Νίκος Γιαννόπουλος

Τα νούμερα δείχνουν την πραγματικότητα. Μέχρι και το 2020 το 37% των προσφύγων που έφτασαν στη χώρα ήταν ανήλικοι. Το ποσοστό δεν πρέπει να έχει διαμορφωθεί δραματικά έκτοτε.

Πολλοί εκ των ανηλίκων, έφταναν (και εξακολουθούν να φτάνουν) στην Ελλάδα ασυνόδευτοι. Τον Νοέμβριο του 2024 καταγράφονταν 2.167 ασυνόδευτοι ανήλικοι στη χώρα. Περισσότερα από αυτά τα παιδιά διέμεναν (επί μεγάλα χρονικά διαστήματα σε δομές φιλοξενίας, όχι πάντα κάτω από τις καλύτερες συνθήκες για να το διατυπώσουμε όσο πιο επιεικώς γίνεται.

Θυμηθείτε αυτό: Σύμφωνα με ρεπορτάζ που μετέδωσε το έγκυρο Reuters το 2025 οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ανακοίνωσαν ότι εντόπισαν έξι παιδιά ηλικίας από έξι μηνών έως έξι ετών με οξεία υποσιτισμό σε δομή της Σάμου.

Οπως έχει καταγραφεί επισήμως, το πρόγραμμα «All Children in Education» της UNICEF και του Υπουργείου Μετανάστευσης υποστήριξε περισσότερα από 25.000 παιδιά προσφύγων και μεταναστών σε 58 διαφορετικές τοποθεσίες της χώρας μεταξύ 2021 και 2024.

Η πολύ σκληρή πραγματικότητα

Ας διατυπώσουμε εδώ το ερώτημα που μάς ενδιαφέρει περισσότερο να απαντήσουμε:

• Τι σημαίνει να είσαι 10 ή 12 ετών και να περάσεις δύο ή τρία χρόνια της παιδικής σου ηλικίας σε μια δομή φιλοξενίας;
• Τι σημαίνει δηλαδή να στερείσαι, ουσιαστικά, την παιδικότητά σου και μάλιστα πολύ μακριά από την πατρίδα σου και τους δικούς σου ανθρώπους;

Ένα από τα βασικότερα ζητήματα είναι η αίσθηση της αβεβαιότητας. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από σταθερότητα, προβλεψιμότητα και ρουτίνα. Όταν δεν γνωρίζουν αν θα μείνουν, αν θα μετακινηθούν ή αν η οικογένειά τους θα αποκτήσει μόνιμη κατοικία, δημιουργείται ένα διαρκές αίσθημα αναμονής. Πολλοί επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά πρόσφυγες περιγράφουν την κατάσταση αυτή ως «ζωή σε αναστολή».

Η εκπαίδευση είναι ένας δεύτερος κρίσιμος παράγοντας. Παρότι χιλιάδες παιδιά εντάσσονται στα ελληνικά σχολεία, συχνά αντιμετωπίζουν γλωσσικά εμπόδια, αλλαγές τόπου διαμονής και δυσκολίες κοινωνικής ένταξης. Η σχολική τάξη μπορεί να γίνει χώρος σταθερότητας, αλλά και πεδίο αποκλεισμού όταν το παιδί αισθάνεται διαφορετικό ή προσωρινό.

Εξίσου σημαντική είναι η κοινωνικοποίηση. Τα παιδιά χτίζουν φιλίες, αναπτύσσουν ταυτότητα και αποκτούν αίσθηση του «ανήκειν». Όταν ζουν για χρόνια σε δομές, υπάρχει ο κίνδυνος να αναπτύξουν περιορισμένες κοινωνικές σχέσεις εκτός του περιβάλλοντος της δομής ή να βιώνουν συχνές αποχωρήσεις φίλων και γνωστών, καθώς άλλες οικογένειες μετακινούνται ή φεύγουν για άλλες χώρες. Αυτό το μοτίβο μέσα σε μία δομή μπορεί να επαναλαμβάνεται συνεχώς και το παιδί να γνωρίζει “απώλειες” που δεν μπορεί να διαχειριστεί.

Η διεθνής βιβλιογραφία δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης: Η παρατεταμένη αβεβαιότητα επηρεάζει αρνητικά την ψυχολογική ευημερία των παιδιών, ενώ αρκετές μελέτες καταδεικνύουν ότι σε παιδιά που ζουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε δομές φιλοξενίας ή σε καθεστώς εκκρεμότητας ασύλου εντοπίζονται αυξημένα ποσοστά άγχους, καταθλιπτικών συμπτωμάτων, διαταραχών ύπνου και μετατραυματικού στρες (ειδικά αν μιλάμε για παιδιά που έχουν βιώσει πολεμικές συρράξεις).

Οταν, λοιπόν, μια προσωρινή συνθήκη φιλοξενίας παρατείνεται για χρόνια, γεννάται η απορία ποιες είναι οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη, την εκπαίδευση και την ψυχική τους ευημερία. Δυστυχώς δεν γνωρίζουμε αρκετά ή μάλλον δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι συμβαίνει σ’ αυτά τα παιδιά όταν ενηλικιώνονται, ας πούμε 10 χρόνια αργότερα.

Στις περισσότερες των περιπτώσεων τα παιδιά αποχωρούν από τη δομή φιλοξενίας, αναχωρούν για άλλες χώρες της Ευρώπης και τα ίχνη τους χάνονται.

Για τα παιδιά αυτά, η «προσωρινή» διαμονή συχνά διαρκεί αρκετά ώστε να καλύψει σημαντικά χρόνια της ζωής τους, χρόνια κατά τα οποία διαμορφώνονται η προσωπικότητα, οι φιλίες, η αίσθηση ασφάλειας και το όραμα για το μέλλον. 

Το πραγματικό επίδικο δεν είναι μόνο πού ζουν σήμερα, αλλά με ποιες εμπειρίες, προσδοκίες και εφόδια θα ενηλικιωθούν αύριο ως μέλη της κοινωνίας. Και τι τραύματα θα κουβαλούν μέσα τους μετά από τέτοιες εμπειρίες. 

Αυτό που οι ερευνητές ονομάζουν post migration stressors, oι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν δηλαδή μετά την άφιξη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Και όταν επιχειρούμε να κάνουμε τη ζωή των μεταναστών πιο δύσκολη, στη λογική της “αποτρεπτικότητας”, είναι σαν να παίζουμε με την ψυχική υγεία και το μέλλον αυτών των παιδιών.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ο Γιωτόπουλος, ως άτυπος ηγέτης της τρομοκρατικής οργάνωσης 17 Νοέμβρη παρέμεινε στη φυλακή 24 χρόνια χωρίς διακοπή αφού δεν πήρε ούτε μία μέρα άδεια. Κατά γενική ομολογία ήταν υποδειγματικός κρατούμενος, ολοκλήρωσε μάλιστα έγκλειστος και το διδακτορικό του.

Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία είχε εκτίσει το μέγιστο δυνατό διάστημα ποινής (πραγματικά ισόβια δεν υπάρχουν). Και στα 82 του αφέθηκε ελεύθερος, βάσει νόμου, για να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του στο σπίτι του. Δεν συγχώρησε κανείς τα όντως ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματά του ούτε δικαίωσε, πως θα μπορούσε άλλωστε, την 17 Νοέμβρη για τις αποτρόπαιες πράξεις της.

