Μιλά επίσης για το ΠΑΣΟΚ, τονίζοντας χαρακτηριστικά: «Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να ανοίξει ακόμη περισσότερο στα κοινωνικά στρώματα που παραδοσιακά εξέφραζε, τους παραγωγικούς φορείς, τους αγρότες, την αυτοδιοίκηση, τους νέους, τους ανθρώπους της εργασίας, τους επιστήμονες. Άλλο, όμως, ανοιχτό κόμμα και άλλο κόμμα σε μόνιμη εσωτερική συζήτηση. Η κοινωνία δεν περιμένει από εμάς να υπεραναλύσουμε τον εαυτό μας».

Συνέντευξη στον Χρόνη Διαμαντόπουλο

–Κύριε Κατρίνη, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται έντονη κινητικότητα και συζήτηση για την ανάγκη ανασύνθεσης ή αλλαγής στρατηγικής στο ΠΑΣΟΚ, ώστε να εκφράσει πιο δυναμικά τον προοδευτικό χώρο. Ποιο είναι το δικό σας προσωπικό όραμα για την επόμενη μέρα του κινήματος και πώς απαντάτε σε όσους ζητούν άμεσες εσωκομματικές πρωτοβουλίες;

Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική ευθύνη. Και αυτή η ευθύνη είναι να αποδείξει ότι μπορεί να γίνει ξανά η μεγάλη δημοκρατική παράταξη της κοινωνικής πλειοψηφίας, της παραγωγής, των εργαζόμενων, της μεσαίας τάξης, των νέων ανθρώπων και της ελληνικής περιφέρειας. Η κρισιμότητα της επικείμενης εκλογικής μάχης δεν επιτρέπει την πολυτέλεια της εσωστρέφειας και δεν αφήνει περιθώρια για τακτικισμούς και προσωπικές ατζέντες. Η κοινωνία, η οποία συμπιέζεται από τις κυβερνητικές πολιτικές, απαιτεί από εμάς μια αποφασιστική φυγή μπροστά. Πιστεύω και αγωνίζομαι για ένα ΠΑΣΟΚ πλειοψηφικό, πατριωτικό και νικηφόρο, το οποίο διεκδικεί αξιόπιστα τη διακυβέρνηση της χώρας και στέλνει την ΝΔ στην αντιπολίτευση. Όποια εσωτερική συζήτηση πρέπει καταρχάς να γίνεται στα όργανα και όχι δημόσια και να λειτουργεί ως καταλύτης για εφαρμογή πολιτικών πράξεων και πρωτοβουλιών. Όλοι γνωρίζουν ότι η ακρίβεια διαλύει τα εισοδήματα, η περιφέρεια ερημώνει, το δημογραφικό απειλεί τη χώρα, οι θεσμοί έχουν πληγωθεί. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος μπορεί να τα αντιμετωπίσει. Γι’ αυτό δεν υποτιμώ καμία αγωνία. Αντίθετα, πιστεύω ότι το ΠΑΣΟΚ πρέπει να ανοίξει ακόμη περισσότερο στα κοινωνικά στρώματα που παραδοσιακά εξέφραζε, τους παραγωγικούς φορείς, τους αγρότες, την αυτοδιοίκηση, τους νέους, τους ανθρώπους της εργασίας, τους επιστήμονες. Άλλο, όμως, ανοιχτό κόμμα και άλλο κόμμα σε μόνιμη εσωτερική συζήτηση. Η κοινωνία δεν περιμένει από εμάς να υπεραναλύσουμε τον εαυτό μας. Περιμένει να της πούμε πώς θα αλλάξει η ζωή της. Περιμένει να της δείξουμε πως θα φύγει ο κ. Μητσοτάκης και η Νέα Δημοκρατία από την κυβέρνηση για να δει την πολιτική αλλαγή στην πράξη. Πρέπει όλοι να αντιληφθούμε το μέγεθος της ευθύνης, να  βγούμε μπροστά και να πείσουμε  τους πολίτες ότι το ΠΑΣΟΚ  διαθέτει τα στελέχη, το πρόγραμμα, την εμπειρία  και τη βούληση για να αναλάβει τα ηνία της χώρας την επόμενη μέρα.

–Στο τραπέζι της δημόσιας συζήτησης επανέρχεται συχνά το σενάριο της «συνεργασίας των κεντροαριστερών δυνάμεων» για τη δημιουργία ενός εναλλακτικού κυβερνητικού πόλου απέναντι στη Νέα Δημοκρατία. Θεωρείτε ότι το ΠΑΣΟΚ πρέπει να ηγηθεί μιας τέτοιας σύγκλισης με άλλες δυνάμεις (π.χ. ΕΛΑΣ, ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά) ή οφείλει να συνεχίσει την αυτόνομη πορεία του;

Οι συνεργασίες έχουν νόημα όταν προκύπτουν από καθαρή λαϊκή εντολή, προγραμματική συμφωνία και σεβασμό στη θεσμική τάξη. Όχι από παρασκηνιακές διεργασίες ή άνωθεν επιθυμίες, ειδικά πριν μιλήσουν οι πολίτες. Το ΠΑΣΟΚ δεσμεύεται από τις αποφάσεις των Συνεδρίου του: καμία συνεργασία με την ΝΔ και αυτόνομη πορεία που οδηγεί σε πολιτική αλλαγή και νίκη στις εκλογές. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αντιλαμβανόμαστε την ανάγκη ευρύτερων συζητήσεων ή δυνητικών συνεργασιών, ωστόσο δεν έχει νόημα να βάζουμε το κάρο μπροστά από το άλογο. Η θέση μας είναι σαφής. Πρώτα ισχυρό ΠΑΣΟΚ, πρώτα καθαρή εντολή, πρώτα προγραμματικό πλαίσιο, και μετά κάθε συζήτηση πάνω σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Η προοδευτική διακυβέρνηση δεν χτίζεται με απλή αριθμητική ή προσωπικές στρατηγικές. Χτίζεται με εμπιστοσύνη, σχέδιο και ισχυρή κοινωνική πλειοψηφία.

–Η ακρίβεια και η μείωση της αγοραστικής δύναμης παραμένουν τα υπ’ αριθμόν ένα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας. Παρά τα κυβερνητικά μέτρα, η πίεση στα νοικοκυριά συνεχίζεται. Ποιες είναι οι συγκεκριμένες, άμεσες νομοθετικές παρεμβάσεις που προτείνετε εσείς για την πάταξη της αισχροκέρδειας και την ανακούφιση της μεσαίας τάξης;

Η ακρίβεια δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Δεν είναι κακοκαιρία που πέρασε πάνω από την Ελλάδα. Είναι αποτέλεσμα αδράνειας, ανοχής της κυβέρνησης σε ολιγοπωλιακές πρακτικές και μιας φορολογικής πολιτικής που μετατρέπει την ακρίβεια σε μηχανισμό υπερεσόδων για το κράτος. Δεν είναι τυχαίο που ο πληθωρισμός στην Ελλάδα είναι πάντα υψηλότερος από την Ευρωζώνη και πριν και κατά τη διάρκεια και μετά το τέλος των πολεμικών συγκρούσεων, οι οποίες είναι η μόνιμη δικαιολογία της κυβέρνησης.  Η κυβέρνηση λέει ότι επιστρέφει μέρισμα στην κοινωνία. Στην πραγματικότητα πρώτα αφαιρεί δισεκατομμύρια μέσω ΦΠΑ, ειδικών φόρων και υψηλών τιμών και μετά επιστρέφει ένα μικρό μέρος ως επίδομα. Αυτό δεν είναι κοινωνική πολιτική. Είναι ανακύκλωση της αδικίας.

Χρειάζονται άμεσες νομοθετικές παρεμβάσεις σε τέσσερα επίπεδα.

Πρώτον, μείωση του ΦΠΑ σε βασικά είδη διατροφής και μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα, όσο διαρκεί η κρίση ακρίβειας. Όχι ως γενική εξαγγελία, αλλά με μηχανισμό ελέγχου ώστε η μείωση να περνά στην τελική τιμή. Έγινε σε άλλες χώρες, γιατί δεν μπορεί να γίνει στην Ελλάδα;

Δεύτερον, πραγματική Αρχή Ελέγχου Αγοράς με ανεξαρτησία, προσωπικό, πρόσβαση σε δεδομένα και δυνατότητα άμεσων κυρώσεων. Όχι έλεγχοι για τις κάμερες. Έλεγχοι σε όλη την αλυσίδα: παραγωγή, εισαγωγή, χονδρική, σούπερ μάρκετ. Να ξέρουμε ποιος αυξάνει τι, πότε και γιατί.

Τρίτον, πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε βασικά αγαθά και κρίσιμες εισροές, όπου αποδεικνύεται στρέβλωση της αγοράς. Ειδικά στον πρωτογενή τομέα πρέπει να μπει έλεγχος στο κόστος παραγωγής: λιπάσματα, ζωοτροφές, ενέργεια, καύσιμα. Δεν μπορεί ο αγρότης να πουλά χαμηλά, ο καταναλωτής να αγοράζει πανάκριβα και κάποιοι ενδιάμεσοι που ελέγχουν την αλυσίδα να θησαυρίζουν.

Τέταρτον, προστασία της μεσαίας τάξης και των μικρομεσαίων από το ιδιωτικό χρέος. Η ακρίβεια δεν λειτουργεί μόνη της. Συνδυάζεται με υψηλές δόσεις, funds, φορολογικές οφειλές, ασφαλιστικά χρέη. Γι’ αυτό χρειάζεται συγκεκριμένο πλαίσιο: 120 δόσεις για χρέη σε εφορία και ΕΦΚΑ με 30% κούρεμα εφ’ όσον τηρείται η ρύθμιση, προστασία πρώτης κατοικίας για τους αδύναμους και προστασία της αγροτικής γης, κανόνες διαφάνειας για funds και servicers, βιώσιμες ρυθμίσεις για εγγυητές και δανειολήπτες σε ελβετικό φράγκο που έχουν ριχτεί στην πυρά.  

Αυτά προτείνει το ΠΑΣΟΚ και τα έχει καταθέσει στη Βουλή με τη μορφή νομοσχεδίων που αν ψηφιστούν, μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα.

Το κρίσιμο είναι να επιλέξεις πλευρά. Με τους πολλούς ή με τους λίγους. Με τον δανειολήπτη ή με τα funds. Με τον καταναλωτή ή με τα καρτέλ. Με τον μικρομεσαίο που παλεύει να κρατήσει την επιχείρησή του ή με τα πολυεθνικά μεγαθήρια.

Το ΠΑΣΟΚ έχει επιλέξει πλευρά και θα δώσουμε τη μάχη κόντρα σε όσα συμφέροντα αισχροκερδούν σήμερα. Όταν ο πολίτης δουλεύει και δεν μπορεί να ζήσει, όταν η οικογένεια κόβει από το φαγητό, την υγεία, τη θέρμανση, τη μόρφωση των παιδιών, τότε δεν έχουμε απλώς πρόβλημα τιμών. Έχουμε πρόβλημα αξιοπρέπειας. Με το ΠΑΣΟΚ θα μπει τέλος στην απληστία.

–Ως βουλευτής που εκλέγεται στην περιφέρεια (Ηλεία), βλέπετε από πρώτο χέρι τις προκλήσεις της ελληνικής επαρχίας, του πρωτογενούς τομέα και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Με δεδομένη την τρέχουσα κατανομή των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, ποιο θεωρείτε ότι είναι το μεγαλύτερο λάθος της κυβέρνησης στον σχεδιασμό της περιφερειακής ανάπτυξης;

Το Ταμείο Ανάκαμψης ήταν μια ιστορική ευκαιρία. Θα μπορούσε να γίνει το εργαλείο για να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, να ενισχυθούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, να στηριχθεί ο πρωτογενής τομέας, να αποκτήσει η περιφέρεια υποδομές, ενέργεια, ψηφιακά δίκτυα, πρόσβαση στη γνώση, χρηματοδότηση και εξωστρέφεια. Αντί γι’ αυτό, σε μεγάλο βαθμό λειτούργησε με συγκεντρωτική λογική, αδιαφάνεια, προνομιακή πρόσβαση των ισχυρών και αποκλεισμό των εκατοντάδων χιλιάδων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων από τα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Η Ηλεία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένας νομός με τεράστιες δυνατότητες — αγροτική παραγωγή, τουρισμός, πολιτισμός, Αρχαία Ολυμπία, φυσικό περιβάλλον, ανθρώπινο δυναμικό — αλλά με χρόνιες ελλείψεις σε υποδομές και δίκτυα, μεταφορές, δημόσια υγεία, αντιπλημμυρική προστασία, σύγχρονα αρδευτικά έργα. Περιφερειακή ανάπτυξη δεν είναι να κόβουμε κορδέλες. Είναι να δημιουργούμε αλυσίδες αξίας. Από το χωράφι μέχρι τη μεταποίηση. Από την παραγωγή μέχρι την εξαγωγή. Από το τοπικό προϊόν μέχρι το brand μιας περιοχής. Από την Αρχαία Ολυμπία μέχρι ένα σύγχρονο οικοσύστημα πολιτισμού, τουρισμού, εκπαίδευσης και διεθνούς παρουσίας.

Χρειάζεται, λοιπόν, άλλη λογική. Με ανακατεύθυνση πόρων, με ειδικό σχέδιο για τον πρωτογενή τομέα, με υποδομές που μειώνουν ανισότητες, με αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων κάθε τόπου.  Ισχυρή περιφέρεια σημαίνει ισχυρή Ελλάδα.  Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να ξανασυνδεθεί με την περιφέρεια, τα μεγάλα έργα, την αποκέντρωση, την παραγωγή, την κοινωνική κινητικότητα, τις ευκαιρίες για όλους.

–Τα ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία των θεσμών, τη δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου στην Ελλάδα —από την υπόθεση των υποκλοπών μέχρι τις εξελίξεις σε μεγάλα δικαστικά μέτωπα— βρίσκονται σταθερά στην επικαιρότητα. Πιστεύετε ότι οι θεσμικές αντίρροπες δυνάμεις στη χώρα μας λειτουργούν επαρκώς σήμερα ή βρισκόμαστε μπροστά σε μια συστηματική υποβάθμισή τους;

Βρισκόμαστε ξεκάθαρα μπροστά σε μια συστηματική, θεσμική οπισθοδρόμηση. Το σκάνδαλο των υποκλοπών, οι αλλεπάλληλες παρεμβάσεις στη λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών και οι σκιές στη διαχείριση κορυφαίων δικαστικών ερευνών αποτελούν βαθιές πληγές για τη δημοκρατία μας. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για συνειδητή επιλογή ενός μοντέλου διακυβέρνησης που εχθρεύεται τη λογοδοσία. Το ΠΑΣΟΚ, η παράταξη που εγκαθίδρυσε και θωράκισε τους σύγχρονους δημοκρατικούς θεσμούς στη μεταπολίτευση, οφείλει να είναι ο αδιαπραγμάτευτος εγγυητής τους. Η οικονομική και κοινωνική πρόοδος της χώρας δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε ένα αδύναμο κράτος δικαίου και σε μια απαξιωμένη δικαιοσύνη. Η κάθαρση πρέπει να είναι η πρώτη προτεραιότητα για την επόμενη προοδευτική κυβέρνηση. Αυτό δεν είναι ρεβανσισμός. Είναι προϋπόθεση για την ανάταξη της αξιοπιστίας των θεσμών της χώρας.

–Η κοινωνική δυσαρέσκεια αποτυπώνεται συχνά σε υψηλά ποσοστά αποχής ή στη στροφή ενός μέρους του εκλογικού σώματος προς την αντισυστημική ψήφο. Πώς μπορεί το ΠΑΣΟΚ να επαναφέρει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην πολιτική και να πείσει ότι διαθέτει ένα ρεαλιστικό, εναλλακτικό μοντέλο διακυβέρνησης;

Η εμπιστοσύνη δεν επιστρέφει με τα λόγια. Επιστρέφει όταν οι πολίτες νιώσουν ότι κάποιος τους ακούει, τους σέβεται και μπορεί να κάνει πράξη αυτά που λέει. Ένα μέρος της κοινωνίας πιστεύει ότι τίποτα δεν αλλάζει, ότι όλοι είναι ίδιοι, ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, ότι η πραγματική πολιτική δεν αξίζει. Αν απαντήσουμε σε αυτή την κρίση εμπιστοσύνης με επικοινωνιακές τεχνικές, θα αποτύχουμε. Χρειάζεται ουσία.

Το ΠΑΣΟΚ μπορεί να ξαναχτίσει εμπιστοσύνη με πέντε τρόπους.

Πρώτον, με καθαρή γλώσσα. Λέμε λίγα, συγκεκριμένα και εφαρμόσιμα. Ο πολίτης κουράστηκε από τα μεγάλα λόγια. Θέλει να ξέρει τι θα γίνει με τον μισθό του, το ενοίκιό του, το δάνειό του, το χωράφι του, την επιχείρησή του, το παιδί του που σκέφτεται να φύγει στο εξωτερικό.

Δεύτερον, με σχέδιο εφαρμογής. Όχι απλώς πρόγραμμα. Για πρόγραμμα μιλάνε όλοι. Το ερώτημα είναι ποιος έχει χρονοδιάγραμμα, προτεραιότητες, χρηματοδότηση, ανθρώπους, μηχανισμό ελέγχου.

