματική ταξιδιωτική γραφή, συνδυάζοντας την ιστο­ρική ματιά με την περιπέτεια. Του αρέσουν τα ταξίδια χωρίς αυστηρά σχέδια, αναζητώντας ανθρώπους, ιστορίες και τόπους πέρα από τα συνηθισμένα. Στο βιβλίο αυτό καταγράφεται ένα οδικό ταξίδι γεμάτο εικόνες, χιούμορ και αυθόρμητες στιγμές, προσκαλώντας τον ανα­γνώστη να γίνει συνοδοιπόρος σε μια διαδρο­μή που αποδεικνύει πως τελικά το πιο ενδια­φέρον ταξίδι είναι πάντα αυτό που δεν έχεις σχεδιάσει.

H Άννα Τσερμπή γεννήθηκε στην Αθήνα, κατοικεί στη Ραφήνα και είναι εκπαιδευτι­κός, ενώ έχει εργαστεί και ως μεταφράστρια (Σουητώνιου «Περί ενδόξων ανδρών», «Ανα­καλύπτοντας το φως», επιστημονικά βιβλία για παιδιά). Αγαπάει τη φύση, το περπάτημα, τη ροκ μουσική και τα ταξίδια. Πιστεύει ότι ταξίδι δεν είναι απλώς μια μετακίνηση στον χάρτη, ούτε ένα πρόγραμμα με αξιοθέατα, μνημεία, κτήρια και μουσεία. Ταξίδι πάνω απ’ όλα είναι το απρόσμενο, το απροσδόκητο…. οι μυρωδιές, οι ήχοι και τα συναισθήματα που αφήνει πίσω του κάθε προορισμός και οι άν­θρωποι που συνδιαμορφώνουν τον εαυτό του «είναι» και του «γίγνεσθαι». Θεωρεί τη φύση ως τον μεγαλύτερο δάσκαλο και αναζητά στις διαδρομές της την ίδια συγκίνηση που προ­σφέρει μια καλή ταινία, μια μουσική σύνθεση ή μια ιστορία από το παρελθόν που μας βοη­θάει να βγάλουμε συμπεράσματα στο παρόν. Αυτό το ημερολόγιο είναι η καταγραφή αυτής της αναζήτησης, όπου ο αληθινός προορισμός είναι η ίδια η εμπειρία της ζωής.

Παρουσία της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, του υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και βουλευτή Αργολίδας, Γιάννη Ανδριανού, του περιφερειάρχη της Πελοποννήσου, Δημήτρη Πτωχού, του δημάρχου Άργους – Μυκηνών, Γιάννη Μαλτέζου, και πολλών διοικητικών και υπηρεσιακών στελεχών του Υπουργείου Πολιτισμού και της τοπικής Εφορείας Αρχαιοτήτων, άνοιξε επισήμως τις πύλες του το Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης.

Μετά από αρκετά χρόνια και αρκετές περιπέτειες, το Άργος, οι ήρωες της Ιλιάδας και ο πολιτισμός των Μυκηνών ξαναζωντανεύουν με νέους όρους.

Η τωρινή έκθεση περιλαμβάνει αρχαιολογικά ευρήματα από την προϊστορική εποχή έως και τους ρωμαϊκούς χρόνους και περιλαμβάνει εκθέματα από τις γειτονικές Μυκήνες και τη Λέρνα.

Με αλλαγές στις προθήκες και ειδικό φωτισμό, ψηφιακές εφαρμογές ο επισκέπτης του μουσείου μπορεί να ξεναγηθεί στην εποχή του Αγαμέμνονα αλλά και νωρίτερα με διαδραστικό τρόπο.

Η ιστορία του Άργους, ανά εποχή ξετυλίγεται μέσα από υλικά καθημερινής χρήσης, ταφικά αντικείμενα κ.ά. μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης μουσειολογίας.

Μέσα στο μουσείο ξεχώρισαν ένα εξαιρετικό μυκηναϊκό αγγείο του 15^ου αιώνα που φαίνεται να έχει και μινωικές επιρροές. Ιδιαίτερη εντύπωση προξενεί ένα ειδώλιο με γυναικεία μορφή, που κρατά παιδί.

Άλλο εντυπωσιακό εύρημα είναι το ψηφιδωτό της Αφθονίας, που χρονολογείται περί τον 4ο αι. μ. Χ. δηλαδή κατά την ρωμαϊκή περίοδο.

Παράλληλα, υπάρχουν μεγάλα και μικρά πιθάρια, πιάτα, κοσμήματα, πολεμικά αντικείμενα κ.ά. καθώς και ευρήματα από το μυκηναϊκό νεκροταφείο της Δειράδας, την περιοχή του Αρχαίου Θεάτρου του Άργους κ.ά. προσφέροντας μία ανανεωμένη οπτική στην ιστορία της αρχαίας Ελλάδας και θαυμασμό για τα έργα των ανθρώπων της εποχής εκείνης.

Η επέμβαση εντάσσεται στο συνολικό έργο της ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου και της βελτίωσης των υποδομών προσβασιμότητας στην Αρχαία Αγορά, και αφορά σε επεμβάσεις τόσο στον ίδιο το ναό όσο και στην Οδό των Παναθηναίων, με στόχο την αποκατάσταση της ιστορικής συνέχειας και την ενίσχυση της αναγνωσιμότητας του μνημείου.