Δεν άρεσε όμως η εφαρμογή του νόμου στον αμερικανικό παράγοντα που αρέσκεται πάντα στον ποινικό λαϊκισμό. Δεν άρεσε επίσης σε λαϊκιστές δεξιούς εντός της χώρας. Και επειδή δεν άρεσε, ο Άρειος Πάγος ανέλαβε να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά εκδίδοντας αναίρεση της απόφασης!

Και γεννάται το ερώτημα: Τελικά είμαστε οργανωμένη ανεξάρτητη πολιτεία ή κράτος-δορυφόρος; Για ποιο λόγο η οργανωμένη ελληνική πολιτεία ενέδωσε σ’ αυτές τις πιέσεις όπως εκφράστηκαν και στο προσκήνιο και στο παρασκήνιο; Τι ήταν αυτό που οδήγησε σ’ ένα τέτοιου τύπου φιάσκο;

Και επίσης, τι θα κερδίσει η χώρα με την επιστροφή του Γιωτόπουλου στη φυλακή; Το πολύ-πολύ να κατρακυλήσει μερικές θέσεις ακόμα στους καταλόγους των διεθνών οργανισμών για τις επιδόσεις της στο κράτος δικαίου. Και όλα αυτά για να δείξει “πυγμή”, κλείνοντας και το μάτι στο ακροδεξιό κοινό που πάντα κοιτάζει το δέντρο και ποτέ το δάσος.

Η απόφαση αναίρεσης για την αποφυλάκιση ενός ανθρώπου 82 ετών που είχε εκτίσει ήδη 24 χρόνια ποινής (μαζί με την προφυλάκισή του) συνιστά όνειδος. Οποιος δεν το βλέπει, απλώς δεν θέλει να το δει αλλά να χαϊδέψει τα ταπεινότερα ένστικτα των συμπολιτών μας.

Αλλωστε η δημοκρατία δεν εκδικείται. Τιμωρεί σύμφωνα με τους νόμους του κράτους και τη νομολογία των δικαστηρίων. Στην εποχή μας όμως όλα αυτά μοιάζουν με πουκάμισο αδειανό, με πράγματα δίχως περιεχόμενο και βάση. Σημασία έχει όχι η ουσία αλλά η επικοινωνία και σ’ αυτό το βωμό θυσιάζονται, πια, τα πάντα. Το κράτος δικαίου, το κύρος της δικαιοσύνη, η αξιοπρέπεια της χώρας. 

Έτσι, χωρίς ίσως να το αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι, η Ελλάδα κατρακυλά στο βούρκο της ανυποληψίας χωρίς καν να σέβεται το ευρωπαϊκό κεκτημένο και την ευρωπαϊκή κουλτούρα στην απόδοση δικαιοσύνη που είναι τελείως διαφορετική από την αμερικανική.

Αλλος ένας λόγος λοιπόν για να ντρέπεται κάποιος για το κατάντημα του ελληνικού δικαστικού συστήματος.  Ακριβό στα πίτουρα και φθηνό στ’ αλεύρι.

Νίκος Γιαννόπουλος

Η μοναξιά χτυπά (περισσότερο) τους νέους

Μεγάλη ευρωπαϊκή έρευνα του Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έδειξε ότι η μοναξιά δεν αφορά κυρίως τους ηλικιωμένους αλλά επηρεάζει ιδιαίτερα τη Generation Z (15-30 ετών), με τα κοινωνικά δίκτυα να αναφέρονται ως παράγοντας που εντείνει το φαινόμενο.

Παράλληλα, διεθνής έρευνα σε 13 χώρες “συμπέρανε” ότι οι ηλικίες 16-24 εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά αίσθησης απομόνωσης.

Αν εστιάσουμε περισσότερο στα νούμερα που αφορούν καθαρά την ελληνική πραγματικότητα διαπιστώνουμε ότι μόνο των 20% των νέων ζει μόνο του και ότι οι έξι στους δέκα εξαρτώνται οικονομικά από τους γονείς τους. Αυτό εντείνει, όσο και αν ακούγεται παράδοξο, την αίσθηση της απομόνωσης καθώς οι νέοι αργούν να ανεξαρτητοποιηθούν και προτιμούν τη “μοναξιά” του παιδικού δωματίου από μία πιο ανεξάρτητη αλλά και υπεύθυνη ζωή, συχνά για οικονομικούς λόγους.

Σε κάθε περίπτωση, έκθεση του ΟΟΣΑ που παρουσιάστηκε το 2025 καταγράφει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με υψηλά επίπεδα μοναξιάς στην Ευρώπη και συνδέει το φαινόμενο με την υγεία, την ευημερία και την οικονομική ζωή. Το πρόβλημα δηλαδή, έτσι και αλλιώς, είναι γενικότερο.

Οι νέοι εκμυστηρεύονται ο ένας στον άλλο τη δυσκολία τους στις σχέσεις. Βγαίνουν λιγότερο, εντοπίζουν τα περισσότερα ενδιαφέροντά τους στον ψηφιακό κόσμο και αναπτύσσουν ένα φόβο για την απόρριψη μεγαλύτερο από τον αντίστοιχο των προηγούμενων γενεών.

Χαρακτηριστικά είναι πολλοί δεν περιγράφουν απλώς οικονομική δυσκολία αλλά δυσκολία να δημιουργήσουν δεσμούς με τους ανθρώπους γύρω τους.

Δεν ανοίγονται, δεν εμπιστεύονται, κλείνονται στον εαυτό τους.

Οι κοινότητες λείπουν

O νέος σήμερα δεν εμπλέκεται τόσο πολύ σε κοινότητες γιατί και η κοινωνία έχει αλλάξει. Οι σχέσεις έχουν γίνει πιο δύσκολες γενικά και οι χώροι όπου οι νέοι γνωρίζονταν μεταξύ τους έχουν αρχίσει και εκλείπουν.

Δεν υπάρχουν πια οι παραδοσιακές σχέσεις στις γειτονιές και στις πλατείες, ενώ την ίδια ώρα το συλλογικό υποχωρεί έναντι του ατομικού. Ακόμα και σε χώρους όπως το Πανεπιστήμιο οι συλλογικότητες πλέον δοκιμάζονται.

Την ίδια στιγμή, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν συνεχή επικοινωνία αλλά όχι απαραίτητα ουσιαστικές σχέσεις.

Πολλοί νέοι διαθέτουν εκτεταμένα ψηφιακά δίκτυα με χιλιάδες φόλοουερς στους προσωπικούς λογαριασμούς τους, αλλά περιορισμένους στενούς κοινωνικούς δεσμούς. Επιπλέον, η αβεβαιότητα για το μέλλον, η πίεση για επαγγελματική επιτυχία και η συνεχής σύγκριση με τις ζωές των άλλων μέσω του διαδικτύου ενισχύουν το αίσθημα απομόνωσης.

Έτσι, μια γενιά που είναι περισσότερο συνδεδεμένη τεχνολογικά από κάθε προηγούμενη, συχνά αισθάνεται λιγότερο συνδεδεμένη κοινωνικά. Και αυτό, όπως το διαβάσατε συνιστά το μεγαλύτερο παράδοξο της εποχής μας.

Η εικόνα που αναδύεται είναι γεμάτη αντιφάσεις. Οι νέοι της Ελλάδας δεν είναι απόντες. Σπουδάζουν, εργάζονται, δημιουργούν και επικοινωνούν περισσότερο από κάθε προηγούμενη γενιά.