Τρίτον, με πρόσωπα ευθύνης. Η κοινωνία θέλει να δει ότι υπάρχουν άνθρωποι έτοιμοι να κυβερνήσουν. Όχι μόνο να αντιπαρατεθούν τηλεοπτικά. Να πάρουν αποφάσεις, να συγκρουστούν, να εφαρμόσουν, να λογοδοτήσουν.

Τέταρτον, με κοινωνική γείωση. Το ΠΑΣΟΚ οφείλει να βρίσκεται παντού: στην περιφέρεια, τους αγρότες, τους επαγγελματίες, τους συνταξιούχους τα νοσοκομεία, τα πανεπιστήμια, τους χώρους εργασίας, την αυτοδιοίκηση. Όχι μόνο σε προεκλογικές περιοδείες. Με μόνιμη σχέση, με ανοιχτές δομές, με διάλογο που παράγει πολιτική.

Πέμπτον, με ηθικό πλεονέκτημα πράξης. Δεσμευόμαστε σε κανόνες διαφάνειας, αξιοκρατίας, λογοδοσίας. Το ΠΑΣΟΚ δεν έρχεται απλώς να αντικαταστήσει μια εξουσία με μια άλλη, αλλά να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η διακυβέρνηση.

Το ρεαλιστικό εναλλακτικό μοντέλο διακυβέρνησης δεν είναι ούτε επιστροφή στο χθες,  ούτε ταξίδι στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα. Η χώρα χρειάζεται μια προοδευτική κυβέρνηση που να ξέρει τι θέλει να κάνει και πώς θα το κάνει. Χρειάζεται πολιτική αλλαγή με περιεχόμενο. Και το ΠΑΣΟΚ μπορεί να γίνει ο φορέας αυτής της αλλαγής, η παράταξη που διεκδικεί ξανά την ευθύνη για να κάνει την Ελλάδα μια χώρα με προοπτική για όλους. Αυτό είναι το στοίχημα και πρέπει να το κερδίσουμε.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Σήμερα, το πρόγραμμα #StolenMemory, που ξεκίνησε το 2016, επιχειρεί το «ακατόρθωτο»: να εντοπίσει τους απογόνους αυτών των ανθρώπων και να τους παραδώσει, δεκαετίες μετά, τα κλεμμένα κειμήλια των προγόνων τους.

Η διοίκηση των Αρχείων Arolsen έχει ανατεθεί σε Διεθνή Επιτροπή αποτελούμενη από εκπροσώπους 11 κρατών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ενώ η καθημερινή διαχείριση των Αρχείων εκτελείται μέσω ενός διορισμένου, από τη Διεθνή Επιτροπή, Διευθυντή. Την Ελλάδα εκπροσωπεί, με απόφαση του Υπουργού Εξωτερικών, ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, κ. Γ. Πολυδωράκης.

Στην Ελλάδα, η προσπάθεια αυτή απέκτησε μια ιδιαίτερη δυναμική μέσα από τη συνεργασία της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων και του Υπουργείου Εξωτερικών, κινητοποιώντας μαθητές και εκπαιδευτικούς που λειτούργησαν ως «ντετέκτιβ της ιστορίας».

Μέσα από την έρευνά τους, τέσσερις ιστορίες Ελλήνων κρατουμένων ήρθαν στο φως, μετατρέποντας την απρόσωπη ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου σε μια βαθιά ανθρώπινη αφήγηση.

Την περασμένη Πέμπτη σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά εκδήλωση που έγινε στο αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του υπουργείου Εξωτερικών, ήρθαν στο φως η ιστορίες τεσσάρων Ελλήνων που κατέληξαν στα ναζιστικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.

Ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου ΥΠΕΞ, κ. Γ. Πολυδωράκης, μιλώντας στο πλαίσιο της εκδήλωσης δήλωσε: «Η Ελλάδα έγινε η πρώτη και μοναδική, έως τώρα, χώρα που κατάφερε να εντοπίσει το ΣΥΝΟΛΟ των οικογενειών των θυμάτων πολιτών της, προσωπικά αντικείμενα των οποίων φυλάσσονται στα Αρχεία Arolsen. 

Και είμαστε πολύ περήφανοι, που αυτό κατέστη δυνατό, μέσα σε ένα μικρό σχετικά διάστημα, σε μεγάλο βαθμό χάρη σε ένα πρόγραμμα (το πρόγραμμα ανάθεσης της έρευνας σε σχολεία) που καταρτίστηκε και οργανώθηκε κεντρικά από τα δύο Υπουργεία, και ήταν επομένως κρατική πρωτοβουλία. Είμαστε το μοναδικό κράτος που σκέφτηκε και πραγματοποίησε παρόμοια δράση, και μάλιστα με τόσο μεγάλη επιτυχία όσον αφορά τα αποτελέσματα, κάτι που αποτελεί πρότυπο και μοντέλο και για τα υπόλοιπα κράτη που προσωπικά αντικείμενα πολιτών τους βρίσκονται ακόμα στα Αρχεία Arolsen. Τόσο η ιδέα, όσο και η υλοποίηση και τα αποτελέσματά της πρωτοβουλίας προκαλέσει, έχουν προκαλέσει τον θαυμασμό και τα συγχαρητήρια τόσο των Αρχείων Arolsen, όσο και των εταίρων μας στη Διεθνή Επιτροπή, πόσω μάλλον τώρα που εντοπίστηκαν οι οικογένειες όλων των ελληνικής καταγωγής θυμάτων».

Στο libre μίλησαν, για τους τέσσερις Έλληνες κάποιοι απόγονοί τους καθώς και κάποιοι από τους δασκάλους που συντόνισαν τις έρευνες των μαθητών τους στην αναζήτηση των Δημήτρη Βαφειάδη, Ευάγγελου Κερασιώτη, Νικόλαου Φασουλιώτη και Γεώργιου Σαγματόπουλου.

Ας δούμε όμως την ιστορία του καθενός ξεχωριστά.

Δημήτρης Βαφειάδης: Το Ρολόι και το Προφητικό Δαχτυλίδι

Η έρευνα των μαθητών του 2ου ΓΕΛ Κορωπίου ξεκίνησε με ελάχιστα στοιχεία: ένα όνομα, ένα έτος γέννησης (1919) και την ένδειξη «άγαμος». Ο Δημήτριος Βαφειάδης, με καταγωγή από τους Τοξότες Ξάνθης, ήταν ένας από τους 1.200 Έλληνες του στρατοπέδου Neuengamme. Είχε συλληφθεί για τη δράση του στην Αντίσταση και μεταφέρθηκε στη Γερμανία τον Ιούνιο του 1944, μετά από ένα δεκαήμερο ταξίδι σε άθλιες συνθήκες.

Όπως λέει η εκπαιδευτικός Άννα Πολίτου, από το 2^ο ΓΕΛ Κορωπίου, «Αναζητήσαμε την περιοχή όπου γεννήθηκε ή κατοικούσε. Επικοινωνήσαμε με Δημοτολόγια, με Στρατολογικά Γραφεία, με ΓΑΚ , με το στρατόπεδο Neuengamme καθώς και με τα Αρχεία Arolsen .

Ουσιαστικά συνέβαλαν στην επιτυχή έκβαση της αναζήτησής μας τα έγγραφα του ΕΕΣ. Επισκεφθήκαμε τα γραφεία της Δ/νσης Αναζητήσεων του ΕΕΣ, είδαμε την επιστολή αναζήτησης του Δ. Βαφειάδη από την αδελφή του το 1956. Κατόπιν μια τηλεφωνική καταχώρηση μας οδήγησε στη λύση. Επικοινωνήσαμε με το γιο της αδελφής του, ο οποίος έχει το μικρό όνομα του κρατούμενου, και κατόπιν ζήσαμε συγκινητικές στιγμές».

Στο στρατόπεδο, ο Βαφειάδης έζησε τη φρίκη ενός «βιομηχανικού τόπου θανάτου», δουλεύοντας γυμνός και πεινασμένος στο παγωμένο χώμα. Τα αντικείμενα που του αφαιρέθηκαν ήταν ένας μικρός θησαυρός μνήμης: ένα ρολόι τσέπης, μια αλυσίδα, ένα πορτοφόλι με την Ακρόπολη και ένα δαχτυλίδι με νεκροκεφαλή. Το τελευταίο αποδείχθηκε τραγικά προφητικό, καθώς ο Δημήτρης άφησε την τελευταία του πνοή στις 18 Μαΐου 1945 – μόλις λίγες ημέρες μετά την απελευθέρωση, εξαντλημένος από τις κακουχίες.

Οι μαθητές, αφού αναζήτησαν στοιχεία σε δημοτολόγια και στον Ερυθρό Σταυρό, κατάφεραν να εντοπίσουν τον ανιψιό του, ο οποίος φέρει το όνομά του. Για την οικογένεια, η επιστροφή αυτών των αντικειμένων μετά από 80 χρόνια χαρακτηρίστηκε ως ένα «δώρο ψυχής», μια δικαίωση για τον άνθρωπο που χάθηκε στα κάτεργα του Αμβούργου.

Ο Δημήτρης Βαχαρέλης, ανιψιός του Βαφειάδη μιλώντας για το θείο του λέει στο libre: «Η ιστορία του ξεκινάει από τα 19 του μόλις χρόνια, όπου αποφάσισε μαζί με άλλους συναγωνιστές του, όπως τον φίλο του Κυριακόπουλο Ευλάμπιο, να κάνουν αντίσταση κατά του Ναζισμού και αυτός ήταν και ο λόγος που συνελήφθη. Μετά την σύλληψη του οδηγήθηκε μαζί με άλλους αντιστασιακούς σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Αμβούργο όπου και πέθανε ύστερα από σκληρή δουλειά χρόνων στα κάτεργα. Την ίδια αιτία θανάτου ανέφερε ο Ερυθρός Σταυρός σε αίτημα που έκανε η αδερφή του, Σπάρτη Βαχαρέλη».

Ευάγγελος Κερασιώτης: Η Καρδιά που «Λύγισε» Μετά την Επιστροφή

Μια άλλη ομάδα, από το Εσπερινό ΕΠΑΛ Ευόσμου, ανέλαβε να ξετυλίξει το νήμα της ζωής του Ευάγγελου Κερασιώτη. Γεννημένος το 1925, ο Κερασιώτης βρέθηκε από το Χαϊδάρι στο Neuengamme και στη συνέχεια στο παράρτημα Salzgitter-Drütte, όπου κατασκευάζονταν πολεμοφόδια.

Μιλώντας στο libre ο Ιστορικός και Νομικός Άγγελος Χοτζίδης, εκπαιδευτικός στο Εσπερινό ΕΠΑΛ Ευόσμου Θεσσαλονίκης, λέει: «Ο Ευάγγελος Κερασιώτης είχε γεννηθεί στις 25 Μαρτίου 1925 και τον Ιούνιο του 1944 μεταφέρθηκε από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Νόιενγκαμε κοντά στο Αμβούργο. Αυτές ήταν οι βασικές πληροφορίες που είχαν οι μαθήτριες και οι μαθητές του Εσπερινού ΕΠΑΛ Ευόσμου Θεσσαλονίκης». Και όπως εξηγεί στη συνέχεια «τα παιδιά συνέλλεξαν στοιχεία από τα Δημοτολόγια Καβάλας, Νίκαιας, Αθηνών, Καματερού, το Στρατολογικό Γραφείο Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, την Υπηρεσία Αναζητήσεων του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και τα Αρχεία Arolsen.

Έτσι, κατάφεραν να εντοπίσουν την πορεία του ιδίου και της οικογένειάς του: Το 1920 στις Σέρρες είχε γεννηθεί ο αδελφός του Κυριάκος και δύο χρόνια αργότερα στην Καβάλα ο άλλος αδελφός του Ιωάννης. Τη δεκαετία του 1930 η οικογένεια μετακινήθηκε στη Νίκαια, όπου κατά την περίοδο της ιταλικής και γερμανικής κατοχής είχε αναπτυχθεί ένα δυναμικό αντιστασιακό κίνημα».

Ο Ευάγγελος  Κερασιώτης επέζησε από τον βομβαρδισμό του τρένου μεταφοράς κρατουμένων στην πόλη Celle τον Απρίλιο του 1945, όπου εκατοντάδες άλλοι σκοτώθηκαν. Κατάφερε να επιστρέψει στην Αθήνα τον Αύγουστο του ίδιου έτους και μάλιστα διορίστηκε στην Αστυνομία Πόλεων. Ωστόσο, το σώμα του είχε υποστεί ανεπανόρθωτες βλάβες. Πέθανε το 1949, σε ηλικία μόλις 24 ετών, από καρδιακό νόσημα που προκλήθηκε από τις κακουχίες των στρατοπέδων.

Οι μαθητές εντόπισαν τη νύφη του, την κυρία Καίτη Κερασώτη, στην οποία παραδόθηκε το ρολόι χειρός που τα SS του είχαν πάρει το 1944.

Νικόλαος Φασουλιώτης: Ο «Γλεντζές» Παγωτατζής με τα Κρυμμένα Μυστικά

Η ιστορία του Νικόλαου Φασουλιώτη, που ερεύνησε το 1ου ΓΕΛ Υμηττού, ξεκινά από τη Φασούλα της Λεμεσού. Εθελοντής στον βρετανικό στρατό, ο Φασουλιώτης συνελήφθη στην Ελλάδα το 1941 και κατέληξε επίσης στο Neuengamme. Αν και επέζησε και επέστρεψε στην Κύπρο, όπου έζησε μέχρι το 2000, δεν μίλησε ποτέ για τη φρίκη που έζησε.

«Είμαι κόρη του Νικόλαου Φασουλιώτη, ενός από τα έξι παιδιά που απέκτησε στην Κύπρο. Τρία δεν ζούνε πια. Όταν με πήραν τηλέφωνο από το σχολείο για να μου μιλήσουν για το πρόγραμμα, ξαφνιάστηκα, ανατρίχιασα, μου ήρθε να κλάψω από χαρά. Δεν έφευγε από το μυαλό μου για μέρες. Και ακόμα δεν μπορώ να το πιστέψω», είπε στο libre η Κωνσταντία Τσιοπτσή, κόρη του Φασουλιώτη και συνεχίζει: «Ο πατέρας μου ήταν καλός οικογενειάρχης, φιλόξενος, δουλευταράς και γλεντζές, του άρεσαν τα πειράγματα. Φρόντιζε την οικογένειά μας. Δεν μίλησε ποτέ για τον πόλεμο. Από τη μαμά μου μάθαμε ότι ήταν εθελοντής στον πόλεμο και ότι είχε παντρευτεί. Το χωριό μας, η Φασούλα, τον τίμησε για την προσφορά του στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν το περίμενα ποτέ. Είναι μια τόσο μεγάλη συγκίνηση, έπειτα από 80 χρόνια. Χάρηκα πολύ για το σχολείο και αξίζουν συγχαρητήρια τέτοιες πρωτοβουλίες. Πολλά μπράβο στα παιδιά, στην κ. Μπενέκου και την κ. Μαλανδράκη για ό,τι έκαναν για εμάς». Η κ. Τσιοπτσή παρέλαβε μια γυναικεία καρφίτσα και μια ταυτότητα χειρός με την επιγραφή: «Ενθύμιον γονέων, Ερμιόνης και Αθανασίου, 1926».

Η Ελένη Μπενέκου, Εκπαιδευτικός του 1ου ΓΕΛ Υμηττού, αναφερόμενη στην εμπειρία που είχε με τους μαθητές και τους συναδέλφους της περιγράφει: «Αρχικά διερευνήσαμε το ενδεχόμενο της μικρασιατικής καταγωγής. Απευθυνθήκαμε στον Ερυθρό Σταυρό, σε υπηρεσίες, δημόσιους φορείς και ιδιώτες, χωρίς όμως κανένα αντίκρισμα. Στη συνέχεια, προσανατολιστήκαμε στην εκδοχή της κυπριακής καταγωγής. Ο Κύπριος ιστορικός Πέτρος Παπαπολυβίου, με εξειδίκευση σε τέτοια θέματα, μας υπέδειξε ότι ο Νικόλαος Φασουλιώτης ή Νικόλαος Κωνσταντίνου από τη Φασούλα της Λεμεσού, κατατάχθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1940 στο Κυπριακό Σύνταγμα του Βρετανικού στρατού, στον 1003 Λόχο Σκαπανέων, και μετέβη στην Ελλάδα. Μαθαίνουμε ότι κηρύσσεται αγνοούμενος στις 28 Απριλίου 1941. Συλλαμβάνεται ως πολιτικός κρατούμενος. Μεταφέρεται αρχικά στο Χαϊδάρι και μετέπειτα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Neuengamme, στο Αμβούργο της Γερμανίας». Και εξηγεί: «Η προσέγγιση των συγγενών επιτεύχθηκε μέσω αναζήτησης σε ομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της Κύπρου με τη βοήθεια του Ανδρέα Μιχαηλίδη».

Γεώργιος Σαγματόπουλος: Η Επιστροφή της Οικογενειακής Μνήμης

Η τέταρτη ιστορία αφορά τον Γεώργιο Σαγματόπουλο. Για την απόγονό του, Παναγιώτα Γαλάνη, η επικοινωνία με τους ερευνητές του προγράμματος ήταν μια στιγμή βαθιάς συγκίνησης. Μιλώντας στο libre είπε μεταξύ άλλων: «Από την πρώτη στιγμή ενθουσιάστηκα, γιατί επρόκειτο για ένα προσωπικό αντικείμενο ενός προγόνου μου, του αδελφού της γιαγιάς μου.