Το έργο, που εκτελείται στην Αρχαία Αγορά, περιλαμβάνεται στο πλαίσιο της συνολικής στρατηγικής του υπουργείου Πολιτισμού για τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της εμπειρίας των επισκεπτών σε εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους της πρωτεύουσας.

Η υλοποίηση του έργου πρόκειται να πραγματοποιηθεί  σε δύο διαφορετικές φάσεις: Η πρώτη αφορά βασικές εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης, ενώ στη δεύτερη προβλέπεται επιπλέον αναστήλωση και παρεμβάσεις που θα βοηθούν τους επισκέπτες να αντιλαμβάνονται πιο εύκολα την αρχική μορφή του ναού. Ταυτόχρονα, θα γίνουν εργασίες και στην Οδό των Παναθηναίων για την ανάδειξη των σωζόμενων λιθόστρωτων τμημάτων της.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Ο ναός, που χρονολογείται στο α΄ μισό του 2ου αιώνα μ.Χ., αποτελεί σημαντικό στοιχείο της νοτιοανατολικής ενότητας της Αρχαίας Αγοράς. Στην αρχαιότητα, η θέση του, σε άμεση σχέση με την Οδό των Παναθηναίων, του προσέδιδε έντονη οπτική παρουσία. Το μνημείο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της επαναχρησιμοποίησης αρχιτεκτονικών μελών από τον ναό της Αθηνάς του Σουνίου, στοιχείο που αναδεικνύει πρακτικές ανακύκλωσης υλικών στη ρωμαϊκή περίοδο. Παρά τις σημαντικές φθορές που υπέστη, κυρίως μετά την επιδρομή των Ερούλων το 267 μ.Χ., διατηρούνται επαρκή κατάλοιπα του οικοδομήματος, που επιτρέπουν την τεκμηριωμένη αποκατάσταση της κάτοψής του».

Στόχος των παρεμβάσεων είναι ο ναός να γίνει πιο κατανοητός και εύκολα αναγνωρίσιμος για τους επισκέπτες, καθώς σήμερα μεγάλο μέρος του παραμένει δύσκολο να διαβαστεί και να αντιληφθεί κανείς πώς ήταν στην αρχική του μορφή. Παράλληλα, επιδιώκεται η καλύτερη σύνδεσή του με την υπόλοιπη Αρχαία Αγορά και ιδιαίτερα με την Οδό των Παναθηναίων.

Ο νοτιοανατολικός ναός αποκαλύφθηκε το 1959, κατά τη διάρκεια εργασιών στη νότια είσοδο του αρχαιολογικού χώρου. Οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι τμήματα του μνημείου διατηρούνταν σε αρκετά καλή κατάσταση, επιτρέποντας την ασφαλή αποτύπωση και αποκατάσταση της μορφής του.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι για την κατασκευή του είχαν χρησιμοποιηθεί αρχιτεκτονικά στοιχεία από τον αρχαίο ναό της Αθηνάς στο Σούνιο. Συγκεκριμένα, μέρος των μαρμάρινων κιόνων και άλλων στοιχείων μεταφέρθηκαν από το Σούνιο στην Αρχαία Αγορά και χρησιμοποιήθηκαν ξανά στον νέο ναό, μια πρακτική αρκετά συνηθισμένη κατά τη ρωμαϊκή εποχή.

Σήμερα, η εικόνα του μνημείου δυσκολεύει την κατανόηση από τον επισκέπτη. Τμήματα του ναού βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα, αρκετά αρχιτεκτονικά κομμάτια είναι διάσπαρτα στον χώρο, ενώ η πορεία των επισκεπτών περνά από σημεία που δεν επιτρέπουν να γίνει εύκολα αντιληπτή η συνολική μορφή του.

Οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνουν αποκατάσταση της βάσης του ναού, συμπλήρωση επιλεγμένων τμημάτων των τοίχων και αναστήλωση ορισμένων κιόνων με τη χρήση τόσο αυθεντικών αρχαίων στοιχείων όσο και νέων υλικών όπου χρειάζεται. Παράλληλα, θα γίνουν παρεμβάσεις που θα διευκολύνουν την πρόσβαση των επισκεπτών και θα αναδεικνύουν καλύτερα τη σχέση του μνημείου με τον περιβάλλοντα χώρο.

Από νωρίς στο κοιμητήριο βρέθηκε και η σύζυγός του, Μαίρη Ραζή, εμφανώς συγκινημένη, έχοντας στο πλευρό της αγαπημένα πρόσωπα που τη στηρίζουν σε αυτή τη δύσκολη στιγμή.

Η είδηση του θανάτου του Σωτήρη Τσόγκα προκάλεσε θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο και σε όσους συνεργάστηκαν μαζί του κατά τη διάρκεια της πολυετούς πορείας του στο θέατρο και την υποκριτική.

Η εξόδιος ακολουθία τελέστηκε νωρίς μεσημέρι του Σαββάτου, με συγγενείς, φίλους και συναδέλφους να δίνουν το «παρών» για το τελευταίο αντίο.

Λίγες ώρες μετά την απώλεια του συζύγου της, η Μαίρη Ραζή επέλεξε να τον αποχαιρετήσει και δημόσια, μέσα από μια ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εκφράζοντας τον πόνο της για τον χαμό του ανθρώπου με τον οποίο μοιράστηκε τη ζωή της.