Κι όμως, πολλοί δηλώνουν ότι αισθάνονται μόνοι, αποκομμένοι ή χωρίς ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν οι νέοι συμμετέχουν στην κοινωνία, αλλά με ποιον τρόπο συμμετέχουν σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.

Φαίνεται ότι η πρόκληση της εποχής δεν είναι η αύξηση των ψηφιακών συνδέσεων, αλλά η αναζήτηση νέων μορφών κοινότητας, εμπιστοσύνης και ανθρώπινης επαφής που θα δώσουν ξανά νόημα στο «ανήκειν». 

Νίκος Γιαννόπουλος

Οσοι έχετε παιδιά στην εφηβεία, ίσως καταλαβαίνεται πάνω-κάτω τη αργκό των νέων. Για τους υπόλοιπους, αυτό θα ακολουθήσει σας ενδιαφέρει γλωσσολογικά, κοινωνικά και ψυχολογικά.

Είναι γεγονός ότι τα νεαρά άτομα δημιουργούν συνεχώς νέους κώδικες επικοικωνίας. Σήμερα μάλιστα, στην εποχή των κοινωνικών δικτυών, η διάδοση αυτής ης συνήθειας γίνεται πολύ εύκολα, σε ασύλληπτους ρυθμούς σε όλα τα γεωγραφικά μήκη και πλάτη.

Οι νέοι ανήκουν ταυτόχρονα σε πολλές ψηφιακές κοινότητες (gaming, TikTok, μουσική, memes), καθεμία με τη δική της αργκό ενώ την ίδια ώρα φαίνεται ότι η γλώσσα λειτουργεί ως «τεστ εισόδου» στην ομάδα: αν καταλαβαίνεις τις λέξεις, ανήκεις. Και όταν “ανήκεις”, “μετράς”. Γίνεσαι αποδεκτός και αποδεκτή.

Οι 10 δημοφιλέστερες λέξεις

Πάμε, όμως, να δούμε τις 10 δημοφιλέστερες λέξεις που οι νέοι του σήμερα χρησιμοποιούν και είναι απολύτως χαρακτηριστικές του δικού τους κώδικα.

Η λέξη Cringe παραπέμπει σε κάτι που προκαλεί αμηχανία ή και ντροπή. Αποκαλύπτει τη μεγάλη ευαισθησία των εφήβων για την κοινωνική τους εικόνα.

Η λέξη based παραπέμπε σε κάποιον που λέει τη γνώμη του χωρίς να τον ενδιαφέρει η απόδοσή της. Μ’ αυτόν τον τρόπο δίνει αξία στην έννοια της ανεξαρτησίας.

Το… περίφημο delulu (Από το “delusional” (παραληρηματικός) συνιστά περισσότερο αυτοσαρκασμό. Η έκταση της χρήσης είναι τεράστια.

Τα αρχικά NPC παραπέμπε σε άτομι που φαίνεται να λειτουργεί μηχανικά, χωρίς να σκέφτεται. Μ’ αυτόν τον όρο οι νέοι ασκούν κριτική στη μαζοποίηση.

Πασίγνωστος είναι ο όρος flex που σημαίνει επίδειξη. Yπάρχει και ελληνικό ρήμα πλέν το φλεξάρω που σημαίνει επιδεικνύω τις επιτυχίες μου ή τον τρόπο ζωής μου.

Το Red flag χρησιμοποιείται ως προειδοποίηση για ένα αρνητικό σημείο σε μία σχέση ή συνεργασία. Εχει επεκταθεί και σε πιο μεγάλες ηλικίες.

Ο όρος touch grass θεωρείται λίγο πιο προχωρημένος. Ουσιαστικά λειτουργεί ως μία παραίνεση να βγει κάποιος στον πραγματικό κόσμο αφήνοντας στην άκρη τον ψηφιακό και συνστά μία αντίδραση στην υπερβολή της ψηφιακότητας.

Προφανώς υπάρχουν εκατοντάδες άλλοι όροι, αλλά προτιμήσαμε μερικούς από τους πλέον χαρακτηριστικούς.

Τι κρύβεται πίσω από την αργκό

Οι νέοι, όπως τονίστηκε και παραπάνω, έχουν την επιθυμία της ένταξης και της αποδοχής. Οι νέοι δεν θέλουν μόνο να ανήκουν κάπου. Θέλουν επίσης να μην ταυτίζονται πλήρως με τους μεγαλύτερους. Η νέα γλώσσα δημιουργεί συμβολικά σύνορα μεταξύ γενεών.

Ετσι οι γενιές “ξεχωρίζουν” και η τάση αμφισβήτησης των μεγαλύτερων αποκτά σάρκα και οστά στην καθημερινότητα, στον πιο ζωτικό μας χώρο, στη γλώσσα.

Είναι επίσης σαφές ότι στα κοινωνικά δίκτυα οι λέξεις λειτουργούν σαν memes. Μια σύντομη λέξη μπορεί να μεταφέρει ολόκληρη κατάσταση, συναίσθημα ή κοινωνική κρίση. Το «cringe», για παράδειγμα, συχνά περιγράφει μέσα σε μία λέξη κάτι που παλιότερα θα απαιτούσε ολόκληρη πρόταση. Ο εγκέφαλος αγαπά τέτοιες γλωσσικές συντομεύσεις, ο νεανικός εγκέφαλος ακόμη περισσότερο.

Υπάρχει όμως και μία πιο “βαθιά” εξήγηση, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία. Οι σημερινοί νέοι μεγαλώνουν σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητα. Η δημιουργία νέων λέξεων είναι ένας τρόπος να «ονομάσουν» εμπειρίες που οι παλιότερες γενιές δεν βίωσαν με τον ίδιο τρόπο ή δεν βίωσαν καθόλου. Στην ψυχολογία υπάρχει η ιδέα ότι όταν δίνουμε όνομα σε κάτι, το κατανοούμε καλύτερα και νιώθουμε μεγαλύτερο έλεγχο πάνω του.

Σε τελική ανάλυση κάθε γενιά “κατασκευάζει” τη δική της αργκό όχι μόνο επειδή απορρίπτει τη γλώσσα των γονιών της, αλλά διότι προσπαθεί να περιγράψει έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον των γονιών της. Η διαφορετικότητα αυτή πρέπει να εκφραστεί με τη γλώσσα και η παγκόσμια γλώσσα, η αγγλική” αποκτά τη σχετική πρωτοκαθεδρία.

Οπως θα διαπιστώσατε όλοι οι αργκό όροι έχουν ως βάση τα αγγλικά. Αλλη εποχή, άλλες συνήθειες. 

Νίκος Γιαννόπουλος

Επίσης το πόνημα του Ελληνα δημοσιογράφου εξετάζει τις πολιτικές ισορροπίες πίσω από τις αναθέσεις διοργανώσεων και καταγράφει κρίσιμες στιγμές που επηρέασαν την εξέλιξη του θεσμού.

Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Libre, ο Νίκος Μποζιονέλος καταγράφει τα ασύλληπτα μεγέθη, οικονομικά και μιντιακά, της εφετινής διοργάνωσης-μαμούθ.

–Ποιο ήταν το κύριο κίνητρο για ένα τέτοιο βιβλίο και μία τέτοια, μεγάλη σε όγκο και σε διάρκεια δουλειά;

Το βασικό κίνητρο ήταν μια διαπίστωση που έκανα εδώ και χρόνια: οι περισσότεροι θυμούνται ποιος σήκωσε το τρόπαιο, ποιος έβαλε το νικητήριο γκολ ή ποιος έχασε ένα πέναλτι, αλλά ελάχιστοι γνωρίζουν τι συνέβαινε γύρω από το Μουντιάλ. Και πολλές φορές αυτά που συνέβαιναν έξω από το γήπεδο ήταν σημαντικότερα από όσα μέσα σε αυτό.