Η σκέψη που με συγκίνησε περισσότερο ήταν η γιαγιά μου, ο άνθρωπος που με μεγάλωσε. Μέσα από εμένα θα βρίσκεται και εκείνη σε αυτή τη σημαντική στιγμή, παραλαμβάνοντας συμβολικά ένα αντικείμενο που ανήκε στον αδελφό της. Ξέρω πόσο μεγάλη χαρά θα της δώσει και αυτό κάνει τη δική μου συγκίνηση ακόμη μεγαλύτερη.

Είναι πολύ δύσκολο να περιγράψω με λίγες λέξεις όσα νιώθω. Δεν πρόκειται μόνο για την επιστροφή ενός αντικειμένου. Είναι η επιστροφή μιας μνήμης, ενός κομματιού της οικογενειακής μας ιστορίας, ενός ανθρώπου που δεν ξεχάστηκε».

Και όπως λέει η ίδια: «Το Stolen Memories είναι ένα πολύτιμο δώρο όχι μόνο για εμάς που παραλαμβάνουμε αυτά τα αντικείμενα, αλλά για όλους. Ιδιαίτερα για τα νέα παιδιά, ώστε να γνωρίζουν την ιστορία μας και να μη ξεχνούν ποτέ το παρελθόν μας ως Έλληνες».

Φωτογραφίες των αντικειμένων που αποδόθηκαν σε Έλληνες συγγενείς θυμάτων των γερμανικών στρατοπέδων συγκέντρωσης στο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας #StolenMemory

Παράλληλα, αναλύει τη στρατηγική του για τη φορολογική δικαιοσύνη μέσω της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ στέλνει σαφές μήνυμα προς τους ξένους επενδυτές για τη θεσμική και αναπτυξιακή σταθερότητα της Ελλάδας, ασκώντας ταυτόχρονα δριμεία κριτική στην «τοξικότητα» της αντιπολίτευσης.

Συνέντευξη στον Χρόνη Διαμαντόπουλο

–Κύριε υφυπουργέ, υπάρχει μια έντονη παραφιλολογία σχετικά με το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών το ερχόμενο φθινόπωρο (π.χ. τον Οκτώβριο). Με δεδομένο ότι η ελληνική οικονομία έχει ανάγκη από προβλεψιμότητα και συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, θεωρείτε ότι μια πρόωρη προσφυγή στις κάλπες θα λειτουργούσε αποσταθεροποιητικά για τις αγορές και την επενδυτική εμπιστοσύνη, ή πιστεύετε ότι η πολιτική καθαρότητα αποτελεί προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη;

Είναι σημαντικό το γεγονός πως πρόεδρος της ΝΔ και της κυβέρνησης είναι ένας πολιτικός σπάνιος. Ένας ηγέτης ο οποίος ό,τι λέει το εννοεί. Και το έχει πολλές φορές αποδείξει. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης λοιπόν έχει κλείσει τη συζήτηση. Η κυβέρνηση έχει εκλεγεί με συγκεκριμένο ορίζοντα και σαφή εντολή υλοποίησης μεταρρυθμίσεων. Δεν θα αλλάξει αυτό κι έχουμε αρκετούς μήνες δουλειάς μπροστά μας. Η συνεχής παραγωγή σεναρίων περί εκλογών περισσότερο τροφοδοτεί τις παραπολιτικές στήλες, παρά υπηρετεί τον δημόσιο διάλογο και δεν έχει αναφορά στις ανάγκες της κοινωνίας. Η προσωπική μου δε άποψη είναι πως οι πολιτικοί κύκλοι οφείλουν να είναι καθαρά  τετραετείς και όχι απρόβλεπτοι.

–Η κατηγορηματική άρνησή σας για την επαναφορά της 13ης σύνταξης και του 13ου μισθού στο Δημόσιο βασίζεται σε αυστηρά οικονομικά δεδομένα (κόστος 4 δισ. ευρώ). Ωστόσο, πολιτικά, η απόφαση αυτή σας φέρνει αντιμέτωπους με τη λαϊκή πίεση και τη ρητορική της αντιπολίτευσης για κοινωνικές παροχές. Πώς σκοπεύει η κυβέρνηση να διαχειριστεί αυτό το πολιτικό κόστος, ειδικά όταν η καθημερινότητα των πολιτών πιέζεται από την ακρίβεια;

Αλίμονο αν αυτή η συζήτηση αποσυνδεθεί από τη δημοσιονομική πραγματικότητα. Η κυβέρνηση οφείλει να διασφαλίζει ότι κάθε μόνιμη παροχή έχει και σαφές χρηματοδοτικό υπόβαθρο και δεν έχει αμιγώς επικοινωνιακό και πρόσκαιρο προσανατολισμό. Δεν πρόκειται για ιδεολογική άρνηση, αλλά για επιλογή υπευθυνότητας απέναντι στη σταθερότητα της οικονομίας και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού και του μισθολογικού συστήματος. Το πολιτικό κόστος μπορεί να είναι υπαρκτό (αν και δεν πιστεύω πως θα προκύψει κάτι τέτοιο) , αλλά εξίσου υπαρκτή είναι και η ευθύνη να μη ληφθούν αποφάσεις που θα υπονομεύσουν όσα με κόπο έχουν επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια. Τα ψέματα και την παροχολογία τα πληρώσαμε ως χώρα. Βέβαια, εμείς δεν λέμε πως οι συνταξιούχοι δεν αποτελούν προτεραιότητα μας. Δώσαμε και στο πρόσφατο νομοσχέδιο αυξήσεις 200 εκατ. ευρώ και επίδομα 300 ευρώ, έρχονται και άλλες παρεμβάσεις στις αρχές του έτους ανάλογα με την πορεία του ΑΕΠ και του πληθωρισμού, εμείς κάναμε παρεμβάσεις στην προσωπική διαφορά. Η ΝΔ εξάλλου είναι η κυβέρνηση που μετά από πολλά χρόνια αύξησε και δεν μείωσε τις συντάξεις. Από το 2023 έως σήμερα οι αυξήσεις αυτές φθάνουν στο 16%. Όμως με το μέλλον της χώρας και με παροχές που δεν μπορούν να σταθούν δημοσιονομικά, δεν παίζουμε. Μιλήσατε πριν για παροχές 4 δις. Ευρώ, όταν όλο το περυσινό – και αποδεδειγμένα γενναιόδωρο  – πακέτο της ΔΕΘ στο σύνολο του άγγιζε τα 1,7 δις. Ευρώ. Μόνο μια σύγκριση δείχνει πως δεν μπορούμε να πάμε σε τέτοια παροχή. Κι όταν εμείς λέμε σύνταξη δεν αναφερόμαστε στα 400 ευρώ που έδωσε η κυβέρνηση Τσίπρα το 2019 και τα βάπτισε 13^η σύνταξη.

–Πώς απαντάτε στο επιχείρημα ότι η αγοραστική δύναμη των δημοσίων υπαλλήλων και των συνταξιούχων έχει μειωθεί λόγω του πληθωρισμού, καθιστώντας αναγκαία μια πιο γενναία εισοδηματική ενίσχυση;

Είναι γεγονός ότι ο προερχόμενος από εξωγενείς και διεθνείς παράγοντες πληθωρισμός έχει πιέσει τα εισοδήματα, όχι μόνο στην πατρίδα μας αλλά και σε όλο  τον πλανήτη. Δεν κινούμαστε σε κανένα σύννεφο και ακούμε καθημερινά τα προβλήματα των πολιτών. Γι’ αυτό και η πολιτική μας στοχεύει στην ουσιαστική ενίσχυση των εισοδημάτων με σειρά αυξήσεων στον κατώτατο μισθό, στις συντάξεις, με 83 μειώσεις φόρων και εισφορών, 36 εκ των οποίων έχουν εξελιχθεί μετά το 2023. Με πλήθος φοροαπαλλαγών. Δεν αποδέχομαι πάντως σε καμία περίπτωση πως αυτή η κυβέρνηση κοιτάζει αμέριμνα το φαινόμενο της ακρίβειας. Οι παρεμβάσεις είναι διαρκείς και εντατικές.

–Κύριε Μαρκόπουλε, υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο ορόσημο ή δημοσιονομικός στόχος -π.χ. επίπεδο πρωτογενούς πλεονάσματος ή μείωσης χρέους- που, αν επιτευχθεί, θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να επανεξετάσει το ζήτημα των δώρων στο Δημόσιο;

Οπωσδήποτε η διαρκής πρόοδος της ελληνικής οικονομίας, η δημοσιονομική ευστάθεια και η σταθεροποίηση, επιτρέπουν μια πιο ευνοϊκή ανάγνωση στα πράγματα. Όμως δεν πρέπει στιγμή να εφησυχάσουμε ή να τάζουμε παροχές που δεν θα έχουν μακρά πνοή. Η δημοσιονομική πολιτική της χώρας οφείλει να κινείται εντός ευρωπαϊκών πλαισίων και φυσικά να προσανατολίζεται στη μείωση του χρέους.  Ακούω τη συζήτηση για μόνιμες παροχές, καθώς υπάρχει κοινωνική ανάγκη και κινητικότητα. Κατανοώ τις πιέσεις, που αν και πέρασαν, έχουν αφήσει το αποτύπωμα τους στην ελληνική κοινωνία. Όμως η εξυπηρέτηση του χρέους και η απομείωση του οφείλει να είναι ένας σημαντικός στόχος. Αλίμονο αν αφήσουμε και πάλι στα παιδιά μας υψηλότερο χρέος από αυτό που έχουμε σήμερα. Το απαράδεκτο φαινόμενο μια και δυο γενιές Ελλήνων να έχουν διαλυθεί κοινωνικά, επειδή κάποιοι στο παρελθόν αλόγιστα κινήθηκαν, είναι ανεπίτρεπτο. Είναι σαφές ότι όσο ενισχύεται η ανάπτυξη και δημιουργείται δημοσιονομικός χώρος, τόσο περισσότερες επιλογές θα υπάρχουν. Όμως πάντα με όρους βιωσιμότητας και όχι συγκυριακής πολιτικής πίεσης.

–Ως νέος υφυπουργός αρμόδιος για τη Φορολογική Πολιτική, καλείστε να συνεχίσετε τη μάχη κατά της φοροδιαφυγής (π.χ. ψηφιοποίηση, διασύνδεση POS). Πολλά από αυτά τα μέτρα, ωστόσο, προκαλούν αντιδράσεις σε παραδοσιακές εκλογικές ομάδες της Νέας Δημοκρατίας, όπως οι ελεύθεροι επαγγελματίες και η μεσαία τάξη. Πώς μπορείτε να εξισορροπήσετε την ανάγκη για φορολογική δικαιοσύνη χωρίς να προκαλέσετε πολιτική ρήξη με την κοινωνική βάση της παράταξής σας;

Η φορολογική δικαιοσύνη είναι θεμέλιο κοινωνικής ισορροπίας. Δεν είναι δυνατό στον 21^ο αιώνα της ψηφιακής επανάστασης και της τεχνολογικής προόδου να διαφωνούμε με τον εκσυγχρονισμό της φορολογικής διοίκησης. Η ψηφιοποίηση και ο εκσυγχρονισμός των ελεγκτικών μηχανισμών δεν στοχεύουν κανέναν επαγγελματικό κλάδο, αλλά στη δημιουργία ίσων κανόνων για όλους. Στην εποχή του ΑΙ το να αρνούμαστε το μέλλον, ισούται με στρουθοκαμηλισμό. Κατανοούμε τις όποιες δυσκολίες – πρόσκαιρες θεωρώ – προσαρμογής, ειδικά όταν αλλάζει ένα καθεστώς δεκαετιών, όμως μεσοπρόθεσμα ένα πιο δίκαιο και διαφανές σύστημα φορολόγησης ωφελεί κυρίως τη μεσαία τάξη που σήμερα επιβαρύνεται δυσανάλογα. Σε κάθε περίπτωση οι ελεύθεροι επαγγελματίες αποτελούν προτεραιότητα για εμάς κι αυτό δεν είναι απλά μια διαπίστωση, αλλά μια στρατηγική και μια άποψη που πατάει στον ιδεολογικό πυρήνα της παράταξης μας.

–Υπήρξατε Πρόεδρος της Εξεταστικής Επιτροπής για το δυστύχημα των Τεμπών, μια διαδικασία που βρέθηκε στο επίκεντρο σφοδρής πολιτικής αντιπαράθεσης. Πιστεύετε ότι η πολιτική ένταση γύρω από ζητήματα θεσμών και κράτους δικαίου μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το κλίμα εμπιστοσύνης των ξένων επενδυτών, οι οποίοι συχνά αξιολογούν τη σταθερότητα των θεσμών μιας χώρας προτού τοποθετήσουν κεφάλαια;

Η ΝΔ έχει επιδιώξει συναινέσεις και έχει κτίσει γέφυρες. Δυστυχώς έχουμε μια αντιπολίτευση κατώτερη των περιστάσεων, δίχως διάθεση παραγωγικού διαλόγου κι εύρεσης λύσεων. Η διάθεση μας αυτή φάνηκε καθαρά στην κορυφαία θεσμική λειτουργία, αυτήν της συζήτησης για τη συνταγματική αναθεώρηση. Μια πρωτοβουλία, που δυστυχώς αντιμετωπίζεται με μικροπολιτική διάθεση από την αντιπολίτευση. Οι θεσμοί και η εμπιστοσύνη στο κράτος δικαίου αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για κάθε οικονομία, όμως το θέμα είναι πολυπαραγοντικό. Αφορά όλες τις παρατάξεις. Το γεγονός της παρακμής πολιτικά της κεντροαριστεράς και η αδυναμία της να εκφέρει καθαρό πολιτικό λόγο και πρόταση, με επιλογή καταφυγής στην σκανδαλολογία, είναι αντιπαραγωγική. Η πολιτική αντιπαράθεση είναι φυσικό στοιχείο της δημοκρατίας, όμως όταν αυτή εκτρέπεται σε τοξικότητα, μπορεί να δημιουργήσει λάθος εντυπώσεις προς τα έξω. Οι επενδυτές ενδιαφέρονται πρωτίστως για σταθερούς κανόνες, γρήγορη απονομή δικαιοσύνης και προβλεψιμότητα. Η κυβέρνηση μας έχει δείξει πως πείθει επενδυτικά και αναπτυξιακά.

Η εκδήλωση σηματοδοτεί την ολοκλήρωση μιας ιδιαίτερα σημαντικής ερευνητικής προσπάθειας που υλοποιήθηκε κατά τα σχολικά έτη 2024-2025 και 2025-2026 με τη συμμετοχή μαθητικών ομάδων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.

Οι μαθητές και οι μαθήτριες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα κατάφεραν να εντοπίσουν συγγενείς Ελλήνων κρατουμένων ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, περισσότερα από ογδόντα χρόνια μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Χάρη στην έρευνά τους κατέστη δυνατή η επιστροφή προσωπικών αντικειμένων που φυλάσσονταν επί δεκαετίες στα Αρχεία Arolsen της Γερμανίας.

Τα Αρχεία Arolsen αποτελούν το μεγαλύτερο διεθνές κέντρο τεκμηρίωσης για τα θύματα των ναζιστικών διώξεων και διατηρούν περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα που αφορούν στρατόπεδα συγκέντρωσης, καταναγκαστική εργασία και μεταπολεμικές αναζητήσεις αγνοουμένων.

Η εκστρατεία #StolenMemory, η οποία υλοποιείται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, έχει ως στόχο τον εντοπισμό των οικογενειών θυμάτων του ναζισμού και την επιστροφή προσωπικών αντικειμένων που αφαιρέθηκαν από κρατουμένους κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού τους.

Σύμφωνα με τους διοργανωτές, η φετινή τελετή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς με τον εντοπισμό των τεσσάρων τελευταίων οικογενειών ολοκληρώνεται η προσπάθεια αναζήτησης όλων των Ελλήνων κρατουμένων των οποίων προσωπικά αντικείμενα φυλάσσονταν στα Αρχεία Arolsen.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης θα παρουσιαστούν επίσης τα αποτελέσματα του εκπαιδευτικού προγράμματος και η συμβολή των μαθητικών ομάδων στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Η τελετή θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 25 Ιουνίου 2026, στις 11:00, στο Αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του Υπουργείου Εξωτερικών.

Παράλληλα, παρουσιάζει το πλάνο του Υπουργείου για τη μόνιμη σταθεροποίηση του εκπαιδευτικού προσωπικού, τις λύσεις στο οξύ πρόβλημα της στέγασης των αναπληρωτών, αλλά και τις προληπτικές δράσεις για την αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού.

Τέλος, ξεκαθαρίζει το τοπίο γύρω από το εκλογικό σενάριο του Οκτωβρίου και το ζήτημα της μισθολογικής αναπροσαρμογής των Μητροπολιτών.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Υπουργέ, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται έντονο κύμα διαμαρτυριών από ομοσπονδίες δασκάλων και καθηγητών (ΔΟΕ/ΟΛΜΕ) σχετικά με τα σχολικά εγχειρίδια. Οι εκπαιδευτικοί κάνουν λόγο τόσο για σοβαρές καθυστερήσεις στην ανανέωση και διανομή τους, όσο και για αστοχίες στο περιεχόμενό τους που δεν ανταποκρίνεται στις σύγχρονες μαθησιακές ανάγκες. Πώς απαντάτε σε αυτές τις επικρίσεις και ποιο είναι το ακριβές χρονοδιάγραμμα του Υπουργείου για την ολική αναβάθμιση των βιβλίων;

Κύριε Διαμαντόπουλε, κατανοώ πρώτη απ’ όλους τις ανησυχίες των εκπαιδευτικών μας.

Ας είμαστε όμως ειλικρινείς: για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, δεν συζητάμε απλώς για την ανάγκη αλλαγής των σχολικών βιβλίων, αλλά την υλοποιούμε.

Γι’ αυτό προχωρούμε στη μεγαλύτερη ανανέωση εκπαιδευτικού υλικού των τελευταίων σαράντα ετών.

Δεν πρόκειται για αποσπασματικές διορθώσεις, αλλά για μια συνολική μεταρρύθμιση με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ώστε κάθε μαθητής και κάθε εκπαιδευτικός να έχουν στα χέρια τους γνωστικά εργαλεία αντάξια των σύγχρονων απαιτήσεων.

Αξίζει, όμως, να θυμηθούμε από πού ξεκινήσαμε και που βρισκόμαστε σήμερα.

Τα σχολικά βιβλία, που άλλοτε έφταναν με καθυστερήσεις στις σχολικές τάξεις, βρίσκονται πλέον στα θρανία όλων των μαθητών από την πρώτη μέρα λειτουργίας των σχολείων, κάθε Σεπτέμβριο.

Πρόκειται για μια κατάκτηση που σήμερα μπορεί να θεωρείται αυτονόητη, αλλά είναι αποτέλεσμα συστηματικής δουλειάς και καλού σχεδιασμού.

Ταυτόχρονα, δεν αρκούμαστε στην έγκαιρη διανομή. Βελτιώνουμε συνεχώς το περιεχόμενο των βιβλίων, αξιοποιώντας τις παρατηρήσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας και προχωρώντας σε στοχευμένες διορθώσεις και επικαιροποιήσεις των συγγραμμάτων.

Και τώρα κάνουμε το επόμενο μεγάλο βήμα, με χρονικό ορίζοντα το σχολικό έτος 2027-2028: με το Πολλαπλό Βιβλίο φέρνουμε στα σχολεία περισσότερο σύγχρονο περιεχόμενο, περισσότερες επιλογές για τους εκπαιδευτικούς και καλύτερα εργαλεία μάθησης για μαθητές και μαθήτριες.

Ήδη 230 νέα διδακτικά πακέτα έχουν εγκριθεί και είναι διαθέσιμα στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη «Μελίσπη», ανοίγοντας τον δρόμο για ένα σχολείο πιο σύγχρονο, πιο ευέλικτο και πιο κοντά στις ανάγκες της νέας εποχής.

–Οι μάχιμοι εκπαιδευτικοί σάς κατηγορούν ότι τα νέα προγράμματα σπουδών και τα αντίστοιχα συγγράμματα σχεδιάζονται “στα χαρτιά” από επιτροπές, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η πραγματικότητα της σχολικής τάξης. Σκοπεύετε να θεσμοθετήσετε έναν ουσιαστικό δίαυλο επικοινωνίας με τους δασκάλους και τους καθηγητές πριν την τελική έγκριση των επόμενων σχολικών βιβλίων;

Ο δάσκαλος και ο καθηγητής δεν είναι ο τελευταίος κρίκος της εκπαιδευτικής αλυσίδας. Είναι το σημείο εκκίνησης κάθε προσπάθειας.

Τα νέα Προγράμματα Σπουδών δεν σχεδιάστηκαν πίσω από κλειστές πόρτες, αλλά μαζί με τους ανθρώπους που γνωρίζουν βαθιά την εκπαίδευση: πανεπιστημιακούς, συμβούλους εκπαίδευσης και, κυρίως, εκπαιδευτικούς με πολύχρονη εμπειρία μέσα στην τάξη.

Δοκιμάστηκαν στην πράξη στα Πρότυπα και Πειραματικά Σχολεία, βελτιώθηκαν και σήμερα αποτελούν τη βάση για ένα σχολείο πιο σύγχρονο, πιο ανοιχτό και πιο κοντά στις ανάγκες των παιδιών.

Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αλλάξουμε ύλη, αλλά να δώσουμε περισσότερο χώρο στην κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα, τη συνεργασία και την ενεργό συμμετοχή.

Να διαμορφώσουμε νέους ανθρώπους με γνώσεις, αξίες και αυτοπεποίθηση για να σταθούν ως υπεύθυνοι πολίτες σε μια κοινωνία που αλλάζει διαρκώς.

Το ίδιο πνεύμα διατρέχει και το Πολλαπλό Βιβλίο. Τα νέα διδακτικά πακέτα γράφτηκαν, αξιολογήθηκαν και επιλέγονται με πρωταγωνιστές τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς.

Πιστεύω ακράδαντα, ως ένας άνθρωπος που δίδαξε επί χρόνια σε σχολικές αίθουσες, ότι η εκπαίδευση αλλάζει όταν η γνώση της επιστημονικής κοινότητας συναντά τη σοφία της σχολικής τάξης.

–Μέρος των χρημάτων του Ταμείου Ανάκαμψης προοριζόταν για τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό των σχολικών μονάδων (διαδραστικοί πίνακες, λάπτοπ, αναβάθμιση δικτύων). Ωστόσο, πολλά σχολεία, ειδικά στην επαρχία, αναφέρουν ότι οι υποδομές τους παραμένουν απαρχαιωμένες. Τι ισχύει τελικά και πόσα χρήματα κατευθύνθηκαν στον ψηφιακό εκσυγχρονισμό των σχολικών μονάδων;

Ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός των σχολείων αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα έργα που υλοποιήθηκαν ποτέ στην ελληνική δημόσια εκπαίδευση.

Και το έκανε η Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, συντεταγμένα από το 2019 και μετά, απορροφώντας το μεγαλύτερο ποσοστό των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας:  

Περισσότεροι από  36.000 διαδραστικοί πίνακες εγκαταστάθηκαν σε 6.900 σχολικές μονάδες όλης της χώρας, με την δεύτερη φάση να βρίσκεται σε εξέλιξη με 3.000 επιπλέον διαδραστικούς πίνακες σε 1.620 σχολεία της χώρας – συνολικού Προϋπολογισμού 166 εκ. ευρώ – δίνοντας έμφαση όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά οπουδήποτε στην Ελλάδα φοιτά ένα παιδί.

Επιπλέον, έχουν ήδη διατεθεί 117.112 σετ ρομποτικής σε 11.146 σχολεία, με στόχο την ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων των παιδιών μας, συνολικού Προϋπολογισμού 30 εκ. ευρώ.

Και η προσπάθεια συνεχίζεται, με την προμήθεια εξοπλισμού και 17.000 ψηφιακών εργαλείων σε 455 σχολεία, για μαθητές με αναπηρίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, ενισχύοντας την συμπερίληψη στην εκπαιδευτική διαδικασία, συνολικού προϋπολογισμού 10 εκατ. ευρώ.

Βέβαια, υπάρχουν ακόμη σχολεία, ιδιαίτερα σε νησιωτικές και ορεινές περιοχές, όπου οι ανάγκες παραμένουν μεγάλες και οι υποδομές χρειάζονται περαιτέρω ενίσχυση.

Στόχος μας είναι να μην υπάρχουν σχολεία δύο ταχυτήτων.

Θέλουμε να έχει κάθε παιδί στον Έβρο, στη Γαύδο, στην Ευρυτανία ή στην Αθήνα τις ίδιες δυνατότητες πρόσβασης στη γνώση, στην τεχνολογία και στις δεξιότητες του μέλλοντος.

–Κάθε Σεπτέμβριο το ελληνικό σχολείο ξεκινά με χιλιάδες κενά, τα οποία καλύπτονται σταδιακά μέχρι τον χειμώνα μέσω αναπληρωτών, οι οποίοι ζουν σε καθεστώς εργασιακής ομηρίας και αντιμετωπίζουν τεράστιο πρόβλημα στέγασης στις τουριστικές περιοχές. Ποιο είναι το πλάνο του Υπουργείου για τη μόνιμη σταθεροποίηση του εκπαιδευτικού προσωπικού της χώρας;

Η δική μας επιλογή είναι ξεκάθαρη: περισσότερη σταθερότητα, καλύτερος προγραμματισμός, ισχυρότερο μόνιμο εκπαιδευτικό δυναμικό. Από το 2020 μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί πάνω από 48.000 μόνιμοι διορισμοί εκπαιδευτικών, οι περισσότεροι που έγιναν στη χώρα εδώ και δεκαετίες.

Και συνεχίζουμε και για την επόμενη σχολική χρονιά με νέους μόνιμους διορισμούς, γιατί γνωρίζουμε ότι η εκπαιδευτική συνέχεια είναι προϋπόθεση ποιότητας για το δημόσιο σχολείο.

Ταυτόχρονα, αλλάζουμε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο εντοπίζονται και καλύπτονται οι ανάγκες.

Έχουμε προχωρήσει, στις ενέργειες για τις σχολικές και υπηρεσιακές μεταβολές νωρίτερα, έχουμε ολοκληρώσει τις αποσπάσεις τα σχολεία του εξωτερικού νωρίτερα από ποτέ και βέβαια προχωρούμε και στις υπόλοιπες πρόδρομες ενέργειες έτσι ώστε εντός του Αυγούστου, να προχωρήσουμε στους διορισμούς στην Α΄θμια και Β΄θμια εκπαίδευση, αλλά και να προσλάβουμε αναπληρώτριες και αναπληρωτές μέχρι το τέλος Αυγούστου. Συγχρόνως αναπτύσσουμε ένα καινοτόμο σύστημα, το Eduplan, προκειμένου να αξιοποιήσουμε την τεχνολογία για την έγκαιρη διάγνωση των κενών σε όλη τη χώρα, με ταυτόχρονη δυνατότητα αξιοποίησης δεδομένων όπως οι δημογραφικές τάσεις, οι μεταβολές και η δυνατότητα πρόβλεψης και καλύτερης αξιοποίησης ανθρώπινου δυναμικού.

Δεν περιμένουμε πλέον να εμφανιστεί το πρόβλημα για να το αντιμετωπίσουμε. Το προβλέπουμε, το χαρτογραφούμε και προγραμματίζουμε εγκαίρως τις αναγκαίες κινήσεις.

Ταυτόχρονα, το ζήτημα της στέγασης των εκπαιδευτικών δεν είναι μια δευτερεύουσα παράμετρος της εκπαιδευτικής πολιτικής, αλλά προϋπόθεση για να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να επιλέξει να υπηρετήσει σε απομακρυσμένη περιοχή και να παραμείνει εκεί με αξιοπρέπεια.

Γι’ αυτό προχωρούμε σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, σε συνεργασία με την αυτοδιοίκηση και τα συναρμόδια υπουργεία.

Ήδη εφαρμόζεται η επιστροφή δύο ενοικίων για τους εκπαιδευτικούς που μισθώνουν κατοικία στον τόπο υπηρεσίας τους, ενώ ενεργοποιείται η τριετής φοροαπαλλαγή για ιδιοκτήτες που διαθέτουν τα σπίτια τους, για τουλάχιστον έξι συνεχόμενους μήνες.

Παράλληλα, δημιουργούμε με τους Δήμους τοπικά μητρώα διαθέσιμων κατοικιών και στηρίζουμε κάθε τοπική πρωτοβουλία σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές.

Και κάτι ακόμη πολύ σημαντικό: σύντομα θα παραδοθούν τα πρώτα διαμερίσματα για εκπαιδευτικούς μέσα από το μεγάλο πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με το 15% των κατοικιών να διατίθεται σε εκπαιδευτικούς και υγειονομικούς.

Στόχος μας δεν είναι απλώς να ανοίγουν τα σχολεία, αλλά το πρώτο κουδούνι να βρίσκει τον δάσκαλο και τον καθηγητή στις θέσεις τους.

–Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού και της νεανικής παραβατικότητας βρίσκεται σε έξαρση. Τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής (όπως η πλατφόρμα καταγγελιών) μοιάζουν περισσότερο τιμωρητικά παρά προληπτικά. Υπάρχει σχεδιασμός για τη μόνιμη και καθολική παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών σε κάθε σχολική μονάδα της χώρας;

Τα παιδιά μας δεν γεννιούνται παραβατικά. Γι’ αυτό επενδύουμε συστηματικά στην πρόληψη μέσα από το σχολείο.

Ήδη σχεδόν 25.000 εκπαιδευτικοί έχουν επιμορφωθεί από το ΙΕΠ σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ, ενισχύοντας την ικανότητα έγκαιρης αναγνώρισης και παρέμβασης.

Παράλληλα, 600 Σχολικά Δίκτυα Εκπαιδευτικής Υποστήριξης και περίπου 8.600 σχολικές μονάδες υποστηρίζονται από ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, ενώ ενισχύθηκαν και τα ΚΕΔΑΣΥ με 700 στελέχη.

Όχι ως «επισκέπτες», όχι ως έκτακτη υποστήριξη, αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι της σχολικής ζωής, ενώ έχουμε σχεδόν τριπλασιάσει τον αριθμό των ψυχολόγων από το 2020 στα σχολεία.

Ο ρόλος τους δεν είναι τιμωρητικός. Είναι βαθιά προληπτικός, υποστηρικτικός και παιδαγωγικός: να εντοπίζουν έγκαιρα εντάσεις, να παρεμβαίνουν πριν παγιωθεί η βία, να στηρίζουν μαθητές, εκπαιδευτικούς και οικογένειες.

Ενσωματώνουμε την ενσυναίσθηση και τη διαμεσολάβηση στα Εργαστήρια Δεξιοτήτων και ενισχύουμε τον ρόλο των Συμβούλων Σχολικής Ζωής.

Το stop-bullying.gov.gr έχει καταγράψει 2.417 αναφορές μέχρι τις 15 Ιουνίου, δείχνοντας ότι τα παιδιά αλλά και οι γονείς, μιλούν και εμπιστεύονται το σύστημα.

Η προσπάθεια είναι διαρκής, με έμφαση στη μόνιμη στήριξη των σχολείων μας με ειδικούς της ψυχικής υγείας.

–Οι εκλογές εάν τελικά γίνουν, όπως ακούγεται, τον Οκτώβριο θα δυσκολέψουν το έργο του υπουργείου Παιδείας;

Όπως έχει ξεκαθαρίσει ο Πρωθυπουργός, οι κάλπες θα στηθούν την άνοιξη του 2027, και αυτή η θεσμική σαφήνεια αποτελεί πυξίδα σταθερότητας για όλους.

Το Υπουργείο Παιδείας βρίσκεται διαρκώς σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα ανεξαρτήτως εκλογικών κύκλων, γιατί η εκπαίδευση δεν γνωρίζει από πολιτικές παύσεις.

Συνεχίζουμε το έργο μας, με σταθερή δουλειά, θεσμική συνέπεια και συνέχεια. Επιταχύνουμε τις μεταρρυθμίσεις, στηρίζουμε τους εκπαιδευτικούς και παραδίδουμε στους μαθητές και τους φοιτητές μας σύγχρονα, αξιόπιστα και ανοιχτά σχολεία και πανεπιστήμια.

Το χρέος μας απέναντι στην κοινωνία είναι ένα: να κρατούμε σταθερό το τιμόνι στην πορεία της Παιδείας, ανεξάρτητα από κάθε είδους πολιτικό θόρυβο.

–Κυρία Ζαχαράκη θα ήθελα να σας θέσω, ένα τελευταίο ερώτημα που άπτεται έστω και έμμεσα των αρμοδιοτήτων σας. Ζήτησε κάποιος ή κάποιοι εκπρόσωποι της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, την αύξηση των μισθών των μητροπολιτών όλων των βαθμίδων; Ποιος αποφάσισε γι’ αυτές τις τεράστιες αυξήσεις και πως βοηθούν τους ανώτατους κληρικούς, που επιτρέψτε μου, δεν έχουν οικονομικές ανάγκες;

Κύριε Διαμαντόπουλε, η θέση της Κυβέρνησης, όπως την εξέφρασε πρώτος ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, είναι σαφής: το ζήτημα της μισθολογικής αναπροσαρμογής των Μητροπολιτών δεν προέκυψε συγκυριακά αλλά αποτελεί διαχρονικό αίτημα της Εκκλησίας της Ελλάδος και εντάχθηκε σε ένα συνολικό πλαίσιο εξορθολογισμού των αποδοχών στο Δημόσιο.

Η επιλογή της Κυβέρνησης βασίστηκε στην αρχή της θεσμικής ισορροπίας και μισθολογικής ισότητας, και όχι της προσωπικής αξιολόγησης των προσώπων ως προς τις ανάγκες τους.

Η συγκεκριμένη ρύθμιση εντάσσεται στην αναγνώριση του σημαντικού διοικητικού ρόλου του Μητροπολίτη και στην ανάγκη να υπάρχει αναλογικότητα σε σχέση με άλλες θέσεις ευθύνης του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Κι όλα αυτά σε συνέχεια της ιστορικής απόφασης που λάβαμε ως Κυβέρνηση, κατά την πρώτη μου θητεία στο Υπουργείο, για την αναγνώριση των οργανικών θέσεων των ιερέων.