Το βιβλίο «Μουντιάλ εμπιστευτικό» δεν έχει σκοπό να δικάσει την ιστορία, αλλά να παρουσιάσει τα γεγονότα

Το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι ίσως το μοναδικό αθλητικό γεγονός που μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως εργαλείο πολιτικής, διπλωματίας, προπαγάνδας, οικονομικής επιρροής και γεωπολιτικής ισχύος. Από το 1930 μέχρι σήμερα συναντά κανείς δικτατορίες, πολέμους, μποϊκοτάζ, οικονομικές κρίσεις, διεθνείς συγκρούσεις, τηλεοπτικές επαναστάσεις και τεράστια επιχειρηματικά συμφέροντα.

Ήθελα λοιπόν να αφηγηθώ την ιστορία των Μουντιάλ από μια διαφορετική οπτική. Όχι ποιος κέρδισε, αλλά γιατί το Μουντιάλ έγινε αυτό που έγινε. Και όσο προχωρούσε η έρευνα, τόσο συνειδητοποιούσα ότι το θέμα ήταν πολύ μεγαλύτερο απ’ όσο είχα αρχικά φανταστεί.

–Πόσο «πολιτική» είναι μία διοργάνωση όπως το Μουντιάλ; Τι έδειξε η έρευνα που έκανες;

Πολύ περισσότερο απ’ όσο πιστεύει ο μέσος φίλαθλος. Η έρευνα έδειξε ότι σχεδόν κανένα Μουντιάλ δεν ήταν αποκλειστικά ποδοσφαιρική διοργάνωση. Στην πραγματικότητα, το ποδόσφαιρο ήταν συχνά μόνο η βιτρίνα.

Το 1934 η φασιστική Ιταλία του Μουσολίνι χρησιμοποίησε τη διοργάνωση ως εργαλείο προβολής του καθεστώτος, το 1966 ο Εουσέμπιο έγινε άθελά του εργαλείο προπαγάνδας του Σαλαζάρ και το 1978 η στρατιωτική χούντα του Βιδέλα στην Αργεντινή επιχείρησε να παρουσιάσει μια εικόνα κανονικότητας ενώ λίγα χιλιόμετρα από τα γήπεδα λειτουργούσαν κέντρα βασανιστηρίων. Ακόμη και πιο πρόσφατα, το 2018 η Ρωσία του Πούτιν επιδίωξε να βελτιώσει τη διεθνή της εικόνα, ενώ το 2022 το Κατάρ βρέθηκε στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας συζήτησης για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ήθελα λοιπόν να αφηγηθώ την ιστορία των Μουντιάλ από μια διαφορετική οπτική. Όχι ποιος κέρδισε, αλλά γιατί το Μουντιάλ έγινε αυτό που έγινε

Επιπροσθέτως, οι αναθέσεις των διοργανώσεων έχουν συχνά πολιτική διάσταση. Πίσω από κάθε ψήφο υπάρχουν συμμαχίες, ισορροπίες, γεωπολιτικά συμφέροντα και οικονομικές επιδιώξεις.
Όπερ μεθερμηνευόμενον, το Μουντιάλ δεν είναι απλώς μια ποδοσφαιρική διοργάνωση που επηρεάζεται από την πολιτική. Είναι μια παγκόσμια διοργάνωση στην οποία η πολιτική βρίσκεται σχεδόν πάντα παρούσα.

–Ποιο ήταν για σένα το καλύτερο και ποιο το χειρότερο Μουντιάλ όλων των εποχών;

Αγωνιστικά, θεωρώ ότι το Μουντιάλ του 1986 στο Μεξικό παραμένει το πιο εμβληματικό. Είχε τον Μαραντόνα στο απόγειό του, είχε ιστορίες, είχε δράμα, είχε ποδοσφαιρική ποιότητα και γέννησε εικόνες που παραμένουν ζωντανές τέσσερις δεκαετίες αργότερα.

Αν όμως μιλάμε για τη συνολική επίδραση μιας διοργάνωσης, τότε το 1970 στο Μεξικό ήταν κομβικό. Ήταν το πρώτο πραγματικά παγκόσμιο τηλεοπτικό Μουντιάλ και ουσιαστικά εγκαινίασε τη σύγχρονη εποχή του αθλήματος.

Ως προς το πιο σκοτεινό, δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει την Αργεντινή του 1978. Όχι λόγω ποδοσφαίρου, αλλά λόγω του ιστορικού πλαισίου. Η διοργάνωση διεξήχθη ενώ η χώρα βρισκόταν υπό στρατιωτική δικτατορία και μέχρι σήμερα υπάρχουν συζητήσεις και ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιήθηκε πολιτικά η επιτυχία της εθνικής ομάδας.

Το βιβλίο «Μουντιάλ εμπιστευτικό» δεν έχει σκοπό να δικάσει την ιστορία, αλλά να παρουσιάσει τα γεγονότα. Και τα γεγονότα του 1978 είναι από τα πιο δύσκολα και σύνθετα που συναντά κανείς στην ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων.

–Τι περιμένεις από την εφετινή διοργάνωση; Δεν σου φαίνεται υπερβολικός ο αριθμός των 48 ομάδων;

Είναι αλήθεια ότι όταν ανακοινώθηκε η αύξηση από 32 σε 48 ομάδες ήμουν αρκετά επιφυλακτικός.
Όμως πλέον προτιμώ να περιμένω να δω το αποτέλεσμα στην πράξη. Η FIFA επιδιώκει μεγαλύτερη γεωγραφική εκπροσώπηση, περισσότερες αγορές, περισσότερους φιλάθλους και φυσικά περισσότερα έσοδα. Αυτό είναι η πραγματικότητα.

Αγωνιστικά υπάρχει ο κίνδυνος να δούμε περισσότερες μεγάλες διαφορές δυναμικότητας σε ορισμένους αγώνες. Από την άλλη, χώρες που επί δεκαετίες έμεναν εκτός διοργάνωσης θα έχουν πλέον την ευκαιρία να συμμετάσχουν και να αναπτυχθούν ποδοσφαιρικά, όπως το Κουρασάο και η Ιορδανία.

Μόνο η αμερικανική συμφωνία με το δίκτυο Fox αποτιμάται σε επίπεδα που ξεπερνούν τα 400 εκατομμύρια δολάρια ανά διοργάνωση

Η αλήθεια είναι πως κι εγώ περιμένω να δω πώς θα λειτουργήσει ένα Μουντιάλ με 104 αγώνες σε τρεις διαφορετικές χώρες. Πρόκειται για ένα τεράστιο οργανωτικό και εμπορικό πείραμα. Αν πετύχει, θα αλλάξει οριστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το Παγκόσμιο Κύπελλο.
Απαισιόδοξο μεν αλλά έχω την αίσθηση πως, ελέω κλιματικών συνθηκών, δεν θα είναι εξίσου θεαματικό όπως τα τελευταία σε Ρωσία και Κατάρ.