Η συζήτηση αυτή είναι άδικο να μετατρέπεται σε αντιπαράθεση μικροκομματικών εντυπώσεων, αλλά οφείλει να παραμένει στο πεδίο σοβαρότητας και σεβασμού του ρόλου των θρησκευτικών λειτουργών.

Δεν πρόκειται για ζήτημα προνομίων, αλλά θεσμικής συνέπειας.  

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κυρία Δούρου, έχετε χαρακτηρίσει «παγκόσμια πρωτοτυπία» την πρόταση για αναστολή λειτουργίας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, τονίζοντας ότι η βάση απορρίπτει τη ρευστοποίηση. Με δεδομένο ότι οι εθνικές εκλογές ενδέχεται να γίνουν ακόμα και το προσεχές φθινόπωρο, πώς απαντάτε στο επιχείρημα της πλειοψηφίας ότι μια προσωρινή παύση θα διευκόλυνε τη γέννηση ενός νέου, ενιαίου φορέα της Κεντροαριστεράς;

Η απόφαση της ΚΕ χρειάζεται άμεση αποσαφήνιση. Ακριβώς αυτό παρατήρησε και ο Κ. Ζαχαριάδης στη δήλωση αποχώρησής του από τη θέση του εκπροσώπου του κόμματος, στην οποία δήλωση υπογραμμίζει ότι είναι “υπέρ των καθαρών θέσεων και αποφάσεων, ειδικά σε κρίσιμες συγκυρίες”. Η απόφαση της ΚΕ δεν προσφέρει κανένα εχέγγυο ότι ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ θα συνεχίσει να δρα, αναλαμβάνοντας ενωτικές πρωτοβουλίες για την ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου με στόχο έναν εναλλακτικό πόλο για δημοκρατική διακυβέρνηση. Η ΕΛ.Α.Σ μηνύει καθαρά σε όλους τους τόνους ότι απορρίπτει συνεργασίες με συντεταγμένα κόμματα προκρίνοντας την ένταξη μόνο πολιτών, χωρίς μάλιστα θέσεις ρεζερβέ. Απέναντι σε αυτό το δεδομένο αλλά και απέναντι στη δημοσκοπική του κατάρρευση, ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ οφείλει να αναζητήσει τις αιτίες της και αντί να κατασκευάζει ψευτοδιλήμματα τύπου “υπέρ ή κατά του Αλέξη” που σε τελική ανάλυση υπονομεύουν το ίδιο το νέο εγχείρημα, αντί να μπει στο θολό τοπίο λειτουργίας “παύσης”, “αναμονής” ή ό,τι άλλο παραπέμπει σε αυτοακύρωση ή αυτοδιάλυση, να βγει μπροστά. Να αναλάβει δηλαδή ενωτικές πρωτοβουλίες με όσους θέλουν και μπορούν όπως ήταν άλλωστε και απόφαση της ΚΕ του Μαρτίου που παρέμεινε στα… χαρτιά. Είναι εύκολο; Όχι. Είναι όμως μονόδρομος η δημιουργία ενός προοδευτικού πόλου. Ο οποίος φυσικά δεν περνά από την αυτοπεριθωριοποίηση κομμάτων αλλά χρειάζεται την ισχυρή παρουσία τους στο κοινό εγχείρημα για την ανάταξη του τόπου.

–Επισημάνατε ότι από τη στιγμή που το νέο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα (ΕΛ.Α.Σ.) επιλέγει να χτιστεί πάνω σε ατομικές συμμετοχές και απορρίπτει τις συνεργασίες κορυφής με υφιστάμενα κόμματα ή βουλευτές, δεν υπάρχει αντικείμενο θεσμικού διαλόγου. Πώς μπορεί να αποφευχθεί ένας «εμφύλιος πόλεμος» φθοράς μεταξύ των δύο χώρων, ο οποίος —όπως προειδοποιείτε— ευνοεί μόνο τη Δεξιά;

Έχουμε τονίσει ότι μεταξύ του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και της ΕΛ.Α.Σ δεν υπάρχει αντιπαράθεση. Αντίπαλός μας είναι η Δεξιά και η ανάγκη τα 7 χρόνια της στην εξουσία να μην γίνουν 11 με τρίτη θητεία. Έτσι από την πλευρά του, ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., που και ο ίδιος προέρχεται από την όσμωση διαφορετικών αριστερών ρευμάτων, ανέκαθεν υποστήριζε και υποστηρίζει την ενότητα των προοδευτικών δυνάμεων. Πολλώ δε μάλλον σήμερα που ένα ενωτικό ψηφοδέλτιο των προοδευτικών δυνάμεων επιβάλλεται γιατί ο στόχος είναι διπλός. Πρώτον, η απαλλαγή του τόπου από το σημερινό, βαθιά διεφθαρμένο καθεστώς της Δεξιάς που θα κάνει ό,τι περνάει από το χέρι του για να παραμείνει γαντζωμένο στην εξουσία. Και δεύτερον η συγκρότηση μιας προοδευτικής διακυβέρνησης στη βάση ενός εναλλακτικού προγράμματος με καθαρό κοινωνικό πρόσημο. Για να πετύχουμε τον διπλό στόχο πρέπει να βάλουμε στη μπάντα κομματικούς εγωϊσμούς και διχαστικές συμπεριφορές. Να βάλουμε το συλλογικό πάνω από το μικροκομματικό. Δεν πρέπει για παράδειγμα να επαναληφθεί το μέγα σφάλμα, που πλήρωσε ακριβά ο τόπος, της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ, που το 2023 απέρριψε την απλή αναλογική που πρότεινε τότε ο Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Μια απόρριψη που άνοιξε το δρόμο για την παραμονή της δεξιάς για άλλα 4 χρόνια στην εξουσία…

–Στην πρότασή σας για ένα κοινό προοδευτικό ψηφοδέλτιο, αναφερθήκατε σε προσωπικότητες όπως ο Νίκος Κοτζιάς και η Λούκα Κατσέλη, φέρνοντας ως ιστορικό παράδειγμα την ΕΔΑ. Ποια είναι τα 3-4 απαράβατα προγραμματικά σημεία (π.χ. στα εργασιακά, την ενέργεια ή την παιδεία) που θεωρείτε ότι πρέπει να αποτελέσουν τη «λυδία λίθο» για να καθίσουν αυτά τα πρόσωπα και οι δυνάμεις στο ίδιο τραπέζι;

Πράγματι από την ΕΔΑ ως τον ΣΥΡΙΖΑ, ιστορικά η Αριστερά έχει δείξει ότι ξέρει να βρίσκει εκείνα που ενώνουν, το νήμα της ενότητας. Αυτό ακριβώς το νήμα  επείγει να πιάσουμε και σήμερα. Χωρίς αποκλεισμούς, πρέπει να υπάρξει προγραμματική σύγκλιση όσο το δυνατόν περισσότερων δυνάμεων και προσωπικοτήτων κόντρα στο σημερινό καθεστώς της Δεξιάς γύρω από μερικές βασικές πολιτικές στήριξης νοικοκυριών, μικρομεσαίων επιχειρήσεων, νέων. Πχ με την καταπολέμηση της ακρίβειας και της αισχροκέρδειας, με φθηνή, προσιτή ενέργεια, με δημόσια ΔΕΗ, με δημόσια ΕΛΠΕ, με κοινωνική πολιτική για τη στέγη, με σοβαρή στήριξη του ΕΣΥ, της δημόσιας παιδείας, με σύγχρονη Τοπική Αυτοδιοίκηση με επαρκείς πόρους, με ανθεκτικές υποδομές, με πράσινες πολιτικές για την κλιματική κρίση και περιβαλλοντική δικαιοσύνη, με κατάργηση των αντεργατικών νόμων της Δεξιάς από το 2019, όπως η κατάργηση του 8ώρου, η απορρύθμιση των συλλογικών συμβάσεων, κα. Μαζί φυσικά με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, που η δεξιά έχει κουρελιάσει όπως και το Σύνταγμα. Ο τόπος χρειάζεται ηθική ανάταξη και αυτό μόνο μια προοδευτική διακυβέρνηση μπορεί να το κάνει.

–Σε πρόσφατο άρθρο σας στηλιτεύσατε το φαινόμενο της μετακίνησης βουλευτών από το ένα κόμμα στο άλλο, κάνοντας λόγο για ηθική και πολιτική απαξίωση. Θεωρείτε ότι η διατήρηση της έδρας από βουλευτές που αποχωρούν από το κόμμα με το οποίο εκλέχθηκαν θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με θεσμικές αλλαγές στον Κανονισμό της Βουλής ή πρόκειται αποκλειστικά για ζήτημα ατομικής πολιτικής ηθικής;

Η κοινοβουλευτική έδρα δεν αποτελεί προσωπική περιουσία του βουλευτή για να την βγάλει στη γύρα του πλειστηριασμού επιδιώκοντας προσωπική ανέλιξη ή πολιτική επιβίωση ή και τα δύο. Οι λεγόμενες “μεταγραφές” όπως και οι ανεξαρτητοποιήσεις, παραβιάζουν τη λαϊκή βούληση. Απαξιώνουν την πολιτική. Τροφοδοτούν την αντιπολιτική, το “όλοι ίδιοι είναι”. Και ρίχνουν νερό στον μύλο της ακροδεξιάς. Δεν είναι λοιπόν τόσο θέμα αλλαγής Κανονισμού της Βουλής αλλά συνειδητοποίησης από όλες και όλους της σημασίας της εμπιστοσύνης των πολιτών που μας ψηφίζουν όχι τα ωραία μας μάτια ή, πως το έλεγε ο πρώην υπουργός της κυβέρνησης Μητσοτάκη;, γιατί είμαστε… ωραίοι και ωραίες αλλά για να είμαστε στο πλευρό των πολιτών, των ευάλωτων, των νέων, των κακοποιημένων γυναικών, των θυμάτων των πολιτικών της Δεξιάς. Αυτό είναι το καθήκον μας και όχι η χρήση της έδρας ως εργαλείο προσωπικών στρατηγικών.

–Υπάρχει ζήτημα νέας διάσπασης του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ, μετά τις “καθαιρέσεις” των κ. Νίκου Παππά και Κώστα Ζαχαριάδη αν και οι δύο εκπροσωπούν διαφορετικές θέσεις εντός του κόμματος;

Καταρχήν να ξεκαθαρίσουμε ότι πρόκειται για διαφορετικές περιπτώσεις. Για την περίπτωση Ζαχαριάδη, όπως καλά γνωρίζετε ως δημοσιογράφος, η θέση του εκπροσώπου Τύπου ενός κόμματος είναι κρίσιμης σημασίας κι αν υπάρχει η αίσθηση του ίδιου ότι δεν μπορεί να εκφράσει αυθεντικά την άποψη του κόμματος, η αποχώρηση είναι η πιο έντιμη λύση, όπως κι έγινε. Η περίπτωση Παππά είναι διαφορετική. Δεν παραβίασε το Καταστατικό – εξέφρασε δημοκρατικά τη διαφωνία του. Ακούστε… Ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Και δεν νομίζω ότι οι προσωπικές επιθέσεις ή οι απομακρύνσεις, λύνουν τα προβλήματα. Αντιθέτως τα γιγαντώνουν, δημιουργούν περιπλοκές. Ως πολυτραυματίας που πασχίζει να ανακάμψει, ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ δεν έχει την πολυτέλεια των… διοικητικών μέτρων, υποβαθμίσεων, μη λύσεων στην ουσία. Όλα αυτά στο τέλος της γραφής, χαροποιούν τη δεξιά, γιατί παγιώνουν διαλυτικές καταστάσεις σε ένα ιστορικό κόμμα του προοδευτικού χώρου, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Ένα κόμμα μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανασύνθεση του χώρου και σε ένα ενωτικό ψηφοδέλτιο, το μόνο που μπορεί να κερδίσει τη Δεξιά.

–Να πάμε και σε κάποια άλλα θέματα. Ως τομεάρχης Εξωτερικών του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, ασκήσατε έντονη κριτική στην ΕΕ για επιλεκτική γεωγραφία», καταδικάζοντας τη στάση της απέναντι στις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή σε σχέση με την Ουκρανία. Πώς μεταφράζεται πρακτικά μια εναλλακτική, προοδευτική ελληνική διπλωματία εντός των ευρωπαϊκών θεσμών σήμερα, χωρίς να διακινδυνεύσει η χώρα την εικόνα του «προβλέψιμου και αξιόπιστου συμμάχου» στη Δύση;

Στο σημερινό ασταθές, αβέβαιο και επικίνδυνο διεθνές περιβάλλον όπου κυριαρχεί το δίκαιο του ισχυρού, ο πόλεμος ως μέσο επίλυσης των διαφορών και οι αρπακτικές συμπεριφορές, όπως διαπιστώνουμε πχ στη Μέση Ανατολή, η Ελλάδα χρειάζεται ακριβώς την ενεργητική, πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική της περιόδου 2015 – 2019. Όταν, σε περίοδο πολυκρίσης – κρίση ευρωζώνης, προσφυγική κρίση, τρίγωνο τριών πολέμων σε Ουκρανία, Συρία, Λιβύη – η Ελλάδα είχε φωνή παντού. Ως ευρωπαϊκός πυλώνας ειρήνης και σταθερότητας, προασπιζόταν αποφασιστικά τα δικαιώματά της, προωθώντας παράλληλα την ειρήνη και επιδιώκοντας ενεργά τη συνεργασία και την ειρηνική επίλυση διαφορών με τους γείτονές της. Ήταν η εποχή που η Αθήνα προωθούσε ενεργά τον διάλογο και τη σταθερότητα στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο με διεθνείς πρωτοβουλίες και πολυμερή σχήματα συνεργασίας όπως τη Σύνοδο των Βαλκάνιων ηγετών, τη Σύνοδο της Μεσογείου, τη Διάσκεψη της Ρόδου για την Ασφάλεια, το Φόρουμ Αρχαίων πολιτισμών, κα. Όταν η Ελλάδα άφηνε ισχυρό αποτύπωμα στα Βαλκάνια με τη Συμφωνία των Πρεσπών που η δεξιά κυβέρνηση επί επτά χρόνια έχει αφήσει αθωράκιστη, αδιαφορώντας για τις αρνητικές, σε βάρος της χώρας μας, συνέπειες. Ήταν η περίοδος που η χώρα είχε συνεκτική εθνική στρατηγική για τα ελληνοτουρκικά. Είχε σχέδιο για τα Βαλκάνια, για τη Μεσόγειο, για την ενεργειακή πολιτική, για συνεργασίες με χώρες της περιοχής. Δυστυχώς, από το 2019, η Δεξιά διέκοψε βίαια αυτή την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Η κυβέρνηση δεν αξιοποίησε καν τη θέση του Μή Μόνιμου Μέλους στο ΣΑ του ΟΗΕ. Δεν ανέλαβε καμία πρωτοβουλία ειρήνης πχ για τη Γάζα. Απέναντι στο παράνομο, αναθεωρητικό αφήγημα της Γαλάζιας Πατρίδας της Τουρκίας, εγκαταλείπει την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της. Η περίπτωση της μη πόντισης του ηλεκτρικού καλωδίου στην Κάσο το καλοκαίρι του 24, λέει πολλά. Η σημερινή εξωτερική πολιτική της δεξιάς κυβέρνησης είναι επικίνδυνη για τον τόπο. Και το λέω αυτό με αίσθηση ευθύνης χωρίς αντιπολιτευτική ή μικροκομματική διάθεση, σε αντίθεση με τη ΝΔ που είτε ως αντιπολίτευση στην κυβέρνηση Τσίπρα είτε ως κυβέρνηση δεν διστάζει να εργαλειοποιεί την εξωτερική πολιτική για μικροπολιτικά οφέλη.

–Η θητεία σας ως Περιφερειάρχης Αττικής (2014-2019) συνεχίζει να αποτελεί σημείο αναφοράς στην πολιτική σας διαδρομή. Με την κλιματική κρίση να εντείνεται δραματικά το 2026 και τις υποδομές της Αττικής να πιέζονται, ποιο είναι το κυριότερο δίδαγμα από τη δική σας διοίκηση που θεωρείτε ότι η σημερινή κυβέρνηση και η περιφερειακή αρχή οφείλουν  να εφαρμόσουν συστηματικά;

Με τη Δύναμη Ζωής στη Διοίκηση της Περιφέρειας Αττικής την περίοδο 2014 – 2019, αφήσαμε παρακαταθήκη ένα νέο υπόδειγμα αποκεντρωμένης, συμμετοχικής διοίκησης, με επίκεντρο τα έργα υποδομών και ανθεκτικότητας, την κοινωνική συνοχή, τη στήριξη του πολιτισμού, τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών. Και όλα αυτά σε σκληρές μνημονιακές συνθήκες.Δρομολογήθηκαν ή εκτελέστηκαν1.250 έργα και στους 66 Δήμους της Αττικής με συνολικό προϋπολογισμό που άγγιξε τα 2.7 δις ευρώ. Αφήσαμε 168 αντιπλημμυρικά έργα, προϋπολογισμού μισού δις, στο πλαίσιο ενός πρωτόγνωρου ολιστικού σχεδιασμού. Παράλληλα δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στον κοινωνικό πυλώνα, πχ με το πρόγραμμα “Ρεύμα για όλους”, με την έμπρακτη στήριξη κοινωνικών φαρμακείων, παντοπωλείων, κέντρων προστασίας κακοποιημένων γυναικών, κα. Στηρίξαμε τον πολιτισμό, τον αθλητισμό. Ως Περιφερειάρχης ήμουν εισηγήτρια στο Κογκρέσο των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης, Εκθέσεων και Ψηφισμάτων, που υιοθετήθηκαν ομόφωνα, για την αντιμετώπιση του προσφυγικού / μεταναστευτικού από τις συνοριακές Περιφέρειες της ΕΕ, για τον πολιτισμό χωρίς σύνορα. Πετύχαμε να αναγνωριστεί από το Κογκρέσο το Κέντρο Υποδοχής προσφύγων και μεταναστών που δημιουργήσαμε στην Αττική, ως καλή ευρωπαϊκή πρακτική. Για το έργο μας κατά της διαφθοράς και υπέρ της χρηστής διακυβέρνησης, και συγκεκριμένα για τη συμμετοχή μας στο Πρώτο Σύμφωνο Ακεραιότητας στην Ελλάδα, η Διοίκησή μας δέχθηκε τα εύσημα της Διεθνούς Διαφάνειας – Ελλάδας. Δυστυχώς, δεν υπήρξε συνέχεια. Και αυτό το νήμα κόπηκε βίαια το 2019 από μια δεξιά διακυβέρνηση που αντιμετώπιζε και αντιμετωπίζει την Τοπική Αυτοδιοίκηση, στο πλαίσιο μιας συγκεντρωτικής προσέγγισης, ως υποχείριο του κεντρικού κράτους.

Με ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα που εκτείνεται από τον Ιούνιο έως και τον Νοέμβριο, το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού συνεχίζει και το 2026 τη δυναμική του παρουσία στον χώρο του πολιτισμού, προσφέροντας στο κοινό ένα ευρύ φάσμα δράσεων που καλύπτουν τη μουσική, τις εικαστικές τέχνες, τη λογοτεχνία, την επιστήμη και την εκπαίδευση.

Το φετινό πρόγραμμα φιλοξενεί σημαντικούς καλλιτέχνες, ακαδημαϊκούς και πολιτιστικούς φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ περιλαμβάνει εκδηλώσεις που έχουν πλέον καθιερωθεί ως θεσμοί, προσελκύοντας κάθε χρόνο πλήθος επισκεπτών στο νησί.

Ένα καλοκαίρι γεμάτο μουσική

Η αυλαία των μουσικών εκδηλώσεων ανοίγει στις 4 Ιουλίου με το ρεσιτάλ πιάνου του Νίκου Βένερ, ο οποίος θα ερμηνεύσει έργα των Rameau, Scarlatti, Haydn, Chopin και Liszt.

Στις 20 Ιουλίου η Συμφωνική Ορχήστρα Επτανήσων παρουσιάζει ένα ξεχωριστό αφιέρωμα στον ελληνικό κινηματογράφο, ενώ στις 31 Ιουλίου η Εθνική Λυρική Σκηνή επιστρέφει στην Τήνο με την παραγωγή «À Paris tous les deux», συνδυάζοντας την προβολή βωβού κινηματογράφου με ζωντανή μουσική.

Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα κατέχει το 17ο Jazz on Tinos, το οποίο θα πραγματοποιηθεί από τις 27 έως τις 29 Αυγούστου. Παράλληλα, από τις 26 έως τις 30 Αυγούστου θα διεξαχθούν τα εκπαιδευτικά εργαστήρια του Ιονίου Πανεπιστημίου, ενισχύοντας τον εκπαιδευτικό χαρακτήρα της διοργάνωσης.

Οι μουσικές εκδηλώσεις συνεχίζονται στις 26 Σεπτεμβρίου με το αφιέρωμα «Η θάλασσα στα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη» και ολοκληρώνονται με το 12ο Tinos World Music Festival, που θα φιλοξενηθεί από τις 9 έως τις 11 Οκτωβρίου.

Σημαντικές εικαστικές εκθέσεις

Οι εκθεσιακοί χώροι του Ιδρύματος θα φιλοξενήσουν και φέτος σημαντικές καλλιτεχνικές προτάσεις που αναδεικνύουν τη σύγχρονη δημιουργία.

Από τις 10 Ιουλίου έως τις 23 Αυγούστου παρουσιάζεται η έκθεση «Από το Χάος στον Κόσμο» των Άννας-Μαρίας Τσακάλη και Εδουάρδου Σακαγιάν.

Ακολουθεί, από τις 26 Αυγούστου έως τις 12 Οκτωβρίου, η έκθεση «Σκοτεινό Γυαλί» του Αλέξανδρου Καπετάνου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η φωτογραφική έκθεση της Χρύσας Παρασκευά με τίτλο «Το Φως ξεφυλλίζει τον χρόνο», η οποία θα φιλοξενηθεί από τις 23 Σεπτεμβρίου έως τις 15 Νοεμβρίου και εστιάζει στη γυναικεία ενδυμασία της Τήνου κατά τον 19ο αιώνα.

Διαλέξεις και ημερίδες με επίκεντρο τον σύγχρονο κόσμο

Στις 11 Ιουλίου ο Γιάννης Παπαδάκης- Μετζικόφ θα παρουσιάσει μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση γύρω από την ιστορία και τη σημασία του ενδύματος, ενώ στις 18 Ιουλίου η Αθηνά Κρητικού θα αναπτύξει το θέμα «Αναπηρία ή Νοοτροπία; Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο;».

Στις 29 Ιουλίου θα πραγματοποιηθεί η έναρξη του 12ου Λογοτεχνικού Φεστιβάλ Τήνου, ενώ την 1η Αυγούστου ο Μάνθος Σαντοριναίος θα μιλήσει για τη σχέση τέχνης και νέων τεχνολογιών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται να συγκεντρώσει το συμπόσιο «Τεχνητή Νοημοσύνη, Κοινωνία και Στρατηγική», το οποίο θα πραγματοποιηθεί στις 9 Αυγούστου με τη συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων και ακαδημαϊκών.

Ο κύκλος των διαλέξεων ολοκληρώνεται στις 19 Αυγούστου με τον δρ. Αλέκο Φλωράκη, ο οποίος θα παρουσιάσει την ιστορική διαδρομή της τηνιακής μαρμαροτεχνίας, μιας τέχνης άρρηκτα συνδεδεμένης με την ιστορία και την ταυτότητα του νησιού.

Εκπαιδευτικές δράσεις για τη νέα γενιά

Σημαντική θέση στο φετινό πρόγραμμα καταλαμβάνουν οι δράσεις που απευθύνονται στα παιδιά.

Από τις 3 έως τις 10 Αυγούστου θα πραγματοποιηθεί το εκπαιδευτικό εργαστήριο «Η Μαργαρίτα επιστρέφει στην Τήνο», με υπεύθυνη τη Φραντζέσκα Παπαγιαννοπούλου.

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε μαθητές δημοτικού και αξιοποιεί τη δημιουργική αφήγηση και τη βιωματική μάθηση, δίνοντας στα παιδιά την ευκαιρία να γνωρίσουν την ιστορία ενός μικρού αγαλματιδίου του Χαλεπά και το ταξίδι του από την Τήνο στην Αμερική και πίσω.

Ένας θεσμός με διαρκή προσφορά στον πολιτισμό

Με συνέπεια, ποιότητα και εξωστρέφεια, το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού συνεχίζει να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς φορείς του Αιγαίου, προσφέροντας κάθε χρόνο ένα πρόγραμμα υψηλού επιπέδου που συνδέει την παράδοση με τη σύγχρονη δημιουργία.

Το πρόγραμμα του 2026 επιβεβαιώνει για ακόμη μία χρονιά τον κομβικό ρόλο του Ιδρύματος στην πολιτιστική ανάπτυξη της Τήνου, αναδεικνύοντας το νησί ως τόπο συνάντησης καλλιτεχνών, επιστημόνων, δημιουργών και επισκεπτών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Η έκθεση φέρνει σε δημιουργικό διάλογο δύο καλλιτέχνες με διακριτές ζωγραφικές γλώσσες αλλά συγγενείς αναζητήσεις. Μέσα από διαφορετικές αφετηρίες και εικαστικές διαδρομές, η Τσακάλη και ο Σακαγιάν προσεγγίζουν έναν κοινό πυρήνα προβληματισμού: τη στιγμή κατά την οποία το αδιαμόρφωτο αποκτά μορφή, το χάος μετασχηματίζεται σε τάξη και η ανθρώπινη εμπειρία αποκρυσταλλώνεται σε εικόνα του κόσμου.

Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση καταλαμβάνουν νέα έργα των δύο δημιουργών, τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Τήνο, προσφέροντας στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει πρόσφατες πτυχές της καλλιτεχνικής τους παραγωγής.

Η κεντρική ιδέα της έκθεσης αντλεί την έμπνευσή της από την αρχαία ελληνική σκέψη. Στη Θεογονία του Ησιόδου, το Χάος προηγείται όλων ως η πρώτη κατάσταση των πραγμάτων, η αδιαμόρφωτη δυνατότητα από την οποία γεννιέται η ύπαρξη. Αντίθετα, ο κόσμος εκφράζει την τάξη, την αρμονία και το μέτρο που οργανώνει το άτακτο και προσδίδει μορφή στο ακαθόριστο. Πάνω σε αυτή τη θεμελιώδη αντίθεση οικοδομείται η εικαστική πρόταση της έκθεσης, όπου η ζωγραφική αντιμετωπίζεται ως μια πράξη γένεσης και μετασχηματισμού.

Στο έργο της Άννας Μαρίας Τσακάλη, το χάος λειτουργεί ως γενεσιουργός δύναμη της μορφής. Οργανικές συσσωρεύσεις χρωμάτων, πυκνές φυτικές αναπτύξεις, λαβυρινθώδεις ρυθμοί και εκρήξεις ζωής συνθέτουν εικόνες που μοιάζουν να βρίσκονται σε διαρκή εξέλιξη. Οι συνθέσεις της αποπνέουν την αίσθηση ενός κόσμου που αναδύεται αδιάκοπα μπροστά στα μάτια του θεατή, ισορροπώντας ανάμεσα στην ομορφιά και την ευθραυστότητα.

Η φύση κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωγραφική της. Παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως τόπος μνήμης, ως ανάμνηση ενός χαμένου παραδείσου, αλλά και ως πεδίο στοχασμού γύρω από τα οικολογικά αδιέξοδα της εποχής μας. Μέσα από το έργο της αναδύονται ερωτήματα για τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον, για τη φθορά, την αναγέννηση και το μέλλον του πολιτισμού σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται διαρκώς.

Από την πλευρά του, ο Εδουάρδος Σακαγιάν ξεκινά επίσης από το χρώμα και την κηλίδα ως πρωτογενές υλικό της εικόνας. Στη συνέχεια, το σχέδιο αναλαμβάνει τον ρόλο της οργανωτικής δύναμης, προσδίδοντας συνοχή και αφήγηση στις χρωματικές μάζες. Έτσι γεννιούνται οι χαρακτηριστικές σκηνές της ζωγραφικής του: ανθρώπινες συναθροίσεις, κολυμβητές, αστικά μποτιλιαρίσματα, στιγμές δημόσιας ζωής και συλλογικής εμπειρίας, αλλά και εικόνες από το πανηγύρι του νησιού.

Τα έργα του λειτουργούν ως «ανθρώπινα τοπία», όπου το άτομο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Οι μορφές συνυπάρχουν, αλληλεπιδρούν και συνθέτουν ένα πολύπλοκο δίκτυο σχέσεων, μέσα στο οποίο η καθημερινότητα αποκτά σχεδόν τελετουργική διάσταση. Η ζωγραφική του διερευνά τη θέση του ανθρώπου μέσα στη συλλογικότητα και αποτυπώνει τη δυναμική που γεννιέται όταν το προσωπικό βίωμα μετατρέπεται σε κοινή εμπειρία.

Κοινό σημείο αναφοράς των δύο δημιουργών αποτελεί η έννοια της συσσώρευσης. Στη ζωγραφική της Τσακάλη μεταφράζεται σε μια αδιάκοπη οργανική ανάπτυξη, σε μια αίσθηση αστείρευτης γονιμότητας που χαρακτηρίζει τη φύση. Στον Σακαγιάν εκφράζεται μέσα από το ανθρώπινο πλήθος, τη γεωμετρία των σωμάτων και τη συλλογική κίνηση που διαμορφώνει το κοινωνικό τοπίο.

Παρά τις διαφορετικές εικαστικές τους προσεγγίσεις, οι δύο καλλιτέχνες συναντώνται σε έναν κοινό προβληματισμό γύρω από τη δημιουργία, τη συνύπαρξη και τη διαρκή αναζήτηση νοήματος. Το χάος και ο κόσμος δεν παρουσιάζονται ως αντίθετες έννοιες αλλά ως διαδοχικές φάσεις της ίδιας δημιουργικής διαδικασίας: μιας αδιάκοπης προσπάθειας να αποκτήσει μορφή αυτό που παραμένει ακόμη ακαθόριστο.

Η έκθεση επιχειρεί να ανοίξει έναν διάλογο με τα υπαρξιακά, κοινωνικά και οικολογικά ζητήματα της σύγχρονης εποχής, αναδεικνύοντας τη δύναμη της ζωγραφικής να μετασχηματίζει την εμπειρία σε εικόνα και τη σκέψη σε ορατή μορφή.

Πληροφορίες Έκθεσης

Από το Χάος στον Κόσμο
Άννα Μαρία Τσακάλη – Εδουάρδος Σακαγιάν

Επιμέλεια: Γιώργος Μυλωνάς

Διάρκεια: 10 Ιουλίου – 23 Αυγούστου 2026

Εγκαίνια: Παρασκευή 10 Ιουλίου 2026, ώρα 20:00

Χώρος Έκθεσης:
Μέγαρο Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού
Τήνος, Κυκλάδες

Την έκθεση συνοδεύει έγχρωμος πολυσέλιδος κατάλογος.

Οργάνωση: Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού

Συνδιοργάνωση – Οικονομική Υποστήριξη: Σωματείο «Φίλοι της Τήνου»

Με την υποστήριξη των Kalfayan Galleries (Ελλάδα) και Galerie Minsky (Γαλλία).

Επικοινωνία:
Τηλ.: +30 22830 29070
Email: info@itip.gr
Ιστοσελίδα: www.itip.gr

Στο νέο του βιβλίο «Δωσίλογοι και ονειροπόλοι» (εκδόσεις ΤΟΠΟΣ), που κλείνει την «Τριλογία για τη μνήμη», ο Ξενοφών Κοντιάδης δεν στήνει ένα λαϊκό δικαστήριο, αλλά ψηλαφίζει τις γκρίζες ζώνες της ανθρώπινης συνείδησης όταν αυτή έρχεται αντιμέτωπη με τα πιο ακραία υπαρξιακά διλήμματα.

Σε μια συζήτηση που αρνείται τις εύκολες, ασπρόμαυρες ταμπέλες και τον θόρυβο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ο Καθηγητής ξετυλίγει το νήμα μιας έρευνας που ισορροπεί ανάμεσα στην ψυχική ανάγκη του απογόνου για κάθαρση και στην ψυχρή, αντικειμενική ματιά του πανεπιστημιακού.

Όμως, ο διάλογος με έναν συνταγματολόγο δεν μπορεί να εγκλωβιστεί στο παρελθόν. Με την ίδια ανατομική ακρίβεια που προσεγγίζει τους ήρωές του, ο κ. Κοντιάδης στρέφει το βλέμμα του στο παρόν και το μέλλον της χώρας. Σχολιάζοντας τις κυβερνητικές προτάσεις για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, αποδομεί τις επικοινωνιακές τακτικές της περιόδου, μιλά για έναν «αδέξιο συνταγματικό λαϊκισμό» και αναλύει τις χαμένες ευκαιρίες μιας θεσμικής αρχιτεκτονικής που θα έπρεπε να απαντά στις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μέσα από τις απαντήσεις του, το Σύνταγμα αποκαλύπτεται όχι ως ένα άκαμπτο, ιδεολογικά ουδέτερο νομικό κείμενο, αλλά ως ένας «ζωντανός οργανισμός» — ένας καθρέφτης των αξιακών μαχών και των κοινωνικών συναινέσεων της εποχής μας.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Κοντιάδη, στο νέο σας βιβλίο περιγράφετε μια συγκλονιστική προσωπική και οικογενειακή αντίφαση, όπου το ηρωικό βίωμα και ο δωσιλογισμός συνυπάρχουν στο ίδιο γενεαλογικό δέντρο. Κατά τη διάρκεια της έρευνας και της συγγραφής, πότε νιώσατε να υπερισχύει μέσα σας ο ψυχικός κόσμος του απογόνου που αναζητά τη δική του «κάθαρση» και πότε η αυστηρή, αντικειμενική ματιά του πανεπιστημιακού που οφείλει να αναλύσει τα γεγονότα χωρίς συναισθηματική εμπλοκή;

Η ερώτησή σας αγγίζει τον πυρήνα της πιο επώδυνης και ταυτόχρονα της πιο γοητευτικής πρόκλησης, που καλείται να αντιμετωπίσει ένας συγγραφέας. Είναι εκείνη η στιγμή που η Ιστορία παύει να είναι εξιστόρηση και παράθεση μαρτυριών και μετατρέπεται σε προσωπικό βίωμα, δημιουργεί μια εσωτερική ταλάντευση ανάμεσα στην ανάγκη κατανόησης και αποστασιοποίησης του αφηγητή. Όταν όμως ερχόταν η ώρα της συγγραφής, η τελευταία έπρεπε να λάβει τα ηνία. Αν το βιβλίο μετατρεπόταν σε ένα προσωπικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών ή σε ένα συναισθηματικό μνημόσυνο, θα έχανε την λογοτεχνική και ιστορική του αξία. Ίσως εδώ η ακαδημαϊκή ιδιότητα λειτούργησε ως σωσίβιο. Αντί να κρίνω τις πράξεις με όρους ηθικής του σήμερα, έπρεπε να τις αναλύσω στο πλαίσιο της εποχής τους. Δηλαδή κατά πόσο λειτούργησε η βία και ο καταναγκασμός του κατακτητή ως καταλύτης αποφάσεων και επιλογών ζωής. Πώς το δίκαιο της ανάγκης ή ο φόβος του κομμουνισμού θόλωσαν τις γραμμές μεταξύ νόμιμου και παράνομου, πατριωτικού και προδοτικού.