–Και επειδή ξέρουμε ότι είσαι ειδικός: Ποιο είναι το οικονομικό αποτύπωμα των τηλεοπτικών δικαιωμάτων του εφετινού Μουντιάλ; Για τι χρήματα μιλάμε;

Για ασύλληπτα μεγέθη. Η FIFA εισπράττει πλέον πάνω από το μισό των συνολικών εσόδων της από τα τηλεοπτικά και ψηφιακά δικαιώματα μετάδοσης. Στον κύκλο 2023-2026 τα συνολικά έσοδα της ομοσπονδίας αναμένεται να ξεπεράσουν τα 13 δισεκατομμύρια δολάρια και το Μουντιάλ αποτελεί μακράν το σημαντικότερο περιουσιακό της στοιχείο.

Μόνο η αμερικανική συμφωνία με το δίκτυο Fox αποτιμάται σε επίπεδα που ξεπερνούν τα 400 εκατομμύρια δολάρια ανά διοργάνωση, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο τα τηλεοπτικά δικαιώματα του Μουντιάλ έχουν πωληθεί σε εκατοντάδες αγορές και δεκάδες διαφορετικούς παρόχους.

Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι πλέον δεν μιλάμε μόνο για τηλεοπτικά δικαιώματα. Μιλάμε για ψηφιακές πλατφόρμες, streaming, social media clips, mobile περιεχόμενο και νέες μορφές διανομής που πριν από είκοσι χρόνια δεν υπήρχαν.

Το Μουντιάλ του 2026 δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο αθλητικό γεγονός του πλανήτη. Είναι και ένα από τα μεγαλύτερα μιντιακά προϊόντα που έχουν δημιουργηθεί ποτέ. Και αυτός είναι ένας από τους λόγους που κυβερνήσεις, πολυεθνικές, τηλεοπτικοί οργανισμοί και επενδυτές το αντιμετωπίζουν ως κάτι πολύ περισσότερο από ποδόσφαιρο.

Νίκος Γιαννόπουλος

Υπό ομαλές συνθήκες δεν θα βιώνουμε στην τσέπη μας την ακρίβεια, όμως, όπως προκύπτει, οι συνθήκες στη χώρα δεν μπορούν να θεωρηθούν φυσιολογικές. Ο πληθωρισμός, σύμφωνα και με τα τελευταία στοιχεία, βρίσκεται σε πολύ υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με την ΕΕ και αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι τιμές στη χώρα μας ανεβαίνουν ταχύτερα από το μέσο ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η πραγματική πίεση προκύπτει από τη σχέση τιμών και εισοδημάτων που δεν είναι καθόλου… κολακευτική για τα εισοδήματα. Και ο συνδυασμός τους με τον πληθωρισμό δημιουργεί την ίδια ώρα ένα εκρηκτικό μείγμα το οποίο μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: Οι τιμές δεν είναι ιδιαίτερα ψηλές, οι μισθοί όμως είναι πολύ χαμηλοί και ο πληθωρισμός ο υψηλότερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μπίνγκο δηλαδή!

Και η στέγη;  

Σε όλα σας παραθέσαμε δεν υπολογίσαμε καθόλου το κόστος στη στέγαση. Σε πολλά, σχεδόν σε όλα, μπορεί να κάνει οικονομία ο άνθρωπος, στη στέγη όμως είναι αδύνατον. Μιλάμε για ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα.

Ως γνωστόν, η σφαγή των εισοδήματών λόγω του κόστους στέγασης είναι κάτι μοναδικό στην Ελλάδα. Σε πολλές περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης (και όχι μόνο) η στέγαση απορροφά το 30% έως το 50% του εισοδήματος κυρίως νέων εργαζομένων.

Παράλληλα, παραμένει υψηλό το ποσοστό νέων ηλικίας 25–34 που ζουν με τους γονείς τους, όχι απαραίτητα ως επιλογή, αλλά ως οικονομική αναγκαιότητα.

Οι καθημερινές αγορές

Και φτάνουμε στις καθημερινές αγορές. Τρόφιμα, ενέργεια και τηλεπικοινωνίες απορροφούν μεγάλο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού. Η αύξηση των τιμών τα τελευταία χρόνια έχει ενισχύσει την αίσθηση ότι το καλάθι του νοικοκυριού γίνεται όλο και πιο βαρύ.

Ενέργεια και τρόφιμα παραμένουν ακριβά. Ειδικά τα δεύτερα συνιστούν πραγματικό πονοκέφαλο για τα νοικοκυριά.

Ενδεικτικά για μία οικογένεια με δύο παιδιά τα σχετικά έξοδα δεν είναι δυνατόν να περιοριστούν κάτω από 800 ευρώ το μήνα.

Σ’ ένα τυπικό ελληνικό νοικοκυριό κατανέμεται με τον ακόλουθο τρόπο: Τουλάχιστον 30% σε πρωτεϊνή, 15% στα γαλακτομικά, άλλο 15% σε ψωμί, ζυμαρικά και ρύζι, 15% σε λαχανικά/φρούτα και τέλος 10% σε λοιπά (καθαριστικά, είδη σπιτιού κτλ).

Από εμπειρία και μόνο οι περισσότεροι γνωρίζουμε ότι ακόμα και αν κανείς ζει μόνος του τα έξοδα είναι αδύνατον να είναι κάτω από 250 ευρώ το μήνα.

Όλα αυτά έχουν συγκεκριμένες συνέπειες. Τα νοικοκυριά δεν μπορούν να αποταμιεύσουν, οι νέοι άνθρωποι παρουσιάζουν αυξημένη εξάρτηση από την οικογένεια, το μηνιαίο μπάτζετ γίνεται πάρα πολύ σφιχτό έτσι ώστε τυχόν έκτακτα έξοδα να είναι αδύνατον να αντιμετωπιστούν.

Στην Ελλάδα του 2026, το ζήτημα δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει η ζωή — αλλά πόσο “αντέχει” το εισόδημα να τη ζήσει.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ποιο είναι αυτό; Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat (από το 2024) δείχνουν ότι μόλις το 6% των νέων 15-29 χρόνων που σπουδάζουν, εργάζονται παράλληλα. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο σχετικός μέσος όρος είναι 25,4% κάτι που σημαίνει η Ελλάδα βρίσκεται στα πολύ χαμηλά της ευρωπαϊκής κατάταξης.

Ειδικά κάποιες χώρες έχουν εκπληκτικά μεγάλα ποσοστά εργαζόμενων φοιτητών. Η “πρωταθλήτρια” Ολλανδία φτάνει στο 74,3% ενώ η Δανία στο 56,4%.

Το 6% δεν είναι αληθές  

Τι ακριβώς γίνεται; Είναι πλούσιοι ή τεμπέληδες οι Ελληνες φοιτητές και φοιτητρίες και δεν έχουν ανάγκη να αποκτήσουν εισόδημα κατά τη διάρκεια των σπουδών τους;

Προφανώς ούτε το ένα ούτε το άλλο. Αλλωστε το δίκτυο Eurostudent έχει καταγράψει ότι το 59% των φοιτητών εργάζονται κατά τη διάρκεια των σπουδών τους και αυτό το ποσοστό περιλαμβάνει φυσικά και τους Ελληνες φοιτητές.

Το “φτωχό” 6% αποκαλύπτει τη γύμνια της Ελλάδας στην ακριβή καταμέτρηση της εργασίας ή, αν θέλετε, τα υψηλά ποσοστά “μαύρης” και αδήλωτης εργασίας στη χώρα. 

Δεν ανακαλύπτουμε βέβαια την πυρίτιδα εδώ αλλά σε κάθε περίπτωση είναι μάλλον παράδοξο να εμφανίζεται μόνο το 6% των εν ενεργεία Ελλήνων σπουδαστών ως εργαζόμενοι.