Ένας πανεπιστημιακός γνωρίζει πως οι μανιχαϊστικές προσεγγίσεις δεν έχουν θέση στην κατανόηση της Ιστορίας. Οι όροι «ήρωας» και «προδότης» συχνά αποδεικνύονται ανεπαρκείς για να περιγράψουν την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης σε συνθήκες ακραίας κρίσης. Η επιστημονική ματιά επέβαλε να προσεγγίσω τον δωσίλογο, όχι ως το απόλυτο «κακό», αλλά ως ανθρώπινο προϊόν κοινωνικών, πολιτικών και ψυχολογικών διεργασιών και τον ονειροπόλο – αντάρτη όχι ως άγιο, αλλά ως έναν άνθρωπο με τις δικές του αντιφάσεις και ποιότητες.

Η κάθαρση, τελικά, δεν επιτυγχάνεται όταν ο «απόγονος επιβάλλεται στον συγγραφέα», αλλά όταν ο πρωταγωνιστής προσφέρει σου τα εργαλεία για να κατανοήσεις. Το να μπορείς να γράψεις για πρόσωπα της οικογένειάς σου, με την  αντικειμενικότητα που θα έγραφες για ένα ιστορικό πρόσωπο, είναι μια εσωτερική νίκη, η στιγμή που το προσωπικό τραύμα μετατρέπεται σε συλλογική γνώση.

–Από τη μία πλευρά περιγράφετε τη συμμετοχή σε έναν κοινωνικό ή αντιστασιακό κύκλο ως τυχαίο γεγονός και από την άλλη μιλάτε για μια βαθιά εσωτερική ηθική στάση (το πού θέτει κανείς το όριο της αξιοπρέπειάς του). Στην περίπτωση των δύο πρωταγωνιστών του βιβλίου σας, του Πέτρου Κόκκαλη και του Κωνσταντίνου Λογοθετόπουλου, θεωρείτε ότι η τελική τους στάση ήταν το νομοτελειακό αποτέλεσμα του χαρακτήρα και των αξιών τους, ή μήπως οι ίδιοι παγιδεύτηκαν σταδιακά από τις αρχικές, σχεδόν τυχαίες, συναναστροφές τους στην αρχή της Κατοχής;

Η ερώτηση αυτή αγγίζει το πιο βαθύ υπαρξιακό, ψυχαναλυτικό και κοινωνιολογικό ζητούμενο, που προκύπτει από τη μελέτη των βίων των Κόκκαλη και Λογοθετόπουλου. Άραγε, είναι η μοίρα μας ο χαρακτήρας μας ή οι περιστάσεις και οι συνθήκες που μας καθορίζουν;

Όταν μελετά κανείς την πορεία αυτών των δύο κορυφαίων επιστημόνων, που ξεκίνησαν από κοινή αφετηρία -την προπολεμική αθηναϊκή ελίτ, την Ιατρική, τις ίδιες κοινωνικές συναναστροφές- διαπιστώνει, ότι η τελική τους στάση δεν ανάγεται ούτε σε  γραμμική νομοτέλεια, αλλά ούτε στην τυχαιότητα. Ήταν, αντίθετα, μια διαδικασία σταδιακής παγίδευσης ή σταδιακής χειραφέτησης, όπου οι αρχικές μικρές επιλογές δημιούργησαν μια μη αναστρέψιμη δυναμική.

Στην περίπτωση του Λογοθετόπουλου, η πορεία προς τον δωσιλογισμό δεν ξεκίνησε απαραίτητα με τη συνειδητή απόφαση να γίνει προδότης. Ως καθηγητής με στενούς δεσμούς με τη Γερμανία, οι πρώτες του επαφές με τις δυνάμεις Κατοχής είχαν το πρόσχημα της «διαμεσολάβησης» για την προστασία του πληθυσμού ή του Πανεπιστημίου και του συστήματος Υγείας. Στη συνέχεια, η αποδοχή του υπουργικού θώκου και της Αντιπροεδρίας στην κυβέρνηση Τσολάκογλου και πολύ περισσότερο η μετέπειτα ανάληψη της κατοχικής πρωθυπουργίας λειτούργησαν ως μια κινούμενη άμμος. Κάθε συμβιβασμός που έκανε «για να σώσει ό,τι κατ’ εκείνον σώζεται» τον εξωθούσε στον επόμενο, μεγαλύτερο συμβιβασμό. Εδώ αγγίζουμε τον πυρήνα της προσωπικής του ηθικής: η ματαιοδοξία και η ταξική του τύφλωση απέναντι στη δυστυχία του λαού τον εμπόδισαν να θέσει όρια. Δεν είχε τις εσωτερικές αντιστάσεις να αρνηθεί την εξουσία, όταν αυτή απαιτούσε το τίμημα της απόλυτης υποταγής στον κατακτητή. Όμως αυτή η εθελοδουλεία, που απαιτούσε το καθεστώς, δε μπορούσε να συνυπάρξει για πολύ με την προσωπικότητα και την ευφυία του, με αποτέλεσμα, μόλις λίγους μήνες μετά να παραιτηθεί.

Αντίθετα, η πορεία του Κόκκαλη αποδεικνύει, πώς η βαθιά εσωτερική ηθική στάση μπορεί να σπάσει τον κύκλο ενός συντηρητικού οικογενειακού περιβάλλοντος και της επαγγελματικής φιλοδοξίας για ανέλιξη. Άλλωστε εκείνος την επιστήμη της χειρουργικής την αντιλαμβανόταν ως λειτούργημα, ως έμπρακτη εκδήλωση της φροντίδας στον συνάνθρωπο.

–Δίνοντας «λόγο» στον Λογοθετόπουλο μέσα από μια πολυφωνική δομή, μπαίνετε στη διαδικασία να αποτυπώσετε τη δική του οπτική γωνία και τη θεωρία του «μικρότερου κακού» που επικαλέστηκε. Πόσο ρισκάρει ένας συγγραφέας, στην προσπάθειά του να αποφύγει την ασπρόμαυρη προσέγγιση και να κατανοήσει τις «γκρίζες ζώνες» του δωσίλογου, να παρερμηνευθεί η πρόθεσή του ως μια μορφή εκ των υστέρων εξισορρόπησης ή δικαιολόγησης των πράξεών του;

Αυτό είναι ναρκοπέδιο για έναν συγγραφέα που αποφασίζει να εισέλθει στην ψυχοσύνθεση του «κακού» ήρωά του. Το ρίσκο της παρερμηνείας δεν είναι απλώς υπαρκτό, είναι σχεδόν δεδομένο σε μια κοινωνία που έχει γαλουχηθεί με πολωμένες   αφηγήσεις. Όταν δίνεις βήμα στον Λογοθετόπουλο να αναπτύξει το επιχείρημα του «μικρότερου κακού», δηλαδή το κλασικό επιχείρημα κάθε αυταρχικού καθεστώτος, ότι «αν δεν το κάναμε εμείς, οι Γερμανοί θα διόριζαν κάποιον χειρότερο ή θα διοικούσαν με ακόμη μεγαλύτερη σκληρότητα», ισορροπείς σε μια λεπτή κλωστή.

Στον δημόσιο λόγο συχνά ταυτίζεται η προσπάθεια να κατανοήσεις τους μηχανισμούς μιας ψυχοσύνθεσης με την τάση να την «ξεπλύνεις». Όταν φωτίζεις τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, τις αμφιβολίες ή τα ηθικά ελατήρια ενός δωσίλογου, κάποιοι θα θεωρήσουν ότι του προσφέρεις άλλοθι. Από την άλλη, στην προσπάθεια να αποφευχθούν οι δογματικές προσεγγίσεις, ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος εξίσωσης των ευθυνών. Εν τέλει, η επιλογή του Κόκκαλη να ανέβει στο βουνό και η επιλογή του Λογοθετόπουλου να καθίσει στην πρωθυπουργική καρέκλα ήταν διαμετρικά αντίθετες, αλλά εξίσου ανθρώπινες αποκρίσεις στο ίδιο αδιέξοδο.

Γι’ αυτό και η απάντηση σε αυτό το ρίσκο δεν είναι η σιωπή, ούτε η καταφυγή σε χαρακτήρες-καρικατούρες. Η αντικειμενικότητα δεν επιτυγχάνεται κρύβοντας τη φωνή του Λογοθετόπουλου, αλλά πλαισιώνοντάς την με τα αμείλικτα γεγονότα. Επιτρέπω στον ήρωα να αναπτύξει τη θέση του, αλλά την ίδια στιγμή παραθέτω τον συλλογικό αντίκτυπο των επιλογών του. Η θεωρία του «μικρότερου κακού» καταρρέει από την ίδια την Ιστορία: επί πρωθυπουργίας του υπογράφηκε η διάταξη για την πολιτική επιστράτευση που θα έστελνε Έλληνες στα γερμανικά εργοστάσια και εντάθηκε η τρομοκρατία των ταγμάτων ασφαλείας. Το «μικρότερο κακό» αποδείχθηκε απλώς ο προθάλαμος του μεγαλύτερου κακού.

Η κατανόηση της γκρίζας ζώνης δείχνει ότι ο Λογοθετόπουλος δεν ήταν απαραίτητα ένας σαδιστής προδότης, αλλά ένας βαθιά ματαιόδοξος και πολιτικά ανώριμος άνθρωπος, που εργαλειοποιήθηκε από τους Ναζί, όσο τουλάχιστον το επέτρεψε. Οι κατακτητές τού άφησαν την ψευδαίσθηση της εξουσίας. Η παρουσίαση της οπτικής του δωσίλογου δεν τον δικαιώνει, αντίθετα, τον εκθέτει βαθύτερα. Δείχνει ότι ο συμβιβασμός με τον ολοκληρωτισμό, ακόμη και όταν ξεκινά με τεχνοκρατικά προσχήματα, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην συνειδησιακή εξαχρείωση. Συνεπώς, η αποτύπωση της «γκρίζας ζώνης» δεν είναι εκ των υστέρων άφεση. Είναι η προειδοποίηση για το πώς η καθημερινή έκπτωση μπορεί να μετατρέψει έναν συγκροτημένο επιστήμονα σε όργανο σκοπιμοτήτων.

–Το άνοιγμα των ξένων και εγχώριων αρχείων μας βοηθούν και μπορούμε να ερευνήσουμε βαθύτερα τις αφηγήσεις του παρελθόντος. Ωστόσο, στην εποχή της ψηφιακής υπερπληροφόρησης, τα ιστορικά τεκμήρια συχνά εργαλειοποιούνται αποσπασματικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να συντηρήσουν παλιούς φανατισμούς. Πώς μπορεί μια «μυθιστορηματική» αλλά τεκμηριωμένη αφήγηση, όπως η δική σας, να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε αυτή τη νέα μορφή παραποίησης της Ιστορίας;

Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο ζητούμενο της εποχής μας, όπου η Ιστορία δεν κινδυνεύει πλέον από τη λογοκρισία ή την έλλειψη πηγών, αλλά από την ψηφιακή εργαλειοποίηση. Σήμερα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ένα αρχείο, μια φωτογραφία ή ένα απόσπασμα μαρτυρίας μπορούν να μετατραπούν σε «ψηφιακό όπλο». Η υπερπληροφόρηση δεν παράγει απαραίτητα γνώση, συχνά παράγει ιστορικό αναλφαβητισμό με επιστημονικοφανέςπεριτύλιγμα, συντηρώντας παλιούς φανατισμούς σε νέα ψηφιακά καλούπια.

Για το λόγο αυτό, μια μυθιστορηματική, αλλά αυστηρά τεκμηριωμένη αφήγηση μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε αυτή την παραποίηση, μέσα από διανοητικούς μηχανισμούς. Το βιβλίο οδηγεί τον αναγνώστη να παρακολουθήσει την εξέλιξη. Δεν απομονώνει τη στιγμή που ο Λογοθετόπουλος ορκίζεται πρωθυπουργός, ούτε τη στιγμή που ο Κόκκαλης φεύγει για το βουνό. Παρακολουθεί τη σταδιακή διολίσθηση, τις πιέσεις, την πείνα, τον φόβο, το θεσμικό κενό και αντίστοιχα την ευαισθητοποίηση, τη συνειδητοποίηση και εν τέλει τη ριζοσπαστικοποίηση για έναν πατριωτικό και υπαρξιακό σκοπό. Η αφηγηματική ροή κρατά τον αναγνώστη προσηλωμένο, ώστε να κατανοήσει ότι τα ιστορικά γεγονότα δεν συμβαίνουν εν κενώ, αλλά είναι κρίκοι μιας εξελικτικής αλυσίδας.

Είναι γεγονός ότι στον ψηφιακό «πόλεμο των χαρακτήρων», τα ιστορικά αρχεία χρησιμοποιούνται για να αποδείξουν ότι «ο δικός μας είχε δίκιο και ο δικός σας άδικο». Αντιθέτως, η αφήγηση μετατρέπει τα τεκμήρια σε βιώματα. Μια μαρτυρία, ένα πολεμικό γεγονός παύει να είναι ένα ψυχρό αποδεικτικό στοιχείο και γίνεται το υλικό που καθορίζει τη ζωή, τον θάνατο και τη συνειδησιακή πάλη των χαρακτήρων.

Ας μη γελιόμαστε. Οι αλγόριθμοι είναι σχεδιασμένοι να επιβραβεύουν το εύπεπτο ασπρόμαυρο, γιατί αυτό προκαλεί τη μεγαλύτερη αλληλεπίδραση. Το «γκρίζο» δεν πουλάει στα social media. Αντιθέτως, η μυθιστορηματική δομή, όταν σέβεται την ιστορική αλήθεια, είναι από τη φύση της πολυφωνική. Επιτρέπει στις αντιφάσεις να συνυπάρχουν στην αφήγηση. Δείχνει ότι ο ίδιος άνθρωπος, που υπήρξε σπουδαίος επιστήμονας και ευεργέτης, έγινε ταυτόχρονα όργανο του κατακτητή. Έτσι εξοικειώνει τον αναγνώστη με την πολυπλοκότητα. Τον μαθαίνει να είναι καχύποπτος απέναντι στις εύκολες ταμπέλες και τις εύπεπτες «αλήθειες». Το αντίδοτο στην ψηφιακή παραποίηση δεν είναι η παράθεση περισσότερων δεδομένων, αλλά η επιστροφή στη μεγάλη ανθεκτική αφήγηση. Όταν η επιστημονική τεκμηρίωση παντρεύεται με τη δύναμη της λογοτεχνικής γραφής, η Ιστορία παύει να είναι πεδίο για φτηνά ιδεολογικά ξεκαθαρίσματα λογαριασμών και γίνεται αυτό που πραγματικά οφείλει να είναι: ένας καθρέφτης της ανθρώπινης κατάστασης σε συνθήκες ακραίας δοκιμασίας.

–Θα ήθελα να σας θέσω και κάποια ερωτήματα με αφορμή τις προτάσεις της ΝΔ για τη Συνταγματική αναθεώρηση. Ποια είναι η άποψή σας για τις αλλαγές που προτείνει το κυβερνών κόμμα;

Η αναθεώρηση του Συντάγματός μας είναι αναγκαία. Ελάχιστοι πλέον αμφισβητούν, ενδεικτικά, ότι το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των Υπουργών πρέπει να αλλάξει ώστε να σταματήσει η πρακτική της συγκάλυψης, ότι η επιλογή της ηγεσίας της δικαστικής εξουσίας από την κυβέρνηση πρέπει να τροποποιηθεί επειδή συμβάλει στην κρίση εμπιστοσύνης προς το σύστημα απονομής της δικαιοσύνης ή ότι η Διάσκεψη των Προέδρων αποδείχτηκε ακατάλληλη για την επιλογή των μελών των ανεξάρτητων αρχών και πρέπει να αντικατασταθεί από άλλο κρατικό όργανο.

Όμως προϋπόθεση κάθε αναθεωρητικού εγχειρήματος είναι να προηγηθεί σοβαρή διαβούλευση, με νηφαλιότητα και σαφή συνταγματική στρατηγική, ιδίως όμως με αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κοινοβουλευτικών δυνάμεων και, ευρύτερα, με την κοινωνία ώστε να επιτευχθούν οι συναινέσεις που απαιτούνται ως προς το περιεχόμενο των θεμελιωδών κανόνων που ρυθμίζουν τη διεξαγωγή του πολιτικού παιχνιδιού.