Γνωρίζουμε άριστα ότι τα τελευταία χρόνια τα ενοίκια και το κόστος διαβίωσης έχουν αυξηθεί σημαντικά, ιδιαίτερα σε πόλεις όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, οι φοιτητικές εστίες καλύπτουν μικρό μέρος των αναγκών. Αν ένας μεγάλος αριθμός φοιτητών δεν λαμβάνει επαρκή οικογενειακή στήριξη, τότε προκύπτει ένα απλό οικονομικό ερώτημα: Από πού προέρχονται οι πόροι που καλύπτουν το κενό;

Ξέρουμε, επίσης, ότι οι κλάδοι στους οποίους συχνά απασχολούνται φοιτητές — εστίαση, καφέ, μπαρ, τουρισμός, ιδιαίτερα μαθήματα, διανομή, εποχικές εργασίες — είναι ακριβώς οι κλάδοι όπου ιστορικά παρατηρούνται υψηλότερα ποσοστά αδήλωτης ή μερικώς δηλωμένης εργασίας στην Ελλάδα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι φοιτητές εργάζονται «μαύρα». Σημαίνει όμως ότι βρίσκονται σε τομείς όπου η αδήλωτη εργασία είναι πιο πιθανή από ό,τι σε ένα δημόσιο νοσοκομείο ή σε μια μεγάλη τράπεζα.

Η περιστασιακή φύση της εργασίας των φοιτητών

Σχετικές έρευνες έχουν καταγράψει ότι οι φοιτητές στην Ελλάδα απασχολούνται κυρίως περιστασιακά, σε εποχικές εργασίες και παίρνουν την αμοιβή τους στο “χέρι”. Επίσης, όσοι προτιμούν να κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα σε μαθητές προφανώς δεν κόβουν παραστατικά (αυτό βέβαια δεν ισχύει μόνο για τους φοιτητές αλλά και για τους επαγγελματίες εκπαιδευτικούς).

Ετσι και αλλιώς υπάρχει εκτεταμένη βιβλιογραφία που δείχνει ότι η αδήλωτη εργασία και το μη δηλωμένο εισόδημα εξακολουθούν να αποτελούν υπαρκτό τμήμα της ελληνικής οικονομίας.

Σε μία από τις τελευταίες έρευνες που δημοσιεύτηκε το Μάιο, το ποσοστό της πλήρους αδήλωτης εργασίας φτάνει το 28,7%. Πρακτικά σχεδόν 1/3 εργάζεται χωρίς το κράτος και τα ασφαλιστικά ταμεία να το “αντιλαμβάνονται”.  Έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι μέσα σ’ αυτό το ποσοστό πολλοί είναι οι σπουδαστές και οι σπουδάστριες της χώρας.

Αν και υπάρχουν στοιχεία για όσους φοιτητές εργάζονται δηλωμένα, παραμένει άγνωστο πόσοι καταφεύγουν σε ανεπίσημες μορφές απασχόλησης για να καλύψουν τις οικονομικές τους ανάγκες. 

Η αύξηση του κόστους ζωής, οι δυσκολίες στέγασης και οι περιορισμένοι οικονομικοί πόροι ενισχύουν την πιθανότητα ύπαρξης μιας «αόρατης» εργασιακής πραγματικότητας.

Η διερεύνηση του ζητήματος απαιτεί πιο συστηματική έρευνα από την πλευρά του κράτους, ώστε να κατανοηθούν καλύτερα οι συνθήκες διαβίωσης των φοιτητών και να διαμορφωθούν πολιτικές που θα στηρίξουν ουσιαστικά τη φοιτητική κοινότητα.

Πάντως, αποκλείεται το ποσοστό των εργαζόμενων σπουδαστών στη χώρα να είναι μόλις 6%. Είναι μία από τις περιπτώσεις που οι επίσημες στατιστικές ψεύδονται και μάλιστα ασυστόλως!

Νίκος Γιαννόπουλος

Υποθέτουμε ότι η απάντηση είναι θετική και συνεχίζουμε: Στον 21ο αιώνα, η προσοχή έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πολύτιμα οικονομικά αγαθά. Αν παλαιότερα οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονταν για πρώτες ύλες, κεφάλαια ή εργατικό δυναμικό, σήμερα ανταγωνίζονται για κάτι πολύ πιο περιορισμένο: τον χρόνο και την προσοχή των ανθρώπων.

Η έννοια της «οικονομίας της προσοχής» περιγράφει ακριβώς αυτή τη συνθήκη, όπου η ανθρώπινη προσοχή αντιμετωπίζεται ως ένας σπάνιος πόρος που μπορεί να μετατραπεί σε κέρδος.

Πώς προκύπτουν όμως τα παραπάνω συμπεράσματα; Γιατί η προσοχή διαθέτει πλέον τεράστια αξία;

Το κλειδί είναι η λέξη “υπερπληροφόρηση”. Ο σύγχρονος άνθρωπος βομβαρδίζεται καθημερινά από τεράστιες ποσότητες πληροφοριών. Ειδήσεις, διαφημίσεις, βίντεο, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ηλεκτρονικά μηνύματα και ειδοποιήσεις ανταγωνίζονται αδιάκοπα για λίγα δευτερόλεπτα από το χρόνο μας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον υπερπληροφόρησης, η προσοχή γίνεται το πραγματικά σπάνιο αγαθό. Όπως είχε επισημάνει ήδη από τη δεκαετία του 1970 ο οικονομολόγος και νομπελίστας Herbert Simon, η αφθονία πληροφοριών δημιουργεί έλλειψη προσοχής. Το βλέπουμε πλέον στην καθημερινότητά μας. Την προσοχή μας κερδίζουν τα πιο “δυνατά” μηνύματα, τα πιο ιδιαίτερα video, το πιο viral περιεχόμενο στα social media. Η προσοχή μας αξίζει ίσως εκατοντάδες δις ευρώ ή δολάρια.

Αυτός ο καταραμένος ο αλγόριθμος!   

Οντως, θα αναρωτηθεί κάποιος;  Μα είναι πολύ λογικό, θα απαντήσουμε! Οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες του κόσμου, όπως η Google, η Meta, η TikTok και η Netflix, βασίζουν σημαντικό μέρος των εσόδων τους στην ικανότητά τους να κρατούν τους χρήστες όσο το δυνατόν περισσότερο στις πλατφόρμες τους. 

Όσο περισσότερη ώρα περνά ένας χρήστης σε μια εφαρμογή, τόσο περισσότερες διαφημίσεις μπορεί να δει, τόσο περισσότερα δεδομένα παράγει και τόσο μεγαλύτερη γίνεται η εμπορική του αξία. Το ένα φέρνει το άλλο. Ακόμα και ένα απλό ανώδυνο ποστ για τις διακοπές σου στο Instragram δημιουργεί προστιθέμενη αξία στην πλατφόρμα. Είναι, προσέξτε, σαν να δουλεύουμε τζάμπα ως content creators για τις πάσης φύσεως πλατφόρμες.

Για να κερδίσουν αυτή την πολύτιμη προσοχή, οι εταιρείες χρησιμοποιούν ολοένα και πιο εξελιγμένες τεχνικές. Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων αναλύουν τις προτιμήσεις, τις συνήθειες και τις αντιδράσεις κάθε χρήστη, προβάλλοντας περιεχόμενο που έχει τις περισσότερες πιθανότητες να τον κρατήσει συνδεδεμένο. 

Οι ειδοποιήσεις στα κινητά, τα ατελείωτα «scroll» (θέμα που είχαμε θίξει πρόσφατα εδώ στο Libre) , η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και τα εξατομικευμένα προτεινόμενα περιεχόμενα δεν είναι τυχαίες λειτουργίες· αποτελούν εργαλεία σχεδιασμένα για τη διατήρηση της προσοχής. O αλγόριθμος κάνει αυτή τη δουλειά. Φροντίζει να έχετε μπροστά σας σχεδόν κάθε δευτερόλεπτο περιεχόμενο που σας ενδιαφέρει έτσι ώστε να διατηρήσει την προσοχή σας! Τόσο απλό αλλά ταυτόχρονα και τόσο μεγαλοφυές από την πλευρά τους.

Την ίδια ώρα οι επιχειρήσεις ανά τον κόσμο επενδύουν τεράστια ποσά στη διαφήμιση και στο μάρκετινγκ επιρροής. Οι δημιουργοί περιεχομένου και οι λεγόμενοι influencers λειτουργούν ως ενδιάμεσοι μεταξύ εταιρειών και κοινού, αξιοποιώντας τη σχέση εμπιστοσύνης που έχουν αναπτύξει με τους ακολούθους τους.

Με αυτόν τον τρόπο, η προσοχή μετατρέπεται σε εμπορεύσιμο προϊόν που αγοράζεται, πωλείται και μετριέται με ακρίβεια.

Τάξεις (τεράστιου) μεγέθους

Kαι αφού φτάσαμε στο μέτρημα, ας δώσουμε και μερικούς αριθμούς: 

Η παγκόσμια ψηφιακή διαφημιστική δαπάνη ξεπερνά πλέον τα 700 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, με το μεγαλύτερο μέρος να κατευθύνεται σε πλατφόρμες που εμπορεύονται την προσοχή των χρηστών.

Η μέση τιμή ενός διαφημιστικού impression (μιας εμφάνισης διαφήμισης) μπορεί να είναι κλάσματα του λεπτού του ευρώ, όμως όταν πολλαπλασιάζεται επί δισεκατομμύρια προβολές μετατρέπεται σε τεράστια έσοδα.

Ένας μέσος χρήστης περνά καθημερινά περίπου 6–7 ώρες στο διαδίκτυο, εκ των οποίων πάνω από 2 ώρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό σημαίνει ότι οι πλατφόρμες ανταγωνίζονται για περισσότερες από 700 ώρες προσοχής ανά άτομο κάθε χρόνο μόνο στα social media.

Αν μια πλατφόρμα έχει 100 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες και καταφέρει να τους κρατήσει 10 επιπλέον λεπτά την ημέρα, κερδίζει:

• 100.000.000 × 10 λεπτά = 1 δισεκατομμύριο λεπτά προσοχής ημερησίως, δηλαδή περίπου 16,7 εκατομμύρια ώρες προσοχής κάθε μέρα. Αυτή η «δεξαμενή» χρόνου μπορεί στη συνέχεια να μετατραπεί σε διαφημιστικά έσοδα, συνδρομές ή συλλογή δεδομένων.

Κατάλαβες τώρα γιατί η προσοχή σου είναι χρυσάφι; Κατάλαβες ότι με τον τρόπο σου συμβάλλεις στην οικονομική γιγάντωση συγκεκριμένων εταιριών;

Η γνώση είναι όπλο. Και όταν συνειδητοποιήσουμε άπαντες ότι η προσοχή μας είναι ότι πιο πολύτιμο διαθέτουμε, μετά την υγεία και την αγάπη, τότε ίσως αποφασίσουμε να μην την σπαταλάμε σε πράγματα που δεν αξίζουν.

Προσοχή, λοιπόν!

Νίκος Γιαννόπουλος

To Ινστιτούτο της ΓΣΕΕ με πρόσφατη μελέτη έχει καταγράψει το φαινόμενο και έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι στην Ελλάδα ένας στους πέντε εργαζόμενους εργάζεται νύχτα τουλάχιστον μία φορά το μήνα.

Το 15% δήλωσε ότι εργάζεται νύχτα πάνω από δύο φορές το μήνα, κάτι που σημαίνει ότι το νυχτερινό ωράριο αποτελεί μία κανονικότητα στη ζωή τους.

Θυμηθείτε ότι και οι πέντε εργάτριες της Βιολάντα που σκοτώθηκαν στο τρομερό δυστύχημα προ μηνών στα Τρίκαλα δούλευαν στη νυχτερινή βάρδια του εργοστασίου (και προτιμούσαν αυτό το ωράριο αφενός είχε περισσότερες αποδοχές και αφετέρου γιατί την ημέρα είχαν βαριές οικογενειακές υποχρεώσεις).

Τα επαγγέλματα που “απλώνονται” τη νύχτα είναι πλέον πάρα πολλά. Καθαριστές, οδηγοί φορτηγών, υπάλληλοι αλλά και ιδιοκτήτες φούρνων, νοσηλευτές, security, εργάτες σε εργοστάσια, υπάλληλοι σε αεροδρόμια, αποθηκάριοι πάσης φύσεως, τηλεφωνητές και τηλεφωνήτριες σε γραμμές εξυπηρέτης πελατών, σερβιτόροι, μπάρμαν, αστυνομικοί, πυροσβέστες,  η γκάμα είναι πραγματικά πάρα πολύ μεγάλη. Το σύστημα δουλεύει με γοργούς ρυθμούς ακόμα και τα βαθιά μεσάνυχτα.

Ξέρουμε, φυσικά, ότι σύμφωνα με την εργατική νομοθεσία η προσαύξηση για την εργασία μεταξύ 22:00 έως τις 6:00 ορίζεται στο 25% ανάλογα με τις ώρες που καλύπτει κανείς μέσα σ’ αυτό το διάστημα.

Είναι όμως κοινός τόπος ότι πολλοί εργαζόμενοι νυχτερινής βάρδιας δεν παίρνουν τις αποδοχές που δικαιούνται. Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δουλεύουν περισσότερο ψηφιακά τα τελευταία χρόνια αλλά κακά τα ψέματα η εργοδοσία έχει ακόμη μεγάλα πλεονεκτήματα και δυνατότητες αν δεν θέλει να δηλώσει τα πραγματικά ωράρια των εργαζομένων της. Αυτό θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο και το επιβεβαιώνουν…διαχρονικά εργαζόμενοι στην επιθεώρηση εργασίας.

Η νύχτα ανοίγει πληγές!   

Το να εργάζεται κανείς νύχτα όμως (και ιδιαίτερα όταν εργάζεται συνεχώς νύχτα) συνεπάγεται, προφανέστατα, προβλήματα υγείας ή αυξημένες πιθανότητες για προβλήματα υγείας.

Παλαιότερη έρευνα που είχε πραγματοποιηθεί από το Cornell University συμπέρανε ότι ένας εργαζόμενος που δουλεύει συνεχώς νύχτα μπορεί να αντιμετωπίσει από διαταραχές ύπνου (λογικό αυτό) μέχρι προβλήμα άγχους, εργασιακού burn out και πιθανότητα κοινωνικής απομόνωσης. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για όσους εργάζονται συνεχώς παραπάνω από το κανονικό ακόμα και κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Πέρα από αυτό οι εργαζόμενοι τη νύχτα, αν και προσφέρουν εξαιρετικά σημαντικές υπηρεσίες σε νευραλγικές θέσεις, συνεχίζουν να παραμένουν σχετικά “αόρατοι” σε σχέση με αυτούς που εργάζονται σε πιο συμβατικά ωράρια. Δύσκολα θα τους δει κανείς να χρησιμοποιούνται σε διαφημίσεις, δύσκολα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρότυπα επιτυχίας,ελάχιστα τα ζητήματα που τους αφορούν συζητώνται στη δημόσια σφαίρα. Σ’ αυτά τα ζητήματα συγκαταλέγεται προφανώς και το ζήτημα της ασφάλειας καθώς το να δουλεύει κανείς στις 2 και στις 3 τα ξημερώματα συνεπάγεται αυξημένους κινδύνους.