Αυτές οι προϋποθέσεις σήμερα απουσιάζουν. Κατ’ αρχάς ο πρωθυπουργός επέλεξε ακατάλληλο χρόνο για να ξεκινήσει αυτή η συζήτηση, δηλαδή σε μία περίοδο όξυνσης των πολιτικών συγκρούσεων, εν μέσω αιτημάτων για τη σύσταση εξεταστικών και προανακριτικών επιτροπών με αντικείμενο τα σκάνδαλα των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, ιδίως όμως σε μία περίοδο που χαρακτηρίζεται πρακτικά ως προεκλογική, παρόλο που θα μπορούσε να έχει ξεκινήσει τη σχετική συζήτηση ήδη από το φθινόπωρο του 2024. Πέρα από αυτό, η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας που δημοσιοποιήθηκε στις 7 Μαΐου δεν αποτελεί σοβαρή βάση διαλόγου, αλλά ένα κείμενο πρόχειρο, χωρίς συνοχή, με σοβαρές αστοχίες.

Υπό αυτά τα δεδομένα θεωρώ ότι η αναθεωρητική πρωτοβουλία εξυπηρετεί σήμερα αμιγώς την επικοινωνιακή τακτική της Κυβέρνησης ενόψει των επερχόμενων εκλογών, στο πλαίσιο ενός αδέξιου συνταγματικού λαϊκισμού, αντί να επιτρέπει τη διαμόρφωση εποικοδομητικών προτάσεων για τη βελτίωση του συνταγματικού μας κειμένου. Δυστυχώς όχι μόνο χάνεται άλλη μία ευκαιρία να διορθωθεί η ελαττωματική μηχανική επιμέρους ρυθμίσεων του Συντάγματός μας, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να προστεθούν νέα πεδία έντασης και θεσμικής αβελτηρίας.

–Τα κόμματα της αντιπολίτευσης μπορούν να έχουν κάποιου είδους αντιπρόταση;

Η διαδικασία αναθεώρησης λειτουργεί με ένα σύστημα αντίστροφων πλειοψηφιών ανάμεσα σε δύο διαδοχικές Βουλές, την Προτείνουσα και την Αναθεωρητική. Αυτό σημαίνει ότι απαιτούνται συναινέσεις με την αντιπολίτευση σε τουλάχιστον μία από τις δύο φάσεις. Επομένως, τα κόμματα της αντιπολίτευσης, όχι μόνο μπορούν να έχουν αντιπρόταση, αλλά ο ίδιος ο σχεδιασμός του ελληνικού Συντάγματος είναι τέτοιος, ώστε να καθιστά την κατάθεση προτάσεων και τη συναίνεση της αντιπολίτευσης απαραίτητη. Ωστόσο, στην παρούσα συγκυρία ενός κατακερματισμένου πολιτικού σκηνικού, της κρίσης του πολιτικού συστήματος, της αναξιοπιστίας της κυβέρνησης λόγω σκανδάλων, σοβαρών ζητημάτων κράτους δικαίου και των επερχόμενων εθνικών εκλογών, δεν προβλέπεται τα κόμματα της αντιπολίτευσης να δώσουν «λευκή επιταγή» αυξημένων πλειοψηφιών επί των αναθεωρητέων διατάξεων στην κυβέρνηση κατά τη συζήτηση στην προτείνουσα Βουλή, γεγονός που καθιστά δυσχερείς συνταγματικές τομές, προσαρμοσμένες στις ανάγκες της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης και των αλλεπάλληλων θεσμικών κρίσεων.

–Το Σύνταγμα έχει ιδεολογικές ταυτίσεις κατά τη γνώμη σας ή τις ξεπερνάει; 

Θέτετε ένα βαθύτατα συνταγματικό και φιλοσοφικό ερώτημα. Για να το απαντήσουμε, οφείλουμε να προσεγγίσουμε το συνταγματικό κείμενο εστιάζοντας στην βούληση του συνταγματικού νομοθέτη και την ερμηνεία των διατάξεων.

Η αλήθεια είναι πως κάθε Σύνταγμα αποτελεί το ιδεολογικό αποτύπωμα της εποχής του, αντανακλώντας τις συσχετίσεις δυνάμεων και τα κυρίαρχα διακυβεύματα της ιστορικής στιγμής. Το Σύνταγμα του 1975 το αποδεικνύει αυτό ξεκάθαρα, καθώς φέρει έντονες τις επιρροές της Μεταπολίτευσης. Έχοντας συνταχθεί αμέσως μετά την πτώση της χούντας, είναι διάχυτη στο κείμενο η φιλελεύθερη και δημοκρατική μέριμνα για την αυστηρή προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και την αποφυγή της υπερσυγκέντρωσης εξουσιών. Παράλληλα, το συνταγματικό κείμενο ενσωμάτωσε τις τρέχουσες σοσιαλδημοκρατικές και κεϊνσιανές διεθνείς τάσεις της εποχής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το άρθρο 16 για τον δημόσιο χαρακτήρα της ανώτατης παιδείας, καθώς και το άρθρο 106 για το οικονομικό Σύνταγμα, που θέτει την ιδιωτική πρωτοβουλία υπό το πρίσμα του δημοσίου συμφέροντος. Αυτές τις προβλέψεις για ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος επίλεξε να ενσωματώσει η τότε συντηρητική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, στο πλαίσιο του λεγόμενου ριζοσπαστικού φιλελευθερισμού, προκειμένου να αποσπάσει την ευρύτερη δυνατή κοινωνική συναίνεση σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο.

Φυσικά, στο συνταγματικό κείμενο συνυπάρχουν διατάξεις με διαφορετικές ιδεολογικές αποχρώσεις. Οι προβλέψεις για τη θρησκεία και τη θέση της Εκκλησίας διατηρούν έναν σαφή συντηρητικό χαρακτήρα. Αντίθετα, τα άρθρα για την προστασία της οικογένειας, της μητρότητας, της στέγασης και του περιβάλλοντος αποπνέουν έναν σύγχρονο κοινωνικό-φιλελεύθερο χαρακτήρα. Υπάρχουν, ωστόσο, και διατάξεις που λειτουργούν ως κατακτήσεις πέραν των ιδεολογιών, οι οποίες αναγνωρίζονται διαχρονικά και συγκροτούν τον πυρήνα του νομικού μας πολιτισμού. Πρόκειται για τις αρχές, που το ίδιο το Σύνταγμα προβλέπει ως μη αναθεωρητέες, προστατεύοντας τη θεμελιακή βάση του Πολιτεύματος. Η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτελεί πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας, ενώ η αρχή της ισότητας και τα δικαιώματα ψήφου και έκφρασης, υπερβαίνουν τις κομματικές γραμμές και αποτελούν προαπαιτούμενα ενός φιλελεύθερου Κράτος Δικαίου.

Το πιο ενδιαφέρον σημείο, όμως, εντοπίζεται στην ερμηνευτική πλαστικότητα του Συντάγματος, όπου η ίδια διάταξη διαβάζεται διαφορετικά ανάλογα με την ιδεολογική αφετηρία του αναγνώστη. Αυτό συμβαίνει γιατί το Σύνταγμα χρησιμοποιεί συχνά αφαιρετικές νομικές έννοιες, όπως «δημόσιο συμφέρον» ή «χρηστά ήθη», επιτρέποντας στο κείμενο να λειτουργεί ως ένας «ζωντανός οργανισμός», που προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε εποχής. Έτσι, η μονιμότητα στο Δημόσιο μπορεί να εκληφθεί πολιτικά είτε ως «εργατική κατάκτηση», είτε ως «τροχοπέδη στην αποτελεσματικότητα». Αντίστοιχα, η συζήτηση για τα μη κρατικά ΑΕΙ μεταφράζεται είτε ως αναγκαίος «εκσυγχρονισμός», είτε ως «εμπορευματοποίηση» της γνώσης. Αυτή η ερμηνευτική μάχη αποδεικνύει, ότι ακόμη και η συνταγματική αναθεώρηση είναι μια βαθύτατα πολιτική πράξη.Το τί επιλέγει μια κοινωνία να αλλάξει και να περιφρουρήσει αποκαλύπτει τα πολιτικά της προτάγματα.

Συμπερασματικά, κανένα Σύνταγμα δεν είναι -ούτε μπορεί να είναι- ιδεολογικά ουδέτερο, αφού η οργάνωση μιας Πολιτείας βασίζεται αναπόφευκτα σε αξιακές επιλογές. Ωστόσο, τα ανθεκτικά Συντάγματα, μέσα από τον συνταγματικό μινιμαλισμό και τις ευρύτερες συναινέσεις, καταφέρνουν να εξασφαλίζουν ένα συνεκτικό πεδίο δράσης, όπου κάθε κυβέρνηση να μπορεί να εφαρμόσει το πρόγραμμά της, προστατεύοντας ταυτόχρονα τα δικαιώματα της μειοψηφίας και εκφράζοντας το σύνολο της κοινωνίας. Αυτή ακριβώς η δυναμική εξισορρόπηση, που παράγει δημοκρατικές εγγυήσεις και εμπιστοσύνη στους θεσμούς, παραμένει το μεγάλο ζητούμενο κάθε αναθεωρητικής διαδικασίας.

Ο κ. Καιρίδης παίρνει σαφή θέση για το ζήτημα των κυβερνήσεων συνεργασίας, αποκλείοντας ουσιαστικά κάθε σύμπραξη με τα κόμματα της αντιπολίτευσης και υπογραμμίζοντας ότι η αυτοδυναμία της παράταξής του αποτελεί τη μοναδική διέξοδο για τη σταθερότητα της χώρας.

Παράλληλα, σχολιάζει τις πρόσφατες εσωκομματικές αλλαγές στη ΝΔ εκφράζοντας την αισιοδοξία του, ενώ εκτιμά ότι ο κ. Σαμαράς δεν θα προκαλέσει πρόβλημα στη ΝΔ αν δημιουργήσει νέο πολιτικό κόμμα.

Με τη θεσμική του εμπειρία τοποθετείται πάνω στα κρίσιμα μέτωπα της εξωτερικής πολιτικής, των ευρωπαϊκών μεταρρυθμίσεων και της διαχείρισης του μεταναστευτικού.

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

–Κύριε Καιρίδη, το πολιτικό σκηνικό βρίσκεται υπό αναδιάταξη και αυτό όπως καταγράφεται επηρεάζει όλα τα κόμματα, είτε είναι μεγάλα, είτε είναι μικρά. Θεωρείτε πιθανό να δούμε μια κυβέρνηση συνεργασίας της ΝΔ με ένα ή περισσότερα κόμματα;

Να συμφωνήσουμε ότι δεν θα έπρεπε να είναι αδύνατο. Από κει και πέρα, τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν φαίνεται να ενδιαφέρονται για τη διακυβέρνηση της χώρας. Ο χώρος του παλαιού ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε μια πρωτοφανή περιδίνηση και το ΠΑΣΟΚ έχει αποκλείσει κάθε συνεργασία με τη ΝΔ. Κατά συνέπεια, μόνη λύση στο δίλημμα της κυβερνησιμότητας είναι η αυτοδυναμία της ΝΔ.

–Εκτιμάτε ότι εάν ο κ. Σαμαράς δημιουργήσει τελικά δικό του κόμμα, θα δημιουργήσει πολλά προβλήματα στην ΝΔ;

Δεν νομίζω. Ωστόσο, κάθε ψήφος μετράει. Και καλό θα ήταν να δώσουμε τη μάχη όλοι μαζί ενωμένοι.

–Πώς αξιολογείτε τον ρόλο της Ελλάδας στις τρέχουσες γεωπολιτικές προκλήσεις στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο; Στις αρχές Ιουλίου στην Τουρκία θα διεξαχθεί η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ. Πιστεύετε ότι θα δούμε κάτι νέο;

Ο διεθνής ρόλος της χώρας είναι σήμερα ενισχυμένος. Αυτό οφείλεται τόσο στην οικονομική της ανάταξη και την ανάκτηση της δημοσιονομικής της κυριαρχίας όσο και στην ενεργή εξωτερική μας πολιτική που κινείται τόσο ευρωπαϊκά και ατλαντικά όσο και περιφερειακά με διμερείς στρατηγικές συμμαχίες. Από κει και πέρα η Σύνοδος του ΝΑΤΟ είναι μια ευκαιρία να επιβεβαιωθεί ο ευρω-ατλαντικός δεσμός και η ενίσχυση του κέντρου βάρους της Συμμαχίας προς την Ευρώπη, με την ανάληψη αντίστοιχων ευθυνών από τα ευρωπαϊκά της μέλη.

–Έχοντας διατελέσει Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου από τον Ιούνιο του 2023 έως τον Ιούνιο του 2024, ποια πιστεύετε ότι είναι τα σημαντικότερα προβλήματα στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών;

Ο λαϊκισμός, η δυσκολία ευρωπαϊκού συντονισμού, η αδυναμία του μηχανισμού νόμιμης μετανάστευσης και η αβελτηρία κάποιων τρίτων χωρών που αρνούνται να συνεργαστούν στις υποχρεωτικές επιστροφές. Ο λαϊκισμός έχει επενδύσει πάρα πολλά στην όξυνση του μεταναστευτικού. Ενώ επισημαίνει ένα υπαρκτό πρόβλημα, οι λύσεις που προτείνει δεν είναι λύσεις και οδηγούν στο αντίθετο αποτέλεσμα. Από κει και μέρα, οφείλουμε να διεκδικούμε ευρωπαϊκές λύσεις, γιατί το πρόβλημα, έτσι κι αλλιώς, προκαλείται από ευρύτερες ευρωπαϊκές δυναμικές.

–Σύμφωνα με τον διάδοχό σας στο υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου εντός του 2026 θα επέλθει η συμφωνία με “τρίτη χώρα ή τρίτες χώρες” στην Αφρική και στην Ασία για τη λειτουργία κέντρου μεταναστών. Θεωρείτε ενδεδειγμένη αυτή την πολιτική για την Ευρώπη; Δεν είναι μια πολιτική που αντιβαίνει στις αξίες της;

Όχι. Άλλωστε, όλα γίνονται υπό την εποπτεία των ανεξάρτητων δικαστικών αρχών κάθε κράτους-μέλους. Με άλλα λόγια, και να ήθελαν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες να παραβούν τις ευρωπαϊκές αρχές, δεν μπορούν, και είναι υποχρεωμένες να σέβονται τις διεθνείς νομικές δεσμεύσεις τους. Να σας θυμίσω ότι η εισαγωγή της εξωχώριας εξέτασης αιτημάτων ασύλων, εκτός ευρωπαϊκού εδάφους, εισήχθη, για πρώτη φορά, το 2016 με την κοινή δήλωση Ευρώπης-Τουρκίας, που προσυπέγραψε ο Αλέξης Τσίπρας. Σύμφωνα με τη δήλωση, όλοι οι παράνομα εισελθόντες στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου θα πρέπει να επιστρέφονται στην Τουρκία, όπου θα εξετάζονται τα αιτήματά τους. Άρα, τα δάκρυα της ελληνικής Αριστεράς είναι κροκοδείλια.

–Συμμετέχετε ενεργά στην Κοινοβουλευτική Ομάδα Εργασίας «3+1» (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, ΗΠΑ). Ποια είναι η στρατηγική σημασία αυτής της συνεργασίας για την ενεργειακή και αμυντική θωράκιση της χώρας μας υπό το πρίσμα των τελευταίων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή; Να είμαστε περισσότερο αισιόδοξοι ή απαισιόδοξοι για το μέλλον;

Το Αμερικανικό Κογκρέσο πολύ δύσκολα συμμετέχει σε διακοινοβουλευτικές συνεργασίες. Η πρωτοβουλία 3+1 είναι μια εξαίρεση και γι’ αυτό πολύ σημαντική. Αποδεικνύει το στρατηγικό βάθος της σχέσης που ξεπερνά τις συνήθεις κυβερνητικές επαφές και διαχέεται στους ίδιους τους εθνικούς αντιπροσώπους, αποκτώντας υπερκομματικό και διαχρονικό χαρακτήρα. Η Ελλάδα δεν θέλει, δεν πρέπει και δεν μπορεί να διαλέξει μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής. Είμαστε μια ευρωπαϊκή χώρα προσηλωμένη στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Όμως, για μια σειρά από λόγους, έχουμε και θέλουμε να έχουμε την πιο στενή σχέση με τους Αμερικανούς συμμάχους μας, αξιοποιώντας κάθε ευκαιρία για συνεργασία, όπως σήμερα στην ενέργεια.

–Με δεδομένη τη συμμετοχή σας στη Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης και την ιδιότητά σας ως μέλος της Ειδικής Διαρκούς Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, ποιες είναι οι κρίσιμες μεταρρυθμίσεις πρέπει να προωθήσει η ΕΕ για να ενισχύσει τη συνοχή και την ασφάλειά της;

Η Ευρώπη έχει αποφασίσει να επενδύσει μαζικά στην άμυνά της. Από κει και πέρα, θα πρέπει να απελευθερώσει την οικονομία της από την υπερ-ρύθμιση και να τονώσει, ακόμα περισσότερο, την ανταγωνιστικότητά της. Με άλλα λόγια, να εφαρμόσει την ατζέντα Ντράγκι. Αυτή τα λέει όλα.

–Θέλετε να κάνετε κάποιο σχόλιο για τον ανασχηματισμό;

Δεν υπήρξε ανασχηματισμός παρά κάποιες σημειακές αλλαγές. Είμαι αισιόδοξος για την επιλογή Κυρανάκη στην θέση του ΓΓ του κόμματος. Αποπνέει δυναμισμό, φρεσκάδα και αισιοδοξία.