Νυχτερινή φρουρά

Η “κανονική” κοινωνία όμως δεν μπορεί να δουλέψει χωρίς τη “νυχτερινή φρουρά”. Αρτοποιοί είναι στο πόστο τους από τις 3 το πρωί, οι άνθρωποι στη λαχαναγορά είναι εκεί πριν από τις 5, οι αποθηκάριοι τροφίμων αρχίζουν δουλειά από τη 1 και μετά. Φαντάζεται κανείς μία κοινωνία χωρίς έτοιμο ψωμί το πρωί, χωρίς έτοιμα λαχανικά και φρούτα και φορτωθούν στην αγορά;

Η αντίφαση πάντως παραμένει: όσο πιο απαραίτητοι είναι αυτοί οι εργαζόμενοι για την καθημερινότητα όλων μας, τόσο λιγότερο εμφανείς παραμένουν στη δημόσια συζήτηση.

Οι άνθρωποι που καθαρίζουν, μεταφέρουν, ψήνουν, φυλάνε και τροφοδοτούν την πόλη μέσα στη νύχτα σπάνια γίνονται μέρος της εικόνας της «κανονικής» εργασίας. Κι όμως, χωρίς αυτούς, η επόμενη μέρα απλώς δεν θα ξεκινούσε ποτέ.

Νίκος Γιαννόπουλος

Οι ενεργοί λογαριασμοί στο facebook έχουν ξεπεράσει τα 3 δις ενώ σε ανάλογα νούμερα κινούνται οι ενεργοί χρήστες στο WhatsApp και στο Instragram.To ραγδαίως ανελισσόμενο Tik Tok πλησιάζει τα 2 δις. νούμερο που πολύ σύντομα θα ξεπεράσει.

Το καλοκαίρι συμβαίνει αυτό που όλοι φανταζόμαστε. Ενισχύονται αυτές οι πλατφόρμες που βασίζονται σε βίντεο και φωτογραφίες. Γι’ αυτό το Tik Tok καταλαμβάνεται από 47 μέχρι 52 λεπτά ημερησίως ανά χρήστη και το Instagram από 29 μέχρι 34 λεπτά.

Την άτυπη μάχη του καλοκαιριού φαίνεται να την κερδίζει πάντως το Instragram αν μιλάμε για το σύνολο των χρηστών που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα.

Επειδή το καλοκαίρι αυξάνονται οι αναρτήσεις που παραπέμπουν σε διακοπές, ταξίδια, παραλίες, φεστιβάλ, συναυλίες κτλ, η εν λόγω πλατφόρμα ευνοείται περισσότερο λόγω των δυνατοτήτων που δίνει στο χρήση (Stories, Reels). 

Το TikTok απαντά από την πλευρά του με το μεγαλύτερο engagement ανά χρήστη, στοιχεία στο οποίο δίνουν παραδοσιακά όλες οι εταιρίες που θέλουν να διαφημιστούν μέσω social media (πρακτικά μιλάμε για τις μεγαλύτερες εταιρίες στον κόσμο).

Στην Ελλάδα

Παρόμοια μάχη για την κατάκτηση της καλοκαιρινής πρωτιάς δίνουν Tik-Tok και Instagram και στην Ελλάδα όπως αποδεικνύουν τα νούμερα που έχουμε στη διάθεσή μας.

Στη χώρα το Instagram έχει περίπου 4,6 εκατομμύρια χρήστες, δηλαδή έχει φτάσει στο 46% του πληθυσμού και χρησιμοποιείται από το 50% και πλέον του ενήλικου πληθυσμού.

Σχεδόν ίδιοι είναι και οι αριθμοί του TikTok του οποίου η αύξηση την περσινή χρονιά στη χώρα έφτασε στο 16%. Το Faceboοκ μπορεί να “γράφει” περισσότερα νούμερα συνολικά, όμως η δραστηριότητα εκεί δεν είναι τόσο συχνή αφού το μέσο προτιμάται πλέον από τις μεγαλύτερες ηλικίες.

Σε ότι αφορά αποκλειστικά την καλοκαιρινή χρήση το Instagram εξακολουθεί να θεωρείται η βασική πλατφόρμα προβολής στην Ελλάδα, ενώ το TikTok είναι συχνά η πλατφόρμα με τη μεγαλύτερη οργανική απήχηση και με τις μεγαλύτερες πιθανότητες να χαρίσει τα χαρακτηριστικά του viral σ’ ένα video.

Aν θέλουμε να υποστηρίξουμε ποιο είναι το πιο δυνατό στοιχείο για την κάθε πλατφόρμα κατά την καλύτερη εποχή του χρόνου μπορούμε να πούμε ότι το Ιnstagram θεωρείται το πιο σημαντικό μέσο για ταξίδια, διακοπές, επιχειρήσεις τουρισμού, influencers και lifestyle περιεχόμενο.

Από την πλευρά του το TikTok είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πλατφόρμα, με πολύ υψηλή απήχηση στις ηλικίες 18–34 και τις καλύτερες πιθανότητες για viral περιεχόμενο.

Αν είστε περίπου 40 ετών και άνδρας το Instagram είναι πιθανότατα η καλύτερη επιλογή. Συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό χρηστών ηλικίας 35–44 ετών και προσφέρει ισορροπία ανάμεσα σε ενημέρωση, ψυχαγωγία και κοινωνική δικτύωση. Μπορεί να ακολουθεί κανείς ενότητες για θέματα όπως ταξίδια, τεχνολογία, αθλητισμό, αυτοκίνητα, επιχειρήσεις και καθημερινό lifestyle, ενώ παράλληλα μπορεί να να διατηρεί επαφή με φίλους και γνωστούς.

Αν είστε περίπου 40 ετών και γυναίκα η πιο ισορροπημένη επιλογή είναι συνήθως το Instagram. Προσφέρει εύκολη πρόσβαση σε περιεχόμενο γύρω από lifestyle, υγεία, μόδα, ταξίδια και οικογενειακή καθημερινότητα, ενώ επιτρέπει και κοινωνική επαφή με φίλους και γνωστούς. 

Το Facebook παραμένει επίσης πολύ χρήσιμο σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, ειδικά για ομάδες ενδιαφέροντος και ενημέρωση. Το TikTok μπορεί να λειτουργήσει πιο ψυχαγωγικά, με γρήγορα βίντεο και ιδέες για καθημερινή έμπνευση, αλλά δεν είναι πάντα τόσο «ήρεμο» ή οργανωμένο.

Με βραχεία κεφαλή στις μεγαλύτερες ηλικίες κερδίζει το Instagram γιατί είναι πιο κατάλληλο για mainstream χρήση με μέτρο. To TikTok για πολύ συγκεκριμένους λόγους κερδίζει τους μικρότερους που έχουν συνηθίσει μία πιο “βαριά” και “γρήγορη” χρήση των social.